|
trFto mhFngrI
dy zfAUn tfAUn ‘c ngr kIrqn awj
sLfm nMU ieQy
kilwk krky qsvIrF rfhIN ngr kIrqn df alOikk njLfrf qwko jI
trFto: (sFJ svyrf) kYnyzf dI mhwqvpUrx sLihr trFto mhFngrI
dy zfAUn tfAU ivwc awj Kflsy df sfjnf idvs mnfAuNidaF keI
dhfikaF qoN peI iprq nMU brkrfr rwKidaF ngr kIrqn awj bVI
DUm Dfm nfl ho rhy hn. AuntfrIE iswK aYNz gurduafrf kONsl
vloN aXoijq kIqy gey ies ngr kIrqn ivwc smuwcy kYnyzf aqy
lfgly amrIkn sLihrF qoN sMgq puwjdI hY. kIrqn drbfr svyry 9
vjy qoN 12 vjy qwk bYtr ilivMg sYNtr sI[aYn[eI[ grfAUNz ivKy
sjfey jfxgy aqy TIk 1 vjy trfto istI hfl nMU ngr kIrqn rvfnf
hovygf.
kONSl dy cyarmYn sR[ hrbMs isMG jMzflI
ny dwisaf ik ies ngr kIrqn ivwc sLfml hox leI keI pRmuwK
afgU puwj rhy hn aqy vwzI qfdfd ivwc sMgq dy puwjx df
anumfn hY. AunHF ikhf ik ies sfl mOsm vI bhuq hI vDIaf hY
ies krky bhuq hr pfisAuN iehI afvfjL suxfeI dy rhI hY ik ies
vfrI ngr kIrqn imws nhIN krnf.
ies ngr kIrqn nMU kfmXfb krn leI
AuntfrIE sUby dy pRmuwK gurduafiraF dy syvfdfr aqy smUh
mIzIaf sihXog dy irhf hY. lwk bMn ky pRbMD ivwc juwty
AuntfrIE iswK aYNz gurduafrf kONsl dy syvfdfrF dy Kfs iksm
dy bYj pihny hoxgy qF ik syvfdfrF dI prOpr sLnfKq ho sky aqy
Auh sMgq nMU lfeIn ivwc qurn aqy sPfeI df iDafn rwKx.
ies sfl ngr kIrqn ivwc XUQ vrg dI Kfs
sLmUlIaq idwsygI. sipMinMg vIl iswK iPlm PYstIvl dy kfrkuMn
vwKry bYnr hyT mfrc krngyu aqy sPfeI ivwc hwQ vtfAuxgy aqy
ies qon ielfvf iswK XUQ df vwKrf Plot vI dfKl kIqf igaf hY.
iswK siBafcfr nMU smripq “vfkf” sMsQf df iek Plot iKwc df
kyNdr ho skdf hY.
7 meI nMU
ivMzsr ivwc ngr kIrqn
trFto- tRfto qoN
ZfeI GMty dI dUrI qy ivMzsr sLihr ivwc 7 meI idn aYqvfr nMU
ngr kIrqn ho irhf hY. ies ngr kIrqn dI pIurI jfxkfeI leI
kilk kro.

Kfilsqfn dy
aYlfn dI vIhvIN vrHy gMZ qy sLhIdF dy supny nUM skfr krn leI
vcnbwD hovo zwlyvfl
kfvYNtrI-sRI
akfl qKq sfihb qy 26 jnvrI 1986 nUM hoey srbwq Kflsy vloN
cuxI hoeI pMj mYNbrI pMQk kmytI duafrf Kfilsqfn dy kIqy
aYlfn dI awj vIhvIN vrHy gMZ hY . sRLomxI akflI dl aMimRqsr
XU,ky vloN 29 aYwprYl 1986 dy ies ieiqhfsk aqy kOmI qkdIr dy
suinhrI BivwK dy jLfmn Kfilsqfn dy aYlfn idhfVy qy Kfilsqfn
dI sPlqf leI sMGrsL jfrI rwKx df pRx duhrfieaf igaf . pfrtI
dy sInIar mIq pRDfn sR, virMdr isMG ibwtU , jnrl skwqr sR
,lvisMdr isMG zwlyvfl aqy pRYws skwqr sR ,blivMdr isMG
iZwloN vloN Kfilsqfn dI jMgy ajfdI dy smUh sLhIdF nUM hfridk
pRxfm kridaF AuhnF dI kOm pRqI kIqI byimsfl kurbfnI dI
sLlfGf kIqI geI . pMj mYNbrI pMQk kmytI dy mYNbr sLhId BfeI
gurdyv isMG Ausmfnvflf aqy sLhId bfbf gurbcn isMG mfnocfhl
smyq smUh sLhId Kfilsqfn dy kOmI sLhId hn . BfvyN ik ieh
aYlfn krn vfly vsx isMG jPrvfl vrgy aYlfn krqf afpxy stYNz
qoN kohF ipwCy hwt ky sMGrsL nUM ipwT idKf gey hn pr sUrbIr
XoiDafN dI kurbfnI qy ieho ijhIaF gwdfrIaF dI DUV nhIN cV
skygI .
kYptn
amieMdr isMG ny sRI drbfr sfihb qy hmlf krn vflI BfrqI Poj
dy jnrl rxjIq idafl nUM snmfnq krky iswK kOm nfl gwdfrI kIqI
hY . kYptn df Aukq kfrnfmf ies gwl dI sLfhdI Brdf hY ik
AuhnF ny sRI drbfr sfihb qy hoey POjI hmly dy ros vjoN kFgrs
aqy pfrlImYNt dI mYNbriswLp nhIN CwzI sI blik kFgrs nUM
XojnfbwD qrIky nfl hI iswK lIzrisLwp ivwc GuspYT krvfeI sI
.sRomxI akflI dl aMimRqsr vloN sRI akfl qKq sfihb dy jQydfr
nUM apIl kIqI geI ik kYptn nUM ies bwjr gunfh bdly qlb kIqf
jfvyy .
sLoRmxI
akflI dl aMimRqsr XU,ky ny kOmI Gwt igxqI kimsLn dy mYNbr sR
, hrcrn isMG josL vloN idwqy ibafn ik idwlI vFg hirafxy leI
vI iek vwKrI gurduafrf pRbMDk kmytI kfiem kIqI jfvy, df sKLq
noits lYNidaF ikhf ik sR , josL dI hosL df sMquln gvfc cuwkf
hYN , ibhqr hY ik iksy kfbl zfktr pfsoN shI ielfj krvfey .
pihlF ies ny srv sLRysLt iswK Drm nUM ihMdUaF df aMg afK ky
iswK kOm nfl ivsLvfsLGfq kIqf sI aqy hux iwK kOm ivwc Puwt
leI vwKrI kmytI dI vkflq kr irhf hY . jo ivakqI iswK kOm dy
hwkF ihwqF dI mihPUjLqf leI kimsLn df mYNbr inXukq hoieaf
hY, Auh hI kFgrs jmfq df hwQ Tokf bx ky iswK kOm nMU kmjLor
qy KyrMU-KyrUM krn rONa ivc hY . sRLomxI akflI dl aMimRqsr
Xu,ky vloN kOmI Gwt igxqI kimsLn nUM apIl kIqI geI ik sR,
josL dI mYNbrisLwp Kqm kIqI jfvy ikAuN ik iswK ies nUM afpxf
numfieMdf mMndy hI nhIN hn .AunFH ny ikhf ik aijhy hwQ Toky
nUM ies mYNbrI qy bxy rihx df koeI hwk nhIN . s[ josL iswK
kOm dy ihwqF dI rfKI krn dI bjfey iswK ivroDI lfbI dy ihwqf
dI rfKI ijLafdf kr irhf hY . ijwQy Aus vloN hirafxf kmytI
bxfAux nUM sLih dyxI aiq inMdxXog qy aPsosjnk hY .

pMQ
doKIaF vwloN bYljIam ivwc iewk pMQ dy hIrf BfeI jgivMdr isMG
jI nUM golIaF mfrky sLhId kr idwqf
BfeI
jgivMdr isMG iksy vI pihcfx dy muhqfj nhIN sn . AunHF leI
Xorp ivwc ieqnf kihxf hI kfPI sI ik ieh Auh isMG hn jo pMjfb
dI jvfnI df Gfx krn vfly qy ieh kihx vfly “golI df jvfb golI
nflL idwqf jfvygf” irbYro nUM rumfnIaf ivwc soDx leI phuMcy
sn.
BfeI jgivMdr isMG df
jnm bfpU dlIp isMG dy Gr mfqf crnjIq kOr dI kuwKoN ipMz rkbf
ijLlHf luiDafxf ivKy hoieaf. BfeI jgivMdr isMG jI dy hor
iqMn Brf hn, AunHF ivwcoN iewk ieMzIaf, iewk amrIkf qy iewk
BfeI ieMglYNz ivwc hY. BfeI jgivMdr isMG afpxy ipwCy do bwcy
sLfhbfj isMG Aumr 1 sfl 6 mhIny qy hrlIn kOr Aumr 3 sfl 6
mhIny Cwz gey hn.
1988 ivwc jd BfeI
jgivMdr isMG jI bI[ey[ krn qoN bfad bYcUlr aOP ieMjnIar dI
pVHfeI kr rhy sn ieMzIaf Cwz ky sivtjLrlYNz af gey sn. Xorp
qoN BfeI jgivMdr isMG afpxy hor do sfQIaF BfeI jgrfj isMG jI
jo rumfnIaf kFz ivwc sLhId ho gey sn qy BfeI pRgt isMG nflL
jUn 1991 ivwc irbYro nUM sbk isKfAux leI gey qy 20 agsq 1991
nUM irbYro qy hmlf kIqf ijs ivwc irbYro bc igaf. BfeI
jgivMdr isMG qy BfeI pRgt isMG nUM 8 sfl 6 mhIny dI sjLf
hoeI. 6 sfl 8 mhIny sjf kwt ky jd bfhr afey qF rumfnIaf
srkfr ny ieMzIaf srkfr dy kihx qy bfhr golIaF mfr ky sLhId
krn dI kosLsL vI kIqI. iewQy gurU sfihb dI bKLsLI ikrpfn ny
AunHF dI rfKI kIqI.
ies qoN bfad AunHF
jrmn qy amrIkf ivwc pnfh lYx dI kosLsL kIqI sI pr bfad ivwc
BfeI
jgivMdr isMG 1998 ivwc bYljIam afey. bYljIam dI srkfr ny
AunHF dI pnfh dI arjLI mnjLUr kr leI qy hux kuJ hI idnF ivwc
AunHF nUM bYljIam dI nYsLnltI imlx vflI sI. bYljIam ivwc
AunHF afpxy kfrobfr nUM vfihgurU dI imhr nflL bVy sulLJy ZMg
nfl clf ilaf sI, AunHF kuwJ dukfnF bxfky vycIaF qy hux afpxI
iewk STD
clf irhf sI. Auh pMQ dI syvf leI hmysLF hI iqafr rihMdy sn.
ipCly kuwJ smyN qoN BfeI jgivMdr isMG bYljIam ivwc pMQ
ivroDI hrkqF krn vfly pKMzI, ByKIaF qy dyhDfrI gurUaF df zwt
ky ivroD qy pMQ df pRcfr krdf sI jo pMQ ivroDIaF nUM cMgf
nhIN sI lgdf. ieho hI kfrn hY ik ies idn 17 aprYl 2006 nUM
Auh afpxI dukfn bMd krky jfx lwgf pr kuJ jLrUrI tYlIPon krn
leI BfeI jgivMdr isMG ny afpxI dukfn iPr KolH leI. dukfn
dIaF lfeItF jgdIaF dyK ky iewk afdmI vI tYlIPon krn leI af
igaf. Auh afpxy iDafn tYlIPon kr irhf sI. BfeI jgivMdr isMG
afpxy iDafn ieMzIaf tYlIPon kr rhy sn jd ieh Bfxf vriqaf.
puils muqfbk 22:05 – 22:10 dy smyN ivckfr BfeI sfihb qy hmlf
kIqf igaf. Auh jo afdmI tYlIPon krdf sI, ny bfad ivwc Bwj ky
dUsrI dukfn qoN puils nUM tYlIPon kIqf. iewQoN jFdy iksy
afdmI ny dukfn awgy puils dyKI qy BfeI jgivMdr isMG dy dosqF
nUM Pon kr idwqf. ieh gwl jMglL dI awg vFg PYl geI ik BfeI
jgivMdr isMG nUM pMQk doKIaF vwloN sLhId kr idwqf igaf.
puils ny mOky qy phuMc ky lfsL nUM afpxy kbjLy ivwc kr ilaf.
BfeI jgivMdr isMG afpxy afKrI sfhF qwk pMQ dI syvf krdf
hoieaf sLhId ho igaf.
mMglLvfr dI suBf qwk
jrmn qoN ieMtrnYsLnl iswK XUQ PYzrysLn, sLRomxI akflI dl qy
ieMtrnYsLnl iswK XUQ ibwtU gruwp, hflYNz, PrFs qy Xorp dy
dUsry dysLF qoN pMQ hmYqIaF ny pRvfr dI ies duwK dI GVI ivwc
sfQ dyx leI bYljIam vwl cfly pf idwqy. puils GrF ivwc Cfpy
mfr rhI hY, dosLIaF nUM lwBx dI pUrI kosLsL kr rhI hY.
BfeI jgivMdr isMG jI
dI dyh df sskfr 29/4/06 idn sinwcrvfr suBf 10:30 qoN 11:00
vjy qwk hovygf.
sskfr Gr aYzrYs:
Prins
Bisschopssingel 67 HA
3500 Hasselt
Xorp qoN phuMcx leI
aftobfn eI 313 qoN bfhr jfx vflf rsqf nMbr 28 qoN Auqr ky
ilMk roz aYn 80 vwzy irMg Aupr afky nyVy slvfqor hfsiptl dy
lfgy hI hY.
bfad ivwc gurduafrf
sfihb sMtruzn ivKy sihj pfT dy Bog pfey jfxgy qy Aus ivCVI
hoeI afqmf nUM sLrDf dy Puwl Byt krn leI kuwl dunIaF Xorp,
kYnyzf, amrIkf qy eysLIaf qoN pMQk hmYqIaF qoN ielfvf BfeI
jgivMdr isMG dy Brfqf amrIkf qoN aqy mfqf ipqf jI ieMzIaf
qoN phuMc rhy hn.
pRvfr dI ies duwK dI
GVI ivwc sLfiml hox leI dosq imwqrF aqy smUh pMQk jQybMdIaF
jrmn, PrFs, hflYNz, bYljIam vwloN smUh sMgqF nUM phuMcx leI
apIl krdy hF.
hor jfxkfrI leI BfeI
ikRpfl isMG 0032-497733383
BfeI pRgt isMG
0032-479739430[

