|
|
||||||||||||||||
|
agsq 24, 2005, ipClIaF sfrIaF KbrF
bhuq vwzI bhumq nfl AuntfrIE Kflsf drbfr izksI roz gurduafrf sfihb dy sMivDfn ivwc soDF pfs keI aihm qrmImF krky izksI gurduafry dI jnrl bfzI ny ieqhfs isrijaf
imsIsfgf: (aYc
ibAUro) AuWqrI amrIkf dy pRmuwK gurduafrf sfihbfnF coN izksI roz
gurduafrf
AuntfrIE Kflsf drbfr izksI roz gurduafrf sfihb ivKy hr rojL svyry 5 vjy qoN rfq 9:30 vjy qwk pfT, kIrqn, kQf aqy ZfzI pRsMg inrMqr cwldy rihMdy hn. gurU kf lMgr 24 GMty aqwut vrqdf hY. ies gurduafrf sfihb dy nfl bIqy 2 dhfikaF qoN anykF suihrd pRIvfr juVy hoey hn ijhVy dI ies asQfn dI cVdI klf aqy iswK pMQ dI cVdI klf leI mUhrlI kqfr ivwc ho ky Xogdfn pfAuNdy hn. izksI roz gurduafrf sfihb dI styj qoN hmysLF pMQk sunyhf idwqf jFdf hY. keI vfr iehI pMQk sunyhf keI pMQ ivroDI qwqF dI isrdrdI df kfrx bxdf irhf hY. ies asQfn dy ieqhfs ivwc anykF pRfpqI df ijLkr kIqf jf skdf hY pr hfl hI ivwc ies asQfn dI 24-25 sO mYNbrF dI jnrl bfzI ny ieh iswD kr idwqf hY ik sMgq afpxy ivcfrF df vKryvF hox dy bfvjUd gurU dI hjLUrI ivwc PYsly krn dI smrwQf rWKdy hn. meI 2005 ivwc pRbMDk kmytI vloN jnrl bfzI mIitMg dOrfn iewk pMj mYNbrI kmytI inXukq krky AunHF nMU gurduafrf sfihb dy 20 sfl purfxy sMivDfn ivwc qrmIm krn dI syvf sONpI sI aqy sMgq nMU ies kmytI nMU afpxy ivcfr dyx dI bynqI kIqI sI. ies kmytI ny afpxf kMm 20 jUn sMn 2005 nMU Kqm krky jnrl bfzI dI mIitMg ivwc pRbMDk kmytI nMU sONp idwqf sI. ies mOky pRbMDk kmytI ny ies KrVy nMU kfnMUnI klmbMd krn vfsqy vkIlF nMU sONp idwqf sI aqy ies KrVy df mUl rUp sMgq nfl sFJf kIqf sI. aqy 20 julfeI nMU ieh KrVf jnrl bfzI mYNbrF leI gurduafrf sfihb qoN muheIaf kr idwqf sI. iewk mhIny dy ivcfr vtFdry qoN bfad ies vIkaYNz qy 20 agsq sMn 2005 nMU jnrl bfzI mIitMg ivwc ies KrVy Aupr muV qoN dIrG ivcfrF hoeIaF. mIitMg TIk 3 vjy sLurU hoeI. sLurU ivwc awD GMtf gurbfxI kIrqn hoieaf. rfgI isMGF ny sLbd gfiex kIqf, pAuVI«ijn ky icq kTor hih sy bhih n siqgur pfis «EQY scu vrqdf kUiVafrf icq Audfis «Eie vlu Clu kir Jiq kZdy iPir jfie bhih kUiVafrf pfis «ivic scy kUVu n gzeI min vyKhu ko inrjfis « kUiVafr kUiVafrI jfie rly sicafr isK bYTy siqgur pfis «26« mOky nfl ieh sLbd bVf hI Zuwkdf sI. AuprMq gurU dy snmuwK smuwcI jnrl bfzI dy mYNbrF ny ardfs ivwc ihwsf ilaf. gurduafrf sfihb dy muwK gRMQI BfeI BlivMdr isMG ny gurU sfihb dy crnF ivwc ardfs kIqI ik gurU imhr kry smuwcy mYNbr gurduafrf sfihb dI cVdI klf leI ivcfrF kr skx aqy sMivDfn ivwc qrmIm kr skx. gurU sfihb df muwKvfk afieaf: DnfsrI mhlf 5 «jf kAu hir rMgu lfgo iesu jug mih so khIaq hY sUrf «afqm ijxY sgl vis qf kY jf kf siqguru pUrf «1« Tfkuru gfeIaY afqm rMig «srxI pfvn nfm iDafvn shij smfvn sMig «1« rhfAu «jn ky crn vsih myrY hIarY sMig punIqf dyhI «jn kI DUir dyhu ikrpf iniD nfnk kY suKu eyhI «2«4«35« gurduafrf sfihb dy jnrl skwqr sR[ hrbMs isMG ny smuwcy mYNbrF nMU jI afieaf ikhf aqy dwisaf ik awj izksI roz gurduafrf sfihb dy ieqhfs leI bVf aihm idn hY ijs idn asIN ies asQfn dy afAux vfly smyHN leI “bfeI lfjL” iqafr kr rhy hF. sMivDfn dy mhwqv Aupr cfnxf pfAuNidaF sR[ hrbMs isMG ny dwisaf ik cMgy sMivDfn coN hI cMgf pRbMD inkldf hY. awj asIN gurU dI bKsLI mwq rfhIN isr joV ky aihm ivcfr vtFdrf krnf hY. AunHF sMgq qoN mIitMg sUrU krn dI iejfjLq mMgI ijs dI sMgq ny jYkfr Cwz ky pRvfngI idwqI. AunHF ny ies mOky styj gurduafrf sfihb dy muwK syvfdfr sR[ jsjIq isMG Buwlr nMU sONp idwqI. sR[ jsjIq isMG Buwlr ny sMgq nMU jI afieaF kihMidaF sMivDfn dy vwK vwK KrVy aqy mYNbrF dy vwK vwK gruwpF nfl hoeIaF mIitMgF df ijLkr kridaF dwisaf ik asIN hr iewk dy ivcfr ies sMivDfn ivwc drj krn leI pUry Xqn kr rhy hF. AunHF dwisaf ik pRbMDkF nMU jo vI qrmImF sMgq ny