|
|
||||||||||||||||
|
agsq 11, 2005, ipClIaF sfrIaF KbrF
nfnfvqI kimÈn vwloN ‘84 dy iswK kqlyafm dy dosLIaF ƒ klIn icwt afiÉr pIVHqF ƒ iensfP ikAuN nhIN iml irhf? srbjIq isMG, sMpfdk, ieMzIaf avyarnYËs 8 agsq 2005 ƒ Bfrq dI pfrlIafmYNt ivwc 84 kqlyafm dI jFc leI bxfey gey jsits jI[tI[ nfnfvqI kimÈn dI irport pyÈ kIqI geI. kimÈn ny kqlyafm dy muwK afropI kFgrsI lIzrF jgdIÈ tfeItlr, swjx kumfr aqy aYc[ky[aYl[ Bgq bfry koeI spÈt inrxf dyx qoN guryj kIqf. dUjy lÌËF ivwc, kqlyafm dy muwK afropIaF ƒ ies jFc kimÈn ny vI klIn icwt dy idwqI aqy Coty-moty kFgrsI vrkrF aqy kuJ puils aÌsrF dy iKlfÌ kfrvfeI dI hI mMg kIqI. ies irport dy pyÈ hox dy qurMq bfad Bfrq Br ivwc iswKF ny ros-muËfhry afrMB kr idwqy. idwlI, pMjfb, AuWqr pRdyÈ, AuËqrFcl afid rfjF ivwc ieh lyK ilKy jfx qwk ros-muËfhry jfrI sn. iswKF vwloN afpxf guwsf aqy inrfÈqf jfihr krnf iek jfieË kdm hY, lyikn ies ivvfd df sfrf kyNdr nfnfvqI kimÈn dI irport hI bx geI hY aqy asl pRÈn ik kqlyafm BVkfAux vfly afgUaF ƒ sËf ikAuN nhIN iml pf rhI, guafc ijhf igaf jfpdf hY. kqlyafm pIVHqF dy ielfvf afm iswK vI ies qwQ vwl iDafn nhIN dy rhy ik ies kimÈn qoN pihlF vI 9 kimÈn bxfey gey sn, ijnHF sfiraF ny pihlF vI kFgrs dy vwzy afgUaF ƒ doÈ-mukq hI krfr idwqf sI. ijnHF kimÈnF ny kFgrsI afgUaF bfry QoVHf-bhuq ieÈfrf vI kIqf, AunHF dIaF ‘isPfrÈF` qy vI koeI aml nhIN kIqf igaf aqy iksy vI muwK afropI ƒ awj qwk koeI sËf nhIN imlI. jykr inrpwKqf nfl idwlI dy iswK smfj dI bxqr dI pVcol kIqI jfvy qF ies svfl df AuËqr lwBxf koeI muÈikl nhIN ik kqlyafm pIVHqF ƒ awj qwk iensfÌ ikAuN nhIN imilaf. idwlI ivwc vDyry krky pwCmI pMjfb qoN afey (‘BfipaF` dy nF nfl jfxy jFdy) iswK vsdy hn. idwlI dI rfjnIqI aqy kfrobfrI ielfikaF ivwc cMgf bolbflf hox kfrn ies qbky dy iswKF dI afriQk hflq bVI cMgI hY. idwlI dy iswKF ivwc dUjI vwzI igxqI rfmgVHIaf (qrKfx) ibrfdrI hY. ies qbky dy iswKF vwloN GrF ivwc hI PYktrIaF lgf ky aqy hwQIN kMm krn krky afriQk siQqI cMgI huMdI hY. idwlI iswK gurduafrf pRbMDk kmytI dy pRDfn dy ahudy ‘qy vDyry krky ienHF dohF ibrfdrIaF nfl sbMiDq iksy ivakqI df hI kbËf rihMdf hY. idwlI dy iswKF df qIjf vrg aKOqI ipCVIaF jfqF vfly iswKF df hY. ies vrg dy iswKF dI afriQk hflq bhuq Krfb hY aqy ieh vDyry krky JuwgI-JONpVIaF jF srkfr vwloN vsfeIaF geIaF punrvfs kflonIaF ivwc rihMdy hn. jwt ibrfdrI nfl sbMiDq iswK idwlI ivwc bhuq Gwt igxqI ivwc hox kfrn idwlI dy iswK smfj ivwc AunHF df koeI ivÈyÈ pRBfv nhIN hY. idwlI kqlyafm dy doÈIaF ƒ sËf idvfAux dI muwK iËMmydfrI idwlI iswK gurduafrf pRbMDk kmytI dI sI. pr ies kmytI dy mYNbrF ‘qy jfq-pfq dy sMskfrF df bVf gihrf pRBfv hY aqy bhuqy mYNbr smuwcI iswK kOm dI BlfeI dI bjfey afpxI ‘ibrfdrI` dy lokF ƒ lfB phuMcfAux qwk hI sIimq hn. 84 kqlyafm dOrfn sB qoN vwD jfnI nuksfn mMgol purI, sulqfn purI, kilafx purI aqy iqRlok purI ielfikaF ivwc hoieaf. ienHF ielfikaF ivwc vDyry krky mËhbI, lubfxf, isklIgr afid ibrfdrIaF nfl sbMiDq iswK rihMdy hn. ieh vrg bhuq ipCiVaf hoieaf aqy afriQk qOr ‘qy lgBg kMgfl hI hY. ies vrg nfl sbMiDq koeI iewkfduwkf ivakqI hI idwlI gurduafrf kmytI df mYNbr bx pFdf hY. ies krky ienHF dI mdd leI avfË cuwkx vflf koeI mYNbr kmytI ivwc nhIN huMdf. aKOqI AuËcIaF jfqF nfl sMbMiDq mYNbr ƒ qF ienHF grIb aqy ipCVy iswKF ƒ vyK ky hI mwQy ‘qy qIVIaF pY jFdIaF hn. jfq-pfq dy hMkfr dy nÈy ivwc cUr Bfpy/jwt/rfmgVHIaf iswKF vwloN ies vrg dy iswKF nfl iBKfrIaF ijhf vrqfrf kIqf jFdf hY. iesy krky kmytI mYNbrF vwloN ienHF dy kfqlF ƒ sËf idvfAux dI koeI gMBIr koiÈÈ nhIN kIqI geI. hF, isafsI lfB lYx aqy loklfj vfsqy smyN-smyN ‘qy kuJ mgrmwCI hMJU jrUr vgf idwqy jFdy hn. iewQy ieh gwl vI dwsxI jrUrI hY ik 84 kqlyafm dOrfn hoey nuksfn df iek ivÈyÈ pYtrn sI. ijwQy aKOqI ipCVIaF jfqF nfl sbMiDq iswKF df jfnI nuksfn vDyry hoieaf, AuËQy afpxy-afp ƒ AuËcIaF jfqF nfl sbMiDq iswKF df mflI nuksfn vDyry hoieaf. ipCVy vrg dy lokF dI afriQk hflq Ksqf hox krky AunHF ƒ iaËafdf luwitaf-puwitaf nhIN jf skdf sI pr Bfpy/rfmgVHIaF dIaF PYktrIaF, ÈorUm, dukfnF afid jrUr luwty jf skdy sn. kqlyafm ivwc Èfiml lok mOky df lfB AuTfAux leI iswKF dIaF PYktrIaF/ dukfnF luwtx ivwc ruwJ jFdy sn ijs kfrn ies vrg nfl sbMiDq iswKF df jfnI nuksfn Gwt hoieaf. smJdfr vpfrIaF vwloN qF pihlF hI afpxIaF dukfnF aqy PYktrIaF df bImf krvf ilaf jFdf hY. ies kfrn Auh bImf kMpnI qoN aijhy smyN hoey mflI nuksfn dI BrpfeI krvf lYNdy hn. ies sB df Bfv hY ik 84 kqlyafm ivwc idwlI dy afriQk aqy smfijk pwKoN cMgI-qrHF sQfipq iswKF df jfnI nuksfn Gwt hoieaf. ies kfrn AunHF ƒ kqlyafm dI pIVH Aus qrHF mihsUs nhIN hoeI ijvyN ipCVy qbky dy iswKF ƒ (awj qwk) ieh pIVH jrxI pY rhI hY. iswK lIzrF ny 84 kqlyafm dy doÈIaF ƒ sËf idvfAux jF pIVHq-pirvfrF ƒ Xog muafvËf idvfAux leI koeI ivAuNq nhIN GVI. 84 kqlyafm dy nF ‘qy kdy-kdfeIN gurduafiraF ivwc aKMz pfT qF rKvf ley jFdy sn (hux Auh vI nhIN kIqf jFdf) pr iksy lIzr ny ieh koiÈÈ hI nhIN kIqI ik Auh rfÈtrI jF aMqr-rfÈtrI pwDr dy mnuwKI-aiDkfr sMgTnF nfl iml ky kqlyafm leI doÈI ivakqIaF ivruwD sbUq iekwTf krn. ies kfrn ijhVy QoVy-bhuq afropIaF ‘qy mukwdmy cwly vI, Auh vI lgBg hr mukwdmy ‘coN brI ho gey. swc qF ieh hY ik keI iswK lIzr, jo afpxy-afp ƒ 84 kqlyafm pIVHqF df msIhf drsfAuNdy sn, vI asl ivwc ies kqlyafm dy muwK afropIaF nfl aMdrKfqy juVy hoey sn. ienHF lIzrF ny lokF dy jËbfqF ƒ BVkf ky votF pRfpq kIqIaF, iPr srkfr vwloN idwqy gey muafvËy dI rkm ivwc gVbV kIqI aqy AuprMq kqlyafm dI agvfeI krn dy afropI lIzrF nfl juVky kqlyafm-pIVHqF ƒ guMmrfh kIqf. ieQoN qk ik kqlyafm dy afropIaF iKlfÌ gvfhI dyx vflI kuJ bIbIaF dI mfr-kutfeI vI kIqI geI. aijhy lIzrF vwloN KuwlH ky iBRÈtfcfr df rsqf apxfey jfx kfrn kuJ lIzrF ƒ sRI akfl qÉq sfihb ‘qy mqf pfs krky qnÉfhIaf GoiÈq kr idwqf igaf pr ieh lIzr muafÌI mMg ky muV iswK pMQ ivwc Èfiml ho gey. ienHF qoN ielfvf idwlI kmytI dy qqkflI pRDfn sRI pRihlfd isMG cMZok vwloN kqlyafm dy iek muwK afropI jgdIÈ tfeItlr ƒ isropf aqy ikrpfn dy ky snmfn kIqf igaf. jgdIÈ tfeItlr ƒ isropf dyx df pRogrfm idwlI dy cYmsPorz klwb ivwc imqI 1 jUn 2004 ƒ kuJ kFgrsI iswKF vwloN krvfieaf igaf sI. sR: pRihlfd isMG cMZok ny ies pRogrfm ivwc sRI tfeItlr ƒ pRYËs pRiqinDIaF dy sfhmxy KuÈI nfl isropf qy ikRpfn Byt kIqI aqy bVy cfa nfl qsvIrF vI iKcvfeIaF. pr aijhf krdy smyN AunHF ny sfry iswKI isDFqF ƒ iCwky qy tMg idwqf. isropf isrÌ Aus ivakqI ƒ idwqf jFdf hY ijsny iswK pMQ dI cVHdI klf vfsqy koeI kMm iswK rihq mrXfdf anusfr kIqf hovy. pr jgdIÈ tfeItlr qy qF byaMq vfrI ieh afrop lwg cuwky hn ik AunHF ny ieMdrf gFDI dI mOq qoN bfad idwlI ivwc iswKF df kqlyafm krfAux ivwc aihm BUimkf inBfeI. AunHF qy adflqF ivwc keI mukwdmy vI cldy rhy hn (ieh gwl alwg hY ik kuJ idwlI puils dI iZwl-mwT kfrn qy kuJ gvfhF ƒ llcf jF Dmkf ky AunHF dy vkIl sRI tfeItlr ƒ bcfAux ivwc sPl rhy hn). jd ies sMbMD ivwc kuJ pqvMqy swjxF ny sR: cMZok qoN spÈtIkrx mMigaf qF AunHF ny afpxI glqI mMnx dI bjfey GmMz ivwc Auqr idwqf, ‘‘mYN qF jnm qoN hI kFgrsI hF.