qfilbfn vwloN
agvf BfrqI ieMjInIar nUM mfrn dI DmkI
kMDfr :- qfilbfn ny DmkI idwqIhY ik
jykr aYqvfr nUM sLfmIN 7 vjy qwk aPgfinsqfn ivc kMm kr rhy
BfrqI dysL coN nf gey qF agvf kIqy BfrqI tYlIkfm ieMjInIar
nrfiex nUM mfr idqf jfvygf iesy dorfn agvf ieMjInIar sUrIar
bfry awjy qwk koeI AuG suwG nhIN imlI hY
qfilbfn dy qrjmfn
muhMmd XUsP ny tYlIPon qy dwisaf ik jykr AunHF dI mMg pUrI
nf kIqI geI qF ieMjInIar nUM mfr idwqf jfvygf | Ausny dosL
lfieaf ik BfrqI agfinsqfn ivc amrIkf leI jfsUsI kr rhy hn|
gOrqlb hY ik ieMjInIar aqy Ausdy aPgfn zrfeIvr nUM kwlH
sLfmIN 5 vjy BfrqI smyN anusfr 6 vjy) Audo agvf kr ilaf sI
jdoN Auh jbUl sUby dy srjf ijlHy ivc kfbUl kMDfr muwK mfrg
qy jf rhy sn| qfilbfn ny ipwCly sfl nvMbr c bfrzr rozjL
argfnfeIjysLn dy ieMjInIar mxIawpx rmnkuwtI nUM agvf kr ilaf
sI| iqMn idn bfad Aus dI lfsL hI imlI sI| iesy sfl PrvrI ‘c
bMb Dmfky ‘ BfrqI ieMjInIar dI mOq ho geI sI| nrfiex
hYdrfbfd df rihx vflf hY aqy Ausdy iqMn bwcy hn| ieh bihrIn
kMpnI al seIad ivc kMMm krdf hY| jbUl dy gvrnr dy qrjmfn
gulfb sLfh alIKYl ny ikhf hY ik agvf BfrqI dI Bfl leI
surwiKaf gfrd lf idwqI geI hY| AuNj AunHF qfilbfn dI mMg aqy
DmkI bfry kuJ vIO kihx qoN ienkfr kr idwqf| Xfd rhy ipwCly
kuJ smyN qoN aPgfinsqfn ivc qfilbfn dI srgrmI vDI hY| amrIkf
AuQoN afpxy bhuq sfry PojIaF nUMvfps bulf irhf hY| nfto dysL
ambn surwiKaf blF dI igxqI duwgxI krn bfry ivcfr kr rhy hn|
iesy dorfn qfjLf GtnfvF ivc surwiKaf blF ny dwKxI sUby ivc
hymlMz ivc qfilbfn dy itkfxy qy hmlf kr idwqf| ies hmly ivc
do qfilbfn mfry gey|ieh mukfblf keI GMty cwilaf| cyqy rhy ik
Ausfmf ibn lfdyn nUM sONpx qoN ienkfr krnq y amrIkf ny 2001
ivc qfilbfn qy Dfvf bol idwqf sI aqy ienFH srkfr Koh leI sI|
AudoN qoN hI qfilbfn ny amrIkf dy iKlfP morcf Koilaf hoieaf
hY|

kFgrs pMjfb
ivc ivkfs dy muwdy qy coxF lVygI: amirMdr
luiDafxf(qijMdr isMG):- awj luiDafxf dy
slym tfbrI ielfky ivc siQq anfj mMzI ivKy kFgrs dI ivsLfl
rYlI ‘c bolidaF muwK mMqrI kYptn amirMdr isMG ny sfbkf muwK
mMqrI aqy sRomxI akflI dl dy pRDfn pRkfsL isMG bfdl nUM
vMgfridaF ikhf ik kFgrs afAuNidaf coxF afpxIaF kIqIaF
pRfpqIaF, srvpwKI ivkfs aqy rfj ivc ilaFdI KusLhflI dy muwdy
qy coxF lVygI aqy BfrI bhumq nfl ijwq hfsl krygI| AunHF ikhf
ik ipwCly cfr sflF dorfn rfj dy sfry vrgF, iksfnF, snaqkfrF,
vpfrIaF, dilqF aqy krmcfrIaF nUM bysLumfr shUlqF pRdfn
kIqIaF hn| AunHF ikhf ik ieMzIaf tUzy vwloN kIqy iek srvyKx
anusfr buinafdI ZFcy dy ivkfs aqy KyqIbfVI dy ivkfs nuUM
muwK rwKidaF pMjfb nUM dysL df iek nMbr df sUbf aYlfinaf
igaf hY|
sRI kYptn ny ikhf ik pRkfsL
isMG bfdl ny afpxy muwK mMqrI kfrjkfl dorfn lokF nUM lwutx
qoN isvfey kuJ nhIN kIqf| AunFH ikhf ik bfdl pMjfb dy lokF
Kfs kr iksfnF nUM guMmrfh nhIN kr skdy ikAuNik Ausdf aslI
ichrf lokF sfhmxy af igaf hY| AunHF ikhf ik kFgrs pfrtI cMgf
pRsfLsLn dyx ivc ivsLvfs rwKdI hY aqy afpxI nYiqk ijMmyvfrI
smJdy hoey lokF dI BlfeI aqy rfj dy ivkfs leI kMm kIqf hY|
AunHF ikhf ik sfzI srkfr dy XqnF sdkf kyNdr srkfr ny iksfnF
nUM kxk dI KrId qy 50 rupey pRqI kuieMtl bons dyx df aYlfn
kIqf hY| muwK mMqrI ny dwisaf ik KyqI iviBMnqf nUM lfgU krn
leI srkfr ny irlfieMs kMpnI nfl smJOqf kIqf hY ik ijs anusfr
iksfnF nUM AunFH dIaF PslF df shI muwl dyx leI pMjfb aMdr 52
pyNzU hwQ sQfipq kIqy jfxgy ijnFH ivcoN 6 hwb dsMbr,2006 ho
jfxgy| AunHF dwisaf ik pMjfb KyqIbfVI XUnIvristI dy mfihrF
anusfr KyqIbfVI lfgq ivc 122 pRqIsLq qwwk vfDf ho cuwkf hY
jd ik Gwto Gwt Bfa ivc isrP 57 PIsdI vfDf hoieaf hY|
buinafdI ZFcf, ibjlI aqy AudXogfF dy
srvpwKI ivkfs df ijLkr kridaF kYptn amirMdr isMG ny ikhf ik
pMjfb srkfr dI sfriQk nIqI anusfr rfj srkfr vwloN 60 hjLfr
kroV rupey dI lfgq vfly 180 vwzy AudXoigk pRfjYktF nUM
mnjUrI idwqI geI hY ijs nfl ies sfl dy dsMbr qwk rfj dy 9
lwK nojvfnF nUM rojgfr imlygf| ies moky Bfrq pfik sbMDF df
ijLkr kridaF ikhf ik AunHF aqy coDrI pRvyjL ielfhI vwloN
2004 ivc pitaflf ivKy ivsLv pMjfbI kfnPrMs aqy pihlIaF ieMzo
pfik pMjfb KyzF krvf ky pihlkdmI kIqI hYijs nfl dovF dysLF
ivckfr afpsI sbMD hor mjLbUq hoey hn| AunHF ies moky aMghIxF
nUM 20 trfeI sfeIklF aqy loVvMd qy grIb aorqF nUM 100 islfeI
msLInF vI ByNt kIqIaF|
smfgm nUM sMboDn kridaF
pMjfb pRdysL kFgrs kmytI dy pRDfn sLmsLyr isMG dUloN ny ikhf
ik pRkfsL isMG bfdl afpxy Pfiedy leI lokF dIaF Dfrimk
BfvnfvF BVkf ky rfj dI jnqf nUM guMmrfh kr irhf hY| AunHF
ikhf ik awj dI ieh ivsLfl rYlI gvfhI BrdI hY ik kFgrs pfrtI
hI lokF dI hrmn ipafrI pfrtI hY|
kyNdrI AUrjf mMqrI sRI ivlfs
muqymvr ny ikhf ik pMjfb, gobr gYs qoN ibjlI pYdf krn vflf
pihlf dysL df sUbf bixaf hY| AunHF dwisaf ik ies pRfjYkt qy
13[66 kroV rupey Krc afey hn| AunHF pMjfbI iksfnF vwloN dysL
df anfj BMzfr Brn ivc sLlfGfXog rol adf krn dI pRsLMsLf
kIqI|
ies qoN pihlF mlkIq isMG
bIrmI muwK pfrlImfnI skwqr jylH ivBfg ny muwK mihmfn nUM jI
afieaf kihMidaf kFgrs srkfr dIaF pRfpqIaF df ijLkr kIqf aqy
dfavf kIqf ik afAuNidaf ivDfnsBf coxF ivcoN kFgrs pfrtI dI
hI srkfr bxygI|

jlMDr Dmfky dy
jLKmIaF ivcoN do aorqF dI mOq
jlMDr :- pMjfb puils ny ieQy bws awzy
qy kwlH sLfm pMjfb rozvyjL dI bws ‘c hoey Dmfky qoN bfad
lwgI awg df kfrn bMb nhIN sgoN hfdsf krfr idwqf hY| ijlHf
puils muKI eIsLvr isMG ny dwisaf ik cMzIgVH qoN PorYisNk
mfihrF dI tIm ijs dI agvfeI zf[ lfB isMG kr rhy sn, ny
muwZly qOr qy hfdsf hI grdfinaf hY| iesy dorfn ies hfdsy ivc
jLKmI hoey ivakqIaF coN do aorqF BgvqI dyvI aqy suKivMdr kOr
dI awj luiDafxf dy sIaYmsI hspqfl ivc mOq ho geI| sI[aYm[sI[
ivc dfKl ihmFsLU dI hflq bVI hI gMBIr bxI hoeI hY jdoN ik
iqMn hor jLKmIaF dI hflq siQr dwsI jf rhI hY| jlMDr dy
hspqfl ivc dfKl mrIjLF dI hflq vI siQr hY|

iksfnF dy
AujfVy nfl pMjfb dI qbfhI df muwZf bwJf : ibwtU
luiDafxf(qijMdr isMG):- ijhVIaF jLmInF
dy mflkI hwk lYx leI aqy muV ienHF jLmInF nUM jrKyjL bxfAux
leI sfzy puriKaF ny keI pIVHIaF sMGrsL kridaF afpxIaF
ijMdgIaF lf idwqIaF sn| srkfr kuJ srmfeydfrF dy Pfiedy leI
Auh jmInF iksfnF qoN jrUrI Koh ky kyvl iksfnF nUM hI nhIN
AujfV rhI blik pMjfb dI qbfhI df muwZ bMnH rhI hY|
ieh sLbd sRomxI Kflsf dl dy
pRDfn BfeI dljIq isMG ibwtU ny iek sMKyp ijhI mulfkfq dorfn
AudoN afKy jdoN awj Auh iek pysLI Bugqx leI sYLsLn adflq
luiDafxf ilaFdy gey sn|
AujfVy jf rhy lokF dy hwk ivc
pRYsw vwloN AuTfeI geI avfjL aqy sfry mfmly bfry zUMGI pVcol
vflIaF KbrF pRkfsLq krn leI pRYs df DMnvfd kIqf| BfeI ibtwU
ny ikhf aKoqI ivkfs dy nF qy pMjfb df ivnfsL leI swqfDfrI
kFgrs nfl muwK ivroDI pfrtI akflI dl bfdl aqy Bfjpf vI brfbr
dI ijMmyvfr hY| ikAuNik ienHF pfrtIaF dy sUbfeI afgU Kud
srmfeydfrF nfl iGE iKcVI hn aqy bfdl df chyqf hlkf ivDfiek
iksfnF nUM cuwp krfAux leI tRfeIzYNt gruwp leI dlflI kr irhf
hY|
sMGrssLIl afgU ny afiKaf ik
Auh ivkfs dy ivruwD nhIN pr ivkfs kyvl iek pfsV aqy kuJ
muwTI Br srmfeydfrF df nhIN hoxf cfhIdf blik sUby dy hr vrg
dy lokF dI afriQk BlfeI leI aijhy pRfjYkt lwgxy cfhIdy hn|
ijnHF nfl rujLgfr dyu moky pYdf hox aqy bhuqy lokF leI kmfeI
dy sfDn jutfey jfx| akflI dl (bfdl) vwlo brnflf ivc kIqI jf
rhI rYlI nUM AunHF inrf cox stMt dwisaf|
sRomxI Kflsf dl vwloN ivKfey
gey nftk imwtI myrI mF aqy BVkfAU qkrIrF bfry puwCy svfl dy
jvfb ivc BfeI ibwtU ny spwsLt kIqf ik Aukq nftk ieMtrnYtw dI
iek vYbsfeIt qy kfPI dyr qoN pysL kIqf jf cuwkf hY aqy ies
ivc jo qwQ ivKfeygey hn pMjfb dy pyNzU KyqrF dI hflq Aus qoN
keI guxF BYxI hY| AunHF ikhf ik AunHF PiqhgVH CMnf ipMz ivc
koeI BVkfAU qkrIr nhIN kIqI blik lokF nUMlokqMqr ZMg nfl
afpxy hwkF dI rfKI leI lfmbMd hox df swdf idwqf sI|

iswK imslF dy
jrnYlF dI Xfd c pRogrfm AulIkx df swdf
luiDafxf(qijMdr isMG):- iswK rfj dy
moZI bfbf bMdf isMG bhfdr qoN bfbf jwsf isMG rfmgVHIaf smyq
iswK imslF dy jrnYlF nUM Xfd krn leI iswK kOm ivsLysL
pRogrfm AulIky| ieh apIl awj ieQy afl ieMzIaf rfmgVHIaf
ivsLvkrmf PYzrysLn vwloN kIqI geI| PYzrysLn dI pMjfb iekfeI
vwloN ieQy gurU nfnk dyv Bvn ivKy bfbf jwsf isMG rfmgVHIaf
dy jnm idvs qy ivsLysL smfgm kIqf igaf sI| smfgm ivc
bulfiraF ny ikhf ik sRI gurU goibMd isMG jI qoN bfad aqy
mhfrfjf rxjIq isMG dy rfj qoN pihlF vfly smyN drimafrn iswK
jrnYlF vwloN aijhy brfdrI Bry kfrnfmy kIqy gey, ijs sdkf
lMby smyN dy inrol isWK rfj dI sQfpnf ho skI|
sfbkf akflI mMqrI mhysLieMdr
isMG gryvfl ny ies smyN bolidaF ikhf ik bfbf bMdf isMG bhfdr
qoN bfad jwsf isMG rfmgVHIaf, BfeI bGyl isMG, bfbf jwsf isMG
afhlUvflIaf smyq iswK jrnYlF ny iswKF dI bhfdrI dy anykF
kfrnfmy krky mugl rfj dIaF jVHF ihlf idwqIaF| AunHF ikhf ik
aijhf sB kuJ iswK jrnYlF vwloN gurU sfihbfn dy hukmF ivc rih
ky kIqf igaf| AunHF rfmgVHIaf BfeIcfry dy afgUaF nUM ikhf ik
Auh sfry iswK jrnYlF dIaF XfdF mnfAux leI vwzy sFJy pRogrfm
krn| ijlHf akflI jwQf (sLihrI) dy pRDfn aqy sfbkf ivDfiek
jQydfr hIrf isMG gfbVIaf ny ikhf ik iswK jrnYl vwloN idwlI
dy qKq qy kbjLy qoN bfad mugl rfj dIaF jVHaF ihlf idwqIaF|
AunHF ienHF bhfdr iswK jrnYlF dy smfgmkrn leI iswK sMgqF
nUM awgy afAux dI apIl kIqI|
PYzrysLn dy kfrjkfrI pRDfn
suirMdr isMG(jI[aYs[) ny ikhf ik ienHF jrnYlF kfrn hI muglF
nUM ihMdusqfn luwtx qoN zr lwgx lwg ipaf sI| AunHF ikhf ik
PYzrysLn vwloN sfry iswK jrnYlF dy sFJy pRogrfm mnfey jfxgy|