idwqIaF hn asIN qkrIbn sfrIaF hI ies sMivDfn ivwc drj kr idwqIaF hn ikAuNik asIN smJdy hF ik ieh sMivDfn gurduafrf sfihb aqy iswK kOm dI cVdI klf leI pUrf shI bxfieaf jf sky. AunHF ikhf ik ieh sMivDfn myry jF iksy hor leI nhIN hY sgoN gurduafrf sfihb df pRbMD cMgyrf bxfAux leI bx irhf hY ijs ivwc gurU dI ikRpf nfl sB dy sihXog dI loV hY. AunHF ikhf ik ieh sMivDfn jnrl bfzI ny pfs krnf hY ieh iksy pRbMDk kmytI df PYslf nhIN hY. ijAuN hI sMivDfn dIaF DfrfvF pVnIaF sLurU kIqIaF qF sMivDfn Aupr dIrG ivcfrF sUrU ho geIaF jo zYmokRyitwk pRfsYs leI bVI ishqmMd pRikRaf hY, pr ies ivwc kuwJ KfmKfh ZuwcrF vI zfhIaF jf rhIaF sn. gurUduafrf sfihb dy axQwk syvfdfr suKI iZloN ny ies mOky afpxy invykly ijhy aMdfjL ivwc sB nMU hkIkq dy drsLn krvfey ik vIro ieh sMivDfn bx irhf hY pRbMDk kmytI dI cox nhIN hY. agr ies sMivDfn ivwc kuwJ nYgyitv hY qF Auh donF iDrF leI hI hY. ies krky agr iksy ny ivcfr dyxy hn Auh afpxy ivcfr dyvy pr sMjm ivc rih ky bolxf hr iewk df PrjL hY. styj qoN jsjIq isMG Buwlr ny kuwJ lokF dI mMg anusfr sMivDfn dI sfrIaF DfrfvF pVnIaF sLurU kr idwqIaF aqy hr Dfrf Aupr 400-500 mYNbr ny afpo afpxI rfie dyxI sLurU kr idwqI jo bihs df kfrx bx geI. sR[ suKimMdr isMG hMsrf ny ies mOky jnrl bfzI dy mYNbrF nMU bynqI kIqI ik ieh KrVf hr mYNbr leI ipCly iewk mhIny qoN jfrI kIqf hoieaf hY, jo sfnMU pV ky ieQy afAuxf cfhIdf sI. agr koeI nhIN pV ky afieaf qF ieh iks df ksUr hY. AunHF ikhf ik awj jnrl bfzI ivwc ies sMivDfn Aupr mYNbrF ny PYslf krnf hY, pr ijhVIaF kuwJ qrmImF mYNbrF dI bynqI anusfr pRbMDkF ny kIqIaF hn Auh jrUr pRDfn sfihb pV ky suxfAux aqy agr iksy df koeI ivcfr hY Auh kIqf jfxf cfhIdf hY nF ik sfry sMivDfn dI lfeIn-bf-lfeIn Aupr hux bihs krnI hY. ieh bihs bkfiedf ipCly 2-3 mhIinaF qoN cwldI af rhI hY. iqafr kIqy gey KrVy dy sbMD ivwc AunHF ikhf ik gurduafrf sfihb dI cVdI klf aqy iswK kOm dI cVdI klf vfsqy ieh bhuq vDIaF dsqfvyjL hY. sR[ hMsrf ny ikhf ik ieh jrUrI nhIN ik ieh sMpUrx sMivDfn hY pr awj dy smyN leI ieh bhuq vDIaf sMivDfn hY. hux qwk afpF ipCly sMivDfn nfl kMm kIqf hY aqy awj afpF ies ivwc kmIaF mihsUs krdy hoey qrmImF kr rhy hF aqy agr afAudy vIh sflF nMU ies sMivDfn ivwc qrmIm dI loV pvygI qF Auh loV anusfr kIqI jf skygI pr hfl dI GVI ivwc ies bhuq vDIaF dsqfvyjL hY ies nMU pfs kr dyxf cfhIdf hY. bjLurg afgU sR avqfr isMG brfV ny ies mOky bVI pRBfvsLflI qkrIr kridaF ikhf ik ies jnrl bfzI dy mYNbrF nMU ies gurduafrf sfihb dy smuwcy pRbMDkF dy DMnvfdI hoxf cfhIdf hY ik quhfnMU ies qrF swd ky ivcfrF suxIaF jf rhIaF hn. AunHF ikhf ik ieQy gurduafry dy pRbMDkF ny sMgq leI bYrIar lfey hoey hn aqy ipwCy iewk cor morI rwKI hoeI hY. pRbMDk AuQoN dI afAuNdy hn aqy AuQoN dI cly jfdy hn. ieQy vrnxXog hY ik trFto aqy afs pfs dy ielfikaF ivwc bhuqfq ivwc gurduafiraF ivwc jnrl bfzI nF dI koeI gwl nhIN hY. sMivDfn, ijs nMU ieQy 500 pRfxI bYT ky bxf irhf sI AunF gurduafiraF ivwc pqf nhIN hY vI ik nhIN. iewk hor jbrdsq hlUxf idMidaF sR[ brfV ny ikhf ik keI mYNbr ies sMivDfn dI jfxbuwJ ky ivroDqf kr rhy hn, AunHF dy mn sfP nhIN lwgdy. sR[ jsjIq isMG Buwlr ny iewk iewk krky qrmImF sMgq nfl pV ky sFJIaF kr idwqIaF aqy iewk iewk krky sMgq ny bhuq vwzI bhumq nfl pfs kr idwqIaF. aMq ivwc smuwcy sMivDfn nMU pfs kIqI qrmImF sihq sMgq ny hwQ KVy krky pfs kr idwqf. BfvyN ik aYzI vwzI bhumq hox kfrx KVy hwQF nMU igxn dI jrUrq mihsUs nhIN kIqI geI pr iPr vI pRDfn sfihb dIaF hdfieqF ny sMgq ny hwQ KVy rwKy aqy ies nMU vIzIE kYmry ivwc bMd kr ilaf hY. ies mOky sRI afnMd sfihb df pfT krn AuprMq BfeI BlivMdr isMG ny ardfs kIqI aqy sMgq ny 5 jYkfry Cwz ky gurU mhfrfjL df ieh sumwq bKsLx leI DMnvfd kIqf. hukmnfmy ivwc gurU arjn sfihb jI ny