`` Èfied sR: cMZok smJdy sn ik kFgrsI hox nfl AunHF ƒ idwlI iswK gurduafrf kmytI dy ahudy df durpXog krn dI KulH iml geI sI pr AunHF ny ieh smJx dI koiÈÈ nhIN kIqI ik ieh kmytI sMpUrx idwlI dy iswKF dI pRiqnIDI sMsQf hY. idwlI dy iswK BfvyN ijs mrËI rfjsI pfrtI df smrQn krn (BfvyN kFgrs df hI shI) pr gurduafrf kmytI dy pRDfn ƒ afpxy ahudy df AupXog rfjsI pwKpfq leI nhIN krnf cfhIdf. sR: pRihlfd isMG cMZok dI ies gYr-iËMmydfrfnf hrkq df idwlI aqy pMjfb dy iswKF ny BrpUr ivroD kIqf aqy AunHF ƒ sRI akfl qÉq sfihb qy qlb krn dI mMg kIqI. sRI joigMdr isMG vydFqI ny AunHF ƒ akfl qÉq sfihb qy swd qF ilaf pr sRI pRihlfd isMG cMZok ƒ koeI qnÉfh (pRqIkfqmk sËf) lgfAux dI bjfey AunHF dI vkflq kridaF ikhf ik AunHF (sRI cMZok) ny ‘glqI nfl` jgdIÈ tfeItlr df snmfn kr idwqf sI aqy klwb ivwc idwqf igaf snmfn ‘isropf` nhIN aKvf skdf. ies qrHF 84 kqlyafm dy iek muwK afropI df snmfn krn vfly idwlI kmytI dy pRDfn ƒ sRI akfl qÉq sfihb qy kfibË lokF vwloN ‘klIn icwt` dy idwqI geI. Aus smyN ieMzIaf avyarnYËs vwloN sRI joigMdr isMG vydFqI dy nF KulHf pwqr ilK ky AunHF vwloN cMZok ƒ klIn icwt bfry 40 svfl puwCy, ijnHF df jvfb awj qwk pRfpq nhIN hoieaf hY. KYr[[[ gwl idwlI dy iswK afgUaF vwloN 84 kqlyafm pIVHqF dI shfieqf dI ho rhI sI. sRI pRihlfd isMG cMZok qoN ielfvf idwlI dy kuJ hor iswK nyqf, ijnHF df aks jnqf ivwc kuJ ibhqr sI, vI isafsI lfB AuTfAux Kfiqr afpxy mUMh ‘qy pwtIaF bMnH ky bYT gey. aijhy iswK nyqf, ijnHF ny afrMB ivwc 84 kqlyafm dy doÈIaF ƒ sËf idvfAux leI kuJ XojnfvF bxfeIaF, ƒ AuËcy isafsI ahudy, PYktrIaF dy lfiesyNs aqy rupey-pYsy dy ky Ëubfn ‘qy qflf lgvf idwqf igaf. 84 kqlyafm ivwc idwlI puils df rol vI bVf aÌsosjnk irhf. kqlyafm-pIVHqF vwloN afpxy hlÌnfmI ibafnF ivwc ieh gwl bfr-bfr duhrfeI geI hY ik puilskrmI ihMsk BIV ƒ iqqr-ibqr krn dI bjfey mUk drÈk bxy qmfÈf dyKdy rhy. blik keI QfeIN qF Éud puilskrmIaF vwloN iswKF df jfnI-mflI nuksfn krn leI lokF ƒ BVkfAux dIaF iÈkfieqF vI imlIaF hn. kqlyafm dOrfn ihMsk BIV nfl jUJn vfly iswKF ƒ vI puilskrmIaF vwloN mfiraf-kuwitaf igaf. kqlyafm dOrfn qF jo hoieaf so hoieaf, pr jykr bfad ivwc vI kyNdrI jF idwlI pRÈfsn vwloN kqlyafm pIVHqF dI inaF idvfAux dI bjfey AunHF ƒ iek qoN bfad iek ‘jFc kmIÈn` duafly AulJfeI rwiKaf igaf. ienHF jFc kmIÈnF df aiDkfr isrÌ qwQF bfry ‘jfxnf` sI, iksy doÈI ƒ sËf dyx bfry ienHF kol koeI qfkq nhIN sI. ies qoN ielfvf kqlyafm ivwc BfgIdfr ivakqIaF vwloN pIVHq pirvfrF ƒ Dmkf ky jFc kmIÈnF qk phuMcx hI nhIN idwqf igaf. 84 kqlyafm dy do dhfky bIq jfx dOrfn lgBg iek drjn kimÈn inXukq kIqy gey pr iksy vI kmIÈn dIaF irportF jF isÌfrÈF amlI rUp ivwc koeI kfrvfeI nf krvf skIaF. hux nfnfvqI kimÈn vwloN ies kqlyafm sMbMDI ‘jFc` krky afpxI irport pyÈ kIqI geI hY. ikAuNik ies kimÈn dI irport ivwc vI pihlF dy kimÈnF dIaF irportF qoN kuJ vwKrf nhIN hY, ies leI ieh kmIÈn vI kqlyafm pIVHqF leI iek lflI-pfp qoN vwD sfibq nhIN hovygf. kqlyafm pIVHq vI ies qwQ ƒ cMgI qrHF smJdy ijs kfrn Auh nfnfvqI kimÈn dI irport dy ivroD ivwc QF QF qy roh-pRdrÈn kr rhy hn. BfrqI srkfr vwloN hflF vI hmdrdI nfl pIVHqF dIaF mMgF vwl iDafn dyx dI bjfey AunHF dI avfË ƒ pulsIaf qfkq nfl dbfAux dI nIqI apxfeI jf rhI hY. pr kqlyafm pIVHqF ƒ inaF nf imlx dy mfmly ivwc mfmly ivwc isrÌ isafsI afgUaF ƒ doÈI nhIN Tihrfieaf jf skdf. 84 kqlyafm bfry afm iswKF df vrqfrf vI bVf hYrfnIjnk hY. pMjfb dy iswKF dI qF kI gwl krnI, idwlI Èihr, ijwQy lwKF iswK rihMdy hn aqy kqlyafm df pRBfv vI sB qoN iËafdf sI, dy iswKF vwloN vI bhuqf smF aqy pYsf ZolkIaF-CYxy KVkfAux jF bRfhmxvfdI kQf-khfxIaF suxn ivwc hI ibqfieaf jf irhf hY. iswKF dy aKOqI sMqF-bfibaF vwloN iswKF ‘qy hoey Ëbr-julm dI avfË cuwkx dI bjfey srkfrI aÌsrF aqy vwzy lIzrF nfl rfbqf kfiem krky afpxy zyry leI shUlqF pRfpq krn ‘qy hI jor idwqf jFdf hY. iswK kOm ivwc axigxq jwQybMdIaF hn jo afpxy afp ƒ bVf pMQ-drdI smJdIaF hn aqy ‘Drm pRcfr` leI bVf jor idMdIaF hn. pr iksy vI jwQybMdI ny ies kqlyafm dy bcy hoey pIVHqF df hflcfl vI nf puwiCaf, mdd krnf qF bVI dUr dI gwl sI. 84 kqlyafm dy pIVHq pirvfr awj vI rwb afsry afpxI iËMdgI ibqf rhy hn jdik iswK kOm ÈqfbdIaF dy jÈnF ivwc ruwJI hoeI hY. siqgurU iswK kOm ‘qy imhr kry[[[. tfeItlr ny asqIPf idwqf 15 agsq aqy nfnfvqI kimsLn sbMDI iswK nysLn vloN trFto ivwc mujLfhrf ies somvfr nMU pRDfn mMqrI mnmohn isMG vloN ibnF nF ley aYksLn lYx df Brosf iswK jLulmF nMU Buwl nhIN skdy[[[shoqf trFto/nvIN idwlI (aYc ibAUro/eyjMsIaF) iswK nysLn gruwp vloN trFto dy kFslyt dPqr mUhry 15 agsq dy jsLnF iKlfP aqy nfnfvqI irport qoN bfad iswKF dy kfqlF nMU sjLfvF dyx dI bjfey zfhIaF jf rhIaF ZuwcrF nfl iswK kOm dy jLKmF nMU AucyVn ivruwD iewk jbrdsq mujLfhrf kIqf jf irhf hY. pRbMDkF qoN imlI irport anusfr sMgq vloN jfxkfrI lYx leI af rhIaF kflF qoN anumfn lfieaf jf skdf hY ik ies mujLfhry ivwc irkfrz qoV iekwT ho skdf hY ikAuNik 21 sflF bfad agr iewk lMgVI ijhI irport ivwc iswKF dy kqlyafm dy kuwJ dosLIaF dI insLfndyhI kIqI vI geI hY qF kFgrs srkfr AunHF nMU sjLfvF dyx dI bjfey bhfny lwB rhI hY. kFgrs srkfr dy ies rveIey ny iswKF dy awly jLKmF qy muV lUx iCVkx df kMm kIqf hY. afqimk qOr qy muV jLKmI hoeI sMgq afpxf guMB gubfr kwZx leI ies somvfr nMU kFslyt dy dPqr mUhry iewk vwzy iekwT dy rUp ivwc iekwqr ho skdI hY. mujLfhry ‘c jfx leI rfeIz df vI pRbMD hY. pUrI jfxkfrI aKbfr dy pMnF nM[ 12 qy vI Cpy iesLiqhfr qoN iml skdI hY. nfnfvqI kimÈn dI irport sMsd ‘c pyÈ hox AuprMq kFgrsI afgU jgdIÈ tfeItlr df nFa iswK kqlyafm dy muwK doÈIaF ‘c sfhmxy afAux ipwCoN BfrI dbfa dy clidaF awj rfq jgdIÈ tfeItlr ny kFgrs pRDfn sonIaf gFDI ƒ iml ky afpxf asqIÌf dy idwqf. sonIaf ny AunHF df asqIÌf pRDfn mMqrI ƒ Byj idwqf, ijnHF ny mnËUrI leI tfeItlr df asqIÌf rfÈtrpqI zf: ey[ pI[ jy[ abduwl klfm ƒ Byj idwqf, ijnHF ny AunHF df asqIÌf pRvfn kr ilaf. ies qoN pihlF pRDfn mMqrI zf: mnmohn isMG ny awj lok sBf ‘c ivÈvfs idvfieaf ik AunHF dI srkfr 1984 dy iswK (kqlyafm)ivroDI dMigaF bfry nfnfvqI kimÈn vwloN kIqIaF geIaF isPfrÈF dy afDfr ‘qy "kuwJ" kysF ƒ muV Kohlx aqy ‘sMbMiDq ivakqIaF‘ iKlfÌ kfrvfeI leI kfƒn dy dfiery ivc hr sMBv kdm AuTfvygI. sdn ivc ivroDI iDr vwloN nfnfvqI kimÈn dI irport ‘qy srkfr duafrf kfrvfeI krn qoN afnfkfnI krn dy ivroD ivc kMm rokUU mqy ‘qy bihs ivc dKl idMidaF pRDfn mMqrI ny sdn nMU Aukq Brosf idwqf. pRDfn mMqrI ny iswK ivroDI dMigaF (kqlyafm) nUM ‘duKFq‘ dwsidaF isafsI pfrtIaF ƒ ies muwdy ‘qy rfjnIqI nf krn dI apIl kIqI. iesy dOrfn ivroDI iDr vwloN lok sBf ‘c pyÈ kIqf igaf kMm rokU mqf rwd ho igaf. ies qoN pihlF pRDfn mMqrI ny BfvyN ik ikhVy kys muV Kohlx jF ikhVy ivakqIaF iKlfÌ kfrvfeI kIqI jfvygI, bfry koeI iËkr nhIN kIqf iPr vI AunHF ies gwl ‘qy Ëor idwqf ik kimÈn ny sfbkf pRDfn mMqrI sRI rfjIv gFDI aqy kFgrs dy AuWc afgUaF nMU dMigaF ivc hwQ hox qoN sfP brI kIqf hY. AunHF mYNbrF ƒ apIl kIqI ik Auh aijhI ibafnbfËI nf krn ijs nfl bhfdr iswK kOm aqy dyÈ dI muwK Dfrf ivcfly koeI lIk iKwcI jfvy. pRDfn mMqrI ny ikhf ik BfvyN ik kimÈn kuJ ivÈyÈ ivakqIaF dI dMigaF ‘c BUimkf bfry Kud spwÈt nhIN hY, iPr vI sdn dy mYNbrF dIaF BfvnfvF ƒ iDafn ‘c rwKidaF srkfr kimÈn vwloN kIqIaF geIaF isPfrÈF dy afDfr ‘qy aijhy ‘ivÈyÈ ivakqIaF‘ iKlfÌ hr sMBv kfrvfeI krygI. ivroDI iDr vwloN ilaFdy kMm rokUU mqy ‘qy bihs ivc lgpg 25 imMt dy dKl dOrfn pRDfn mMqrI ny sdn ƒ Aukq XkIn idvfieaf. ivroDI iDr sdn ivc pRvfsI mfmilaF bfry mMqrI sRI jgdIÈ tfeItlr dy asqIÌy aqy kimÈn dI irport ‘c doÈI Tihrfey gey ivakqIaF iKlfÌ kfrvfeI dI mMg kr rhI sI. pRDfn mMqrI ny ikhf ik sdn vwloN pRgtfeIaF geIaF