amirMdr df
doglf ikrdfr nMgf hoieaf : jQydfr mwkV
aMimRqsr :- sRI hirmMdr sfihb qy 1984
ivc PojLI hmlf krn vfly BfrqI POjL dy syvf mukq jnrl
afr[aYs[idafl df pMjfb dy muwK mMqrI kYptn amirMdr isMG vwlo
muMbeI ivKy ivsLysL snmfn krn df sROmxI gurduafrf pRbMDk
kmytI ny gMBIr noits ilaf hY| ieQy iek ibafn ivc sROmxI
gurduafrf pRbMDk kmytI dy pRDfn jQydfr avqfr isMG mwkV ny
ikhf ik ibwlI QYilEN bfhr af geIhY aqy kYptn amirMdr isMG df
kiQq iswK ihqYsLI ichrf nMgf ho igaf hY| kYptn dI ies
kfrvfeI ny iswK ihridaF nUM iek vfr iPr vlMUDr ky rwK idwqf
hY| AunHF ikhf ik sRImqI ieMdrf gFDI dI agvfeI vflI kyNdr
srkfr ny iswK kOm dy kyNdrI pfvn asQfn swcKMz sRI hirmMdr
sfihb qy jUn 1984 ivc POj cfVH ky sRI akfl qKq sfihb nUM Zih
ZyrI kr idwqf sI aqy ies pfvn asQfn qy mwQf tykx afey hjLfrF
inrdosL lokF nUM golI bfrUd nfl moq dy Gft Auqfr idwqf igaf,
hjLfrF nojvfnF qy JUTy mukwdmy drj krky jylHF ivc bMd kr
idwqf igaf| AunHF ikhf ik rfq idn afpxy afp nUM iswKI df
kiQq hmfieqI aKvfAux vflf kYptn amirMdr isMG ies pfvn asQfn
qy hmlf krn vfly iswKF dy dusLmx POjLI aPsr nUM ies leI
snmfinq kr irhf hY ik Ausny sRI hirmMdr sfihb qy hmlf krn
smyN bhuq cMgI kfrgujLfrI idKfeI sI aqy AusnUM pMjfb dIaF
pRmuwK sLKsIaqF ‘c sLfml kr irhf hY| jQydfr ny ikhf ik kFgrs
df doglf qy dohrI nIqI vflf igrigtI ichrf nMgf ho cuwkf hY|
kFgrs ny hmysLf kuwto qy luwto aqy pfVo qy mfro dI nIqI
apxfeI hY| awj kYptn ny idafl nUM snmfinq krky iswKF dy
jLKmF nUM iPr hiraf kIqf hY| AunHF ikhf ik kFgrs dIaF mfVIaF
nIqIaF kfrn pMjfb nUM do dhfky qoN vwD awg vrgy smyN df
sMqfp Bogxf ipaf hY| ies sMqfp ivc hjLfrF iswK GroN byGr ho
gey aqy hjLfrF nojvfnF nUM JUTy mukfbly bxf ky mfr idwqf
igaf|
AunHF ihkf ik aijhf krky
mhfrfjf sfihb ny PojLI hmly ivc sLhId hox vfly sLrDflUaF
dIaF afqmfvF aqy AunFH dy byafsrf hoey pirvfrF nUM JMjoV ky
rwK idwqf hY| Auh mhfrfjf sfihb pfsoN puwCdy hn ik jykr nIaq
aqy aslIaq iehI sI qF Aus smyN asqIPy dyx df ZoNg kyvl mokf
pRsqI hI sI? jQydfr avqfre isMG ny ikhf ik iswK awj qwk
AunFH sLKsIaqF nUM snmfinq krdy af rhy hn, ijnFH ny gurDfmF
dI rfKI leI afpf vfiraf hovy pr gurDfmF ny nysqnfbUd krn
vfly kiQq iswK Bys vfly nUM mhfrfjf sfihb hI snmfinq krn df
mfx hfsl kr skdy hn| AunHF ikhf ik kYptn sfihb kyvl kFgrs
hfeIkmFz dI KusLnUdI hfsl krn leI hI ieh sB kuJ kr rhy hn|
AunHF ikhf ik kYptn vwloN kIqI ies koJI kfrvfeI dI cuPyirEN
inMdf hoxI cfhIdI hY|

suKbIr bfdl ny
kYptn ivruwD mfxhfnI kys ivc ibafn drj krvfey
cMzIgVH :- pMjfb dy muywK mMqrI kYptn
amirMdr isMG ivruwD dfier mfxhfnI dy kys ivc awj ptIsLnr
sMsd mYNbr aqy sRomxI akflI dl dy jnrl skwqr suKbIr isMG
bfdl ny adflq ivc afpxy ibafn drj krvfey| kys dI suxvfeI
XU[tI[ dI cIP juzIsLIal mYijstRyt sRImqI nIrjf kulvMq klpnf
dI adflq ivc hoeI| pRfpq jfxkfrI anusfr adflq ny awj muV
muwK mMqrI kYptn amirMdr isMG vwloN pysLI qoN gYr hfjLr rihx
df noits lYNidaf AunHF nUM aglI pysLI smyN Kud pysL hox leI
ikhf|
pqf lwgf hY ik muwK mMqrI ny
awj luiDafxy jfx df pRogrfm dws ky hfjLrI qoN Cot mMg leI
sI| adflq ivc awj afpxy ibafn drj krfAux smyN suKbIr bfdl ny
muwK mMqrI vwloN Ausqy iBRsLtfcfr dy lfey dosLF nUM nkfridaF
AunHF ny adflq nUM dwisaf ik guVgfAU ivKy ijs irjLfrt nUM
muwK mMqrI ny Aus leI qohPf dwisaf hY Auh Aus dI afpxI inwjI
jfiedfd hY| iesy qrHF Ausny dUjI sfrI jfiedfd nUM vI afpxI
jwdI jfiedfd dwisaf| AunHF ikhf ik muwK mMqrI ny Ausqy dosL
lf ky lokF nUM guMmrfh kIqf hY| 22 julfeI nUM aglI suxvfeI
dorfn ijrhf hovygI|
cyqy krfieaf jFdf hY ik
suKbIr isMG bfdl ny muwK mMqrI ivruwD aKbfrF ivc JUTy
iesLiqhfr CpvfAux df dosL lf ky kys pfieaf hoieaf hY|
ptIsLnr dy ipqf aqy sfbkf muwK mMqrI pRkfsL isMG bfdl ny vI
muwK mMqrI qy mfxhfnI df kys dfier kIqf sI|

zwbvflI blfk
XUQ kFgrs dy pRDfn dI golIaF mfr ky hwiqaf, hirafxf dy
sfbkf muwK mMqrI dy puwqr dy iKlfP kys drj
mMzI zwbvflI :_ awj svyry kuJ ivakqIaF
ny ieQoN qkrIbn 25 iklomItr dUr ipMz gMgf dy njLdIk zwbvflI
blfk XUQ kFgrs dy pRDfn cMd isMG brfV dI golIaF mfr ky
hwiqaf kr idwqI| Ausdf Brf hmly ivc vfl vfl bwc igaf| Qfxf
sdr puils ny imRqk dy Brf jwgf isMG dI isLkfieq qy hirafxf
dy sfbkf muwK mMqrI Em pRkfsL isMG cotflf, Xuvf ienYlo isrsf
dy sfbkf ijlHf pRDfn ivnod aroVf aqy nItU smyq iqMn axpCfqy
ivakqIaF dy iKlfP kys drj kIqf igaf hY| Gtnf dI jfxkfrI
imldy hI ijlHf puils dy Aucw aiDkfrI mOky qy puwj gey aqy
siQqI df jfiejLf ilaf|
puils nUM idwqy ibafn ivc
kFgrsI afgU cMd isMG brfV dy Brf jwgf isMG ny dosL lgfieaf
hY ik cMd isMG brfV dI hwiqaf krn vfly ivakqI qkrIbn iek
mhIny qoN Ausdy sMprk ivc sn| AunHF ny cmd isMG brfV nUM
afpxI pihlI mulfkfq ‘c ikhf ik Auh ielfky ivc iek ibjlI plFt
lgfAuxf cfhuMdy hn| Ausdy leI Auh lok 30-35 eykV vDIaf jLmIn
KrIdxI cfhuMdy hn| Ausny dwisaf ik Ausdf Brf jo pRfprtI dy
kfrobfr nfl juiVaf hoieaf sI, nUM hwiqafiraF ivcoN iek
ivakqI ijs nUM Ausdy sfQI nItU nF nfl pukfrdy sn, df bIqI
rfq cMd isMG brfV kol Pon afieaf ik Auh svyry jLmIn vyKx leI
af rhy hn qy Auh iqafr rihx| jwgf isMG ny dwisaf ik awj
svyry qkrIbn svf 6 vjy ivakqI AunHF dy Gr ivKy sPYd rMg dI
eysMt kfr qy svfr ho ky afey| AunF nfl iek kfr zrfeIvr vI
sI| Ausdy asIN dohy Brf AunHF dI kfr bYT ivc AUnHF nfl ipMz
gMgf ivKy jLmIn ivKfAux leI cwly gey| ienHF ivakqIaF qy
ivsLvfsL ho jfx krky cMd isMG hurF ny afpxy inwjI gMnmYnF
nUM nfl nhIN ilaf| jwgf isMG ny dwisaf ik ipMz gMgf qoN
muMnfvflI sVk qy Aukq ivakqIaF ny kfr nUM iek suMnsfn jgHf
qy roikaf| ijs qy Auh pMj jxy kfr qoN bfhr af gey qy nItU dy
dUsry sfQI ny josL BrI afvfjL ivc llkfiraf qy nItU ny
mfAUjLr nfl cMd isMG dy isr aqy iZz ivc golIaF mfrIaF, ijs
nfl cMd isMG dI moky qy hI mOq ho geI| jwgf isMG ansufr iesy
dorfn AunHF ny Ausqy golI clf idwqI pr Kud nUM bcfAuNdf
hoieaf KyqF ivc Bwj igaf| jdik hwiqafry afpxy kfrnfmy nUM
aMjfLm dyx AuprMq mOky qoN Prfr ho gey|
jwgf isMG ny aYP[afeI[afr[
ivc dosL lgfieaf ik qkrIbn 3-4 idn pihlF Auhdf Brf cMd isMG
brfV aqy Auh afpxy Gr dy bfhr KVHy sn, ik Ausy dorfn gwzIaF
ivc svfr ho ky ivnod aroVf aqy aBY isMG cOtflf afey aqy
AunHF nUM kiQq qOr qy jfno mfrn dI DmkI idwqI sI| Ausny dosL
lgfieaf ik Aus nUM XkIn hY ik ivnod aroVf aqy aBY isMG
cotflf dy iesLfry qy isafsI afDfr qy sfijsL rcky cMd isMG
brfV df kql krvfieaf igaf hY| puils ny jwgf isMG dI isLkfieq
qy ijlHf XUvf ienYlo dy sfbkf ijlHf pRDfn ivnod aroVf, sfbkf
ivDfiek aBY isMG cotflf, nItU smyq iqMn ivakqIaF iKlfP
302/307/120-bI aqy 24,54 59aslf aYkt qihq kys drj kr ilaf
hY| Gtnf dI jfxkfrI imldy hI puils moky qy puwj geI| bfad
ivc afeIjI XsLpfl isMGl, ijlHf puils muKI sulqfn isMG,
zIaYspI zwbvflI rfj kumfr sLrmf, zI[aYs[pI[ eylnfbfd PULl
isMG ny siQqI df jfiejLf ilaf| ies dy ielfvf sUhIaf kuwiqaF
aqy iPMgr ipRMt mfihrF qoN qPqIsL ivc shfieqf leI geI| puils
jFc sbMDI ivsQfrq jfxkfrI idMidaf isrsf puils muKI sulqfn
isMG ny dwisaf ik puils ny kfqlF dI Bfl leI cfr tImF giTq
kIqIaF hn| ijnHF ny afpxI kfrvfeI surU kr idwqI hY| ies sbMD
ivc keI jgHf qy CfpfmfrI vI kIqI geI hY| AunHF dwisaf ik kql
krn vfly ivakqIaF vwloN idwlI dy iek mobfiel POn nMbr qoN
cMd isMG brfV nUM Pon kIqf igaf sI| ijs dI jfxkfrI leI idwlI
puils nfl rfbqf kfiem kIqf hY| ijLkrXog hY ik cMd isMG brfV
ielfky ivc iek dbMg kFgrs afgU vjoN jfixaf jFdf sI qy ipwCly
smyN dorfn ngr pfilkf dI cox lV ky isafsq ivc pYr rwiKaf sI|
ipwClI srkfr dorfn Auh keI mwuidaF qy srkfr dI ivroDqf kfrn
crcf ivc afieaf sI| iesy dorfn cMd isMG brfV qy keI kys vI
drj hoey sn| awj svyry AunHF hwiqaf Kbr imldyu hI kFgrsI
hlikaF ivc sog dI lihr PYl geI| zwbvflI dy isvl hspqfl ivKy
cMd isMG brfV dI lfsL postmfrtm leI ilaFdy jfx smNy sYNkiVaF
dI igxqI ivc kFgrsI vrkr phuMc gey| cMd isMG brfV dy aMiqm
sskfr ivcisrsf lok sBf hlky qoN mYNbr afqmf isMG igwl,
hirafxf dy muwK mMqrI dy E[aYs[zI[ zf[ kyvI isMG, hirafxf
pRdysL kFgrs kmytI dy mYNbr jgnnfQ, sMdIp cODrI, hirafxf
kFgrs dy sInIar afgU vIrBfn mihqf vI mojUd sn|