bKisLsL kIqI. DnfsrI mhlf 5 «sMq ikRpfl dieafl dmodr kfm kRoD ibKu jfry «rfju mflu jobnu qnu jIarf ien AUpir lY bfry «1« min qin rfm nfm ihqkfry « sUK shj afnMd mMgl sihq Bv iniD pfir Auqfry « rhfAu « DMin su Qfnu DMin Eie Bvnf jf mih sMq bsfry « jn nfnk kI srDf pUrhu Tfkur Bgq qyry nmskfry «2«9«40« Bfv jdoN mn nfl gurU sfihb dy crn prsy jfx aF Auh suK sihj aqy anMd dI bKisLsL krdf hY aqy pRfxI dy pfr Auqfry ho jfdy hn. AuntfrIE Kflsf drbfr izksI roz gurduafrf sfihb dy sMivDfn dIaF pRmuwK DfrfvF: 1) gurduafrf sfihb dy 7 muwK insLfny imQy gey hn ijnF ivwc bwicaF nMU gurmuwKI BfsLf isKfAuxI, iswK Drm iKlfP huMdy ivqkry, pRcfr aqy Dfrimk afjLfdI leI sMGrsL krnf, iswK kfjL nMU pRmot krnf aqy pMQ pRvfinq rihq mrXfdf nMU lfgU krnf aqy pRmot krnf sLfml hY. 2) dUsry gurU asQfnF dy pRbMDkI mMzl ivwc sLfml ivakqIaF nMU mYNbrisLp nhIN idwqI jfvygI. aihm POjLdfrI ivwc sLfml ivakqI vI mYNbr nhIN bx skygf. 3) koeI vI ivakqI isrP do vfr lgfqfr pRbMDk kmytI ivwc syvf kr skdf hY. ieh Dfrf ies sMivDfn dy lfgU hox qoN pihlF syvf kr cuwky ivakqIaF dI syvf nUM ivwc igxn dI iejfjLq nhIN idMdI. 4) hr mYNbr nMU Poto afeI[zI[ muheIaf kIqI jfvygI aqy Poto afeI[zI[ qoN bgYr jnrl bfzI mIitMg ivwc sLfml hoxf jF vot pfAuxI sMBv nhIN hovygI. 5) pRbMDkI kmytI ivwc afAux vflf hr ivakqI aMimRqDfrI hoxf lfjLmI hY. 6) gurduafrf sfihb df hYWz gRMQI aMgryjLI aqy pMjfbI jLubfn dI muhfrq rwKdf hovy, pMQ pRvfinq rihq mrXfdf df pRcfr kry aqy kQf jF kIrqn jfxdf hovy. 7) hr nvIN cuxI jfx vflI kmytI vloN hYWz gRMQI inXukq kIqf jfvygf. Auh pihlF qoN hI syvf kr rhy hYWz gRMQI dI pujIsLn rIinAU kr skdI hY jF iksy hor ZuwkvyN ivakqI nMU hYWz gRMQI vjoN syvf sMBfl skdI hY. 8) hr iqMnF sflF bfad meI dy dUsry sLincrvfr nMU jnrl bfzI mIitMg hoieaf krygI ijQy nvIN kmytI dI cox hoieaf krygI. (kmytI dI cox leI pwkf idn inscq kr idwqf igaf hY) 9) hr mhIny KjfncI vjoN aqy hr qIsry mhIny cfrtrz akfAUNtYNt qoN gurduafrf sfihb df ihsfb ikqfb iqafr krvf ky noits borz qy lfAuxf, hr sfl bfhrly afzItr nMU inXukq krky gurduafrf sfihb df ihsfb ikqfb afizwt krvfAuxf lfjLmI hY. 10) gurduafrf sfihb dI pRbMDk kmytI ivwc syvf krn dI mnsf rwKdf ivakqI, 24 mhIny pihlF mYNbr bixaf hoxf jrUrI hY. 11) gurduafrf sfihb ivwc pUrx qOr qy pMQ pRvfinq rihq mrXfdf lfgU hovygI.
keI tpUsI mfr GVwm cODrIaF dy isr sO GVf pfxI ipaf AuntfrIE Kflsf drbfr izksI roz gurduafrf sfihb dy sMivDfn anusfr hux ies ielfky dy dUsry gurduafrf sfihbfnF dI syvf sMBfl cuwky mYNbr, ijhVy awzIaF nMU Quwk lfeI iPrdy sn ik hux izksI dI kmytI Aupr kfbjL ho ky ieQy cMm dIaF clfvFgy, AunHF dy isr sO GVf pfxI df pY igaf hY, ikAuNik Auh kmytI dI cox nhIN lV skxgy. ieh ivcfr gurduafrf sfihb dy lMgr hfl ivwc afm sMgq qoN suxn nMU iml rhy hn. sMgq kihMdI hY ik ijhVy ipClIaF coxF ivwc lFgV bMn ky ieQy af bhuVy sn, AunF dy afpxy kbjLy vfly gurasQfnF ivwc sMgq nMU koeI aiDkfr nhIN hY, AunHF df ieQoN dI sQfnk sMgq ny bMdobsq kr idwqf hY ik Auh hux ieQoN sbk iswK ky afpxy kbjLy vfly gurduafiraF ivwc iesy sMivDfn nMU lfgU krn. sMivDfn ivwc qrmImF krn df sMgq nMU byhwd cfa ieQy vrnxXog hY ik dunIaF Br ivwc AuntfrIE Kflsf drbfr iewk ivlwKx susfietI dy rUp ivwc AuWBr ky sfhmxy afeI hY. smuwcI iswK sMgq dy mnF ivwc AuntfrIE Kflsf drbfr izksI roz gurduafrf sfihb dI cVdI klf vyK ky iewk vwKrf cfa mihsUs kIqf jf irhf hY. izksI roz gurduafrf sfihb nfl lMmy smyHN qoN juVy aqy do vfr pRbMDk kmytI ivwc syvf inBf cuwky sR[ gurpRIq isMG bwl ny ies pwqrkfr nfl afpxIaF BfvnfvF sFJIaF kridaF ikhf ik dunIaf dy ipV ivwc AuntfrIE Kflsf drbfr izksI roz gurduafrf sfihb df nfm sunihrI awKrf ivwc iliKaf jf irhf hY. ieh sMgq dy sihXog df pRqfp hY. AunHF ikhf ik izksI