BfvnfvF ƒ iDafn ‘c rKidaF srkfr sdn ƒ ivÈvfs idvfAuNdI hY ik nfnfvqI kimÈn ny ijwQy ikqy vI iksy ‘ivÈyÈ ivakqI‘ ‘qy AuNgl DrI hY, Aus leI agr ivÈyÈ jFc jF iksy kys ƒ muV Kohlx dI loV pYNdI hY qF srkfr kfƒn dy dfiery ivc hr sMBv kdm AuTfvygI. AuunHF ikhf ik srkfr df sdn nfl ieh pwkf vfadf hY pr ies dy bfvjUd pRDfn mMqrI ny iksy ivÈyÈ ivakqI jF kys df nFa nhIN ilaf ik iks ivruwD kfrvfeI hovygI. doÈI aiDkfrIaF iKlfÌ kfrvfeI dI mMg bfry AunHF ikhf ik doÈI puils aiDkfrIaF iKlfÌ pihlF hI keI kysF ivc kfrvfeI kIqI jf cuwkI hY. bfkI rihMdy kysF ivc doÈIaF iKlfÌ kfrvfeI leI kfƒn mMqrfly nfl slfh kIqI jfvygI. ies qoN ibnF swc ieh hY ik 21 sfl bIq jfx dy bfad keI doÈI aiDkfrI syvf-mukq ho cuwky hn. AunHF iKlfÌ vI kfrvfeI leI sMbMiDq mMqrfly nfl slfh kIqI jfvygI. pRDfn mMqrI ny sdn ƒ ieh vI XkIn idvfieaf ik dMgf-pIVqF dIaF iÈkfieqF ƒ dUr krn leI vI suihrd koiÈÈF kIqIaF jfxgIaF. AunHF ikhf ik agr dMgf pIVqF dy muV-vsyby ivc koeI kmIaF rih geIaF hn qF Auh vI dUr kIqIaF jfxgIaF. srkfr vwloN nfnfvqI kimÈn dI irport ‘qy bihs krvfAux leI mMn jfx ipwCoN awj sMsd dy dovF sdnF ‘c aYn[ zI[ ey[ afgUaF vwloN srkfr dI BfrI iKcfeI kIqI geI jdoN ik rfj sBf ‘c BfrI Èor-Èrfbf pYx kfrn sdn dI kfrvfeI mulqvI krnI peI. lok sBf ivc ivroDI iDr dy afgU sRI aYl[ ky[ azvfnI ny srkfr ƒ afVy hwQIN lYNidaF ikhf ik srkfr sdn ƒ ieh dwsy ik nvMbr 1984 dy iswK kqlyafm leI iËMmyvfr kOx lok sn. Auh kOx sn ijnHF ny aiDkfrIaF aqy puils ƒ KVy rihky qmfÈf dyKx dIaF hdfieqF jfrI kIqIaF. sfbkf pRDfn mMqrI aqy sInIar Bfjpf afgU sRI azvfnI ny nfnfvqI kimÈn dI irport df hvflf idMidaF ikhf ik kimÈn ny ieh mMØinaf hY ik 31 akqUbr 1984 ƒ qqkflI pRDfn mMqrI sRImqI ieMdrf gFDI dI hwØiqaf ipwCoN Ausy idn hoey dMgy afp-muhfrI pRqIikiraf ho skdI hY pRMqU jo iek nvMbr qoN bfad ‘c vfpiraf Auh sB ‘XojnfbwD kqlyafm‘ sI. sRI azvfnI ny doÈ lfieaf ik iswKF df ieh XojnfbwD kqlyafm sInIar kFgrsI afgUaF dI hdfieq ‘qy sQfnk kFgrsI afgUaF vwloN krvfieaf igaf. sdn ivc nfnfvqI irport bfry kMm rokU mqy ‘qy bihs ivc ihwsf lYNidaF sRI azvfnI ny ikhf ik qqkflI Aup-rfjpfl sRI pI[ jI[ gveI ny kwlH ieh ibafn idwqf hY ik agr Auh 84 dy kqlyafm bfry AudoN Ëbfn KolHdy qF iek sInIar kFgrsI afgU ƒ afpxI jfn qoN hwQ Doxy pY skdy sn. ikvyN BIVF ny iswKF ƒ GrF ‘coN kwZ-kwZ ky mfiraf bfry gwl kridaF sRI azvfnI ny ikhf ik kimÈn ny vI ieh nukqf AuTfieaf hY ik ieh kqlyafm XojnfbwD sI. sInIar akflI afgU qy sfbkf kyNdrI mMqrI s: suKdyv isMG ZINzsf ny doÈ lfieaf ik kimÈn vwloN doÈI Tihrfey gey kFgrsI afgUaF iKlfÌ koeI kfrvfeI nhIN kr rhI. ivsv iswK sMsQf dy pRDfn sR[ ajIq isMG shoqf ny sFJ svyrf nfl gwlbfq kridaF ikhf ik Bfrq srkfr vfr vfr iswKF nMU iensfP dyx dI bjfey sB kuwJ Buwl jfx nMU kih rhI hY jdoN ik iswK qF hux qwk aihmd sLfh abdflI nMU nhIN Buwly Auh ieMdrf gFDI, rfjIv gFDI qy tfeItlr vrgy iswKI dy doKIaF nMU ikvyN Buwl skdI hY. AunHF ikhf ik iswK ienHF jLulmF nMU kdy vI Buwl nhIn skdf. sR[ shoqf ny ikhf ik Bfrq df lokqMqrqf df mKOtf afey idn dunIaf dy mMc qy lIro lIr ho irhf hY. AunHF ivdysLI bYTy iswKF nMU apIl kIqI ik Auh kOm df Gr afjLfd krvfAux leI XqnsLIl hox. asqIÌf nhIN tfeItlr ƒ sËf hoxI cfhIdI hY-ÈRomxI kmytI nvIN idwlI, 10 agsq (eyjMsIaF rfhIN)-kyNdrI mMqrI jgdIÈ tfeItlr vwloN idwqy gey asqIPy ‘qy pRqIkrm pRgt kridaF ÈRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI aqy ÈRomxI akflI dl ny ikhf hY ik idwlI dMigaF dy pIVqF ƒ iensfÌ idvfAux leI kFgrs ƒ vwzy iemiqhfn ivcoN guËrnf pvygf. ÈRomxI kmytI dy jnrl skwqr s: suKdyv isMG BOr ny ikhf ik tfeItlr dy asqIPy nfl 1984 dy dMgf pIVqF dy awlHy ËKmF ‘qy mwlHm nhIN lwgxI sgoN tfeItlr sxy hornF doÈIaF ƒ sÉq sËfvF qurMq idwqIaF jfxIaF cfhIdIaF hn. ÈRomxI akflI dl dy skwqr jnrl s: suKdyv isMG ZINzsf ny pwqrkfrF nfl gwlbfq kridaF ikhf ik idwlI dMigaF ‘c Èfiml sfry ÈwkI kFgrsIaF ƒ Pfst trYk adflq rfhIN suxvfeI krky sKq sËfvF idwqIaF jfx. tfeItlr vwloN pRDfn mMqrI ƒ Byjy asqIÌy df hUbhU Auqfrf siqkfrXog pRDfn mMqrI, ijvyN ik qusIN jfxdy ho ik 1984 dI mMdBfgI Gtnf ivc myrf nFa bgYr iksy kfrn dy GsIitaf jf irhf hY. vwK-vwK jFc kimÈnF ny aqy ieQoN qwk ik sI[ bI[ afeI[ ny vI ienHF doÈF qoN mYƒ brI kr idwqf hoieaf sI, iPr vI myry hI isafsI ivroDIaF aqy hornF vwloN mYƒ bdnfm krn leI ÈurU kIqI geI muihMm kfrn Èwk pYdf ho gey hn. mYN hmyÈF pfrtI df iek vÌfdfr mYNbr irhf hF qy kdy vI iksy vI qrIky nfl pfrtI ƒ nuksfn phuMcfAux df kMm nhIN kIqf. nfnfvqI kimÈn dI irport JUTy qwQF ‘qy afDfirq hY ijs ivc pfrtI ƒ bdnfm krn leI myrf nFa byloVf ilaf igaf hY. ienHF kfrnF krky srkfr dI ho rhI bdnfmI ƒ muwK rwKidaF mYN afpxy afp hI mMqrI pwd qoN asqIÌf dy irhf hF. ies dy nfl hI mYN afp sB df myry pRqI pRgtfey gey ivÈvfs df DMnvfd krdf hF. iswK gurduafrf juzIsILal kimsLn vWlo Drm pRcfr kmytI df gTn glq krfr aMimRqsr : isWK gurduafrf juzIsILal kimsLn ny sRomxI gurduaf pRbMDk kmytI dI Drm pRcfr kmytI dy gTn nUM glq krfr idMidaF aqy ies kmytI rfhIN Krcy 70 kroV rupey dI durvrqoN kIqy jfx df dosL lfAuNdy iek ptIsLn suxvfeI vfsqy pRvfn kridaF sRomxI kmytI dI mojUdf pRDfn qy skWqr qoN ielfvf 3 sfbkf pRDfnF, 3 sfbkf skWqrF aqy Drm pRcfr kmytI dy mOjUdf skWqr nUM 24 agsq nUM pysL hox leI sMmn jfrI kIqy hn| ijLlf iProjLpur dy ipMz cMnx KyVF dy hrpRIq isMG nFa dy ivakqI ny aWj isWK gurduafrf juzIsiLal kimsLn ivc ptIsLn dfier kIqI ijs ivc sRomxI kmytI dI mOjUdf pRDfn bIbI jgIr kOr, sfbkf pRDfn j[jgdyv isMG qlvMzI, sfbkf pRDfn pRo ikRpfl isG bMzUgr, sfbkf kfrjkfrnI pRDfn s[alivMdrpfl isMG pWKoky, mOjUdf skWqr s[virafm isMG nUM AuqrdfeI iDrf bxf ky AunfH ny sMgq dy pYisaF ivco glq ZMg nfl giTq Drm pRcfr kmytI rfhIN 70 kroV rupey Kurd burd krn dy dosL lfey gey hn | ptIsLnkrqf ny Drm pRcfr kmytI nUM qurMq aXog krfr dy ky Aukq AuqrdfeI afgUaF kolo 70 kroV rupey 18 PIsdI ivafj smyq vsUlx ieMnFH afgUaF dy mojUdf ahuidaF qy kMm krn qy rok lfey jfxagly 5 sfl leI cox lVn qo aXog krfr idWqy jfx aqy 10 lWK rupry df hor hrjLfnf vsUly jfx dI vI apIl kIqI hY| ptIsLnkrqf hrpRIq isMG ny dosL lfieaf smyN smyN qy sRomxI kmytI dy pRDfnF aqy skWqrF ny gurduafrf aYkt dI AulMGxf krky Drm pRcfr kmytI dy mYNbr mnmrjIL nfl nfmjLd kIqy hn jd ik aYkt muqfibk ieMnfH dI ivDIpUrvk jnrl jAUs ivc cox krnI huMdI hY | jykr Drm pRcfr kmytI dy iksy mYNbr nUM nfmjLdgI rfhIN sLfiml krnf jLrUrI hoy qF Aus dI agfAU sihmqI jLrUrI huMdI hY | ptIsLn anusfr Aukq 9 AuqrdfeI ny iemnfH inXmF dIaF DWjIaF Auzf ky mnmrjIL nfl nfmjLdgIaF kIqIaF aqy ies glq ivDI nfl qWk 70 kroV kiQq qor qy Kurd burd kr idqy hn | ptIsLnkrqf ny sMgq dy pYsy dI ies dUrvrqoN leI Aukq AuqrdfeIaF nUM ijLMmyvfr Tihrf ky ieh rkm 18 PIsd ivafj smyq vsUlx dI apIl kIqI| ptIsLn ivc ieh dosL vI lfieaf igaf ik Kflsy dy 300 sflf sfjnf idvs smfgmF dorffn 10 -10 gRfm sony dy jfrI kIqy gey isWky sRomxI kmyytI dy ijMmyvfr ahudydfrF nUM muPq vMzy gey hn ijMnFH df koeI ihsfb ikqfb hI nhI hY aqy nf hI muPq iswky hfsl krn vfila df Xog vyrvf hY| iesy qrFH smfgmF ivc 5 hjLfr kImq vflIaF qsvIrF nUM vI 30 hjLfr pRqI qsvIr dy ihsfb nfl KrIidaF igaf hY | juzIsILal kimsL dy cyarmYn s[ksLmIr isMG pEtI smyq mYNbrF ny ptIsLn nUM suxvfeI leI pRvfn kridaF bIbI jgIr kor, pRo[ikrpfl isMG bMzUgr, s[jgdyv isMG qlvMzI, s[alivMdrpfl isMG pWKoky, s[hrbyaMq