|
pMjfb srkfr nihrU-gFDI
pirvfr dIaF GoVIaF nf gfey
 |
|
hrbIr isMG BMvr |
pMjfb ivc kYptn
amirMdr isMG dI kfgrsI srkfr ny 20 agsq nUM sfbkf pRDfn mMqrI rfjIv gFDI
dy 59vyN jnm idn dy mOky qy “rfjIv gFDI mobfiel zfiegnowsitk XuiNnt” aqy
“rfjIv gfDI pyNzU jn ishq kilafx Xojnf” sLurU kIqI hY .pihly pRogrfm df
AudGftx nvI idlI jf ky pMjfb dy syhq mMqrI rmysL zogrf ny kfgrs pRDfn
sonIaf gFDI qo krvfieaf jdoN ik pyNzU jn syhq kilafx Xojnf df AudGftx
pitaflf ivKy Kud muK mMqrI kYptn amirMdr isMG ny kIqf.AudGftx vfly idn
qy iek idn pihlF hjLfrF rupY Krc ky aKLbfrF ivc vwzy vzy iesLiqhfr idqy
gey sn.gurdfspur ijLly ivc nusLihrf lfgy diraf ibafs Auqy bxy pul df nFa
rfjIv gFDI dy nFa qy riKaf hY .ajyhf kr ky muK mMqrI kYptn amirMdr
isMG,jo Kud iek iswK hn, ny iswKF dy jLKLmF qy nmk iCVikaf hY.
pitaflf ivKy hoey rfj pwDrI smfgm ivc KjLfnf mMqrI lfl isMG ny qF hwd hI
kr idqI jdoN kYptn amirMdr isMG dI mOjUdgI ivc nihrU-gFDI pirvfr dI GoVI
gfAuNdy hoey afiKaf gurU goibMd isMG dy pirvfr qoN bfad Bfrq ivc
nihrU-gFDI pirvfr hI kyvl ieko pirvfr hY ijs ny dysL dI eykqf qy aKMzqf
Kfqr blIdfn idqf hY. srbMsdfnI dsLmysL ipqf sRI gurU goibMd isMG jI ny
Drm, grIb aqy mjLlUm dI riKaf leI aqy jLulm qy byiensfPI ivruD lVidaF
apxf srbMs kurbfn kr idqf sI. lfl isMG ny kFgrs pRDFn sonIaf gFDI dI
JolI cukx leI dsLmusL ipqf gurU goibMd isMG jI dy pirvfr dI qulxf
nihrU-gFDI dy pirvfr nfl kr ky iswKF dy Dfrimk jLjLbfqF nUM gihrI Tys
puhMcfeI hY.ieh mukfblf “Bgvfn” qy “ sLYqfn” dy mukfbly dy brfbr hY.
nihrU-gFDI pirvfr ny iswKF aqy pMjfb nfl hmysLf ivwqkry Biraf vrqfE
kIqf.
ieMdrf gFDI ny pMjfb nUM Poj dy hvfly kr ky ,sfry sUby ivc aximQy smyN
df kriPAU lgf ky qy hr qrHF dIaF gwzIaF ieQoN qk ik sfeIkl qy bYl gwzIaF
dy clx Auqy pfbMdI lgf ky iswKF dy srbAuc qy pfvn asQfn sRI drbfr sfihb
Auqy Poj nUM qopF tYNkF qy hor afDuink hiQafrF nfl lYs kr ky vihsLIaxf
hmlf kIqf qy sRI akfl qKLq sfihb nUM Zih ZyrI kr idqf ijs ny ivsLv Br ‘C
rihMdy iswKF dy ihridaf nUM vlUMDr ky kr idqf sI.aihmd sLfh abdflI qoN
ipCoN kIqy ies aihmkfnf hmly,ijs nUM hux keI kFgrsI lIzr vI ihmflIaf
prbq qoN vwzI gLlqI kihx lgy hn, nUM jfiejL kfrvfeI krfr dyx leI srkfrI
mIzIey rfhIN smucI iswK kOm ivruD bVf hI guMmrfhkMn qy jLihrIlf pfpygMzf
kIqf.ies dI kImq ieMdrf gFDI nUM apxI jfn nfl cukfAuxI peI.PojI hmly dy
ros vjoN Kud kYptn amirMdr isMG apxI lok sBf sIt qy kFgrs qoN asqIPf dy
ky sLRomxI akflI dl ivc sLfiml ho gey sn.
ieMdrf dy puwqr qy AuqrfiDkfrI rfjIv gFDI ny nvMbr 1984 ivc dysL dI
rfjDfnI idlI qy kFgrs rfj vfly sUibaF dy keI vwzy vwwzy sLihrF ivc
XojnfbD qrIky nfl iswKF df vihsLIafxf kqlyafm krvfieaf, gurduafrf
sfihbfn ,iswKF dy GrF, dukfnF, jfiedfdF dI lut mfr qy sfV PUk krvfeI.