roz gurduafrf sfihb ivKy sMgq df siqkfr kIqf jFdf hY, pRbMDk vIrF dI idRVqf, sLihxsLIlqf aqy Bfvnfqimk phuMc sMgq nMU kfiel kr rhI hY. AunHF ikhf ik AuntfrIE Kflsf drbfr izksI roz gurduafrf sfihb pMQ df mhfn asQfn hY jo ivdysLF ivwc iswK kOm dI pRmuwKqf nfl pRqIinwDqf krdf hY. iswK kOm dy pMQk kfrjF ivwc vI ies gurduafrf sfihb df nfm mUhrlI kqfr ivwc afAuNdf hY. afpxI KusLI df iejLhfr kridaF sR[ mlkIq isMG sYxI ny ikhf ik ieh AuntfrIE Kflsf drbfr dy ihwsy ivwc hI afieaf hY ik asIN afpxy vKryivaF dy bfvjUd vI sfry msly bVy suGV isafxy qrIky nfl hwl krn dy Xog hF. sR[ blivMdr isMG bYNs ny ies mOky rvfieqI qOr qy KusLI df iejLhfr kridaF ikhf ik ieh gurU dI lIlf hY ik asIN jnrl bfzI mIitMg qoN pihlF lwg rhI phfV ijwzI aOkV nMU bVy suKfly hI hwl kr ilaf. AunHF jnrl bfzI dy smuwcy mYNbrF dI sLLlfGf kridaF ikhf ik ies mIitMg ivwc hr mYNbr ny gurduafrf sfihb dI byhqrI leI hI afpxy ivcfr idwqy hn. byhUdf ivroD ies jnrl bfzI ivwc keI vIrF ny afpxI akl df jLnfjLf kwZidaF keI byhUdf ivroD vI kIqf ijsdf sMkyqk rUp dwsxf jrUrI hY. iewk BwdrpursL ny AuWT ky ivcfr idwqy ik pRbMDk kmytI mYNbrF nUM pMj bfxIaF svyr dIaF aqy do bfxIaF sLfm dIaF kMT hoxIaF lfjLmI hoxIaF cfhIdIaF hn. iksy zyry dy AupfsLk lwgdy ies vIr nMU sLfied ieh Buwl igaf hY ik ieh gurduafrf sfihb koeI “zyrf” nhIN hY ieh pMQk sQfn hY, ieQy “pMQ pRvfinq rihq mrXfdf” anusfr kfrj huMdy hn. iek vIr ny ieh vI ikhf ik sMivDfn pMjfbI ivwc vI hoxf cfhIdf hY. ies qoN ielfvf iewk vIr ny mYNbrisLp dy muwdy qy ikhf ik ieh gurduafrf ieMtrnYsLnl hY ies ivwc dunIaF dy hr kony qoN mYNbrisLp lYx df hr iswK nMu aiDkfr hoxf cfhIdf hY [[[[[[[[afid afid. ies mIitMg ivwc keI suGV isafxy lokF vloN bVy cMgy aqy pfeydfr suJfa vI suxn nMU imly ijvyN iewk afp iewk klIn syvn vIr ny AuWT ky ies mIitMg ivwc afpxI suport aMimRqDfrI kmytI dy hwk ivwc krky keI lokF nMU hYrfn kr idwqf. pRDfn sR[ jsjIq isMG Buwlr, jnrl skwqr hrbMs isMG aqy cyarmYn sR[ avqfr isMG pUnIaF ny sFJy ibafn ivwc ies jnrl bfzI mIitMg ivwc ihwsf lYx vfly sfry ivakqIaF df DMnvfd kIqf. AunHF ikhf ik asIN pRbMDk kmytI vloN Aucycy qOr qy “sMivDfn soD kmytI” dy mYNbr sR[ qyijMdr isMG Bogl, mnjIq isMG mFgt, sR[ hrbMs isMG pvn, amnpRIq isMG bwl aqy sR[ svrn isMG kYroN horF df DMnvfd krdy hF ijMnF gurduafrf sfihb dI cVdI klf leI purfxy sMivDfn nMU soD ky sMpUrx krn ivwc BUimkf inBfeI hY. bIbIaF df mfmlf iPr tilaf nvIN idWlI:- sMXukq pRgqIsILl gwTjoV (XU[pI[ey) aqy ies dy hmfieqI dlF dy nyqfvF dI mIitMg ivc aorqF leI irjLrvysLn bfry afm sihmqI bxfAux dy Xqn kIqy gey pr ieh sdf vFg isry nf cVH sky| smfjvfdI pfrtI, rfsLtrI jnqf dl aqy bhujn smfj pfrtI ny mihlf irjLrvysLn ibWl dy mojUdf srUp df ivroD kIqf| smfjvfdI pfrtI ny lok sBf aqy ivDfnsBf ivc 33 PIsdI irjLrvysLn df hI pUrI qrFH ivroD kr idWqf,jdik rfjd ny 33 PIsdI irjLrvysLn dy aMdr anUsuicq jfqIaF jnjfqIaF, pWCVy vrgF aqy GWt igxqI leI vI irjLrvysLn dI mMg duhrfeI| ies dy nfl hI rfjd ny ieh vI ikhf ik jy aijhf nhI ho skdf qF aorqF leI hfl dI GVI 10 PIsdI irjLrvysLn df pRbMD kr dyxf cfhIdf hY| pRDfn mMqrI mnmohn isMG aqy XU[pI[ey dI muKI bIbI sonIaf gFDI dI mojUdgI ivc hoeI mIitMg ivc dUjy dlF ny mihlf irjLrvysLn ibWl iesy sLYsLn ivc pysL krn qy joLr idWqf |mfrksI lIzr ivMdRf kfrq ny dWisaf ik lflU Xfdv dI pfrtI rfjd aqy mulfiem isMG dI pfrtI spf nUM CWz ky bfkI sfry dlF ny ies ibWl dI hmfieq kIqI aqy ikhf ik ies ibWl nUM ijs qrFH dy vI srUp ivc pysL krnf hovy,srkfr ies nUM pysL kry| mIitMg ivc gRih mMqrI isLvrfj pfitl ny mihlf irjLrvysLn dy sbMD ivc bdlvI qjvIjL vI rWKI ijs ivc 33 PIsdI sItF vDf dyx dI gwl khI geI hY | mulfiem isMG qy lflU Xfdv dohF ny hI ieh ikhf ik sItF ivc vfDf krnf gYr