isMG, s[mnjIq sMG kWlkqf nUM 24 agsq nUM kimsLn sfhmxy pysL hox leI sMmn Byj idWqy hn| ies moky qy ptIsLnkrqf dy nfl sRomxI kmytI dy sfbkf skWqr s[ kulvMq isMG rMDfvf sLfiml sn| Bgq pUrn isMG dI brsI bVy AuqsLfh nfl mnfeI brYNptn (krmjIq isMG igwl) syvf dy puMj, lUly-lMgVy aqy apfhj rogIaF dy msIhf aqy ipMglvfVf aMimRqsr dy bfnI Bgq pUrn isMG jI bysSwk awj qoN 13 sfl pihlF ies sMsfr qoN srIrk qOr qy sdIvIN ivCoVf dy gey sn pr iensfnIaq nUM ipafr krn vfly lokF dy idlF ivwc awj vI Auh ijMdf hn[ ies gwl df aihsfs bIqy idnIN izksI roz guruduafrf sfihb ivKy jf ky hoieaf ijQy ipMglvfVf susfietI afPL AuNtyrIE vwloN sMgqF dy sihXog nfl Bgq jI dI 13vIN brsI bVy ipafr, AuqsSfh aqy sSrDf nfl mnfeI geI. aKMz pfT dy Bog qoN AuprMq myn hfl ivwc Bgq jI dI imwTI Xfd nUM smrpq dIvfn sjfey gey[ BfeI prmjIq isMG kQf vfck ny Bgq jI dy jIvn bfry afpxI kQf ivwc Bgq jI nUM swcf-suwcf iswK aqy mfnvqf df pujfrI dwisaf[ AuNtyrIE dy trFsport mMqrI s. hirMdr isMG qwKV ny ies mOky bolidaF ikhf ik Bgq jI nUM swcI sSrDFjlI ieho hovygI ik AunHF vwloN arMBy gey mhfn kfrjF nUM vwD qoN vwD mfiek shfieqf dy ky jfrI rwKIey[ mYNbr pfrlImYNt s. gurbKLsS isMG mwlHI ny dwisaf ik jdoN mYN Kud aMimRqsr ipMglvfVy jf ky AuQy lUly-lMgVy aqy apfhj rogIaF dI hflq vyKI qF myrIaF awKF ivwcoN awQrU vg qury[ AunHF sMgqF nUM apIl kIqI ik jdoN vI aMimRqsr drbfr sfihb jfvo qF ipMglvfVy jLrUr jf ky afvo qF ik quhfnUM pqf lwg sky ik iks qrHF quhfzy vwloN idwqy dfn nfl lfvfrs rogIaF df ielfj ho irhf hY[ pwqrkfr s. sqpfl isMG jOhl ny ikhf ik bysSwk mYnUM kuJ imMtF leI hI Bgq jI dy drsSn krn df mOkf imilaf hY pr AunHF dI ieh imlxI myry mn qy aimwt Cfp Cwz geI[ AunHF ikhf ik jykr koeI iswK sRI drbfr sfihb jf ky hI vfps af jFdf hY aqy ipMglvfVy nhIN jFdf qF mYN smJdf hF ik Aus dI Xfqrf aDUrI rih jFdI hY ikAuNik ipMglvfVy jf ky quhfnUM prmfqmf vwloN bKLsSI dfq qMdrusqI df aihsfs huMdf hY aqy afp muhfry mn ivwcoN prmfqfmf dy sSukrfny dI afvfjL afAuNdI hY[izksI gurU Gr dI kmytI dy pRDfn s. jsjIq isMG Buwlr ny ikhf ik kYnyzf ivwcoN jo mfieaf ipMglvfVy ByjI jFdI hY Aus ivwcoN izksI gurU Gr dI sMgq df sB qoN vwD sihXog hY huMdf hY[ ijs leI sMgq vDfeI dI pfqr hY[ BfeI blkfr isMG jI dy jQy vwloN Bgq jI dy jIvn nfl sbMDq kvIsSrI gfAux ‘qy sMgqF df hVH mfieaf dfn krn leI AumV ipaf[ 10 imMtF ivwc hI 628 zflr kIrqn Bytf iekwTI ho geI aqy AunHF ny hr sfl dI qrHF Auh ipMglvfVy nUM dy idwqI[ styj dI kfrvfeI s. hrbMSs isMG jMzflI ny bfKUbI inBfeI[ s. qyijMdr isMG zohfl horF ipMglvfVf susfietI afP AuNtyrIE vwloN smUh gurU GrF dIaF kmytIaF, storF vfilaF (ijQy golkF rwKIaF hoeIaF hn), smUh sMgqF aqy mIzIaf df qih idloN DMnvfd kIqf jo hmysSf ies lok BlfeI dy kMm leI vwD qoN vwD sihXog idMdy hn[ vqn mIzIaf gruwp qoN s. myjr isMG nfgrf vwloN susfietI nUM hr qrHF df sihXog dyx df Brosf duafieaf igaf[ AuGy PfeInYNsSl azrvfeIjLr imstr rvI soZI jo ky awjkwlH ipMglvfVy dI vwD qoN vwD mfiek shfieqf leI isr qoV Xqn kr rhy hn ny susfietI dy mYNbrF df sfQ idwqf[ siqkfrXog s. Drm isMG pMnUM (sursfgr tI.vI. aqy ryzIE) ny Bgq jI nfl kfPLI lMmf smF ibqfeIaF XfdF qfjLf kIqIaF[ ijQy ipMglvfVf susfietI dy syvfdfrF ny bIbI abnfs kOr kMg dI agvfeI ivwc ipMglvfVy dy mrIjLf dI Poto pRdrsSnI lgf ky aqy ipMglvfVy nfl sbMiDq iltrycr muPLq vMz ky ipMglvfVy bfry BrpUr jfxkfrI idwqI AuQy sMgqF ny vI ies mOky qy 5173 zflr df dfn dy ky Aus pivwqr afqmf nUM swcI sSrDFjlI idwqI. nfnfvqI irport dy mfmly qy srkfr iGrI lok sBf dI kfrvfeI mulqvI , nvIN idwlI ‘c lfTIcfrj kqlyafm ‘c sLfml sWjx aqy tfeItlr nMU srkfr ny idWqI klIn icWt nvIN idwlI: kFgrs pfrtI aqy kyNdr ivc ies dI agvfeI vflI XU[pI ey srkfr 84 dy dMigaf sbMDI nfnfvqI kimsLn dI irport dy mfmly qy burI qrFH iGr geI hY aqy ivroDI pfrtIaF qoN ielfvf ies dIaF muWK Bfeivfl KWby-pWKI pfrtIaF vI irport ivc dosIL krfr idWqy gey kyNdrI mMqrI jgdIsL tfeItlr nUM htfAux dI mMg krn lWgIaF hn | aYn[zI[ey aqy KWby pWKI pfrtIaF dy ies joLrdfr dbfa ipWCo srkfr ny dMigaF dy dosIL kfgrsI afgUaF ivruWD kfrvfeI dy sMkyq idWqy hn aqy ieh vI ikhf ik sMsd ivc bihs ipWCo kfrvfeI irport ivc vI soD kIqI jf skdI hY| aWj ies mfmly qy BfrqI jnqf pfrtI dI agvfeI vfly komI jmhUrI gWTjoV Kfs kr akflI dl dy afgUaF ny 1984 dy isWK ivroDI dMigaF dy dosIL kFgrsI afgUaF iKlfP kfrvfeI krn dI mMg nUM ly ky sMsd dy dovF sdnF dI kfrvfeI nf cWlx idqI qy dovyN sdn idn Br leI AuTf idWqy gey | komI jmhUrI gTjoV ny aWj ies mfmly qy sMsd ivc keI rokU mWqy pysL kIqy aqy srkfr nfnfvqI kimsLn dI irport aqy ies qy srkfr dI kfrvfeI irport sbMd sMsd ivc bihs leI rfjI ho geI hY jo buwDvfr hovygI | Bfrq dy pihly isWK pRDfn mMqrI zf[mnmohn isMG ivroDI iDrF dI aflocnf df KfsL insLfnf bxy aqy sfbkf pRDfn mMqrI atl ibhfrI vfjpfeI ny vI AunFH dI jMm my aflocnf kIqI| kyNdrI gRih mMqrI sRI isLvrfj pfitl ny nfnfvqI kimsLn d irport sbMDI srkfr dI kfrvfeI irport ‘c soD dI sMBfvnf nUM rWd nf kridaF ieh spsLt kIqf hY ik srkfr ny dMigaF ‘c sLfiml iksy vI isafsI afgU iKLlfP kfrvfeI krn qoN ienkfr nhI kIqf |sRI pfitl ny ikhf ik iksy vI juLrm ivc sLfiml iksy ivakqI nUM sfzy vWlo sjLf dyxf ijQo qk sMBv hY asIN smBv kfrvfeI krFgy | ieh svfl puwCy jfx qy kI kI srkfr kfrvfeI irport’c koeI qbdIlI krn leI iqafr hY ,bfry AunFH ikhf ik ieh mfmly aijhy hn jo sMsd ivc ivcfry kIqy jf skdy hn| lfTIcfrj nvIN idWlI: nvMbr 1984 dy isWK kqlyafm sbMDI nfnfvqI kimsLn dI irport aqy dosILaF nUM bcfAux leI srkfr vWlo pysL kIqI geI kfrvfeI irport ivc afl ieMzIaF isWK kfnPrMs (bWbr) aqy gurU qyg bhfdr vYlPYar aYsosIeysLn dy JMzy hyT pIVq pirvfrF nfl ivDvfvF vWlo ieQy jMqr mMqr cor qy BfrI ros pRdrsLn kIqy gey| ijs dorfn pulIs ny hlkf lfTIcfrj kIqf| afl ieMzIzF isWK kfnPrMs (bWbr) dy pRDfn s[gurcrn isMG bWbr dI agvfeI ivc pRdsLnkfrI gurduafrf bMglf sfihb qoN bysLk Bvn vWl rvfnf hoey ,ijMnfH nUM puils ny sMsd aWg rokF lf ky aWgy vDx qy rok idqf| srkfr ny idWqI klIn icWt idwqI nvINidWlI: sfbkf pRDfn mMqrI svrgI ieMdrf gFDI dI hWiqaF qoN bfad idWlI sxy dysL dy vWK -vWK ihWisaF ivc sMn 1984 ivc hoey isWK ivroDI dMigaF dI jFc krn vfly jsits nfnfvqI kimsLn dI irport aqy Aus dy sbMD ivc kyNdr srkfr dI kfrvfeI irport nUM aWj ivroDI iDr dy BfrI dbfa dorfn srkfr ny sMsd dy dohF hfAUsF ivc pysL kr idWqf|lok sBf ivc gRih mMqrI isLvrfj pfitl ny pRsLn kfl qoN qurMq bfad ieh irport aqy ies sbMDI kfrvfeI irport (ey[tI[afr) pysL kIqI jdik rfj sBf ivc gRih rfj mMqrI aYs[rGUpqI ny ies nUM pysL kIqf | lok sBf ivc irport pysL kIqy jfx qoN bfad Bfjpf sMsdI dl dy izptI lIzr ivjy kumfr mlhoqrf ny ieqrfjL AuTfieaf ik kimsLn dI irport Auqy srkfr dI kfrvfeI irport pRkfsLn kfAUNtr Auqy AuplbD nhI hY|spIkr ny AunFH nUM dWisaf ik AunFH ny lok sBf skWqryq nUM ikhf hY ik ies nUM CyqI qo CYqI AuplbD krvfieaf jfvy|rfj sBf ivc irport pysL kIqy jfx ipWCo ivroDI iDr dy roly -rWpy dorfn AunFH dy nyqf jsvMq isMG ny ikhf ik ieh irport ieMnfH iBafnk dMigaF dy 21sfl bIq jfx qoN bfad pysL kIqI geI hY |AunFH ny sBfvqI Byro isMG syLKfvq nUM bynqI kIqI ik Auh ies irport aqy srkfr dI kfrvfeI irport bfry sMsd dy iesy smfgm ivc bihs krvfAux df hukm srkfr nUM dyx| sMsdI mfmilaF dy rfj mMqrI surysL pcorI ny ikhf ik srkfr ies bfr bihs krfvfAuxI cfhuMdI hY qy ies dy leI