Member
Punjabi Press Club of Canada

dsMbr 31, 2003,   ipClIaF KbrF

sLRomxI akflI dl bnfm sLRomxI pMjfbI dl

-hrbIr isMG BMvr-

sLRomxI akflI dl dy pRDfn qy iqMn vfrI pMjfb dy muK mMqrI bxy pRkfsL isMG bfdl ny pfrtI sMivDfn ivc soDF krn leI sfbkf mMqrI rxjIq isMG bRhmpurf dI agvfeI hyT iek sb-kmytI df gTn kIqf hY ijs nUM sMivDfn ivc soDF krn leI isPfirsLF smyq apxI rIport dyx leI ikhf igaf hY.ies df muK AudysL iswK-pMQ dI pRqIinwDqf krn df dfavf krn vflI pfrtI nUM kFgrs, kimAUinst qy hornF Drm-inrpwK isafsI pfrtIaF vFg aKOqI “sYkUlr” srUp dyxf disaf jFdf hY. BfvyN pihlF vI ihMdUaF qy muslfmfnF nUM itkt idqy jFdy rhy hn, pr pfrtI sUqrF anusfr hux pfrtI mYNbrisLp leI gYr iswKF leI drvfjLy pUrI qrHF KolHy jfxgy.

    sLRomxI akflI dl iswKF dI Dfrimk qy isafsI jwQybMdI df nF hY.“ akflI” sLbd df arQ hY Auh ivakqI jo apxy afp nUM akfl purK dI prjf smJdf hovy. pRiswD iswK ivdvfn zf[ hrijMdr isMG idlgIr anusfr iswK jwQybMdI sLRomxI akflI dl vfsqy ieh sLbd ies dy jnm qoN 7 mhIny pihlF iek lihr vjoN kfiem hoey mfhOl ivcoN suqy-iswD juV iga sI. jdoN 21 meI 1920 dy idn lfhOr qoN pMjfbI aKLbfr “akflI” sLuUrU hoieaf qF sMjIdf iswK afgUaF, kfrkunF qy pMQk soc rKx vflyy ivdvfnF df iek bhuq vwzf ihwsf ies aKLbfr nfl juV igaf aqy ies dy nfl hI iek BfeIcfry vjoN iekwTf ho igaf. ies mfhOl ny gurduafrf suDfr lihr nUM jnm idqf. ieh lihr CyqI hI akflI lihr aKvfAux lg peI.

      iswK-pMQ dI syvf leI sRI akfl qKLq sfihb dy hjLUr 14 dsMbr 1920 nUM sQfpq kIqf igaf akflI dl aj rfjsI swqf leI qrlomwCI ho irhf hY.akflIaF vloN “mYN mrF pMQ jIvy” dI QF apxy sOVy rfjsI ihqf leI “ mYN jIvF  pMQ … ” dI pfilsI apxfeI jf rhI hY.“srbq dy Bly” jF pMQ dI syvf krn dI QF sfrf jLor ivroDI DwiVaF qy pfrtIaF ivruD BMzI prcfr kr ky rfjsI swqf hfsl krn leI lgf hoieaf hY.akflI dl dI sQfpnf dy kI AudysL sn aqy Aus smyN akflIaf df cirqr ikho ijhf sI, ies leI ies dy ipCokV vl Jfq mfrnI pey gI.

      akflI dl df jnm gurduafrf suDfr lihr coN hoieaf,ijs df Aus smyN muK AdyuysL ieiqhfisk gurduafry aMgryjL srkfr dI mwdd pRfpq vfly mhMqF qoN afjLfd krvfAuxf sI. ies lMby sMGwrsL ivc 12 akqUbr 1920 nUM BfeI mihqfb isMG bIr dI agvfeI ivc sMgqF ny sRI drbfr sfihb qy sRI akfl qKLq sfihb nUM afjLfd krvfieaf (BfeI mihqfb isMG mOlvI krIm bKLsL,jo bkfrpur,jflMDr ivKy 14 jUn 1903 nUM aiMmRq Cwk ky isMG sj ky lKbIr isMG bx gey sn,dy spwuqr sn qy AunHF df pihlf nF rukn dIn sI ).sMgq ny donF pfvn asQfxF dI syvf sMBfl ky BfeI qyjf isMG Buwcr nUM sRI akfl qKLq sfihb df jwQydfr Qfp idqf.gurDfmF dy gurmiq mrXfdf anusfr pRbMD clfAux leI iek kmytI dI cox krn leI iek hukmnfmf jfrI krky 15 nvMbr nUM iek pQMk iewkT bulf ilaf igaf.Aus hukmnfmy df mjLmUn ieh sI:-