amlI hovygf,ikAuNik hfAus ivc bYTx df pRbMD nhI hY| mulfiem isMG ny 33 PIsdI irjLrvysLn df pRbMD krky sItF nUM vfrI -vfrI bdlx dy suJfa nUM vI rWd kridWqf hY | AunFH df kihxf sI ik aijhf krn nfl lokF dy numfieMidaF aqy votrF ivckfr cMgy jF nyVly sMbMD nhI bx skxgy,jdik aijhy sbMD jmhUrIaq ivc jLrUrI qy aihm huMdy hn |AunFH ikhf ik jdoN jnqk numfieMdy arQfq sMsd mYNbr jF ivDfiek nUM ieh pqf hovygf ik aglI vfr Aus ny Aus sIt qoN cox nhI lVnI qF Auh Aus hlky ivc TIk ZMg nfl kMm nhI krygf| akflI dl (l) dI vfgzor sMBflx bfry brnflf cuwp brnflf :- sMq hrcMd isMG loNgovfl dI 20 vIN brsI dy smfgm ny rfjsI Kyqr ivWc do pWKf Auqy crcf suLrU kr idWqI hY| iek qF akflI dl (loNgovfl) dy smfgm ivWc BrvF iekWT hox df hY aqy dUjf KuwlyHafm surjIq isMG brnflf nUM ies akflI dl dI vfgzor sMBflx leI sWdf dyxf hY| loNgovfl dl dy dfxf mMzI loNgovfl ivKy kIqy smfgm dy iekWT bfry sMkocvF aMdfjLf lfAux vfilaF df kihxf hY ik bfdl dl dy iekWT qoN koeI bhuq Prk nhI sI| akflI dl (l) dy pRYsw skWqr hrpflieMdr isMG rfhIN aqy hor vrkrF ny bfdl nflo iekWT awgy lMGx df dfavf kIqf hY| rfjsI hlky ies pfsy vI iDafn krvf rhy hn ik brsI Auqy BrvF iekWT krn leI KusL pfrtI pRDfn aqy sfbkf muWK mMqrI pRkfsL isMG bfdl ijLlHf sMgrUr ivWc agsq mhIny ivWc hI do vfr afey aqy pMj QfvF Auqy mIitMgf kIqIaF | ies mukfbly loNgovfl dl ny GWt srgrmI kIqI,ieQoN qwk pRym isMG cMdUmfjrf ny ieMnFH idnF ivc brnflf sb-zvIjLn dI iek vI mIitMg nhI kIqI| ies qy lokF df afm muhfry ies pfrtI vWl,ivsyLsL krky loNgovfl smfgm vWl Jukfa hoxf,akflI dl dIaF afAuNdy smyN dIaF srgrmIaF Auqy ivsyLsL pRBfv pfvygf| dUjy loNgovfl dl vwlo brsI smfgm smyN mqf pysL krky surjIq isMG brnflf nUM vfgzor sMBflx dI apIl krnf aqy ies dI lokF vWlo pRvfngI dyxI akflI rfjnIqI ivWc ivsyLsL Gtnf isWD ho skdI hY| ies bfry jdoN pRo[pRym isMG cMdUmfjrf nUM puwiCaf igaf ik jy brnflf sfihb ieh apIl pRvfn nhI krdy qF kI quhfzI pfrtI nUM rfjsI qor qy nuksn nhI hovygf, df hF jF nF AuWqr dyx dI QF AunFH ikhf ik sfry pWK soc ky hI mqf ilaFdf igaf hY| jdoN AunFH nUM svfl kIqf kI -kI pihlF brnflf nfl gWlbfq hoeI hY,dy AuWqr ivWc AunFH ikhf ik mYN qF kuJ nhI kihxf,qusI afp anumfn lf skdy ho| ijWQo qWk sRI brnflf df sbMD hY,AunFH hfsy nfl gWl tflx df Xqn kIqf | pihlF ikhf ik mYnUM aijhf mqf pfs hox bfry kuJ pqf nhI| ieh vI ikhf ik mYN qF mqy bfry iksy aKbfr ivc koeI Kbr nhI dyKI| ieh dWsxf ik kfnPrMs ‘c mqf pfs hoieaf hY qF AunFH df AuWqr sI, qusI kihMdy ho TIk hI hovygf| jdoN AunFH nUM dubfrf svfl kIqf ik qusIN vfgzor sMBflx bfry kI soicaf hY dy AuWqr ivWc ikhf ajy qF kuJ nhI soicaf| ikAuN dy AuWqr ivWc ikhf ik ieh ivsLf gvrnr dy Gyry df nhI hY| qfj gilafrf mfmly ‘c mfieafvqI ivruWD kys clfAux dy kfPI sbUq nvIN idWlI: kyNdrI ivjIlYNs kimsLn ny aWj suprIm kort ivc ikhf ik qfj gilafrf Gply ivc sI[bI[afeI vwlo iekWTy kIqy gey sbUq XU[pI dI sfbkf muWK mMqrI bIbI mfieafvqI ivruWD mukWdmF clfAux leI kfPI hn | kimsLn dI rfie atfrnI jnrl aqy sI[bI[afeI dy zfierYktr dohF dI rfie qoN Ault hY | atfrnI jnrl aqy sI[bI[afeI dohF ny hI mfieafvqI ivruWD mukWdmF bMd krn dI slfh idWqI hoeI hY | kyNdrI ivjIlYNs kimsLn ny qfj gilafrf mfmly ivc coigrdf skWqr afr[ky[sLrmf ivruWD vI muWkdmF suLrU krn dI isPfrsL kIqI hY | kimsLn ny XU[pI[ey dy sfbkf muWK skWqr bI[aYs[bWgf, mfieafvqI dy sfbkf skWqr pI[aYl pUnIaf aqy sInIar nokrsLfhf vI[ky gupqf ,ky[sI[imsLrf,aYs[sI[bflI aqy ey[ky bos ivruWD muWkdmF Kqm krn dI slfh jLrUr idWqI hY| kimsLn ny XU[pI dy sfbkf coigrdf mMqrI nmImUdIn isdIkI ivruWD vI muWkdmF suLrU krn dI isPfrsL kIqI hY| qFiqRk nojvfn bIbI nUM lY Auizaf brnflf:- puls ijLlHf brnflf aDIn pYNdy Qfxf mihl klF dI puls ny iek qFiqRk dy iKlfP iek nojvfn