iqafr hY| kimsLn ny afpxI irport ivc ikhf hY ik mojUdf kyNdrI mMqrI jgdIsL tfeItlr ivruWD isWKF dy iKlfP XojnfbWD hmly krvfAux dy Tos sbUq mojUd hn aqy suJfa idWqf hY ik srkfr ies mfmly ivc loVINdI kfrvfeI kry|irport ivc kimsLn ny ikhf ‘ieh isWtf irkfrz krnf surWiKaq lWgdf hY ik jgdIsL tfeItlr ivruWD ies gWl dy Tos sbUq hn ik isWKF Auqy hmly krvfAux ivc sMBv qor qy AunFH df hWQ sI ies leI kimsLn srkfr nUM ies pWK dI jFc krn aqy ijs qrFH dI jLrUrI hovy aqy Aus qrFH dI aglI kfrvfeI krn dI isLPfrsL krdf hY |irport ivc kFgrs dy iek hor nyqf Drm dfs sLfsqrI qy vI sLWk pRgt kridaF ikhf igaf hY ik ies gWl dy BrosyXog sbUq hn ik AunFH ny afpxy bMidaF tyk cMd sLrmf aqy rfijMdr isMG nUM isWKf Auqy hmly krn leI bkfieaf sI| kimsLn ny isLPfrsL kIqI hY ik sLfsqrI ivruWD srkfr ZuWkvI smWgrI dI prK kry aqy jo lOV hovy qF AunFH ivrWuD muV qoN jFc krvfey| EDr srkfr ny tfeItlr df bcfa kridaF afpxI kfrvfeI irport ivc AunFH ivruWD koeI kfrvfeI krn qoN ienkfr kridaF ikhf hY ‘kimsLn ny dWisaf hY ik sMBv qor qy AunFH df hWQ isWKF qy hmly afXoijq krn ivc sI| kimsn dI itWpxI qoN ieh spWsLt hY ik Auh aijhy hmilaF ivc tfeItlr dI sLmUlIaq bfry Kud vI pUrI qrFH BrosymMd nhI hY aqyaprfiDk mfmilaF ivc iksy ivakqI qyisrP sMBfvnf dy afDfr qy dosL nhI lfieaf jf skdf|srkfr ny ikhf hY ik kimsLn ny ijMnfH mfmilaF dI imsfl dy ky tfeItlr ivruWD kfrvfeI dI isPfrsL kIqI hY,AunfH ivco iksy ivc vI tfeItlr df nF muljLm dy rUp ivc nhI sI| ies leI kimsLn dI irport ivc drj GtnfvF dy sbMD ivc idWqy gey inaFiek PYsilaF dy sMdrB ivc koeI hor kfrvfeI inaFpUrn nhI hovygI| lok sBf dI kfrvfeI mulqvI nvIN idWlI: isWK ivroDI dMigaF bfry nfnfvqI kimsLn dI irport ivc kyNdrI mMqrI jgdIsL tfeItlr qy dUjy nyqfvF ivruWD kIqIaF geIaF isPFrsLf bfry srkfr dIaF itWpxIaf dy sbMD ivc akflI dl dI agvfeI hyT ivroDI iDr rfjg dy mYNbrF ny lok sBf ivc Bojn kfl qoN bfad BfrI hMgfmf qy nfarybfjLI kIqI|ies kfrn kfrvfeI 3vjy qk mulqvI kr idqI geI| Bojn kfl qoN bfad ijAUN hI mIitMg suLrU hoeI akflI dl dy mYNbr suKbIr isMG bfdl ny ieh muWdf AuTFAuNdf ikhf ik nfnfvqI kimsLn dI irport ivc tfeItlr ivruWD Tos pRmfx hox dI gWl khI geI hY aqy kfgrs dI agvfeI vflI srkfr mfmly qy pocfpfcI krn df Xqn kr rhI h|Y AunFH ikhf ik srkfr vWlo kimsLn dI irport nfl pysL kIqI geI kfrvfeI irport ivc tfeItlr nUM bcfAux df Xqn kIqf igaf hY| izptI spIkr crnjIq isMG atvfl vWlo bVky hoey mYNbrF nUM sLFq krn dy XqnF dy bfvjUd ivroDI mYbrF ny rolf -rWpf jfrI rwiKaf| ivroDI mYNbr isWK ivrodI dMigaf dy dosLILaF ivruD kfrvfeI dI mMg kr rhy sn|ivroDI mYNbrF dy ivroD dy dorfn akflI dl dy mYNbr nfary lfAuNdy hoey spIkr dy afsx sfhmxy phuMc gey| akflI mYNbr isWKf dy kfql murfdfbfd aqy ‘sfnUM inaF cfhIdf hY vrgy nfary lf rhy sn| hMgfmF rukdf nf dyK ky isrP 10 imMt bfad izptI spIkr ny bYTk nUM bfad dupihr iqMn vjy qk mulqvI kr idqf| suprIm kort vwloN gujrfq dMigaF sbMDI puils dI iKcfeI nvIN idwlI, 10 agsq (pI[ tI[ afeI[)-suprIm kort ny awj muwK mMqrI nirMdr modI dIaF muÈiklF ivc hor vfDf kr idwqf jd Aus ny nrodf ptIaf dy dMigaF sbMDI pRdyÈ puils dI BUimkf ‘qy pRÈn-icMnH lf idwqf. Aus ny ies mfmly ivc pRDfn mMqrI zf: mnmohn isMG aqy gRih mMqrI iÈvrfj pfitl qoN ielfvf pRdyÈ dy rfjpfl kol afpxI nfrfËgI df pRgtfvf kIqf. jsits bI[ aYn[ agrvfl aqy jsits ey[ ky[ mfQur ‘qy afDfirq bYNc ny gujrfq puils vwloN Aukq jFc dy muwK doÈI ÈÈIkFq ƒ igRÌqfr krn ivc iZwlmwT df gMBIr noits lYNidaF ikhf ik Auh ieh smJx ivc asPl hn ik gujrfq puils iks qrHF kMm kr rhI hY. AunHF ikhf ik jF qF Auh doÈI nfl rlI hoeI hY jF iPr Auh iblkul hI nkfrf hY. adflq ny sMkyq idwqf ik jykr doÈI ƒ igRÌqfr nf kr skx bfry koeI sMqoÈjnk spwÈtIkrn nf idwqf igaf qF Auh pRdyÈ puils dy muKI ƒ afpxy awgy pyÈ hox leI sMmn jfrI krygI. bYNc ny rijstrI ƒ ikhf ik Auh ies afdyÈ dIaF nklF gujrfq dy rfjpfl, muwK mMqrI aqy Bfrq dy pRDfn mMqrI qy gRih mMqrI ƒ Byjy. gujrfq dy zI[ jI[ puils ny suprIm kort ƒ mfrc ivc afpxI iek irport ivc dwisaf sI ik doÈI ivruwD Ëfbqf POjdfrI aDIn iek aYlfnnfmf jfrI kIqf jf cuwkf hY. adflq ny ikhf ik hux krIb 5 mhIny df arsf bIq jfx ‘qy vI Aus ƒ pqf nhIN ik kI doÈI dI jfiedfd kurk krn dI kfrvfeI kIqI geI hY jF nhIN? adflq ny ies afdyÈ nfl aglI suxvfeI 22 agsq ‘qy pf idwqI ik gujrfq srkfr vwloN iek hlÌnfmf dfKl kIqf jfey ik Dfrf 83 aDIn doÈI ivruwD kI kfrvfeI kIqI geI hY. aYm[pI[ gurbKsL isMG mwlHI nUM "sMn afP sol" avfrz nfl rkbf invfsIaf vwloN snmfinq trFto (knyzf) trFto dy vuwz birj ielfky ivc qrlocn isMG swGU dy gRih ivKy rkbf luiDafxf invfsIaF dI ivsLysL iekwqrqf ikRsLn kumfr bfvf cyarmYn hfAUsPYz pMjfb aqy kul ihMd bYrfgI (vYsLnv) mhfmMzl dy pRDfn dy snmfn ivc kIqI geI ijs ivc mYNbr pfrlImYNt gurbKsL isMG mwlHI muwK mihmfn dy qOr qy hfjLr hoey. ies sfry rkbf invfsIaF vloN gurbKsL isMG mwlI nUM AuhnF dIaF kYnyzf aqy pMjfb dI kIqI syvf bdly sMn afP sol avfrz df snmfinq kIqf igaf. ies smyN ikRsLn kumfr bfvf cyafrmYn hfAUsPYz nUM kYnyzf srkfr vloN AuhnF dIaF pMjfb ivc kIqIaF smfj syvfvF bdly gurbKsL isMG mwlHI aYm[pI[ vloN snmfinq kIqf igaf. ies smyN pRiswD gIqkfr mwKx brfV df snmfn vI kIqf igaf ies smyN qrlocn isMG swgU nUM ipMz rkbf invfsIaF vloN rkbf klwb kYnyzf (trFto) df pRDfn cuixaf igaf. pRDfn cuxy jfx df aYlfn ikRsLn kumfr bfvf ny kIqf. cox srb sMmqI nfl hoeI. ies smyN aYm[pI[ gurbKsL isMG mwlHI ny boldy hoey ikhf ik Auh ikRsLn kumfr bfvf jI df kYnyzf ivc afAux qy svfgq krdy hn. ies smyN AuhnF aYn[afr[afeI[ nUM pMjfb ivc af rhIaF smwisafvF df ijkr kIqf. AunHF ik pMjfbIaF ny afpxy vqnF qoN hjLfrF mIl dUr af ky pMjfb pMjfbIaF df mfx vDfieaF hY. AuhnF ikhf ik aYn[afr[afeI[ leI luiDafxf, kpUrQlf aqy jlMDr ivc PlYz bxfAux df hfAUsPYz df pRogrfm slfGfXog hY. AuhnF ikhf ik jykr mogf ivc vI aYn[afr[afeI[ leI hfAUPYz vwloN aiq afDuink PlLYz bxfey jfx qF mYN ies df svfgq krFgf. ies smyN AuhnF smUMh rkbf invfsIaF vloN ikRsLn kumfr bfvf dy snmfn ivc kIqy smfgm leI Kfs qOr qy DMnvfd kIqf. iesy smyN ikRsLn kumfr bfvf cyarmYn hfAUsPYz pMjfb ny boldy hoey ikhf ik pMjfbI pRvfsIaF vloN imilaf ipafr siqkfr myrI ijMdgI dI aBuwl Xfd bx igaf hY. AuhnF ikhf ik awj rkbf invfsIaF ny ipafr BrI iekwqrqf krky bcpn dIaF XfdF qfjLf kr idwqIaF hn. AuhnF ikhf ik mwKx brfV ny gIq gf ky kYnyzf ivc bYTf hI ipMz dI iPrnI qy phuMc igaf. AuhnF ikhf ik hfAuPYz pMjfb vloN aYn[afr[afeI[ leI luiDafxf, jlMDr, kpUrQlf ivc PlYt bxfAux df pRogrfm hY pr hux gurbKsL isMG mwlHI ny mogy ijlHy ivc aYn[afr[afeI[ leI PlYt bxfAux leI ikhf hY asIN mogf ijlHy ivc vI aiq aDuink PlYt bxfvFgy. 