     “ sMmUh Kflsf jI pRqI ivwdq hovy ik pihlI mwGr sMmq nqnksLfhI 451 mqfibk 15 nvMbr 1920 nUM idn dy 9 vjy iek mhfn pMQk iekwT akfl qKLq sfihb sfhmxy hovy gf,ijs ivc drbfr sfihb aMimRqsr aqy sMMmUh gurduafiraF afidk dy ieMqjLfm vfsqy,zUMGI ivcfr kr ky,iek numfieMdf pMQk kmytI cuxI jfvy gI.ies leI srbwq gurU qKLqF, gurduafiraF, Kflsf jwiQaF,iswK pltxF,irafsqI iswK PojF hyT ilKI Dfrnf vfly isMG,hyT ilKI ivAuNq muqfibk cux ky Byjx:

numfieMdy dI DfrnF :

1-     aMimRqDfrI hovy, 2-pMj bfxIaF df nymI hovy,3-pMj-kwkfr df rihqvfn hovy,4-aMiMmRq vyly (pihr rfq) AuTx vflf hovy,5- dsvMD dyx vflf hovy.

numfieMidaF dI cox dI ivAuNq : 1-hr qKLq vloN 5-5, 2-gurduafiraF vloN 1-1, 3-Kflsf jwiQaf vloN sO ipwCy 5 dy ihsfb nfl, 4-skUlF kfljF vloN 6,pRbMDk kmytIaF vloN 6,AusqfdF ivcoN 8, ividafrQIaF ivcoN 7:;  5-iswK irafsqF vloN  5-5, 6- iswK irsfilaF vloN  2-2,  7-iswK pltnf vloN 2-2 ; 8-pUrI pltn hovy qF 5-5, 9- inhMg isMGF dy jwiQaF vloN 100 ipwCy 5 dy ihsfb nfl.

   ies kmytI df PYslf sMmUh iswK sMgq ivc suxfieaf jfey gf,ijs ivc guru-Gr dy srbwq sLrDflU sLfiml ho skdy hn.so sfry pRymI ikrpf kr ky drsLn dyx.”

   pMQk iekwqRqf insicq sQfn qy smyN Auqy hoeI qy sMmUh sMgq ny 175 aMimRqDfrI qy rihqvfn isMGF dI pRbMDk kmytI cux leI ijs nuM sLRomxI gurduafrf pRbMdk kmytI df nFa idqf igaf.ies iekwqRqf qoN spwsLt hY ik pMQ dy hr vrg nUM numfieMdgI idqI geI .

    BivwK dy hflfq nUM BFpidaF,sMGrsL jfrI rKx qy iswK-pMQ dy ihwqF dI riKaf krn vfsqy iek hor pMQk jQybMdI “gurduafrf syvk dl ” sQfpq krn dy ivcfr nfl 14 dsMbr 1920 nUM sRI akfl qKq sfihb dy hjLUr iek hor pMQk iekwT bulfieaf igaf.ies iekqwRqf  ivc afm sMgqF df ivcfr sI ik gurduafrf suDfr ivc ihwsf lYx vfilaF nuM akflI ikhf jFdf hY,ies leI nvI jwQybMdI df nFa “ akflI dl” riKaf jfey,so Aus idn  akflI dl sQfpq kIqf igaf,BfeI srmuK isMG Jbfl pihly pRDfn cuxy gey.ies akflI dl ny 29 mfrc 1922 dy idn apxy CyvyN mqy anusfr ies jQybMdI df nFa sLRomxI akflI dl rK ilaf .akflI dl ny do nukfqI pRogrfm df aYlfn kIqf jo ies qrHf hY 1- sfry akflI jwiQaF nUM iekwTy kr ky pMQ dUI syvf krnI, 2-gurduafiraF dI syvf vfsqy sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dy hukm Auqy aml krnf.