lVkI nUM vrglf ky ikDry lY jfx aqy Aus nfl blfqkfr krn df muWkdmF drj kIqf hY| jfxkfrI anusfr mihl klF vfsI suWcf isMG ny mihl klF puls kol isLkfieq kIqI ik Auh dI 22 sflf kuafrI lVkI ipMkI dovy aksr ibmfr rihMdI hY aqy Aus dI pqnI jo ik aMDivsLvfsI hY, lVkI nUM ielfj leI bfbf gMgf nMd dI kutIaf ivc Dfgy qvIq dyx df kMm krdy qFiqRk bljIq dWq puWqr hrijMdr pfl jo ik 7-8 sflF qoN kutIaF ivc hI dvfeI aqy Dfgy qvIq dyx df kMm krdf hY kol dvfeI afid lYx leI jFdI rihMdI sI pr qFiqRk bImfr lVkI df nfjfiejL Pfiedf AuTf ky Aus nfl vfr-vfr blfqkfr krdf irhf| isWty vjoN lVkI grBvqI ho geI| lVkI dy ipqf ny ikhf ik iek idn mYN aqy myrI pqnI iksy irsLqydfrI ivc gey hoey sI aqy myrI lVkI Gr ivc iekWlI sI| Aukq qFiqRk myry Gr afieaf aqy Aukq lVkI nUM vrglf Puslf ky ikDry lY igaf hY| Aus ny puls kol KdsLf pRgt kIqf ik qFiqRk myrI bImfr lVkI nUM jbrI grB igrfAux dI nIaq nfl ikDry lY igaf hY, ijs krky grB igrfAux nfl myrI lVkI dI jfn nUM vI KLqrf vI ho skdf hY| Qfxf mihl klF dI puls ny lVkI dy ipqf dy ibafnF qy kiQq dosIL qFiqRk bljIq dWq ivrWuD mukWdmF drj krky kfnUMnI kfrvfeI suLrU kr idWqI hY| pMjfb ‘c pfrlImfnI skwqrF dI PojL nUM rfhq cMzIgVH L:- pMjfb ivc sfry iqMn muwK pfrlImfnI skwqr qy 10 pfrlImfnI skwqr afpxy ahuwidaF qy iPlhfl bxy rihxgy| pMjfb srkfr ivc hux ieh Dfrnf bxdI jf rhI hY ik ihmfcl hfeIkort vwloN pfrlImfnI skwqrF dy iKlfP idwqy gey PYsly nUM muwK rwKidaF pMjfb ivc iPlhfl koeI kfrvfeI krn dI jrUrq nhIN hY ikAuNik hfly qwk ihmfcl pRdysL ivc hI siQqI sfP nhIN hY| AuQy BfvyN muwK pfrlImfnI skwqrF qy pfrlImfnI ijnHF dI inXukqI pMjfb dI qrjL qy kIqI geI sI, koloN hfeIkor dy PYsly qoN bfad asqIPy lY gey hn, Pyr vI AuQoN dI srkfr hux ieh mfmlf suprIm kort qwk iljfx dy mUz ivc ivKfeI dy rhI hY| jd qwk dysL dI srvAucw adflq ies qy koeI aMqm PYslf nhIN lYNdI qwd qwk ies qy koeI vI kfrvfeI krnf jldbfjLI hovygI| pMjfb srkfr ny ihmfcl srkfr qoN ihmfcl hfeIkort dy PYsly dI kfpI mMgI hY| ijs qy aiDaYn qoN bfad hI aglI kfrvfeI sbMDI srkfr koeImn bxfeygI| pr Aucw pwDrI srkfrI sUqrF df mMnxf hY ik pfrlImfnI skwqr sMivDfn dy qihq nhIN blik pRsLfsLink kfrnF krky inXukq kIqy jFdy hn| ies leI AunHF dI mojUdgI df sMivDfn nfl koeI iswDf lYxf dyxf nhIN hY| ies islisly ivc ihmfcl hfeIkort vwloN ieh kihxf ik AunHF dI inXukqI gYr sMivDfink hY, qrksMgq nhIN lwgdI| vYsy vI pMjfb ivc pfrlImfnI skwqrF nUM nf qF koeI srkfrI PfeIl ByjI jFdI hY qy nf hI Auh mMqrI mMzl df ihwsf hn| AunHF nUM qF isrP kfr, koTI qy iqrMgI JMzI df jlvf hI AuplwbD hY| iswK bIbIaF hux pMj ipafiraF ‘c vI sLfiml hoxgIaF : bIbI jgIr kOr rfeykot(qijMdr isMG):- iswK bIbIaF nUM sRI drbfr sfihb aMimRqsr ivKy kfr syvf ‘c Bfg lYx qy kIrqn krn dI afigaf dyx df mfmlf ajy ivvfdF ‘c hI hY ik sRomxI kmytI dI pRDfn bIbI jfgIr kOr ny iswK iesqrIaF nUM pMj ipafiraF ‘c sLfiml krn df aYlfn krky iek nvF Dmfkf kr idwqf | sRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dI pRDfn bIbI jgIr kOr ieQoN njLdIk ipMz Cfpf dy gurduafrf kflf mflf isDsr ivKy slfnf joV myly qy puwjy hoey sn| AunHF ies smyN sMgqF dy iekwT nUM sMboDn kridaF ikhf ik iswK rihq mirafdf anusfr bIbIaF vI pMj ipafiraF ‘c sLfiml ho skdIaF hn| sRomxI kmytI pRDfn ny ikhf ik sRomxI kmytI aqy Drm pRcfr kmytI vwloN iswK bIbIaF nUM sRI drbfr sfihb ‘c kfr syvf qy kIrqn krn dI afigaf dyx qy hr hIly aml hovygf aqy ies sbMDI sRI akfl qKq sfihb dy jQydfr igafnI joigMdr isMG vydFqI jldI hI afdysL jfrI kr dyxgy| smfgm dOrfn Aus smyN snsnI PYl geI jdoN sROmxI gurduafrf pRbMDk kmytI dy sfbkf pRDfn aqy akflI dl dy srpRsq jQydfr jgdyv isMG qlvMzI ny pRDfn mMqrI zf[ mnmohn isMG dI idwlI dy iswK ivroDI dMigaF sbMDI muafPI mMgx qy KuwlHI pRsMLsLf