igwl dI
inXukqI qoN iKJy nkslIaF ny 13 hor mfr idwqy ; igxqI 15 ho
geI
jgdlpur :- CwqIsgVH dy nksl pRBfivq
ijlHy df dFqyvfVf ivcoN agvf kIqy 52 idhfqIaF ivcoN 18 qoN
35 Aumr vrg dy 13 lokF dI mfEvfdIaF ny hwiqaf kr idwqI hY,
ijs nfl ies kFz ivc moqF dI igxqI 15 ho geI hY| rfj srkfr ny
jdoN qoN sfbkf zIjIpI pMjfb ky[pI[aYs[ igwl nUM surwiKaf
slfhkfr inXukq kIqf hY, nkslI vfrdfqF qyjL ho geIaF hn|
rfj dy eyzIjI puils sMq kumfr
pfsvfn ny awj dwisaf ik mnIkotF ipMz nyVly ijs jMgl ivcoN
lfsLf brfmd hoeIaF hn, puls Aus ivc CfxbIx kr rhIhY qy
sI[afr[pI[ vI nfl mdd kr rhI hY| jgdpur ijlHf hYz kuafrtr
qoN pRfpq sUcnf anusfr vfrdfq dI sUcnf awj svyry motr gwzIaF
qy lMGx vfly lokF ny puils nUM idwqI ikAuNik lfsLF sVk kMZy
vI peIaF sn ijnHF Auqy AunHF dI njLr pY geI sI| vIrvfr dI
rfq do idhfqIaF dI lfsLF mnIkotF ipMz dy bfhrvfr imlIaF sn|
ijnHF nUM pihlF agvf kIqf igaf qy kuJ smyN bfad mfr idwqf
igaf| CwqIsgVH dy muwK mMqrI rmn isMG dI pRDfngI hyT awj
dwKxI bsq ivkfs aQfrtI dI mIitMg dFqyvfVf ivc hoeI ijs
ivcsInIar pRsLfsLink aiDkfrIaF ny Bfg ilaf| 25 apRYl nUM
mnIkotf qoN agvf 52 ivkaqI slvf vrkr hn| puils sUqrF ny
dwisaf ik nksl smwisaf kfrn dFqyvfVf ijlHy dy dodnfpfl dy
rfhq kYNpF ivc rihx vfly 60 slvf vrkr afpxy ipMz geyu hoey
sn|

pRvfsI BrfvF
dI jLmIn hVwpx nUM lY ky kFgrsI DVy afhmo sfhmxy
aMimRqsr :- sQfnk 100 PuwtI roz qy
siQq eIst mohn isMG ngr ivKy pRvfsI BfrqI BrfvF dI jLmIn
hVwpx df mfmlf Aus vyly qULl PV igaf, jdoM ies jgHf qy puils
ny aYs[zI[aYm[ aMimRqsr-1 dy hukmF dI pYrvI kridaF Aukq mkfn
ivc mojUdf ikrfeydfrF dI mrjLI qoN ibnF jbrI sRI gurU gMRQ
sfihb jI dy srUpF nUM snmfn sihq sROmxI gurduafrf pRbMDk
kmytI dy hvfly kr idwqf|
awj svyry zI[aYs[pI[ amrjIq
isMG bfjvf dI agvfeI ivc Qfxf bI zvIjLn qy Qfxf rfm bfg dI
puils q sRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dy mulfjLmF ijnFH dI
agvfeI suKdyv isMG mIq mYnyjr sRI drbfr sfihb kr rhy sn,
mkfn nM: 28 dy bfhrly myn gyt df qflf qoV ky aMdr dfKl hoey
qy jbrdsqI sRI gurU gRMQ sfihb dy pRkfsL vfly kmry ijwQy sRI
suKmnI sfihbdf pfT cwl irhf sI, dy sLtr df qflf qoiVaf qy
sRomxI kmytI dy 20-25 dy krIb mulfjLm ijnHF ivc tfsk Pors dy
mulfjLm vI sLfml sn, dfKl ho gey qy Auh sRI suKmnI sfihb df
pfT sMpUrn krvf ky sRI gurU gRMQ sfihb df srUp snmfn sfihq
AuQoN lY gey|
Gtnf sbMDI mOky qy hfjLr
suKdyv isMG mIq mYnyjr ny pwqrkfrF nfl gwlbfq kridaF dwisaf
ik sRomxI kmytI dy skwqr rGbIr isMG nUM isLkfieq imlI sI
ikies QF qy sRI gurU gRMQ sfihb dI byadbI ho rhI hY| AunHF
dosL lfieaf ik Gr vfilaF ny do cMdoaf sfihb lfey hoey n jo
gurmiq dy iKlfP hY| ies qoN ielfvf AunFH ieh vI dosL lfieaf
ik qfly bMd krky sRI gurU gRMQ sfihb df pRkfsL krky pfT krnf
iswK isDFqF dy iKlfP hY| AuDry dUjy pfsy Gr ivc mojUd
ikrfeydfr bIbI kYlfsL kOr, AunHF dI nUMh srbjIq kOr, jsbIr
kOr aqy kFgrsI afgU mnjIq kOr ny dosL lgfAuNidaf ikhf ijlHf
XUQ kFgrs aMimRqsr sLihrI dy pRDfn gurpRqfp isMG itwkf aqy
vfrz nM:21 qoN afjfd kONslr gurivMdr isMG kMzf ies QF qy
nfjfiejL kbjLf cfhuMdy hn| AunFH ieh vI dosL lfieafik bIqy
idnIN afpxy hiQafrbMd sfQIaF nfl ieQy afey| ies dorfn golI
vI clfeI| AunHF ikhf ik ijwQoN qwk sRI gurU gRMQ sfihb jI dy
srUp dI gwl ieh srUp awj qoN 2 sfl pihlF df ieQy hY aqy sRI
gurU arjn dyv jI dI sLhIdI sLqfbdI nUM smripq AunFH KuwlHy
sRI suKmnI sfihb dy pfTF dI lVI surU kIqI hY| AunHF ieh vI
ikhf ik AunFH drvfijaF nUM qfly afpxI jfn bcfAux leI lfey
hoey hn| do cMdoey lfAux vflI gwl AunFH nkfridaF ikhf ik iek
cMdoaf suwK afsn krn leI lgfieaf hoieaf hY aqy AunHF ny pUry
afdr siqkfr sRI gurU gRMQ sfihb df pRkfsL kIqf hoieaf hY|
Ausny hMJUaF nfl BrIaF awKF
nfl ikhf ik ies DwkysLfhI df PYslf pRmfqmf afp krygf| bIbI
kYlfsL kOr, AunHF dI nUMh ny dosL lfAuNidaf ikhf ik sRomxI
kmytI dy mulfjLm byadbI dI gwl qF krdy hn pr AunHF ny
iesLfrf kridaf ikhf ik afp Auh gurU gRMQ sfihb dy pRkfsL
smyN jurfbF pf ky bYTy hoey hn|
puils ny mkfn ivc hfjLr 4-5
aorqF ijnHF ivc kYlfsL kOr, srbjIq kOr aqy jsbIr kOr afid
qoN ielfvf AuQy hfjLr pfTI isMG hrjIq isMG nUM vI igRPqfr kr
ilaf qy mflk hox df dfavf krdI primMdr kOr qy Drm isMG nUM
GroN kWZ ky myn gyt nUM qflf lwgf idwqf| ies qoN bfad pRYsw
kfnPrMs dorfn ijlHf XUQ kFgrs sLihrI dy pRDfn nvdIp isMG
golzI ny afpxy qy lfey sfry dosLF nUM nkfridaF ikhf ik Aukq
mkfn nM: 28 dI mflkI sv[ Aujfgr isMG qy gMgf isMG dI sI,
ijnHF dI mOq ho cuwkI hY|
Aukq dovyN BfeIvfl sn qy Aukq
mkfn lwgBg 700 gjL df hY qy dovF BfeIvflF dy ihwsy 350 gjL
jLmIn afAuNdI hY| AunFH ies gwl df vI Kulfsf kIqf ik s[
Aujfgr isMG ny afpxI mOq qoN pihlF iek vsIaq ivc afpxy iqMn
puwqrF ajIq isMG ivrdI, gurdIp isMG ivrdI, hrvMq isMG ivrdI
nUM afpxI jfiedfd df vfrs bxfieaf sI qy Aus vsIaq anusfr
iqMno Brf jLmIn dy mflk hn, pr hux ienHF ivcoN 1 dI moq ho
geI hY| Aukq iqMn BrfvF ny afpxI BYx primMdr kOr qy jIjf Drm
isMG nUM pfvr afP atfrnI idwqI sI| Drm isMG ny crnjIq gFDI
pfrtI nfl 10 sfl pihlF 3840 rupey pRqI gjL dy ihsfb nfl sOdf
krky ZfeI lwK df ibafnf lY ilaf sI|
pRYsw kfnPrMs ivc lMzn qoN
afey iek vfrs gurdIp isMG ivrdI qy AunFH dI Drm pqnI ny
dwisaf ik AunHF nUM ZfeI lwK rupey ivcoN afpxf ihwsf iml
igaf hY | crnjIq gFDI pfrtI ny ieh jLmIn sLOkI nUM idwqI qy
sLOkI hux ies jLmIn qy afpxf kbjf krn leI sRI gurU gRMQ
sfihb df shfrf lY irhf hY| sRI golzI ny ny ieh vI dwisaf ik
s[ gurdIp isMG ivrdI lMzn qoN afey hnm qy sfzy nfl ienFH dy
pirvfrk sMbMD hn| AunFH ieh vI dwisaf ik ies kys nUM Dfrimk
rMgq idwqI jf rhI sI| uijs dI isLkfieq AunHF ny aYs[zI[aYm[
nUM kIqI qy AunHf ny ies sbMD ivc kfrvfeI krn leI hukm jfrI
kIqy|
sRI golzI ny ieh vI dosL
lfieaf ik ieh sfrf kuJ pMjfb aYs[sI[bI[sI[sYwl dy kFgrs
pRDfn blbIr isMG bwbI dy iesLfiraF qy ho irhf hY qy iek
sInIar kFgrsI afgU df hwQ vI hY, ijs df nF lYx qoN AunHF
ienkfr kIqf| AunHF qy golI clfey jfx dy dosLF nUM sRI golzI
ny mUloN hI rwd kr idwqf AunHF dy vI kuJ hmfieqI puils
ihrfsq ivc hn| AunFH ieh vI dwisaf ik XUQ akflI dl(b)
gurpRqfp isMG itwkf qy gurivMdr isMG kMzf (ivwkI) kONslr ny
vI AunFH nUM ies sbMDI mslf hwl krn leI ikhf sI jd ik AunFH
d fies kys nfl koeI lYxf dyxf nhIN|
iesy qrHF jdoN sRomxI kmytI
dy skwqr rGbIr isMG qoN ies bfry puwiCaf igaf qF AunHF ny
ikhf ik AunHF sRI gurU gRMQ sfihb dI byadbI rokx leI afpxy
mulfjLm Gtnf vflI QF qy Byjy sn| AunFH ikhf ik jLmInI
mfmilaF ivc sRI gurU gRMQ sfihb nUM nhIN afAuxf idqf jfvygf|
ies bfry kFgrsI afgU qy pMjfb
kFgrs aYs[sI[bI[sI[ sYwl dy pRDfn blbIr isMG bwbI qy XUQ
akflI afgU gurpRqfp isMG itwkf ny vI afpxy qy lfey sfry
dosLF qoN ienkfr kIqf hY|