20vIN sdI dy moricaF dy juJfrU akflI sR[ surjIq isMG rWKVf nUM puWCdy hn jQydfr suKdyv isMG rkbf PLon: 647-206-3137 sLRomxI akflI dl dy pRvfsI ivMg dy pRDfn s: surjIq isMG rWKVf amrIkf-knyzf PLyrI ‘qy hn. Auh pMjfbI pRvfsIaF dI smWisafvF nUM hWl krfAux dIaF ivcfrF aqy mYNbrisLp krn mgroN afhudydfrF dIaF inXukqIaF vI krngy. AunHF df mnsLf sLRomxI akflI dl nUM mjLbUq krn leI pRvfsIaF nUM aWgy ilafAuxf hY. jI afieaF nUM. koeI gWl iksy ihrdy nUM Tys phuMcx vflI dI pihlF hI mfPLI mMg lYNdf hF, pr juJfrUaF dI afvfjL ny pYdf kIqy mn dy Aubfl quhfzy sfhmxy jLrUr rWKFgf. pMjfb dI isafsq, pRvfsIaF dy msly eyQo dy pMjfbI mIzIey ivWc CWlIaF BuMnx vfly koilLaF vFg KLUb mGfey jFdy hn. pMjfboN afey lIzrF nfl vI vfhvf bihsF iCVdIaF hn. pMjfb nfloN ivjogy pRvfsI isrPL qy isrPL pMjfb dIaF KLbrF hI suxky sMqusLt huMdy hn. pr sLRomxI akflI dl dy pRDfn s: pRkfsL isMG bfdl aqy ies dy lIzrF dIaF kfrgujLfrIaF aqy kfrkrdgIaF bfry akflI moricaF dy insLkfm vrkr bhuq inrfsL hn. Drm dy asUlF qoN iQVky lIzr afl pqfl dIaF mfrdy jWgoN qyrvyN rfg alfpI jf rhy hn. sLRomxI akflI dl dI mjLbUqI leI pRvfsI mfieaf dy eI plyQx lf skdy hn. pr mfieaf nfgxI huMdI jy, ies qoN jLrUr bcIey aqy Xfd rWKIey ik iksy pfrtI dI mjLbUqI Aus df pYNqVf aqy kfrgujLfrI huMdI hY. ieho ijhy svfl pfrtI vrkr krdy hn. qusIN hux pRvfsIaF dy msly hWl krn leI ivcfrF krn leI af rhy ho. qusIN bhuq lyt ho gey ho. ieh eyjMzf kFgrs pihlF hI hfeIjYk kr cuWkI hY. ryzIE qy cWl rhI hYlplfeIn nfl lok bVI isLWdq nfl juV cuWky hn. AunHF dy msilaF dy hWl aqy jfxkfrI pMjfb pulIs dy ey zI jI pI sLRI virMdr kumfr hr hPLqy dyNdy hn. ieWk ryzIE ‘qy kYptn amirMdr isMG aqy zI jI pI aYs aYs ivrk afp afAux lWg pey hn. pMjfb dy muWK mMqrI dy nF ‘qy eImyl krn dI shUlq vI AuplBD ho cuWkI hY. qusIN afpxy rfj kfl smyN ieh sMprk ikAuN nf kIqy? pfrtI lIzro! sLfied quhfnUM AudoN sMgq dy drsLnF qo hI ivhl nhIN sI imldI. aslIaq ivWc sMgq drsLn kI sI? ies bfry vI pRYWs ivWc BKvyN qpsry ho cuWky hn. afpxy rfj kfl dy afKLrI smyN qusIN sMgq drsLn rfhIN ipMzF dy ivkfs dy prdy hyT cYWk vMzy. ieh vI qusIN ajIb ijhf ivkfs df ZMg kWZ ilaf. ipMz df ivkfs hoieaf qF ikqy njLr nhIN afAuNdf; ieWk gWl jLrUr hoeI jfpdI hY; qusIN kuJ bMdy jLrUr afpxy nfl joV (asl ivWc KrId) ley hn. sLfied ieh Auh hI bMdy hn ijhVy quhfzy lIzrF dy jylH jfx vyly quhfzI lokpirXqf df cMgf ivKfvf krdy sn. kI loV sI ieho ijhy pRdrsLnF dI? s: pRkfsL isMG bfdl aqy svrgI gurcrn isMG tOhVf sfihb isWK isafsq ‘qy ieWk cOQfeI sdI BfrU rhy hn. cODr dy msly kfrn lV pey. PLWisaF ny iPr jWPLIaF pf leIaF. tOhVf sfihb dI agvfeI ivWc jyl sfhmxy kIqy ivKfivaF nfl sfzI AuWc kotI dI lIzrisLp dI mOkf pRsqI df cMgf duishrf bixaf lwgdf sI. jy Auh sWcy sI kort ny AunHF nUM bfiejLq brI kr dyxf sI. iPr quhfzI hor vI soBf PYLlxI sI. ienHF ivKfivaF ny sfzI soc df hlkfpMn hI jLfihr kIqf hY. isMK Drm qF Auh iPlsPLf hY ijhVf hokf dyNdf iPrdf hY ‘ kUiV inKuWty nfnkf EVk sWc rhI’. nvyN AuBfry jf rhy agly muWK mMqrI sfihb, bfdl sfihb dy PLrjLMd, s: suKbIr isMG bfdl, bVy mfx nfl aYlfn krdy hn, jyl jfxf vI jLrUrI sI, aYvyN lok kihMdy hn ies dI kI kurbfnI hY? ieh qF kdI jylH nhIN igaf…. ieh dlIl suxky jylIN jfx vfly akflIaF dy sLrm nfl isr JuWk jFdy hn. vyKo ies lfl dI dlIl qy soc. sroqF qo vWD sMpqI dy kysF ivWc jylH jfxf aqy ikWQy Drm XuWD moricaf ‘c jylIN jfxf. ies df PLrk vI sfzy ies mfzrn lIzr nUM pqf nhIN. ikWQy bfbf KLVk isMG aqy mfstr qfrf isMG vrgy inDVk lIzr, jQydfr CFgf isMG, igafnI krqfr isMG, sMq ajYb isMG bopfrfey, jQydfr hrI isMG rkbf, sWmf isMG lfielpurI, jQydfr dlIp isMG qlvMzI, jQydfr krqfr isMG JWbr, jQydfr mfn isMG hMbo vrgy iqafg qy kurbfnI dy nmUny aqy ikWQy ieh lIzr. kroVF dI jfiedfdF dy mflk ikho ijhIaF JKF mfr rhy hn. kursI dI BuWK dy kmly kIqy hoey hn. kdI akflI dl dy moricaf ivWc vWD cVHky ihWsf lYx vfly puWCdy hn ikWQy igaf quhfzf afnMdpur df mqf aqy Drm XuWD morcy dy insLfny? DrmI POLjIaF dy muV vsyby aqy jylIN zWky nOjvfnF leI qusIN kI kIqf hY? pMjfb dy msly quhfnU ikAuN BuWl jFdy hn jdoN qusIN qfkq ‘c huMdy ho. AudoN quhfnU vjLIrIaF jF inWwjI grjLF ‘coN hI ivhl nhIN imldI. qusIN aYn zI ey srkfr dy ibnF sLrq BfeIvfl sI aqy pMjfb ‘c quhfzI srkfr sI. qusIN Audo ieh msly ikAuN nf AuTfey? kYptn amirMdr isMG ny pfxIaF dIaF sMDIaF df ivDfn sBf ‘c mqf pysL krky sB qy pfxI PLyr idWqf aqy quhfnUM Aus df sfQ dyxf ipaf. quhfnUM uieh ikAuN nf suWiJaf. Drm XuWD morcy df pihlf sLhId, drsLn isMG myry ipMz rkbf df sI. AunHF df pirvfr vYnkuvr rihMdf hY. Aus dy pirvfr df kI hfl hoieaf hY jLrf ku puWCky qF vyKo! Aus dI Xfd ivWc lWgf pWQr sfnUM sB akflIaF nUM lfhnqF pf irhf hY. nf irhf hY sfzf Drm aqy nf irhf XuWD. hF eynF jLrUr hY ieh hux asIN kursI qy vMsLvfd leI lVfeI jLrUr lVI jf rhy hF. hor ikhVy ikhVy ikWsy CyVIey. hr QF, hr PLrMt qoN hI iglfnI pWlLy pYNdI hY. dUr nf jfeIey, hux dIaF GWtnfvF nUM hI vyK lE. akflI dl dy pRDfn sfihb ny sLRomxI gurduvfrf kmytI aqy akfl qKLq dy jQydfr sfihb nUM afpxI cfxkIaf isafsq dy mohry hI bxfky rWK idWqf hoieaf hY. Auh afpxI torFto PLyrI smyN pMQk drd dI gWl kr gey sn. Auh AudoN ikMgnOl strIt qy Tihry sn. AunHF dI koeI pRBUsqf hI nhIN rihx idWqI geI. kuVI mfr bIbI jgIr kOr nUM qusIN pRDfngI qy sLsLoBq krI bYTy ho. kI sfrI kmytI ivWc koeI hor Xog nyqf hI nhIN irhf? mYNbr qF hn pr Auh quhfnuM rfs nhIN bYTdy. dUjIaF kichrIaF dI gWl CWzo. gurduvfrf jIAUzIsLIal kimsLn ny bIbI jI nUM keI dosLF ivWc ksUrvfr Tihrf idWqf hY. qusIN hr gWl kFgrs dy isr mVH surKrU nhIN ho skdy. aYn afr afeI dIaf sItF quhfzy pRDfn rfhIN ivkIaF. ieh kdI ho nhIN skdf ik AunHF dy iesLfry ibnF ieh sItF idWqIaF geIaF nf hox. quhfnUM sB pqf hY. pYsy Brn leI bFz Brvfey gey. iksy ny vI bkfey dIaF vWzIaF rkmF jmHF nhIN krfeIaF. ies nUM gurU dI golk nUM iqMn kroV dI sMnH lWgI nf khIey qF hor kI khIey. aqy sMnH lfAux vfly vI akflI pfrtI dy cotI dy lIzr hox. ieh spsLt isafsI Gutfly hn. ieh GtxfcWkr akflI vrkrF nUM Gor inrfsLf dy aflm ivWc zob dyNdy hn. ies dI isKr Aus idn hoeI ijs idn ieh KLbr lWgI ik Drm pRcfr df 26 lWK kpUrQly dI ijmnI cox ivWc Joikaf igaf hY. ieh iks qrHF df Drm pRcfr hY? ieho ijhy Drm pRcfr kfrn hI aWj ipMzF ivWc isWKI srUp vflf koeI ivrlf hI njLrIN pYNdf hY. ies Drm pRcfr dy pYisaF nfl coxf ‘c mfieaf aqy nsLy dy KulHy lMgr lWgdy hn. coxF ipWCoN amlI bixaF kol iPLr smfj ivroDI gWqivDIaF ivWc lWgx ibnF koeI cfrf nhIN rih jFdf. amlI hoey bMdy kMm kr nhIN skdy, Gr ivWc klysL aqy nsLy dI pUrqI leI TWgIaF TorIaF cWl pYNdIaF hn. ies qrHF coxF ijWq ky vI asl ivWc asIN hfr jFdy hF. ikAuNik asIN kurfhy qury hoey hF aqy afpxy vrkrF nUM vI BirsLt cftF qy lf dyNdy hF. ieh bImfrI eyQoN qWk PYl cuWkI hY ik keI akflI lIzr vI aprfDI bx cuWky hn. AunHF dy bWcy piqWq ho cuWky hoey hn. hor iksy nUM kI mWq dyxgy ieho ijhy afgU. ies nfloN cMgf nhIN ik ikrq kmfeI krIey. kI loV hY Drm guafky gWdIaF `qy bYTx dI aqy pfpF nfl kmfeI krn dI? hr rojL hI koeI nf koeI isKr dI surKI aKLbfr ivWc lwgI pVHdy hF. Bfrq dI AuWc kotI dI pfrlImYNt, ijs dI kfrvfeI dunIaF dy cYnlF qy pRsfrq huMdI hY, ivWc akflI aYm pIjL vWloN kYptn amirMdr isMG df izWksI guduvfrf sfihb mWQf tykx jfx nUM hI isafsI muWdf bxf bVy jLor sor nfl AuTfieaf igaf hY. hr ieWk pRvfsI, smyq gurduvfrf pRbMDkF dy akflI aYm pIjL dI ies kfrvfeI dI inKyDI kr irhf hY. sB dI jLubfn ‘coN ‘akflI lIzrF ny afpxI isafsq df duaflf hI kWZ idWqf hY’ sLbd inkldy hn. ies ivWcoN kI isafsI lfhf lYx dI koisLsL kIqI jf rhI hY? hor muWdy muWk gey ny jF ienHF nUM dINhdy hI nhIN. ikAuN aWk plfhIN hWQ mfr rhy hn ieh sfzy lIzr. kI iksy isWK df inmfxf bx gurduvfry jfxf aprfD hY? Aus ny koeI isafsI gWl nhIN kIqI? aKy jI AuWQy Kfilsqfn dy bYnr lWgy hoey sn. svfl AuWTdf hY ieh AuWQy iks ny lfey sn? jy lWgy hoey hn qF pRbMDk KfilsqfnI hn nf ik kFgrs jF kYptn amirMdr isMG. sB jfxidaF hoieaF ik izWksI gurduvfrf dI pRbMDk kmytI ies vyly sLRomxI akflI dl dy smrQWk s: hrbMs isMG jMzflI dI agvfeI hyT