kIqI| AunHF afiKaf ik ies qoN pihlF akflI dl dy kyNdr ‘c bxy imwqr pRDfn mMqrI ieMdr kumfr gujrfl, cMdr sLyKr, vIpI isMG qy atl ibhfrI vfjpfeI ny ijhVf kMm nhIN kIqf Auh mnmohn isMG ny kr idKfieaf, ies leI sfzy leI Auh cMgf hY| jQydfr qlvMzI ny ies mOky iswK kOm ‘c vwD rhy nisLaF qy piqqpuxy dy leI kOm dy afgUaF nUM ijMmyvfr TihrfAuNidaF afpxy BfsLx ‘c mMc qy mojUd bIbI jgIr kOr df nFa qwk nhIN ilaf| bfad ‘c sMgq qoN iKmf mMg ky BfsLx Kqm krn AuprMq cly gey| ies smyN qoN hornF qoN ielfvf ivDfiek blbIr isMG GunMs, ivDfiek mlkIq isMG kIqU, ivDfiek goibMd isMG loNgovfl, sMq tyk isMG DnOlf, bIbI hrbMs kOr suKfxf,s jrnYl isMG Boqnf, (sfry sRomxI kmytI mYNbr) mYNbr pfrlImYNt qy sfbkf kyNdrI mMqrI suKdyv isMG ZINzsf dI pqnI hrjIq kOr ZINzsf, rfjsI skwqr jsivMdr isMG afid vI hfjr sn| hux vfjpfeI ny vI kIqf ijnfh df guxgfn nvIN idwlI:- Bfjpf dy pRDfn lfl ikRsLn azvfnI vwloN pfik dy sMsQfpk muhMmd alI ijnfh dI pRsMLsLf kIqy jfx qoN bfad hux sfbkf pRDfn mMqrI atl ibhfrI vfjpfeI ny vI ijnfh df guxgfn krdy hoey spwsLt sLbdF ivc ikhf hY ik ijnfh iPrkU nhIN sn aqy AunHF nUM iPrkU krfr dyxf iblkul hI glq hY, jdik awj dy isafsI afgUaF nUM ijnfh dy jIvn qoN iswiKaf lYxI cfhIdI hY| sRI vfjpfeI ny ijnfh dI pRsMLsLf afr[aYs[aYsw dy muKI sRI ky[sudrsLn dI mojUdgI ivc kIqI aqy dwisaf ik Auh sMG dy svrgI afgU aYwcw[vI[ syLsLfdrI dI sMn 1980 ivc ilKI ikqfb pVH ky hI ies iswty qy phuMcy hn ik ijnfh kwtV muslmfn nhIN sn| vfjpfeI ny spwsLt kIqf ik afpxI ikqfb ivc syLsLfdrI ny vI ijnfh nUM Dfrimk qor qy kwtV kdI nhIN mMinaf sI| AunHF joLr dy ky ikhf ik awj AunHF isafsI afgUaF nUM ijnfh dy jIvn df dUsrf pihlU vI dyKxf cfhIdf hY, jo AunHF nUM Bfrq dI vMz df dosLI Tihrfa rhy hn|sRI vfjpfeI syLsLfdrI dI Xfd ivc afXoijq iek sLrDFjlI smfroh ivc bol rhy sn| sRI vfjpfeI ny ikhf “ ijnfh afpxy surUafqI jIvn ivc pwky sYkUlr sn aqy ijnfh dy jIvn nUM awDf krky nhIN vyiKaf jf skdf| ijnfh df bfad df jIvn kwtV musilm lIg aqy vMz vgYrf df irhf hY pr Aus qoN pihlF df AunHF df jIvn iek pwky dysLBgq aqy sYklUr ivakqI df sI”| sRI vfjpfeI ny dfavf kIqf ik syLsLfdrI ny ijnfh bfry ieh ikqfb ilK ky sfry dysL df Blf kIqf hY aqyieh ikqfb sB nUM pVHnI cfhIdI hY| AunHF ikhf, “ ijnfh muslmfnF qoN ijafdf ihMdUaF dy rIqI irvfjF nUM jfxdy aqy smJdy sn aqy AunHF df snmfn krdy sn”| AunHF ny zf[ BIm rfE aMbydkr dy hvfly nfl ikhf ik ijnfh df muwZlf jIvn mjHbI nyqf df nhIN, sgoN iek Audfr rfsLtrvfdI nyqf df sI pr bfad dy idnF ivc AunHF dy ivcfrF ivc qbdIlI afeI| inrfsL hF pr twuitaf nhIN: Kurfxf nvIN idwlI :- BfrqI jnqf pfrtI dy sInIar nyqf mdn lfl Kurfxf ny ikhf hY ik iek aijhI pfrtI qoN kwZy jfx qy, ijs nUM AunHF ny mjLbUq bxfAux ivc afpxy jIvn dy cfr dhfky lgfey hn, Auh inrfsL hn pr twuty nhIN| Kurfxf ny ikhf ik aglI rxnIqI df aYlfn Auh somvfr krngy| Auh afpxI muawqlI qoN iek idn bfad inrfsL njLr nhIN afey, sgoN AunHF ivc ivroD dI sur ajy vI kfiem hY| Bfjpf pRDfn aYl[ky azvfnI nUM ilKI iek icwTI ivc gujrfq dy muwK mMqrI nirMdr modI nUM htfAux dI slfh dyx kfrn pfrtI qoN muawql hoey Kurfxf ny ikhf ik Bfjpf iek aijhI pfrtI hY, ijs nUM AunHF ny afpxy jIvn dy 40 sflidwqy aqy vyK ky inrfsLf huMdI hY ik pfrtI nUM hux iek aijhf DVf clf irhf hY, ijhVf inwjI KfihsLF qoN pRBfivq hY| Kurfxf ny afpxI muawqlI bfry ikhf ik mYnUM koeI noits nhIN imilaf| mYnUM mIzIaf dy jLrIey hI ies dI sUcnf imlI aqy aijhIaF gwlF qoN mYM GbrfAuNdf nhIN| idwlI dy sfbkf muwK mMqrI ny hor ikhf ik Auh pfrtI dy afly duafly coxvyN lokF kfrn Bfjpf dy ‘pqn’ nUM vyK ky afpxy afp nUM duwKI mihsUs kr rhy hn| AunHF ikhf ik mYnUM ieh vyK ky burf lwgdf hY ik ikvyN azvfnI dy afly duafly dy iek toly rfhIN pfrtI cwl rhI hY| ienHF lokF df