vDyry rucI
rwKdy ny pMjfb dI isafsq ‘c kYnyzf vsy pMjfbI
luiDafxf(qijMdr isMG):- kYnyzf vwsdy
pMjfbI pMjfb dI isafsq ivc byhwd ruwcI rwKdy hn aqy ijQy vI
cfr pMjfbI juVdy hn jF jd vI pMjfb qoN AuQy igaf koeI imldf
hY qF Jwt pMjfb dI hflq aqy isafsq bfry gwlbfq qur pYNdI hY|
pMjfb aMdr cox vrHf hox kfrn ieQy coxF ivc kI muwdy AuBrngy|
isafsI smIkrn kI hoxgy aqy pfrtIaF dI kI kfrgujfrI rhygI,
aijhy muwdy kYnyzf vsy pMjfbIaF dI jubfn Aupr cVHy njLr
afAuNdy hn| kYnyzf dI iqMn hPqy dI PyrI dorfn ijQy vI mYN
igaf jF ijs vI pMjfbI ryizE jF aKbfr nfl ieMtrivAU hoeI
vDyry suafl Aukq muwidaF nfl hI juVy hoey sn| pMjfb qoN bfad
kYnyzf hI aijhf dysL hY ijQy pMjfbIaF dI vwzI igxqI ivc
vwsoN hY qy hr Kyqr ‘c cVHq hY| kYnyzf dI pfrlImYNt ivc ies
smyN 8 mYNbr pfrlImYNt pMjfbI hn aqy iekwly ibRitsL kolMbIaf
sUby ivc hI 6 ivDfiek hn| pUry kYnyzf ivc pMjfbIaF dI igxqI
10 lwK qoN vDyry hY| jykr pfiksqfn qoN gey pMjfbI vI nfl igx
ley jfx qF ieh igxqI hor vI vwzI bx jFdI hY| kYnyzf ivc bhuq
sfry aijhy hlky vI hn| ijQoN ivDfiek jF aYm[pI[ gory ijwqdy
hn, pr AunHF dI ijwq df vwzf ishrf pMjfbIaF isr hI bwJdf hY|
vYnkUvr qy srI dy ivckfr pYNdy PYzrl srkfr dy hlky qoN
aYm[pI[ bxI sRImqI pYnI pRIzI AuQy goiraF dI QF pMjfbIaF dI
afgU vDyryhY| iesy qrHF ibRitsL kolMbIaf dy srI grIn itMbrjL
hlky dI ivDfiek sRImqI sUa hYml iswKF dy msilaF Aupr afvfjL
bulMd krn leI pRiswD hY | ieh gory afgU hux motI motI pMjfbI
boldy smJdy hn| ibRitsL kolMbIaf dy gory vjLIr mfeIkl
zI[jOg vwloN ivsfKI ngr kIrqn moky guMjfieaf igaf jYkfrf
rvfieqI jQydfrF dy Cwzy jFdy jYkfiraF dy hI quwl sI| iswKF
dy iqEhfrF aqy smfgmF ivc sBnF pfrtIaF dy afgUaF dI hfjLrI
ie sgwl dI qsdIk hY ik pMjfbI votrF nUM iDafn ivc rwKxf
AuQoN dI isafsq ivc aihm sQfn mwl bYTf hY| vrnxXog hY ik
ibRitsL kolMbIaf ivc qF pMjfbI Aujwl dusFJ muwK mMqrI vI rih
cuwky hn|
kYnyzf ivc drjn dy krIb
pMjfbI ryzIE qy tIvI cYnl cwldy hn jdik pMjfbI aKbfrF dI
igxqI do drjn qoN vI vwD hY| ienHF sfryhI pRcfr mwiDafmF ivc
pMjfb BfrU rihMdf hY|aKbfrF ,tIvI aqy ryzIE pMjfb dIaF KbrF
nUM vDyry aihmIaq idMdy hn ikAuNik lok ijnHF nUM KbrF nUm
vDyry idlcspI aqy isLdwq nfl suxdy pVHdy hn|
pMjfbI mIzIe df gVH vYnkUvr
aqy torFto hI hn| AuNJ moNtIrIal, aYzimMtn aqy kYlgrI qoN vI
kuJ ryzIE aqy hPqfvfrI aKbfr cwldy hn| pMjfb dIaF coxF bfry
ies smyN vDyry Auqsukqf lwKF lokF dy iewkT vfly ngr kIrqn
ivc sLfml hox afey ibRuitsL kolMbIaf dymuwK mMqrI, vjLIr
aYm[pI[ aqy ivDfiek jd Kud kfrF clf ky qy dUr pfrikMg krky
ibnF iksy srkfrI lfm lfsLkr dy afm afdmIaF vFg cwl rhy sn qF
hr pMjfbI dI jubfn Aupr sI ik pMjfb dy afgU aijhf ikAuN nhIN
krdy, ieho kfrn hY kYnyzf vsy pMjfbI jdoN pMjfb af ky rfjsI
afgUaF jF aPsrsLfhI nUM imlx leI aMg rwiKakF dy DwKy KFdy hn
qF AunFH nUM iKwJ cVHdI hY| ivksq mulkF dIaf shUlqF mfxdy
ieh lok afpxI DrqI nUM vI ‘svrg’ bixaf dyKxf cfhuMdy hn|
kYnyzf dy pMjfbI sfzI aPsrsLfhI dy kfr ivvhfr qoN ieMnHy sqy
hoey hn iok Auh iehI ardfsF krdy rihMdy hn ik ieQy AunHF nUM
kdy kMm nf pvy srI qoN ivDfiek jgrUp isMG brfV kihMdy hn ik
kYnyzf ivc lokF nUM dPqrsLfhI nfl Gwt hI vfh pYNdf hY
ikAuyNik afm lokF dy kMm DMdy afm rUtIn ivc hI ho jFdy hn
aqy kMm huMdy vI qurMq aqy smyN isr sn| pMjfb ivc ajy vI
dPqrsLfhI df hI bolbflf hY jo iBRsLtfcfrI vI hY qy inKwtU vI
hY|
kYnyzf dy pMjfbIaF aMdr pMjfb
ivc Kur rhy kMm siBafcfr bfry vI byhwd icMqf hY| AuQy Gr dI
sPfeI qoN lY ky rotI pfxI bxfAux qwk df sfrf kMm lok afp hI
krdy hn aqy sfry df sfrf twbr kMm Aupr vI jFdf hY|
lokF dI jubfn Aupr kMm hI
vDyry ciVHaf hoieaf hY| AuQy nf koeI nokr hY qy nf hI nokrI
krdf hY, sgoN hr jxf kMm Aupr jFdf hY, BfvyN Auh mjLdUr hY
jF mflk| aijhy kMm siBafcfr ivc Zwl gey ieh lok jd hux pMjfb
ivc af ky kMm CwzIN bYTy lokF nUM qwkdy hn qf Auh pMjfbIaF
dI ZihMdIklF leI Kud AunHF nUM hI ijMmyvfr TihrfAuNdy hn|
iek imwqr dy Gr srI ivKy rfq dy Kfxy Aupr juVIaF aorqF vI
ieh crcf kr rhIaF sn ik pMjfb ivc qF mojF hn|
kYnyzf ivc af ky qF kMm qoN
hI KihVf nhIN Cuwtdf| swj Dwj ky pMjfb ivc GuMmdy AunHF lokF
nUM mojF krdy asIN kihMdy hF pr AuQy jo ijMdgI dIaF suwK
shUlqF hn qF hwZ BMnvIN imhnq vI Auh hI krdy hn| sfzy iksfn
qF mwJ df sMgl bMnx leI vI nokr nUM hI afvfjLf mfrdy hn|
coxF nyVy af rhIaF hox kfrn
kYnyzf rihMdy KFdy pINdy pMjfbI afpxy njdIkI isafsI lokF nfl
rfbqf bxf rhy hn aqy pMjfb af ky kuJ jyqU hox Xog AumIdvfrF
dI mdd leI vI iqafrIaF kr rhy hn|

dr-dr dIaF
TokrF KFx leI mjbUr hY mfltf iksLqI kFz dy isLkfr mlkIq isMG
dI pqnI
acwl sfihb(btflf):- afpxy sunihry BivwK
aq pirvfr dy cMgy pflx posLx dI kfmnf lY ky ivdysL ivc rojLI
rotI dI qlfsL leI afpxI ipqf purKI jLmIn vyc vwt Gro gey
mlkIq isMG pyuwqr jsvMq isMG vfsI jFdpur(syKvF) nUM kI pqf
sI ik goiraF dI DrqI qy phuMcx qoN pihlF hI mOq AusnUM afpxy
afgosL ivc lvygI| ieh nojvfn AunFH 200 qoN vwD pMjfbI
nojvfnF ‘c sI, jo 2 dsMbr 199 nUM mfltf nyVy smuMdrI iksLqI
‘c zuwb jfx nfl afpixaF qoN sdf leI ivCV gey sn| mfltf
iksLqI kFz ‘c lfpqf hoey nojvfnF nfl sbMDq pIVq pirvfr awj
vI krIb ds sfl pihlF vfpry hfdsy nUM Bulf nhIN pfey|
ies qoN ielfvf keI pirvfr qF
sB kuJ guaf, dfxy dfxy qoN muQfjL ho ijMdgI bsr kr rhy hn|
mfltf iksLqI kFz dy isLkfr mlkIq isMG jFdpur dy pirvfr dI vI
hflq qrsXog hY|
afpxy isr dy sfeIN nUM guaf
cuwkI rfjivMdr kor awj vI Aus idn nUM Xfd krky BuwbF mfr ro
pYNdI hY jdoN Ausdf pqI mlkIq isMG ietlI jfx leI GroN igaf
sI| mfltf iksLqI kFz pIVq pirvfrF nUM srkfr vwloN shfieqf
rfsLI idwqI geI sI pr Aukq pirvfr nUM ieh shfieqf rfsLI vI
nhIN iml skI ijs krky ieh pirvfr dr dr dIaF TokrF Kf irhf
hY| mfltf iksLqI kFz dy isLkfr mlkIq isMG dI pqnI rfjivMdr
kOr ny ies pRqIinD nUM ivsqfr nfl dwisaf ik Aus dy pqI mlkIq
isMg ny tFzf njLdIk iek eyjMt dy Zhy cVH ietlI jfx leI afpxy
ihwsy afAuNdI QoVHI ijhI jmIn vyc ky aqy sfk sbMDIaF qoN
AuDfr rupey PV 2[50 lwK idwqy sn| Ausny dwuKI ihrdy nfl awgy
dwisaf ik Ausdf pqI 1 dsMbr 1996 nUM GroN igaf sI ijs nUM
GroN jfx nUMkrIb mhInf ho jfx qy koeI vI pqf sfr nf afAux qy
asI Aukq eyjMt qoN puwC pVqfl kIqI ijs ny lfrf lwpf
lfAuNidaf ieh kih ky tfl idwqf ik mlkIq isMG ietlI phuMc
cuwkf hY pr 6 jnvrI 1997 nUM sfzy qy vwzf phfV Aus vyly
izwgf jdoN pqf lwgf ik Ausdy isr df sfeIN qF smuMdr ‘c mfltf
nyVy iksLqI zwubx nfl lfpqf ho igaf hY| Ausny awgy dwisaf ik
ies qoN bfad mfltf jFc kimsLn dy cyarmYn blvMq isMG KyVf dy
XqnF sdkf lfpqf hoey 141 pMjfbI nojvfnF dI sUcI jfrI hoeI
ijs ivcAusdy pqI df nF vI drj sI| rfjivMdr kOr ny awgy
dwisaf ik Ausdy pqI dI mOq nfl AunFH dy Gr dIaF KusLIaF luwt
geIaF aqy ies sdmy nfl AusdI sws aqy jyT jgdIsL isMG vI akfl
clfxf kr rhy ijs qoN bfad Auh bwicaF dy pflx posLx leI dr dr
TokrF Kf rhI hY|
rfjivMdr kOr ny dwisaf ik ies
iksLqI kFz dy pIVq pirvfrF nUM srkfr vwloN 50-50 hjLfr dI
rfsLI ivwqI shfieqf vI idwqI geI hY pr ieh shfieqf Aus nUM
awj qwk pRfpq nhIN hoeI| Ausny dwisaf ik ies leI Ausny pMjfb
srkfr mfl ivBfg shfieqf sLfKf cMzIgVH dy keI gyVy kwZy hn|
Ausny dwisaf ik cMzIgVH vfly kihMdy hn ik pihlF mlkIq isMG
dI mOq df koeI prUP idAuN ikAuNik ijhVI mfltf kFz ‘c lfpqf
141 nojvfnF dI sUcI CpI sI, Aus ivc Ausdy pqI dfnF qF TIk
sI pr ipMz df nF glq Cwpx krky AusnUM Auh shfieqf rfsLI nhIN
iml skI| Ausdy Bry mn nfl dwisaf ik Auh afpxy bwicaF dy pflx
posLx leI iek pRfeIvyt skl ijsdI ipRMsIpl mYzm hnI bydI hY,
dy sihXog nfl kMm kr rhI hY| Ausny ikhf ik Auh afpxy pqI dI
mOq nfl awlg Qwlg ho ky rih geI hY pr srkfr Ausdy vsyby aqy
bwicaF dy pflx posLx leI AusnUM shfieqf rfsLI nhIN dy rh
duwKI rfjivMdr gurU rfmdfs akYzmI aMmonMgl dI mYzm hnI bydI
dI sukrgujfr hY ijs sdkf Ausdy bwcy Aus akYzmI ‘c pVH rhy hn
jdik Aus kol qF bwicaF nUM pVHfAux jogf vI Krcf nhIN hY|
rfjivMdr kOr ny srkfr qoN guhfr kIqI hY ik AusdI mdd kIqI
jfvy qF jo Auh afpxy bwicaF df pflx posLx kr sky|

kYnyzf qo afey
pMjfbI dI ihmfcl ‘c hwiqaf
aOV : - kYnyzf qoN afey ipMz cwkdfnf
nvF sLihr dy vsnIk pRvfsI BfrqI dI ihmfcl pRdysL dymMzI ivKy
hwiqaf kr dyx df smfcfr imilaf hY| pRfpq jfxkfrI anusfr
mihMdr isMG (65) puwqr mIrF isMG vfsI cwkdfnf ipwCly kfPI
smyN qoN afpxy bwicaF qy pqnI smyq kYnyzf ivKy rih irhf sI|
mihMdr isMG smyq cfr Brf ijnHF ivcoN iek isLmlf qy iek
cwkdfnf ivKy hI rihMdf hY qy mihMdr isMG isLmlf ivc rihMdy
Brf dy lVky dI 26 mfrc nMU hoey ivafh ivc sLfml hox leI 20
mfrc nUM kYnyzf qoN cwkdfnf afieaf hoieaf sI, jo ivafh qoN
bfad GuMmx iPrn leI kuwlU mnflI, mnIkrn ivKy clf igaf| iek
hPqf pihlF GuMmx iPrn gey mihMdr isMG dI hwiqaf df smfcfr
ipMz cwkdfnf ivKy vYstrn XUnIan dI dukfn clf rhy hIrf nfmk
ivakqI nUM imilaf, AusnUM ihmfcl puils df Pon afieaf ik
mihMdr isMG nfmk ivakqI mfiraf igaf hY, ijs dI jyb ivcoN afp
df ivjitMg kfrz imilaf hY| hIrf ny qurMq Ausdy Brf surjIq
nUM dwisaf|Kbr PYldy hI ipMz ivc sLok df mfhOl pYdf ho igaf
qy surjIq isMG mohqbr qy pirvfrk mYNbrF nUM nfl lY ky lfsL
lYx leI rvfnf ho igaf| lfsL lY ky vfrsF vwloN mihMdr isMG dI
imRqk dyh nUM nvF sLihr dy lfsL Gr ivKy rwiKafhY, ijs df
sMskfr Ausdy bfkI pirvfr dy kYnyzf qoN afAux qy kIqf jfvygf|
vfrsF qoN imlI jfxkfrI anusfr imRqk ivakqI iek gurduafrf
sfihb ivKy vwK kmry ivc rih irhf sI qy iek guribMdr isMG
nfmk ivakqI kwpVy vycx vflf ijs ny afpxy afp nUM btflf df
rihx vflf dwisaf qy mihMdr isMG nfl luwt dI nIaq nfl Gul iml
igaf qy 24 apRYl nUM Aukq ivakqI ny mihMdr isMG dI grdn
duafly nflf pf ky AusdI hwiqaf kr idqI qy Prfr ho igaf|
imRqk dI pusLtI kmry ivc bdbU afAux krky 28 apRYl sLfm nUM
hoeI|