    mhMqF qoN gurduafry afjLfd krvfAux leI keI morcy lgy,sfky vrqy,puramn akflIaF qy puils dIaF zFgF vrHIaF,golIaf clIaF,sLhIdIaF hoeIaF.(ies lyKk dy dfdf,ipqf,qfieaf qy mfmf ny ies gurduafrf suDfr lihr ivc jylH kwtI).afKLr iswKF df iswdk rMg ilafieaf qy aMgryjL srkfr nUM ipCy htxf ipaf. gvrnr pMjfb ny 21 jnvrI 1925 nUM gurduafrf ibl df KrVf pRkfisLq kr ky qslIm kIqf ik pMjfb dy ieiqhfisk gurduafiraf df pRbMD df aiDkfr pMjfb ivc vsdy iswwKF ivc inhq hY.ieh ibl 9 julfeI nUM pfs hoieaf qy pihlI nvMbr 1925 qoN lfgU hoieaf.vIhvIN sdI ivc iswKF dI ieh sB qoN vwzI pRfpqI hY.ieh akflIaF dy mhfn cirqr qy kurbfnI dI dfsqfn hY.iehI kfrn hY ik afm iswKf dy jLjLbfq  akflI dl nfl juVy hoey hn.ieh vI iek hkIkq hY ik pMQ qy pMjfb dy ihwqF leI kyvl qy kyvl akflIaF ny hI jdo jihd kIqI hY.

     Auprokq qQF qoN spsLt hY ik sLRomxI akflI dl dI sQfpxf sRI akfl qKLq sfihb dy hjLUr gurDfmF dI syvf sMBfl qy iswK ihwqF dI riKaf leI kIqI geI sI.hux qk akflI ies nUM pMQ dI pRqIinD pfrtI smJdy afey hn.apxy sOVy rfjsI ihwqF dI pUrqI leI sRI bfdl nUM ies ivc soDF krn df koeI aiDkfr nhIN hY.sRI bfdl qy AunHf dy pirvfr Auqy amirMdr isMG srkfr vloN kiQq iBRsLtfcfr dy kys dfer kIqy gey qF sRI bfdl ny apxy ies pirvfirk msly nUM pMQk mslf bxfAux df Xqn kIqf.jdoN loV hoeI qF akflI dl nUM pMQk pfrtI bxf ilaf qy jdoN loV hoeI qF iek Drm-inrpyK pfrtI bxf ilaf.sRI bfdl nUM sLfied pqf nhIN ik iswK Drm iek sYkUlr Drm hY.gurdafiraF ivc hr nsl,hr Drm,hr jLfq dy lok ibnf rok tok af jf skdy hn,gurU kf lMgr ivc hr Drm dy lok pMgq ivc brfbr bYT ky lMgr Ck skdy hn.apxI ardfs ivc Auh kyvl iswKF df nhIN,sgoN “srbq df Blf” mMgdy hn.sLRomxI akflI dl ivc Auh hr Drm dy lokF,ijnHF nUM gurU sfihbfn,gurU gRMQ sfihb ivc ivsLvfsL hY, mYNbr bx skdy hn.sRI bfdl smyq akflIaF nUM cfhIdf hY ik Auh sLRomxI akflI dl kyvl Dfrimk Kyqr ivc syvf aqy sLROmxI kmytI dIaF coxf leI hI rKx,rfjsI srgrmIaF leI aqy pfrlImYNt, asYNblI afid dIaF coxf lVx vfsqy ‘sLRomxI pMjfbI dl’ dy nFa jF hor iksy ZukvyN nFa dI isafsI pfrtI df gTn kr lYx.sLRomxI akflI ivc koeI vI soD krnI hY,qF 1920 vFg sfrIaF iswK sMsQfvf qy sBf sosfietIaF dy pRqIinwDF dI iek iekwqRqf sRI akfl qKLq sfihb dy hjLUr bulf ky hI krn.ieh pfrtI iswK-pMQ dI pRqIinwD jwQybMdI hY sRI bfdl dI inwjI jfgIr nhINM.iswK jo Bfrq ivc iek CotI jyhI Gt igxqI hn.sfrI dunIaF jfxdI hY ik Bfrq ivc Gt igxqIaF ivrwD ivqkrf ho irhf hY,AunF nUM dbf ky rKx leI kfly kfnUMn bxfey jFdy rhy hn.afr[aYs[aYs[,ivsLv ihMdU pRIsLd vrgIaF kwtV ihMdU sMsQfvF vloN ihMdUqwv lfgU krn dy Xqn huMdy rhy hn.sRI bfdl ny  apxI srkfr vyly pihlF hI iswK isDfqF,mrXfdf, sMsQfvF, prMprfvF afid df bhuq nuksfn kIqf hY.prmfqmf dy vfsqy hux sLRomxI akflI dl Auqy rihm krn aqy apxy sOVy rfjsI ihwqF leI ies df cirqr qy  srUp nf ivgfVx.

© 2003, Sanjh Savera. All Rights Reserved.     info@sanjhsavera.com