kMm kr rhI hY. gurUGr df pRDfn spsLtIkrn vI dy cuWikaf hoieaf hY. iPr vI PLjLUl ijhf rfg gfieaf jf irhf hY. ies qrk nfl iPr KfilsqfnI akflI dl dy lIzr hoey nf, ijMnHF nUM rWKVf sfihb qusIN hux imlx af rhy ho. ies qrHF dI Gtxf ‘coN isafsI rotIaF sykxf lIzrF dI soc df jnfjLf nhIN qF hor kI hY? sLrm nfl isr JuWk jFdy hn, jdoN akflI smrQWk ies bfry svfl krdy hn. lfjvfb ho jfeIdf hY. nIvINaF pfAuxIaF pYNdIaF hn. akflI moricaF ‘c jylHF BugqIaF, lfTIaF cfrj sIinaF qy hMZfey, aqy ienHF nUM ijqfky pMjfb dI vfg zor sMBflI keI vfr, pMjfbI dI KusLhflI dy rihbr bxfieaf. kFgrs qF hY eI mfVI. pr qusIN ijhVIaF isMGo kVHIaF GolI jf rhy ho Aus ny pMjfb nUM qF zob hI idWqf hY, nfl pMQ df vI byVf grk kr idEgy. ikWQy pMjfb pihly nMbrF ‘c huMdf sI, hux bfrHvyN qy af phuMicaf hoieaf hY. vrkr quhfQoN lyKf joKf mMgdy hn-pRfpqIaF aqy pWlHy peIaF nmosLIaF df. dohrI nfgirkqf dy kfnUMn ivWc sfzy jdI pusLqI jLmIn qy jfiedfqF dy hkUk suriKaq hoxy cfhIdy hn. vrkr kihMdy hn puWqr moh ‘c aMnHy hoey pRDfn sfihb, pRkfsL isMG bfdl df qF aWj kWlH ieWk nukfieqI pRogrfm hY- sfihbjLfdy nUM pMjfbI df vlI aihd CyqI qoN CyqI bxf idWqf jfey. myry nfl kMm ‘qy jfx vfly bjLurg vrkr puWCdy hn ik ikDr igaf quhfzf afnMd pur df mqf, kI KWitaf pMjfbI sUbf lYky, aqy ikDr igaf Drm XuWD morcf. pMQ qy gRMQ aqy bfxI qy bfxy dy isDFq df mlIamyt krky rWK idWqf bjLfrU aqy ivkfAU, mOkfpRsq soc ny, ijhVI iensfnIaq dIaF sB hWdf bMnHy pfr kr cuWkI hY. dWso kI jvfb deIey? ipafry pfrtI lIzro afpxI aMdrlI kfr syvf kro, sLRI guru grMQ dI rosLnI aMdr afpxf mUl pCfxky pMQ nUM agvfeI idE. DVybMDk soc hmysLF srbq dy Bly leI mfrU sfbq hoeI hY. dunIaF aMdr iksy vI ihWsy ivWc jLulm hovy, akfl qKLq vWloN afvfjL bulMd hoxI cfhIdI hY. rWKVf sfihb ieWk vfrI iPr jI afieaF nUM. pr akflI vrkrF dy igly isLkivaF dy svfl gOh nfl suixE. iksy sLbd dI vfD Gft leI pihlF hI iKLmF df jfck hF. ieWk insLkfm akflI lIzr df vfrs hox dy nfqy vrkrF dIaf ieh KLrIaF JolI ‘c pvfAuNdf rihMdf hF. ienHF nUM hux quhfzy aWgy ZyrI kr afpxf PLrjL pUrf huMdf mihsUs krdf hF. AuntfrIE iswK aqy gurduafrf kONsl idivaf jXoqI (afsLUqosL) sMsQf dy iswK Drm ivroDI pRcfr df zwt ky ivroD krdI hY skfrbro-(aYc ibAuro) imqI 6 agsq nUM AuntfrIE iswK aqy gurdvfrf kONsl dI agjLYkitv kmytI dI mIitMg skfrbro gurdvfrf sfihb ivwc hoeI. ijs ivwc ipCly idnF ivwc afsLUqosL dI sMsQf idivaf jXoqI vwloN iswK ivroDI pRcfr df sKq noits ilaf igaf. kYnyzf dy kfnUMn muqfibk hr iewk nfgirk nUM afpxy Drm df pRcfr krn df hwk hY pRMqU iksy dUsry Drm Aupr icwkV suwtx df koeI aiDkfr nhIN hY. gurU gMRQ sfihb ivwcoN gurbfxI dy kuwJ sLbd lY ky AunHF df glq arQ kwZ ky pRcfr krnf kfbly brdfsLq nhIN hY. vIzIE typ ivwc iswKF nUM pfiksqfn dy eyjMt dwsxf, iswK nUM AugrvfdI awqvfdI, vwKvfdI kihx nUM iswK kdy vI brdfsLq nhIN krngy. asIN kYnyzf dy kfnUMn dI pflxf krdy hoey afsLUqosL dy iswK Drm ivroDI pRcfr nUM bMd krvfvFgy. asIN ies gwl dy vI DfrnI hF ik ijnHF gurU gMRQ sfihb dy sLbdF dI afsLUqosL dy cyly glq ivafiKaf krdy hn. Auh iksy vI pbilk plys jf ryzIE stysLn Aupr afky iswK ivdvfnF nfl bihs kr skdy hn. asIN ies gwl leI AunHF nUM cYlMj krdy hF. asIN AunHF nUM icqfvnI idMdy hF ik kYnyzf df kfnUMn iewQoN dy amn nUM BMg nhIN hox dyvygf. amn nfl vws rhy lokF dy jjLbfq nUM BVkfAux dI hrigjL iejfjLq nhIN hY. AuntfrIE iswK aqy gurdvfrf kONsl dy iDafn gocry ieh vI gwl afeI hY ik sfzI kimAUintI dy kuwJ aYm[pI aqy aYm[pI[pI vwloN idivaf ijXoqI afsLUqosL dI ies sMsQf nUM ilKqI qOr AuWqy sLuB kfmnfvF vI ByjIaF geIaF hn. ies kfrn iswK sMgqF dy mnF nUM BfrI Tys phuMcI hY. jo ik ieh iewk bhuq mMdBfgI Gtnf hY. BfvyN s[ nvdIp isMG bYNs aYm[pI aqy s[ ivwk iZwloN aYm[pI[pI vwloN ilKqI qOr AuWqy aKLbfrF dy nfAuN ibafn jfrI krky ies glqI df pCqfvF kIqf igaf hY pRMqU asIN awgy qoN sfry rfjnIiqk numfieMidaF nUM bynqI krdy hF ik iksy vI sMsQf nUM icwTI dyx qoN pihlF Aus dI cMgI qrHF GoK pVqfl jLrUr kr ilaf krn. nfnfvqI kimsLn dI irport iswKF nfl DoKf -akflI dl aMimRqsr XuU[ky[ kfvYNtrI- nfnfvqI kimsLn dI irport df iswKF ivwc BfrI ros hY .ies sbMDI sLRomxI akflI dl aMimRqsr XU[ky[ dy jnrl skwqr sR[ lvisLMdr isMG zwlyvfl ny ies irport nUM iswKF nfl Bfrq srkfr vloN iewk hor DoKf afiKaf hY .AuhnF ikhf ik nfnfvqI kimsLn ny pUrn qOr qy kFgrsI aqy ihMdUqvI pRBfv aDIn Aukq irport iqafr kIqI hY. iswK kqlyafm dy dosLI aYc [ky [aYWl[ Bgq, swjx kumfr, jgdIsL tfeItlr aqy Drm dfs sLfsLqrI vrigaF nUM spwsLt dosLI imQx dI bjfey kyvl sMBfvI sLmUlIaq afKxf pIVq iswK pirvfrF dy jKmF qy lUx iCVkx smfn hY .jo ik iswK kOm kdy vI brdfsLq nhIN krygI . iehnF kiQq dosLIaF iKlfP kFgrs srkfr ny aprfiDk mfmly drj krn qoN ienkfr krky iswKF dy kfqlF nfl sFJ iBaflI iPr jwg jfhr kIqI hY . ieh irport iswKF nUM socx leI mjbUr krygI ik Auh Bfrq ivwc dUjy drjy dy sLihrI aqy arD gulfm hn ijs df iewko iewk hwl ajfd iswK rfj hY . pfrtI vloN ikhf igaf ik nvMbr AwunI sO cOrfsI ivwc ihMdU bhu igxqI vsoN vfly ielfikaF ivwc kFgrs aqy ihMdUqvIaF dI sfijsL nfl hjfrF iswKF dy kqlyafm nUM dunIaF Br dIaF srkfrF qwk phuMcfieaf jfvygf aqy kiQq dosLIaF dy ivdysLI dOiraF vkq iswK jbrdsq ivroD krngy . Aukq irport ijs qy pIVq pirvfrF aqy smuwcI kOm nUM ieMnsfP dI afs sI Auh ieMnsfP dI kfql sfbq hoeI hY . ijs dy muKI ny kfnpur ijwQy sB qoN vwD iswK mfry gey sn df ijkr krnf vI munfisb nhIN smiJaf . jgdIsL tfeItr smyq ijhnF ijhnF df irport ivwc ijkr hY AuhnF nUM qurMq kqlF dy dosLF qihq igRPqfr kIqf jfvy . Bfrq ivwc BfvyN kFgrs dI srkfr hovy jF Bfjpf dI sfiraF dI iswKF pRqI mfrU soc sFJI rhI hY. agr sMBfvI sLwk aDIn BfeI kyhr isMG jI nUM ieMdrf gFDI dy kql dy dosL aDIn PFsI idwqI jf skdI hY qF sMBfvI sLwk aDIn iswKF dy kfqlF nUM sjf ikAuN nhIN idwqI jFdI ? iswKF dy kfiqlF nMU sKq sjLfvF idwqIaF jfxy zYnhfg(hOlYNz09-8-2005): iswK kimAuintI bYnyluks ny jnqk hoeI nfnfvqI kimsLn dI irport qy pRqIkrm idMidaf hoieaf ikhf ky kI iswK kOm nMU aqy kOh - kOh ky kql kIqy iswKF dy pirvfrf nMU Bfrq dI DrqI Auwpr iensfP imlygf? Bfrq srkfr nMU apIl kridaf hoieaF ikhf ky lokqMqrI qrIky nMu kfiem rwKidaF hoieaF nfnfvqI kimsLn dI irport bfad hux smf af igaf hY ky dosLIaf nMU sLKq qo sKq sfjfvf idwqIaf jfx. iswK kOm 21 sfl qo ieh mMg krdI af rhI hY ky iswKF dy Xojnf bwD qrIky nfl hoey kqlyafm dI jFc krvf ky dosLIaf nMU kithry ivwc KVf krky sfjfvf idwqIaf jfx.iswK kOm sLurU qo hI sRI akfl qwKq sfihb jI dI Cwqr CfieaF hyT iewkWTI ho ky sLMGrsL krdI rhI hY.aqy hwk swc leI lVdI rhI hY. isWK kOm loVvMdf aqy mfsUmf leI hmysLf hI Zfl bxky KVI hY.awj jdo iswK kOm nMU iensfP dI loV peI qf 21 sfl qwk df smf irport afAux Auwpr hI lwg igaf.pRqIkrm dyx vfilaF ivwc Kfs qOr nfm vrxn hn: sR[ kuldIp isMG, sR[ cYn isMG, sR crn isMG, sR hrjIq isMG, sR ibMdr isMG,sR juigMdr isMG, sR avqfr isMG, sR jrnYl isMG, sR divMdr isMG, sR gurdyv isMG , sR sLmsLyr isMG, sR ipafrf isMG,sR prsn isMG,sR juigMdr isMG, sR jsivMdr isMG , jQydfr krm isMG,sR hrijMdr isMG. sR[ msqfn isMG nUM ieMglYNz afAux df swdf kfvYNtrI- pfiksqfn iswK gurdvfrf pRbMDk kmytI dy pRDfn sR[ msqfn isMG nUM sLRomxI akflI dl aMimRqsr XU[ ky[ vloN ieMglYNz afAux df swdf idwqf igaf hY. sR[ msqfn isMG nUM sqMbr mhIny sRI gurU grMQ sfihb jI dy slfnf pRkfsL idhfVy sbMDI smfrohF aqy pfrtI dI slfnf