hirmMdr
sfihb `qy POjI hmlf krn vfly idafl ƒ kYptn amirMdr vloN
snmfnxf mMdBfgf-jQy: avqfr isMG
aMimRqsr-29 apRYl: sRI hirmMdr sfihb qy 1984 ivc POjI hmlf
krn vfly BfrqI POj dy syvf mukq jnrl afr[aYs[idafl df pMjfb
dy muwK mMqrI kYptn amirMdr isMG vloN muMbeI ivKy ivÈyÈ
snmfn krn df ÈRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dy pRDfn jQydfr
avqfr isMG ny gMBIr noits ilaf hY. AuhnF ikhf ik ibwlI
QYilAuN bfhr af geI hY aqy kYptn amirMdr isMG df kiQq iswK
ihqfieÈI ichrf nMgf ho igaf hY. kYptn dI ies kfrvfeI ny iswK
ihridaF ƒ iek vfr iPr vlUMDr ky rwK idwqf hY.
AunF ikhf ik ieMdrf gFDI dI
agvfeI vflI kyNdrI kFgrs srkfr ny iswK kOm dy kyNdrI pfvn
asQfn swcKMz sRI hirmMdr sfihb qy jUn 1984 ivc POj cfV ky
sRI akfl qÉq sfihb ƒ ZihZyrI kr idwqf sI aqy hjfrF hI ies
pfvn asQfn `qy mwQf tykx afey inrdoÈy lokF ƒ golI brUd nfl
mOq dy Gft Auqfr idwqf igaf, hËfrF nOjvfnF qy JUTy mukwdmy
drj krky jylHF ivc bMd kr idqf. jQydfr avqfr isMG ny ikhf
rfq idn afpxy afp ƒ iswKI df kiQq hmfieqI aKvfAux vflf kYptn
amirMdr isMG, ies pfvn asQfn qy hmlf krn vfly iswKF dy duÈmx
vn POjI aPsr ƒ ies leI snmfnq kr irhf hY ik Aus ny sRI
hirmMdr sfihb qy hmlf krn smyN bhuq cMgI kfrguËfrI idKfeI
hY qy Aus ƒ pMjfb dIaF pRiqÈt sKÈIaqF `c Èfml kr irhf hY.
jQydfr avqfr isMG ny ikhf ik
kFgrs df doglf qy dohrI nIqI vflf igrigtI cyhrf nMgf ho
cuwkf hY. kFgrs ny hmyÈF kuwto qy luwto aqy pfVo qy mfro dI
nIqI apnfeI hY. awj kYptn ny idafl ƒ snmfnq kr ky iswKF dy
jKmF ƒ iPr hiraF kIqf hY. jQydfr avqfr isMG ny ikhf ik kFgrs
dIaF mfVIaF nIqIaF kfrn pMjfb ƒ do dhfky qoN vwD- awg vrgy
smyN df sMqfp Bogxf ipaf hY. ies sMqfp ivc hËfrF iswK Gro
byGr ho gey qy hËfrF nOjvfnF ƒ JUTy mukfbly bxf ky mfiraf
igaf hY.
AunF hor ikhf hY ik aijhf krky
mhfrfjf sfihb ny POjI hmly ivc ÈhId hox vfly ÈrDflUaF dIaF
afqmfvF aqy AuhnF dy byafsrf hoey pRIvfrF ƒ JMjoV ky rwK
idwqf hY. Auh mhfrfjf sfihb pfsoN puwCdy hn ik jykr nIaq aqy
aslIaq iehI sI qF Aus smyN asqIPy dyx df ZoNg kyvl mOkf
pRsqI hI sI? jQydfr avqfr isMG ny hor ikhf ik iswK awj qIk
AuhnF sKÈIaqF ƒ qF snmfnq krdy af rhy hn ijhnF ny gurDfmF dI
rfKI leI afpf vfiraf hovy pr gurDfmF ƒ nyÈqo nfbUd krn vfly
kiQq iswK Bys vfly ƒ mhfrfjf sfihb hI snmfnq krn df mfx hfsl
kr skdy hn. Auhnf ikhf ik jykr kYptn sfihb kyvl kFgrs hfeI
kmFz dI KuÈnUdI hfsl krn leI hI ieh sB kuJ kr rhy hn, qF
AuhnF ƒ smJ lYxf cfhIdf hY ik muwK mMqrI dI dfavydfrI leI
Auh muV AuhnF lokF dy dr qy jfx df kI hOslf kr skxgy ijnF
dIaF afqmfvF ƒ awj AuhnF ny asih pIV phuMcfeI hY?
jQydfr avqfr isMG ny ikhf ik kYptn
vloN kIqy iehnF koJI kfrvfeI dy cuPyirEN inMdf hoxI cfhIdI
hY qy idaf ƒ iksy vI gurUGr jF pMQk styj qy bolx nf idwqf
jfvy.

lkIr sfihb ivKy KulHy dPqr df
ÈRomxI kmytI nfl koeI sbMD nhIN
aMimRqsr,
29 apRYl : ÈRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dy skwqr s[ hrbyaMq
isMG ny ajIq aKbfr ivc CpI Kbr cOQI ÈqfbdI mnfAux leI
gurduafrf lkIr sfihb qrn qfrn ivKy ÈRomxI kmytI dy dPqr df
AudGftn” dy sbMD ivc spÈt kridaF ikhf ik ies gurduafrf sfihb
ivKy KolHy gey dPqr df ÈRomxI kmytI nfl dUr df vI vfsqf nhIN
hY.
s[ hrbyaMq isMG ny ikhf ik ÈRomxI
kmytI ny ÈqfbdI dy smfgmF ƒ ivDIvq qrIky nfl clfAux leI sRI
drbfr sfihb qrn qfrn dI srF ivc ÈqfbdIaF df sb-afiPs Koilaf
hoieaF hY. Aus ƒ s[ myjr isMG mIq skwqr clf rhy hn aqy s[
ikRpfl isMG cOhfn ƒ kuafrzInytr inXukq kIqf hY.

joigMdr isMG pMjrQ dI mOq `qy
ÈRomxI kmytI pRDfn vloN gihry duK df pRgtfvf Èok vjoN
ÈRomxI kmytI dPqr bMd hoey
aMimRqsr,
29 apRYl : ÈRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dy lMmf smF mYNbr
rhy jQydfr joigMdr isMG pMjrQ lMmI ibmfrI AuprMq bIqI rfq
gurpurI ipafnf kr gey hn. AunF dy akfl clfxf kr jfx qy
ÈRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dy pRDfn jQydfr avqfr isMG ny
gihry duK df pRgtfvf kIqf hY.
ÈRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI qoN s[ idljIq isMG bydI mIq
skwqr vloN jfrI iek pRYs not ivc dwisaf igaf ik jQydfr pMjrQ
dI mOq qy jQydfr avqfr isMG ny ikhf ik iswK kOm qoN iek
imlxsfr qy pMQ ƒ smripq sKÈIaq Kus geI hY AunF dy akfl clfxy
nfl ÈRomxI akflI dl qy ÈRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI ƒ vwzf
Gftf ipaf hY. AunF ikhf ik pRDfn ÈRomxI kmytI dy afdyÈ qy
jQydfr joigMdr isMG pMjrQ dI mOq qy awj ÈRomxI gurduafrf
pRbMDk kmytI dy dPqr Èok vjoN bMd kr idwqy gey. pMjrQ keI
sfl ÈRomxI kmytI dI aMiqRMg kmytI dy mYNbr rhy. Auyh 1996
ivc hoeIaF ÈRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dIaF coxF ivc
ÈRomxI kmytI hlkf smfxf qoN pihlI vfr mYNbr bxy. Auh 1967
qoN ÈRomxI akflI dl ivc srgrm vrkr vjoN syvf inBfAuNdy rhy.
Auh smfxf Èihr dI trwk XUnIan dy lgfqfr 35 sfl pRDfn rhy aqy
ngr pfilkf dy 20 sfl mYNbr cuxy jFdy rhy.
AunF dwisaf ik jQydfr pMjrQ ny ÈRomxI akflI dl dy afrMBy hr
sMGrÈ ivc vD-cVH ky ihwsf ilaf. AunF dI mOq `qy ÈRomxI kmytI
dy aMiqRMg mYNbr s[ rfijMdr isMG mihqf, s[ gurbcn isMG
krmUMvflf, s[ sMqoK isMG smrf, ÈRomxI kmytI dy skwqr s[
hrbyaMq isMG ny vI gihry duK df pRgtfvf kIqf.

iswK
ieiqhfs rIsrc borz vloN ieiqhfsk gurduafiraF df ieiqhfs
pRkfÈq hovygf:
aMimRqsr-29 apRYl: ÈRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI aDIn cldf
iswK ieiqhfs rIsrc borz, ieiqhfsk gurduafrf sfihbfn df
mukMml ieiqhfs pRkfÈq krygf. ieh PYslf awj klgIDr invfs
cMzIgVH ivKy pRoPYsr ikRpfl isMG bzUMgr sfbkf pRDfn ÈRomxI
kmytI dI cyarmYn hyT hoeI iswK ieiqhfs rIsrc borz dy ivdvfnF
dI hoeI iekwqRqf ivc ilaf igaf hY.
ÈRomxI kmytI qoN s[ idljIq isMG
bydI mIq skwqr ÈRomxI kmytI vloN idwqI jfxkfrI ivc ikhf igaf
hY ik iswK ieiqhfs rIsrc borz dy kMm kfj ƒ sucfrU ZMg nfl
clfAux leI jQydfr avqfr isMG pRDfn ÈRomxI kmytI ny afpxy
bhuqy ruJyivaF kfrn afpxI QF pur ies borz df kMmkfj clfAux
leI pRo: ikRpfl isMG bzUMgr ƒ cyarmYn inXukq kIqf hY.
pRoPYsr ikRpfl isMG bzUMgr ny ieh syvf sMBflidaF hI ies dI
pihlI iekwqRqf awj klgIDr invfs cMzIgVH ivKy kIqI hY ijs ivc
mhwqvpUrn PYsly lYNidaF ÈRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dy
pRbMD qihq ieiqhfsk gurduafrf sfihbfn df mukMml ieiqhfs
pRkfÈq krn df PYslf kIqf igaf aqy zf: dlbIr isMG pMjfbI
XUnIvristI vloN ilKq pusqk”sRI gurU arjn sfihb qy AunF df
jIvn” iswK ivdvfnF dI rfey AuprMq pRkfÈq krn df PYslf ilaf
igaf hY. sRI gurU arjn dyv jI dI ÈhIdI ÈqfbdI ƒ smripq Coty
ikqfbcy ilKx qy CpvfAux dI juMmyvfrI zf: dlbIr isMG iZloN ƒ
idwqI geI hY. ies mIitMg ivc zf: ikRpfl isMG cMzIgVH, zf:
jI[aYs[ neIar pitaflf, zf: dlbIr isMG iZloN, s[ gurdrÈn
isMG, s[ blivMdr isMG joVfisMGf, s[ ikRpfl isMG qoN ielfvf
s[ amrjIq isMG suprvfeIjr trwst ivBfg ÈRomxI kmytI hfjr sn.

bWs ivc
jLbrdsq Dmfkf ,3 aorqF smyq 14 lok Julsy
jlMDr: nMgl
jfx leI ieQoN dy jnrl bWs aWzy qoN inklI pMjfb rozvyjL nMgl
dI bws ivc jLbrdsq Dmfkf hoieaf| Dmfky qoN bfad bWs nUM aWg
lWg geI,ijs nfl iqMn aorqF smyq 14 lok Juls gey|gMBIr qor qy
Julsy lokF nUM hspqfl ivc BrqI krvfieaf igaf hY|sWLk
pRgtfieaf jf irhf hY ik bWs ivc bMb Dmfkf hoieaf|moky qy
afey puls aiDkfrIaF ny vI ies gWl qoN ienkfr nhI kIqf|puls
vwl Gtnf qoN ienkfr nhI kIqf|puls vWlo GtnF dy kfrnF dI jFc
PYroisk tIm qoN krvfeI jf rhI hY|pMjfb srkfr vWlo Gtnf ivc
Julsy l okF nUM 50-50 hjLfr rupey dI afriQk shfieqf dyx qoN
ielfvf AunFH dy ielfj df Krcf krn df aYlfn kIqf igaf hY|
dupihr bfad qkrIbn 3[50 vjy
pMjfb rozvyjL nMgl dI bWs nMbr pI bI 12 ac 2304 jlMDr qoN
nMgl leI jnrl bs stYNz qoN rvfnf hoeI|bWs ajy aWzy dI
cfr-dIvfrI qoN bfhr vI nhI inklI sI ik acfnk Aus dy ipCly
ihWsy ivc jLbrdsq Dmfkf hoieaf aqy aWg lWg geI| svfrIaF nfl
quVI hoeI bWs ivco cIkF dIaF afvfjLf afAux lWgIaF musfPrF ny
sIsyL qoV ky bfhr ClfgF lgf idWqIaF|afpfDfpI ivc iqMn aorqF
smyq14 lok jLKmI ho gey| ijMnfH nUM vwK vWK vfhnF rfhI isvl
hspqfl phUMcfieaf igaf hY| bWs DU-DU kr ky sVn lWgI| sUcnf
imlx Auqy afeI [jI hrdIp isMG aqy hor puls aiDkfrI moky qy
phuMc gey|puls ny sfrf ielfkf sIl krvf ky rfhq kMm suLrU
kIqy|bWs aWzy Ayuqy aWg rokx leI prbMD nf hox kfrn aWg
vWDdI geI| kuJ dyr bfad Pfier ibRgyz mulfjLmF ny ies Auqy
kfbU pfieaf|

lokF dI adflq
vWlo mYnUM muV BrvF huMgfrf imlygf: kFjlf
qpf mMzI: mfnXog pMjfb aqy hirafxf dI
AuWc adflq vWlo hlkf syLrpur dy akflI ivDfiek goibMd isMG
kFJlf sfbkf kYbint mMqrI pMjfb aqy pRDfn komI GWt igxqIaF
aqy dilq dl nUM iek cox irWt ptIsLn rfhIN ivDfiek dy ahudy
qoN htfey jfx qy AunFH afpxf pRqIkrm pRgt kridaF afiKaf ik
Auh mfxXog AuWc adflq dy PYsly df svfgq krdy hn|AunFH dfavf
kIqf ik ies adflqI PYsly nfl AunFH dy rfjnIqk jIvn qy koeI
vI pRBfv nhI pvygf sgoN lokF dI adflq vWlo AunFH nUM dubfrf
huMgfrf imlygf| AunFH ikhf ik AunFH mfxXog adflq df PYslf
nhI dyiKaf|jfpdf hY ik myry bcfE pWK dy vkIl dIaF dlIlF nUM
axizWT kIqf igaf hY ikAuNik myry ivroDIaF ny ijs qrFH dy
myry qy ieljLfm lgfey sn ik mYN coxF dorfn afpxy ahudy dI
durvrqo kIqI hY aqy votrF nUM pMj -pMj so rupey dy ky KrIdo
-ProKq kIqI hY bybuinafd hn ikAuNik itktF dI vMz qoN pihlF
hI mYN vjILrI qoN asqIPf dy idWqf sI aqy sfrIaF srkfrI
shUlqF vfips kr idWqIaF sn|AunFH afiKaf ik PYslf AuprMq
ieh iensfP leI suprIm kort ivc jfxgy|
s[kFJlf ny afiKaf ik
lokF dI kcihrI ivc jdoN vI mYN igaf hF qF mYnUM hmysLf
sLfnfmWqI qy gorvmeI ijWq hfsl huMdI rhI hY|ies PYsly nfl
mYnUM koeI Gbrfht nhI hoeI ikAuNik afpxy rfjsI jIvn dorfn
mYnUM ies qoN vI vWzIaF cunoqIaF df sfhmxf krnf ipaf| ies
cunoqI nUM kbUlidaF AunFH dfavf kIqf ik ies ivroD ivco vI
Auh hor mjLbUq ho ky inqrngy|myry leI myry syLridl lokF dI
kcihrI vWzI kcihrI hY|ies df inqfrf 1 meI nUM komFqfrI idvs
dy moky vflI ivsLfl akflI kfnPrMs ny kr dyxf hY|AunFH bVy
afqm ivsLvfs nfl afiKaf ik AunFH dy rfjnIqk jIvn dI qor ivc
koeI KVoq nhI afvygI sgoN Auh afpxy ies pMD qy hor dlyrI aqy
idVHqf nfl aWgy vDdy rihxgy| AunFH ikhf ik Auh dubfrf
syLrpur dy hlky qoN ivDfn sBf dI cox lVngy aqy sRomxI akflI
dl dy pRDfn pRkfsL isMG bfdl dI agvfeI hyT mfxmWqI ijWq
hfsl pihlF vFg hI imlygI aqy AunFH dy afsILrvfd nfl Auh
aihm ahudy vI hfsl krngy|