dorMdgI nfl kqlyafm krvfAux vfly kFgrsI nyqfvF nUM aYm[pI[ bxf ky, apxy
mMqrI mMzl ivc mMqrI bxf ky aqy pfrtI ivc Auc ahudy dy ky invfijaf. ies
sfrI dirMdgI nUM shI krfr dyx vfsqy ikhf, “jdoN koeI vwzf drwKq izgdf hY
qF DrqI ihldI hY.” aTfrvIN sdI ivc mugLlF qy mIr mMnUM vrgy jLflmF vlo
iswKF dy isrF dy mul pfAux qy AunHF df kqlyafm krvfAux ipCoN rfjIv gFDI
ny iswKF df kqlyafm krvfieaf aqy iswKF Auqy jLulm qsLwdd krn leI anykF
hI kfly kfnUMn bxfey ijhVy mugLlF qy aMgryjLF ny vI nhIN bxfey sn.
lfl isMG ny srbMsdfnI gurU goibMd isMG jI dy pirvfr dI qulnf nihrU-gFDI
pirvfr nfl kr ky gurU sfihb aqy AunHf dy pirvfr df Gor apmfn kIqf hY,ijs
leI qurMq iswK-pMQ qoN jnqk qOr qy iKMmf jfcnf krnI cfhIdI hY.ieh KusI
dI gl hY ik sLRomxI akflI dl Aqy sLRomxI kmytI dy lIzrF ny ies ibaFn df
sKLq noits ilaf hY qy apxy ibafn jfrI kIqy hn.sRI akfl qKLq sfihb dy
jwQydfr sfihb nUM ies df gMBIr noits lY ky lfl isMG nUM qlb krnf cfhIdf
hY qy iswK mrXfdFf anusfr qnKfh lgfAuxI cfhIdI hY.
iswKF leI ieMdrf gFDI aihmd sLfh abdflI df rUp
hY aqy rfjIv gFDI mIr mMnU, jLkrIaf Kfn vrgy jLflmF df nvF rUp.
ieMdrf gFDI ijs ny lokF dy sMivDfink qy buinafdI aiDkfr Koh ky dysL ivc
aYmrjYNsI lgf idqI hY[sfry dysL vfsIaF leI Klnfiek hY aqy Aus nUM kdI vI
muafP nhIN kIqf jfxf cfhIdf .pMjfb ivc ieMdrf gFDI qy rfjIv gFDI dI koeI
vI Xfdgfr bxfAuxf jF AunHF dy nFa qy koeI pROgrfm sLurU krnf,BfvyN Auh
jn—ihwq vflf hI hovy,iswKF dy irsdy jLKLmF qy nmk iCVkn dy brfbr
hY.hYrfnI vflI gl ieh hY ik jUn 1984 ivc kFgrs nUM alivdf afKx vfly
kYptn amirMdr isMG Kud ieMdrf gFDI qy rfjIv gFDI dIaF GoVIaF gf rhy
hn.ieMJ jfpdf hY ik jUn 84 ivc AunHF df kFgrs qoN asqIPf dyxf mihjL iek
zrfmf hI sI.AunHF nUM pqf lg igaf sI ik iswK kFgrs nUM bVI hI nPLrq krdn
lgy hn ijs kfrn pMjfb ivc kFgrs df iPlhfl koeI BivwK nhINN,aqy kursI dI
Kfqr sLRomxI akflI dl ivc sLfiml ho gey.PrvrI 1997 dIaF coxF smyN AunHF
nUM itkt nhIN imlI, qF tpUsI mfr ky Ausy kFgrs ivc cly gey ijs nUM 13-14
sfl pfxI pI pI kosdy rhy sn.kursI dI Kfqr kl nUM Auh iPr akflI dl ivc
sLfiml ho skdy hn,Bfjpf ivc jf skdy hn.