kfnPrMs ivwc sLfml hox leI swidaf igaf hY. pRbMDkF anusfr sR[ msqfn isMG df bqOr pRDfn snmfn krnf jrUrI hY . sLRomxI kmytI vwloN nfnfvqI kimsLn dI irport rwd qrn qfrn, 9 agsq- (hrbIr isMG BMvr) iswK pfrlImYNt vjoN jfxI jFdI sRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI1 ny nfnfvqI kimsLn dI "aYksLn tykn irport" (ey[tI[afr) nMU iekdm rwd kr idqf hY aqy ies nMU iswKF dy awlHy jKmF AuWqy nmk iCVkn dy brfbr krfr idqf hY. sLRomxI kmytI ny dosL lgfieaf hY ik kyNdr dI kFgrs srkfr nvMbr 84 dy kqlyafm dy dosLIaF nMU bcfAux df Xqn kr rhI hY. awj ieQy sRI gurU arjn dyv invfs ivKy aMiqRMg kmytI dI mIitMg qoN bfad pwqrkfrF nfl gwlbfq kridaF sLRomxI kmytI dI pRDfn bIbI jgIr kOr jI ny ikhf ik iswK kOm nMU afs sI ik pRDfn mMqrI iswK BfeIcfry nfl sMbMDq hox krky iswKF nMU iensfP imlygf. AunHF ikhf ik pRDfn mMqrI nMU cfhIdf sI ik pfrlImYNt hfAUs ivc KVy ho 1ky iswKF dy vihsLIafnf kqlyafm leI muafPI mMg ky iswKF dy jKmF qy mlHm lgfAuydy qF aqy dosLIaF ivruD kfnMUnI kfrvfeI krdy, jo iswKF nMU kuwJ rfhq mihsUs hMudI. AunHF ies gwl ‘qy duwK pRgt kIqf ik srkfr ny jgdIsL tfeItlr, swjx kumfr, aYc[ky[aYl[ Bgq smyq dosLIaF nMU bcfAux df Xqn kIqf jf irhf hY. bIbI jI ny ikhf ik anyk inrpwK kimsLnF ‘qy sMsQfvF ny pUrI qrHF jFc krky iswKF dy kqlyafm dy dosLIaF dI pCfx kIqI sI, ivsLv Br dy mIzIey ny ienHF bfry irportF CfpIaF sn. AunHF ikhf ik iswKF nMU kFgrs srkfr qoN iensfP dI koeI afs nhIN, kFgrs srkfr smyN hI iswKF df vihsLIafnf kqlyafm hoieaf sI aqy hux kFgrs srkfr smyN hI ieh irport jLfrI kIqI geI hY. iek svfl dy jvfb ivc bIbI jgIr kOr ny ikhf ik akflI dl dI isafsI mfmilaF bfry kmytI afpxI 13-14 agsq dI hox vflI mIitMg ivc ies irport bfry aqy iksy pRogrfm bfry ivcfr krygI. AyunHF ikhf ik iswKF nMU jjLbfq ivc af ky koeI glq kfrvfeI nhIN krnI cfhIdI asIN iensfP leI sLFqmeI ZMg nfl sMGrsL krFgy qy kfnMUnI lVfeI lVFgy. bIbI jI ny dwisaf ik agly vrHy 16 jUn nMU sRI gurU arjn dyv jI df 400 sflF sLhIdI idhfVf qrn qfrn ivKy bVI sLrDf, siqkfr qy iswK pRMprfvF anusfr mnfieaf jfvygf ies leI hux qoN hI iqafrIaF afrMB kIqIaF jf rhIaF hn, iesy sMbMD ivc ieQy aMiqMRg kmytI dI mIitMg rwKI geI hY.AynHF ikhf ik sLqfbdI smfgmF dy vwK-vwK pRogrfmF vfsqy sb-kmytIaF df gTn kIqf jfvygf. iek hor svfl dy jvfb ivc AunHF ikhf ik hirafxy dy iswK vwKrI gurduafrf pRbMDk kmytI dI mMg nhIN krdy, kFgrs pfrtI ny ivDfn sBf coxf ijwqx vfsqy ieh sLOsLf Cwizaf sI aqy Auh hI mMg AuTf rhy hn. iek hor svfl dy jvfb ivc AunHF ikhf ik bIbIaF dy jo rfgI jwQy inrDfrq inXm pUry krdy hn Auh swcKMz sRI hirmMdr sfihb ivKy sLbd kIrqn kr skdy hn, bIbIaF pRkrmF ivc pihlF hI syvf kr rhIaF hn, Auh pflkI sfihb dI syvf vI kr skdIaF hn. BfeI mrdfnf dy vMsL ivcoN BfeI lfl aqy BfeI cFd vwloN sRI drbfr sfihb ivKy sLbd kIrqn krn dI mMg bfry iek hor svfl dy jvfb ivc AunHF ikhf ik Auh inrDfrq inXm aqy zrYs koz dI sLrq pUrI nhIN krdy. iekwqrqf ivc sInIar Aup pRDfn s[ gurpfl isMG gorf, jUnIar mIq pRDfn s[ kyvl isMNG bfdl, jnrl skwqr s[ suKdyv isMG BOr, mYNbrfn aMiqMRg kmytI bIbI ikrnjoq kOr, s[ guribMdr isMG sLfmpurf, s[ sUbf isMG, s[ isLMgfrf isMG jI lohIaF, s[ hrijMdr isMG DfmI, s[ rGUjIq isMG ivrk, s[ jgIr isMG kMg, s[ dIdfr isMG nlvI, s[ snmuwK isMG moKf, sLRomxI kmytI dy skwqr s[ idlmyG isMG qy s[ rGbIr isMG pRDfn sfihb injI shfiek s[ hrjIq isMG, aYzIsLnl skwqr s[ joigMdr isMG, mIq skwqr s[ blvMq isMG pwtI qy s[ jsvMq isMG afid sLfml hoey. bIbIaF sRI hirmMdr sfihb ivKy kIrqn kr skxgIaF cMzIgVH: sRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dy Dfrimk slfhkfr borz ny sWcKMz sRI hirmMdr sfihb aMimRqsr ivKy bIbIaF nUM sLbd kIrqn krn, pflkI sfihb aqy pirkrmF ivc syvf krn dI KuWlH dyx df PYslf kIqf hY|ieh bIbIaF syvf krm leI sfry loVINdy inXm(koz afP kMzkt) pUry krdIaF hox| sWcKMz sRI hirMmdr sfihb dy aMdr syvf krn bfry borz afpxI aglI iekWqrqF ivc ivcfr vtFdrf krygf| aWj ieQy sRI klgIDr invfs ivKy borz dI plyTI mIitMg dI pRDfngI kridaF bIbI jgIr kor ny dWisaf ik sRomxI kmytI ny bIbIaF nUM sRI hirmMdr sfihb ivKy syvf krn qoN mnfhI krn df kdI vI koeI mqf pfs nhI kIqf| AunFH ikhf ik isWK Drm ivc bIbIaF pulsF dy brfbr hn| jo bIbIaF sLbd kIrqn aqy hor syvfvF leI loVNIdy inXm (koz afP kMzkt) pUry krdIaF hn, Auh syvf leI AunFH qk phuMc kr skdIaF hn| iekWqrqf ivc ivdysLf ivc gurduafrf sfihbfn dy aMdr aMqrjfqI /aMqrrmI ivafh, gurbfxI dy sMpt pfT krn, sRI gurU gRMQ sfihb jI dy siqkfr, sFB sMBfl leI koz afP kMzkt iqafr krn aqy sRI gurU gRMQ sfihb jI dy pfvn srUp nUM ivdysLf ivc phuMcfAux sbMDI mirafdf iqafr krn bfry ivcfr vtFdrf kIqf igaf| aglI iekWqrqf ivc ivsQfr pUrvk hor ivcfr vtFdrf kIqf jfvygf| borz ny iksy guridWq isMG nfmI ivakqI vWlo pMjfbI XunIvristI ivKy dfKl krvfey gey pI[aYc[zI dy QIss dy tfeItl siqgurU jgjIq isMG df sMgIq nUM Xogdfq ny sKLq ieqrfjL kIqf aqy ies QIss bfry aiDaYn krky irport dyx leI zf[gurnfm isMG aqy zf[ srbijMdr isMG Auqy aDfrq kmytI df gTn kIqf |borz ny srvsMmqI nfl pfs kIqy gey mqy rfhI bIbI jgIr kOr nUM Dfrmk slfhkfr borz giTq krn bfry hfridk mubfrkbfd idqI aqy ikhf ik isWK pMQ nUM Dfrimk Kyqr ivc pysL af rhIaF nvIaF cuxOqIaF nUM dyKidaF ieh smyN dI loV sI| ‘muMzy lf ky nfky gIq lihMdy qy cVHdy pMjfb dI klf df sMgm: nUrF lfl ijQy ajklH vfhgf srhd qoN Bfrq-pfiksqfn drimafn vpfr df islislf ÈurU kIqf igaf hY. AuQy lihMdy aqy cVHdy pMjfb dy klfkfr vloN vI dUrIaF GtfAux dy anykF Auprfly ho rhy hn. ipCy ijhy ‘ipMz dI kuVI nfmI iPlm rfhIN pfiksqfnI adfkfrf vInf milk BfrqI gfiek srbjIq cImy nfl prdy qy nËr afeI. iesy hI pRkfr iPlm ‘nËr rfhIN mIrf rbfb alI vI crcf df ivÈf bxI. iPr aimqoj mfn dI iPlm ‘kfPly ivc snf invfË, sMnI idAul nfl kMm kr cukI hY. iesy qrHF hI sMgIq dy Kyqr ivc ipCy ijhy pMmI bfeI ny nsIbo lfl nfl iek izAUt irkfrz krvfieaf hY qy hux ieMglYNz vsdy nOjvfn gfiek rfkyÈ rfxf ny nUrF lfl nfl iek izAUt gIq ‘muMzy lf ky nfky irkfrz krvfieaf hY. sIrIas irkfrzË kMpnI vloN irkfrz kIqy gey ies gIq dy bol gIqkfr blrfj isMG isDU dy ilKy hoey hn aqy kMpnI dy mflk hrjIq isMG aqy kMpnI dy izstrIibAutr qy gIqkfr sqnfm isMG dy dsx anusfr ies dogfxy df sMgIq amn hyar iqafr kr rhy hn. vrxnXog hY ik pfiksqfn dI pMjfbI gfiek ivc nUrF lfl iek cotI df nfm hY. irkfrizMg mOky afpxI KuÈI df ieËhfr kridaF nUrF lfl ny ikhf ik Aus nMU cVHdy pMjfb dy klfkfr nfl gf ky aiqaMq KuÈI mihsUs hoeI qy TyT pMjfbI bolI ivc ilKy ies gIq rfhIN lihMdy aqy cVHdy pMjfb dy klfkfrF dI klf df sMgm huMdf hY.Aus anusfr agy qoN vI aijhy Audm huMdy rihx qF Auh idn dUr nhIN jdoN srhdF bymfienf ho jfxgIaF. gfiek rfkyÈ rfxf ny ies gIq bfry disaf ik klfkfr vI jnqf leI pQpRdrÈk huMdy hn. aksr lokI afpxy mihbUb klfkfrF dy nkÈy kdmF qy clx dI koiÈÈ kiraf krdy hn. klfkfrF vloN rlH ky agr kMm kIqy jfxy ÈurU ho jfx nfl donF mulKF ivc amn-cYn brkrfr rhygf. ies gIq dy gIqkfr blrfj isMG isDU ny gIq dy QIm bfry iËkr kridaF disaf ik ies gIq ivc iek pRyimkf vloN afpxy pRymI kol kIqI geI iÈkfieq df vrxn hY. AunHF ieh vI disaf ik ieh pihlI vfr hoieaf hY ik iksy pfiksqfn dI afrtIst ny qy Auh vI isrmOr afrtIst ny ies iksm df ÈuD dysI pMjfbI ivc gIq irkfrz krvfieaf hovy. |
|||||||||||||||
© 2003, Sanjh Savera. All Rights Reserved. info@sanjhsavera.com Here We Grow Again |
||||||||||||||||