aKoqI sMq
isWKI nUM Zfh lf rhy hn : akflI dl (a)
jgrfE: srbsMsdfnI gurU goibMd isMG jI
ny gurU gRMQ sfihb nUM gur gWdI dy ky dyhDfrI sMq jF gurU
dI pRMprf Kqm kr idWqI sI pr iPr vI aWjkl isWK kom ‘c
GUspYT kr cuWky aKoqI sfD-sMq isWKI nUM Zfh lf rhy
hn|sRomxI akflI dl aMimRqsr dy ijLlf jQydfr qrlok isMG BWlf
ny ieh ivcfr ieQy pfrtI mIitMg nUM sMboDn kridaF
pRgtfey|AunFH ikhf ik sMq df kMm nfm jpxf huMdf hY qy AunFH
dI PokIaF coDrF‘c koeI idlcspI nhI huMdI| AunFH ikhf ik hux
sMq ajIq isMG nUM vI sRomxI akflI dl dy pRDfn pRkfsL isMG
bfdl ny pfrtI ‘c sLfml krky srpRsq Qfp idWqf hY ijs qoN
svfl AuTdf hY ik ivCoVf sfihb vfly ieMnFH sMqf ny isafsq qoN
kI lYxf hY|AunFH ikhf ik akflI dl (a) vWlo Bfjpf dI rQ
Xfqrf df pMjfb aMdr dfKl hox qy sKq ivroD kIqf jfvygf
ikAuNik ieh iPrkU pfrtI dI Xfqrf hY ijMnfH ny hmysLf sMq
isafsI ihWqf leI vMzIaf pfAux df kMm kIqf hY| AunFH ikhf
ik sRI bfdl nuM vI ies Xfqrf df ivroD krnf cfhIdf hY|

hukmnfimaF qy
aml XkInI bxfAux qy joLr
aMimRqsr : sRomxI gurduafrf pRbMDk
kmytI dy sfbkf skWqr kulvMq isMG ny sRomxI kmytI dy pRDfn
jQydfr avqfr isMG nUM apIl kIqI hY ik Auh sRI akfl qKLq
sfihb qoN jfrI hukmnfimaF Auqy aml XkInI bxfAux|AunfH jQydfr
jI nUM ilKy pWqr ivc ikhf hY ik sRI gurU gRMQ sfihb jI dy
pfvn gutky,poQIaf afid dI CpfeI kyvl sRomxI kmytI vWlo
krvfey jfx bfry hukmnfmy nUM aml ivc ilafAux leI sRomxI
kmytI smUh sMgq dI mMg pUrI krn leI vWzy pWDr qy Ayuprfly
kry|aijhf nf hox qy inWjI pRkfsLkf qy kfbU nhI pfieaf jf
skdf|jdoN qWk inWjI pRkfsLk nUM spWsLt syDf idWqIaF jfx|
AunFH ieh vI ikhf hY ik jldI qoN jldI gurmiq soc vfly mfhrF
dI kmytI dI sQfpnf krky qKLq sfihbfn dy jQydfr aqy muWK
gRMQI sfihbfn dy syvf inXm,ijvyN inXukqI leI XogqfvF,AunFH
df kfrj,Kyqr kfrj,ivDI,aiDfkr aqy ijLMmyvfrIaF,syvfmukiq
afid dy inXm inrDfrq kIqy jfx aqy ies dy nfl hI smyN-smyN
pYsL afAux vflIaF pMQk smWisafvF dy smfDfn aqy sRI akfl
qKLq sfihb qoN hukmnfmF jfrI kIqy jfx df spWsLt ivDI ivDfg
suinsLicq kqf jfvy aqy qF jo BWivK ivc iks y vWlo vI sRI
akfl qKLq sfihb dI inWjI ihWqf leI vrqoN dI sMBfvnf hI nf
rhy aqy Kflsf pMQ ivc sRI akfl qKLq sfihb qoN smyN smyN
jfrI kIqy hukmnfimaF dI mfnqf aqy pivWqrqf kfiem rhy|
gurduafrf aYkt nUM bixaf
hoieaf poxI sWdI ho cuwkI hY|smyN dI pRbl loV hY ik
gurduafrf pRbMD nUM pMQk Xukq dy anusfrI bxfAux leI ies
aYkt aDIn bIqy smyN ivc hoeI lfB hfnI df lyKf joKf kIqf jfvy
aqy aYkt ivc pMQk ihWqf qoN Ault jy koeI Dfrf hy qF Ayus dI
soD leI Auprflf kIqf jfvy| gurduafrf pRbMD nUM isafsq dI
kutlqf dy pRBfv qoN pfk rWKx nUM XkInI bxfieaf jfvy|sRomxI
gurduafrf pRbMDk kmytI,sRI akfl qKLq sfihb aqy bfkI qKLq
sfihbfn afpo -afpxI QF pMQ dIaF gorvsILl sMsQfvF hn|ieMnFH
sMsQfvF dy syvfdfrF nUM gurU pMQ vwlo soNpI hoeI ijMmyvfrI
pRspr ipafr siqkfr aqy imlvrqx dI Bfvnf aDIn inBf ky gurU
pMQ vWlo surKrU hoxf cfhIdf hY|isWKf dI ivsLv pRisWD sMsQf
sRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI vWlo 6 sflf qoN vI vDIk smF
lMG jfx dy bfvjUd vI sRI akfl qKLq sfihb dy ies afdysL nUM
axgoilaf krnf iks qrFH vI Xog nhI aqy afm isWK sMgq nUM
AuqsLfihq krdf hY|jykr afp jI AuWdm krky sRI gurU gRMQ
sfihb jI dy pfvn srUp,gutky,poQIaF afid df pRkfsLn loVINdI
igxqI ivc krvfky afp sMgqF qWk phuMcfAux qF quhfzf nF
ieiqhfs ivc Xfd kIqf jfvygf,jdo qWk sRomxI kmytI ies
smrWQf ivc nhI puWjdI qF inWjI pRkfsLkf nUM rokx df koeI
mqlb nhI bxdf,sgoN prkfsLkf nUM sRI gurU gMRQ sfihb jI dy
pfvn srUp ,gutky,poQIaF afid sMgqF qWk phuMcfAux leI spWsLt
syDF idWqIaF jfx|

jQydfr
KuÈIpur dI mOq qy ÈRomxI kmytI pRDfn ny duK pRgtfieaf
aMimRqsr: 30
apRYl :- ÈRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dy sfbkf aMiqRMg
mYNbr jQy: iÈv isMG KuÈIpur dy bIqI rfq gurpurI suDfr jfx qy
ÈRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dy pRDfn jQy: avqfr isMG ny
gihry duwK df pRgtfvf kIqf hY. jQy: avqfr isMG ny ikhf ik
jQy: iÈv isMG KuÈIpur ny lMmf smF ÈRomxI kmytI dy mYNbr vjoN
syvf kIqI hY. AunHF smyN-smyN ÈRomxI akflI dl vwloN ivwZy
sMGrÈF ivc vrxn Xog ihwsf pfieaf hY. jQy: KuÈIpur ny aMiqRMg
kmytI dy mYNbr huMidaF smyN-smyN pRbMD leI ingr dy AusfrU
suJfa dy ky pRÈMsfXog syvfvF inBfeIaF hn. AunHF dy akfl
clfxf kr jfx qy ÈRomxI kmytI aqy ÈRomxI akflI dl ƒ vwzf Gftf
ipaf hY. AunHF akfl purK dy dr qy ardfs kIqI ik jQy: KuÈIpur
ƒ afpxy crnF ivc invfs bKÈx. ies mOky s[ rijMdr isMG mihqf,
s[ gurbcn isMG krmUMvflf, s[ sMqoK isMG smrf aMiqRMg mYNbr,
sR[idlbfg isMG pTfnkot, s[ syvf isMG syKvF, s[ jsivMdr isMG
aYzvokyt s[ AuNkfr isMG ÈrIPpurf, ÈRomxI kmytI dy skwqr s[
hrbyaMq isMG ny vI jQydfr KuÈIpur dI mOq qy gihry duwK df
pRgtfvf kIqf.

jQy: avqfr
isMG dI ishqXfbI leI ÈRomxI kmytI vwloN sRI aKMz pfT sfihb
df Bog pieaf igaf
aMimRqsr: 30
apRYl :- ÈRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dy pRDfn jQydfr avqfr
isMG dy ishqXfb hox qy akfl purK df Èukrfnf krn leI prsoN
qoN arMB hoey jugo-jug atwl sfihb sRI gurU gRMQ sfihb jI dI
ielfhI bfxI dy aKMz pfT df smUMh ÈRomxI kmytI krmcfrIaF
vwloN sRI hirmMdr sfihb dI pirkrmF ivc suÈoibq gurduafrf
bfbf gurbKÈ isMG jI ÈhId ivKy Bog pfieaf igaf. jQydfr avqfr
isMG dI ishq qMdrusq hox qy sRI aKMz sfihb dy Bog AuprMq
ardfs swcKMz sRI hirmMdr sfihb dy ardfsIey ny kIqI. pivwqr
hukmnfmf isMG sfihb igafnI mwl isMG ny ilaf. ies mOky ÈRomxI
kmytI dy skwqr s[ hrbyaMq isMG, s[ rGbIr isMG, s[ virafm
isMG, aYzIÈnl skwqr s[ rxbIr isMG s[ joigMdr isMG, s[
blvMq isMG s[ hrjIq isMG, mIq skwqr s[ mihMdr isMG, s[
idljIq isMG, s[ siqbIr isMG, swcKMz sRI himMdr sfihb dy
mYnyjr s[ rUp isMG, s[ gurbcn isMG inwjI shfiek skwqr, s[
aMgryj isMG, s[ gurbcn isMG mfhIaf, s[ kÈmIr isMG pwtI aqy
s[ rxjIq isMG qoN ielfvf s[ kulivMdr isMG sInIar mIq pRDfn
XUQ akflI dl aMimRqsr idhfqI, s[ srbjIq isMG sInIar mIq
pRDfn XUQ akflI dl aMimRqsr ÈihrI, s[ blivMdr isMG KYrfFbfd,
s[ idÈfdIp isMG afid Èfiml hoey. ardfs AuprMq jQydfr avqfr
isMG dy spuwqr s[ ieMdrjIq isMG mwkV, s[ mnivMdr pfl isMG
mwkV aqy s[ qijMdr pfl isMG mwkV ƒ isropfAu dI bKiÈÈ isMG
sfihb igafnI mwl isMG jI vwloN kIqI geI.

jlMDr bWs kFz
dI adflqI jFc hovy: suKbIr bfdl
jlMDr: jlMDr bWs aWzy qy hoey bMb
Dmfky dI adflqI jFc krvfeI jfvy qF jo aslIaq sfhmxy af
sky|ieh mMg sRomxI akflI dl dy jnrl skWqr qy lok sBf dy
mYbr sRIO suKbIr isMG bfdl ny aWj ieQy isvl hspqfl ivc bMb
Dmfky dy jLKmIaF df hfl cfl puWCx dy mgroN gWlbfq kridaF
kIqI| sRI suKbIr isMG bfdl ny ies gWl qy zUMGf duWK pRgt
kIqf ik muWK mMqrI kYptn amirMdr isMG qy puls ies mfmly
nUM gMBIrqf nfl nhI ly rhy| AunFH ikhf ik bwws ivc ieMnfH
vWzf Dmfkf hoieaf14 svfrIaF burI qrFH Juls geIaF ijMnFH ivco
bhuq 60 PIsdI Julsy hoey hn pr puls ies nUM aWg lWgx dI Gtnf
hI dWs rhI hY|ieh bhuq hI sLrm vflI gWl hY |
sRI bfdl ny ikhf ik akflI dl
dy aYm [pI kyNdrI gRih mMqrfly nUM pMjfb ivc idno idn mfVy
ho rhy hflfq sbNMDI pWqr ilKxgy|AunFH ikhf ik ies smuWcy
mfmly dI inrpwK jFc hoxI cfhIdI hY AunfH ikhf ik pMjfb ivDfn
sBf dIaF coxF ivc isrP 4-5 mhIny rih gey hn aqy muWK mMqrI
kYptn amirMdr isMG qy AunFH dI srkfr sUby dy hflfq jfx buwJ
ky Krfb kr rhI hY qF jy lokF ivc dihsLq PYlfeI jf sky|AunFH
ikhf ik pMjfb puls dy muKI ivrk aWqvfdIaF nUM KuWlf CWz rhy
hn|aprfiDk ipCokV vfly ivakqIaF nUM puls ivc BrqI kIqf jf
irhf hY|AunFH ikhf ik puls amn -kfnUMn dI rfKI krn leI
huMdI hY pr kYptn amirMdr isMG dI puls qF Kud aprfDIaF nUM
pfl rhI hY|AunFH dosL lfieaf ik aprfDI ipCokV vfly ivakqIaF
nUM kYptn srkfr coxF ivc vrqxf cfhuMdI hY qF jo coxF moky
dihsLq PYlfeI jf sky|

pMjfb srkfr
hux sihkfrI KMz imwlF nhI vycygI
cMzIgVH: pMjfb srkfr ny Gfty ‘c jf
rhIaF sihkfrI KMz imlF dI ivkrI qoN ipCFh hWtidaF ieMnFH ‘c
suDfr krky Kud hI clfAux df PYslf kIqf hY|imlI jfxkfrI
muqfbk muWK mMqrI kYptn amirMdr isMG ny imWlf dy suDfr leI 5
meI nUM ivsysL bYTk sWd leI hY|KMz imlF dI ivkrI dI pRikiraF
suLrU kIqy jfx qoN bfad srkfr dy ies PYsly df rfj dIaF
ivroD pfrtIaF,iksfn ,jQybMdIaF aqy KMz imlF dIaF mulfjLm
XunIanF vWlo joLrdfr ivroD kIqf jf irhf hY|pqf lWgf hY ik
BfrI ivroD kfrn kFgrs srkfr ivDfn sBf coxf nyVy afAux
kfrn KMz imlF dy hjLfrF mulfjLmF nUM nrfjL nhI krnf cfhuMdI
ijs kfrn Aus ny imlF dI ivkrI dy PYsly Aupr muV ivcfr kIqf
hY|vrnxXog hY iok kWlH akflI dl (logoNvfl )dy pRDfn
pRo[pRym isMG cMdUmfjrf ny vI pfrtI afgUaF dy vPd nfl ly
KMz imlF dI ivkrI dy ivroD‘c mMg pWqr idWqf sI|pMjfb dy
sMsdI skWqr KyqIbfVI suKijMdr isMG rMDfvf ny KMz imwlF dI
ivkrI nf krn dy PYsly dI pusLtI kridaF ikhf ik muWK mMqrI
vWlo sWdI bYTk ‘c sihkfrI KMz imlF ‘c suDfr krky ieMnFH dI
kfrgujLfrI nUM hor byhqr bxfAux bfry ivcfr crcf kIqI
jfvygI|AunFH dWisaf ik imlW’c ko-jnrysLn isstm lfAux,ieMnFH
dI pVfHeI smrQf vDfAux qy afrQk qor qy ieMnFH dI mjLbUqI leI
PYsly ley jfxgy|AunFH ikhf ik pRfeIvyt imlF vFg srkfrI
imWlf ‘c afDuink msILnrI lfeI jfvygI|AunfH ikhf ik kYptn
srkfr iksfnF qy mulfjLmF dy Bly leI hmysLf hI qqpr rhI
hY|AunFH ikhf ik iksfnF nUM vWD qoN vWD gMnf bIjxf cfhIdf hY
aqy srkfr ies leI AunFH dI hr sMBv mdd krygI|