pMjfb df sB qoN vwzf duKFq hI ieh hY ik kFgrs,ijs ny afjLfdI imlx ipCoN
kyNdr qy pMjfb ivc keI dhfky rfj kIqf,afjLfdI dI lVFeI dOrn iswKF nfl
kIqy vfaidaF qoN mnukr ho ky ivsLvfsL kIqf aqy kdI vI pMjfbIaF qy iswK
BfvnfvF dI prvfh nhIN kIqI.pMjfb nfl hmysLf ivqkrf kIqf.sfry dysL ivc
BfsLf dy afDfr qy sUbY bxf idqy,pr pMjfbI sUbF nf bxfieaf, ijs leI
pMjfbIaf,ivsLysL kr ky pMjfbIaF qy Gt igxqI iswKF dI numfieMdf jwQybMdI
sLRomxI akflI dl nUM bVf lMbf sMGrsL krnf ipaf qy kurbfnIaF idqIaF.afKr
1966 ivc ieh mMg prvfn hoeI pr “bwkrI duwD dyNdI hY pr myNgxF pf ky ” dy
aKfx anusfr pMjfbI BfsLf dy afDfr qy hoNd ivc afAux vfly sUby nUM vwD
qoN vwD vwiZaf tuikaf qy Cfigaf.ieMdrf srkfr ny ies dI rfjDfnI cMzIgVH
qy anykF pMjfbI boldy ielfky ies qoN bfhr rK idqy,ies dy zYmF qy
hYz-vrksF qy apxf aiDkfr jmf ilaf.aYmrjYNsLI dOrfn sfry kOmI qy kOmFqrI
kfnUMn qy inXm iCwky tMg ky iek hor bhuq hI vwzf Dwkf kridaF pMjfb dy
dirafvF df pfxI gvfZI sUibaF nUM dy idqf.pMjfbIaF nUM muV sMgrsL krnf
ipaf.sLRomxI akflI dl ny lMgVy pMjfbI sUby nUM mukMml krvfAux qy kuJ hor
mgMF dI pYrqI leI 4 agwsq 1982 nUM Drm XuwD morcf lgfieaf,ijs nUM smMh
pMjfbIaF df bVf hI BrvF huMgfrf imilaf qy pMjfb dIaF sfrIaf jylHF Br
idqIaF.ies morcy nUM kuclx leI ieMdrf gFDI ny sRI drbfr sfihb kMplYks
Auqy vihsLIafxf PojI hmlf kr idqf.
rfjIv gFDI ny pMjfb dIaF ienHF mMgF bfry morcf izktytr qy akflI dl dy
pRDfn sMq hrcMd isMG lONgovfl nfl 24 julfeI 1985 nUM iek ilKqI smJOqf
kIqf,pr ies Auqy vI aml nhIN kIqf,mMgf Ausy qrHF ltk rhIaF hn.ieMdrf qy
rfjIv ny pMjfb dy ivkfs qy Bly leI kuJ nhIN kIqf,sgoN pYr pYr qy Dwkf
kIqf hY.nihrU-gFDI pirvfr vloN pMjfb qy iswKF nfl kIqy ivqkiraF,DwikaF
qy byiensfPIaF dI dfsqfn bVI lMbI hY.
amirMdr isMG dI srkfr nY 20 agwsq nUM koeI pRogrfm sLurU krn hI sn qF
dysL dI afjLfdI dI lVfeI dOrfn jylHf kwtn vfly aqy apxI jfn kurbfn krn
vfly sLhIdF ijvyN ik sLhId Bgq isMG,suKdyv,rfjgurU, krqfr isMG
srfBf,AUDm isMG,mdn lfl ZINgrf vrgy sUrbIrF dy nFa qy krnIaF cfhIdIaF
sn, mdr trysf vFg llHy lMgiVaF, duKI drdIaF dI syvf krn vfly Bgq pUrn
isMG dy nFa qy kIqf jf skdf sI.jy kr ieh nFa kFgrs nUM cuBdy hn qF pMjfb
dy hI kFgrsI lIzr pRqfp isMG kYroN, igafnI jLYl isMG, igafnI gurmuK isMG
musfiPr,svrn isMG vrigaF dy nFa qy kr skdy sn.pr AunHf ny qF apxI kursI
bcfAux leI sonIaF gFDI dI cmcfgIrI krnI sI,so kr leI.
pMjfb kFgrs dI iehI qRfsdI hY ik ieh apxf sfrf jLor kyNdrI lIzrisLp dI
JolI cukx qy lgf idMdI hY,pMjfb dy ihwqF dI rfKI leI kdI prvfh hI nhIN
kIqI,kyNdrI lIzrisLp vloN pMjfb nfl huMdf Dwkf cup cfp dyKdy rihMdy
hn.kFgrs dy igafnI jLYl isMG dy rfj dOrfn hI aYmrjYNsI smyN pMjfb dy
pfxI gvFZI rfjF nUM idqy gey.aglI akflI srkfr ny ies Dwky ivruD suprIm
kort ivc irt dfier kIqI,qF ieMdrf gFDI ny kFgrsI muK mMqrI drbfrf isMG
dI sMGI qy aMgUTf rK ky ieh irt vfps krvf idqI.
kYptn amirMdr isMG qy AunHF dI srkfr df sfrf jLor soNnIaf gFDI dI
KusLfmd krn qy lgf hoieaf hY, pMjfb dI AunHF nUM koeI prvfh nhIM.Gto Gt
ies iswK-ivroDI nihrU-gFDI pirvfr dIaF GoVIaF gf gf ky iswKF dy purfny
jLKLm nf AuKyVx qy nf hI ienHF jLKmf ‘qy nmk iCVkx.
|