jnrl idafl dy
muWdy nUM AuCflx qoN nfrfjL amirMdr ny iqWKf ruLK apxfieaf
jlMDr:1984 ivc drbfr sfihb ivc
afprysLn bilAU stfr ivc ihWsf lYx vfly jnrl afr[aYs idafl
nUM muMbeI ivc snmfnq krn dy muWdy nUM hvf dyx qoN nfrfjL
pMjfb dy muWK mMqrI kYptn amirMdr isMG vI iqWKf ruKL
apxfAux lWgy hn| pqf lWgf hY ik kYptn isMG ny ies ivsyL
Ayuqy afpxy njLdIkI sfQIaF nfl ivcfr -vtFdrf kIqf hY aqy
smF afAux Auqy Auh vI akflIaF nUM krfrf jvfb dyy skxgy| muwK
mMqrI dy njLdIkI sUqrF qoN pqf lWgf hY ik afpRysLn bilAU
stfr vWlo aimRqsr ivc iek pRsLfskI aiDfkrI qfienfq sI, ijs
ny Poj nUM drbfr sfihb ivc jfx dy hukm jfrI kIqy sn | ies
aiDkfrI nUM bfad ivc pRkfsL isMG bfdl ny afpxy nfl srkfr ivc
atYc kr ilaf sI| dWisaf jFdf hY ik muWK mMqrI dy hukmF Auqy
kuJ aKLbfrF dIaF kitMgf vI AunFH ny afpxy kol mMgvf leIaF|
afpRysLn bilAU stfr vyly akflIaF dI BUimkf bfry vI kuJ
msflf srkfr ny iekWTf kr ilaf hY| kFgrsI sUqrF ny dWisaf ik
muWK mMqrI kYptn amirMdr isMG pihlf vfr nhI krngy| jy pihl
akflI dl vWlo kIqI geI hY qy Auh Aus df pUrf jvfb dyxgy|
vYsy muWK mMqrI df inWjI iKafl hY ik aijhy nfjuLk muWidaf
nUM AuTfieaf nhI jfxf cfhIdf, ikAuNik pMjfb ny pihlF hI iek
dhfky qk aWqvfd df sMqfp JWilaf hY|jnrl idafl dy muWdy Auqy
isafsq grmf rhI hY|muWK mMqrI df pUrf skWqryq ies vfr df
pUry joLr soLr nfl jvfb dyx dIaF iqafrIaF krn ivc juitaf
hoieaf hY |

gurduafrf
bfbf guridWqf guMbd qoN sony dIaF JflrF corI
kIrqpur sfihb:bIqI 29 apRYl dI rfq
nUM sRomxI kmytI dy pRbMDf hyT cwl rhy kIrqpur sfihb dy
ieiqhfs bfbf guridWqf jI dy gurduafrf sfihb dy guMbd qy lWgI
sony dI KMzy dI plyt qy lWgIaF sony dIaF 13 dy krIb JflrF
dy corI hox df mfmlf sfhmxy afieaf hY|BfvyN sRomxI kmytI
vwlo ieMnFH KMzy qy JflrF qy isrP sony dI Jfl PyrI hox dy
dfavy kIq jf rhy hn pr sUqrF ny ies suWD sony dIaF JflrF dI
kImq lWKf rupey dWsI hY| jdoN pWqrkfrF dI tIm ny gurduafrf
bfbf guridWqf jI df dorf kIqf qF qKLq sRI kysgVH sfihb dy
mYnyjr jspfl isMG,gfiez BuipMdr isMG smyq aWDI drjLn dy krIb
mulfjLm sRI drbfr sfihb qy guMbd qy lWgIaF sony dIaF JflrF
vfly sQfn df jfiejLf lYx qoN bfad gurduafrf sfihb dy dPqr
ivc bYT ky Aus rfq izAUtI qy qfienfq mulfjLmF qoN puWCigWC
kr rhy sn|gorqlb hY ik gu[bfbf guridWqf jI dy drbfr sfihb
nMU do inWky -inWky dovyN sfiezF qy drvfjyL hPqy ivckfr
ey[sI drbfr sfihb ivc sIR gurU gRMQ sfihb susoLiBq huMdy hn
ijs dy Aupr krIb 16-17 PuWt guMbd hY|guMbd qy iek sony dy
KMzy qy lmkdIaF 13 dy krIb sony dIaF JflrF hn ijMnFH nUM rfq
dy hnyry ivc corF ny guMbd qy cVH ky corI kr ilaf|sUqrF ny
dWisaf ik corI vflI rfq gurduafrf sfihb dI hdUd aMdr iqMn
sRI aKMz pfT sfihb vWK vWK lfgly kmiraF ivc ho rhy sn| gfiez
BuipMdr isMG ny dWisaf ik ieh JflrF qFby dIaF sn ijMnFH qy
sony dI Jfl PyrI geI sI | jdoN AunFH qoN puwiCaf ik quhfnUM
ies bfry ikvyN pqf lWgf qF AunFH ikhf ik do idn pihlF asIN
ieMnfH nUM iksy pfrKU qoN cYk krvfieaf sI| puWCigWC vyly
mulfjLm hIrf isMG ny mMinaf ik Aus dI 24 GMty izAUtI sI|ies
rfq iqMn sRI aKMz pfT sfihb dy pfT ho rhy sn aqy myry nfl
rfq dI izAUtI qy iek DUpIaf vI sI| ieQy ieh vI ijLkrXog hY
ik DUpIey ny hI sB qoN pihlF corI hoeIaF JflrF dI jfxkfrI
idWqI jdo ik hIrf isMG corI bfry axjfx sI| ies corI dI Gtnf
dI sUcnf mYnyjr ny sRomxI kmytI dy mUK dPqr aimRqsr ivKy
skWqr s[hrbyaMq isMG nUM dy idWqI hY|ieh sqrF ilKy jfx qk
kIrqpur sfihb dy gurduafrf bfbf guridWqf jI phuMc ky corI
dy kys dI jFc surU kr idWqI hY|bysWLk sRomxI kmytI corI
hoeIaF JflrF nUM hux qFby dIaF dWs rhIaF hn|pr sUqrF df
kihxf hY ik ieMnFH sony dIaF JflrF nUM KMzy qoN lgfAux
vyly kfPI iekWT hoieaf sI| sUqrF anusfr sRomxI kmytI vwlo
ies cVfHvy dI hfly qk rsId kWtx bfry vI spWsLy nhI ho
sikaf| jdoN corI dy mfmly nUM sulJfAux bfryy jFc ivc mojUd
qKLq sRI kysgVH sfihb dy mYnyjr jspfl isMG nfl sMprk kIqf
qF AunFH ikhf ik kys sbMDI hfly ieMspYktr sfihb pVqfl kr
rhy hn|ies sqrF ilKy jfx qk corI hoieaf sony hfly Byd hI
bixaf hoieaf hY |

sRI gurU gRMQ
sfihb dI byadbI rokx leI isMG sBf zrbI ivKy 14 meI idn
aYqvfr ƒ kfnPrMs ivc puwjx df swdf
zrbI - sRI
gurU gRMQ sfihb dy srUpF dI awjklH KuwlHI ivwkrI hox dy kfrn
ijhVf vI mrËI gRMQ sfihb dy srUp lY jFdf hY, qy ijvyN
cfhuMdf hY AuvyN hI Aus ƒ afpxy Gr, zyry qy jF afpxy iksy vI
qrHF dy sQfn qy rwK lYNØdf hY . ijs vjfh krky keI vfr
axgihlI nfl qy keI vfr ÈrfrqI ansrF vwloN jfx buwJ ky gRMQ
sfihb dy srUpF dI byadbI kIqI jFdI hY . ies dy ijMmyvfr Auh
pRkfÈk qy ivkryqf hn ijhVy sRI akfl qÉq sfihb dy hukmF dI
AulMGxf krky gRMQ sfihb dI CpfeI qy ivwkrI jfrI rwK rhy hn,
jd ik ieh kfrj ÈRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI aMimRqsr df hY
. ieh Cfpk ibnf iksy puwC pVqfl dy gurU gRMQ sfihb dy srUp
gfhkF ƒ vyc idMdy hn .
ies dI pVqfl
krn leI pMjfb tfeImË qy Kflsf imÈn kONsl vwloN sFJy qOr qy
apRyÈn kIqf igaf sI, ijs qihq pqf lgfieaf igaf ik cqr isMG
jIvn isMG kMpnI vfly pIrF-ÌkIrF ƒ, afÈUqoÈ ƒ, ËmInF koTIaF
AuØWqy kbËy krn vfilaF ƒ aqy kimÈn qy vI vyc idMdy hn . Aus
vwloN kIqI jFdI ivwkrI dy sbUq iekwTy krn leI vIzIE bxfeI
geI sI, jo sRI akfl qÉq sfihb dy jQydfr pfs phuMcf idwqI geI
hY . Auh ies dy koeI kfrvfeI krdy hn jF nhIN ieh AunHF dI
mrËI hY . pr afpF ies byadbI dy sQfeI hwl vfsqy 14 meI ƒ
iekwTy ho ky
ivcfr krnI hY .
ies sbMD ivc
pRYØWs dy nF jfrI ibafn ivc iswK syvk susfietI dy muKI aqy
isMG sBf gurduafrf zrbI dy jnrl skwqr s: rfijMdr isMG
puryvfl aqy Kflsf imÈn kONsl dy jQydfr BfeI idlbfg isMG ny
ikhf hY ik aijhI byadbI ƒ rokx leI smuwcy pMQ ivc iek miq ho
ky mslf ivcfrn dI loV hY . ies vfsqy isMG sBf gurduafrf zrbI
ivKy 14 meI ƒ svyr dy sfZy ds vjy qoN dupihr iek vjy qwk
kfnPrMs krky mqy pfs kIqy jfxgy ik XU ky dy iswK ies sbMD
ivc kI kr skdy hn . hyT ilKy muwidaF qy ivcfr kIqI jfvygI:
1) gurU gRMQ
sfihb dI dyK ryK, CpfeI, aqy vwK vwK QfvF qy phuMcfAux leI
ÈRo: gu: pR: kmytI sfrf kfrj afpxy hwQF ivc lvy jF ies vfsqy
ÈRomxI kmytI df vwKrf ivMg sQfipq kIqf jfvy .
2) ijs iksy
sMsQf, ivakqI jF gurduafry ƒ gRMQ sfihb dy srUp cfhIdy hox,
Auh ilKqI qOr qy Aus kmytI ƒ bynqI krn, ijs df sfrf irkfrz
ÈRo: kmytI dy dÌqr ivc hovy .
3) ÈRomxI
kmytI df Auh ivMg ieh pVqfl kry ik ijwQy gRMQ sfihb Byijaf
jf irhf hY, vfkeI AuQy surwiKaq vfqfvrx aqy ZukvF pRbMD hY .
4) jy qF
gRMQ sfihb iljfx vflI sMsQf shI ZMg (siqkfr) nfl iljf sky
TIk hY nhIN qF ÈRomxI kmytI afp gurU gRMQ AunHF dy sQfn qwk
phuMcfAux df pRbMD kry jF svY-syvI siqkfr vflIaF sMsQfvF dI
mdd leI jfvy .
5) jy iksy
sQfn qy gurU gRMQ sfihb dI byadbI jF agn Byt ho jfvy qF Aus
Gtnf dI ÈRomxI kmytI vwloN qurMq jFc kIqI jfvy . ienHF dy
ielfvf iesy muwdy nfl sbMiDq hor ivcfrF vI kIqIaF jfxgIaF .
AunHF sFJy
ibafn ivc ikhf ik sfzf ieÈt, sfzf rihbr jugo juwg atwl gurU
sRI gurU gRMQ sfihb hY . asIN jnm qoN lY ky mrn qwk jIvn dy
sfry kfrj gurU gRMQ sfihb qoN afigaf lY ky gurU dI syD nfl
pUry krdy hF . sfzf jnm mrn ies agMmI ÈkqI dy nfl bwiJaf
hoieaf hY . nf sfzf jnm ies qoN ibnf pUrf huMdf hY, ivafh
ÈfdI afid ieQoN qwk ky mrn qoN bfad vI gurU gRMQ sfihb awgy
hI ardfsF krdy hF . ijhVf vI mfeI BfeI gurU gRMQ sfihb ƒ
gurU mMndf hY, gurU nfnk dy dr df syvk qy ÈrDflU hY, Aus
awgy bynqI hY ik ies kfnPrMs ivc phuMc ky afpxy kImqI suJfa
ËrUr idE . qF ik ies gMBIr msly df hwl kwiZaf jf sky . XU ky
Br dy smUh gurU GrF dy pRbMDkF/syvfdfrF ƒ Kfs qOr qy swdf
idwqf jFdf hY ik Auh afpxy inwjI ruJyvyN Cwz ky ies kfnPrMs
ivc ËrUr phuMcx . vwKry swdf pwqr nhIN Byjy jf rhy, Auh iesy
Ébr ƒ hI swdf pwqr smJx . ieh afpxy srb sFJy jugo juwg atwl
gurU dI byadbI ƒ rokx df mfmlf hY .
ies kfnPrMs
ivc puwj rhy pMQk afgU aqy gurduafrf sfihbfn dy syvfdfr :
jQydfr BfeI blbIr isMG, BfeI jogf isMG (gurduafrf sfihb
vYstbRfmivc), jQydfr mihMdr isMG Kihrf (gurduafrf ElzbrI),
s: gurmyj isMG igwl (Kfilsqfn jlfvqn srkfr), s: avqfr isMG
sMGyVf (kfr syvf kmytI gurDfm pfiksqfn), s: rGbIr isMG
(pRDfn isMG sBf gurduafrf zrbI), s: pRmjIq isMG (gurmiq
pRcfr cYrItybl trwst), s: gurdyv isMG cOhfn (ÈomxI akflI dl
XU ky), s: jrnYl isMG rfxf (gur: dsmyÈ sfihb lYstr), s:
kulvMq isMG
ZysI (isMG
sBf gurduafrf kvYNtrI), mfstr avqfr isMG (ÈRomxI akflI dl
(a) XU ky), s: amrIk isMG igwl (iswK ÌYzryÈn XU ky), s:
gurnfm isMG Cokr (gurU arjn dyv gur: zrbI), s: qrsym isMG
idEl (ibRitÈ iswK kONsl) .
vwloN :- s:
rfijMdr isMG puryvfl (muKI ieM: iswK syvk susfietI XU ky
aqy jnrl
skwqr isMG sBf gurduafrf zrbI) 01332-372851
BfeI idlbfg
isMG (jQydfr Kflsf imÈn kONsl) 07813 790164
 |