koeI jnqk afDfr nhIN hY aqy Auh eyarkMzIsLnz kmiraF ivc bYT ky pfrtI nUM brbfd kr rhy hn| ienHF lokF kfrn pfrtI ivc jnqk afDfr vfly nyqf hfsLIey qy jf rhy hn| AunHF ikhf ik Auh azvfnI nfl 60 sfl qoN hn aqy hmysLf AunHF dy suLBicMqk rhy hn| AunHF Xfd kIqf ik jdoN ijnfh bfry AunHF dy ivvfdpUrn ibafn qoN sMG nfrfjL hoieaf sI qF AuhnF ny surU ivc hI sMG lIzrisLp nfl mfmly nUM sulJfAux dI slfh idwqI sI| Kurfxf ny ikhf AunHF ny sfbkf pRDfn mMqrI atl ibhfrI vfjpfeI nUM bynqI kIqI sI ik Auh sdBfvnf Bry ZMg nfl mfmly dy hwl leI afpxy invfs qy azvfnI aqy sudrsLn nUM swdx pr azvfnI ny AunHF df pRsqfv Tukrf idwqf, hflFik kuJ idn bfad Auh muwdy nUM sulJfAux leI sMG hYzwkuafrtr gey| pRvfsI lyKk kflf aPgfn iswKI dI muwK Dfrf ‘c vfpsI leI iqafr cMzIgVH :- BrosyXog vsIilaF qoN pqf lwgf hY ik pRiswD pRvfsI lyKk zfktr gurbKsL isMG ‘kflf aPgfnf’ iswKI dI muwK Dfrf ivc vfps afAux leI iqafr ho gey hn qy ies sbMD ivc Auh kYnyzf qoN aMimRqsr af ky iswK buwDIjIvIaF dI mojUdgI ivc sRI akfl qKq dy sfhmxy isMG sfihbfn dy rUbrU afpxf pwK pysL krn bfry sihmqI idKfeI idMdy hn| pqf lwgf hY ik 88virHaF dy zfktr kflf aPgfnf ny afpxy kuJ sfQIaF nUM sMprk krky ikhf hY ik myry qy bVf dbfE pY irhf hY ik mYN sRI akfl qKq sfihb dy sfhmxy pysL ho kyisMG sfihbfn qoN muafPI mMg lvF| ies bfry quhfzI kI rfie hY ? Xfd rhy ik ies pRvfsI lyKk nUM ‘ibprn dI rIq qoN swc kf mfrg’ nFa dI lVIvfr ilKI pusqk dy Bfg 3-4-5 qy 6 ivc ieqrfjXog sLbd ilKx qy 5 isMG sfihbfn ny sRI akfl qKq sfihb dy jQydfr igafnI joigMdr isMG vydFqIdI agvfeI ivc 2 sfl pihlF iswK pMQ ‘coN Cyk idwqf sI| pRvfsI lyKk ivruwD ieh dosL lfieaf igaf sI ik AunHF dI ieh ilKq gurmiq dy Ault hY ijs nfl iswKF nUM guMmrfh kIqf jf irhf hY| ies dOrfn ‘akfl shfey cYrItybl trwst’ ijs ny ies pRvfsI lyKk dIaF pusqkF CfpIaF hn, vwloN awj ieQy iek pRYsw kfnPrMs iwes pusqk df 10vF Bfg irlIjL kIqf igaf qy irtfier myjr jnrl nirMdr isMG vwloN iespusqk dI pihlI kfpI zfktr aPgfnf dI DI bIbI sqivMdr kOr nUM ByNt kIqI| ies moky qy pRiswD iswK buwDIjIvI pRo: gurqyj isMG qy Kflsf pMcfieq dy knvInr igafnI rijMdr isMG vI hfjLr sn| iek svfl dy Auqr ivc pRo: gurqyjL isMG ny ieh snsnIKyjL ieMksLfP kIqf ik zfktr kflf aPgfnf ny afpxI lVIvfr CfpI geI pusqk ivcoN Auh ieqrfjLXog sLbd kwZ idwqy hn ijnHF krky iswK pMQ ivc kuJ smF pihlF vfd ivvfd iCV igaf sI| AunHF ikhf ik cUMik sLbdfvlI bdl idwqI geI hY ies leI jQydfr vydFqI nUM pRvfsI lyKk dIaF pusqkF qy lfeI geI pfbMdI hux htf lYxI cfhIdI hY| AunHF ikhf ik ies trwst, ijs dy pRDfn amrIk isMG aYzvokyt hn, vwloN sRI akfl qKq sfihb dy muwK syvfdfr nUM ilKqI bynqI vI kr idwqI geI hY| pRoPYsr guryqjL isMG ny ivcfr pRgt kIqf ik ies pusqk qy lfeI geI pfbMdI hux htf lYxI cfhIdI hY| AunHF ikhf ik ies trwst, ijs dy pRDfn amrIk isMG aYzvokyt, vwloN sRI akfl qKq sfihb dy muwK syvfdfr nUM ilKqI bynqI vI kr idwqI geI hY| pRo: guryqjL isMG ny ivcfr pRgt kIqf ik ies pusqk qy lfeI geI pfbMdI dy bfvjUd ies dI ivkqI pihlF dI qrHF jfrI hY| srbjIq isMG AurP mnjIq isMG nUM PFsI hox qy pirvfr vwloN smUihk afqm hwiqaf dI DmkI qrnqfrn :- pfik dI jylH kot lwKpq ivKy bMd iBwKIvMz invfsI srbjIq isMG dy pirvfrk mYNbrF ny ikhf hY ik jykr pfik srkfr ny srbjIq isMG nUM irhfa nf kIqf qF Auh smUihk afqmhwiqaf kr lYxgy| ies dOrfn srbjIq isMG dI BYx ny ikhf ik AunHF df pirvfr pfiksqfn dy rfsLtrpqI jnrl pRvyjL musLrwP kol rihm dI apIl krygf| ies sbMDI kYnyzf siQq sfAUQ eysLIan ihAUmn rfeIts gruwp df iek vPd rfsLtrpqI jnrl pRvyjL muwsLrP nUM imlygf| srbjIq isMG dI BYx dlbIr kOr ny ieh Kulfsf Bfrq dy rfsLtrpqI nUM ilKy pwqr ‘c kIqf hY| Aus ny ieh pwqr pfik dy rfsLtrpqI nUM vI Byijaf hY| dlbIr kOr ny ikhf ik 28 agsq 1990 nUM sLrfbI hflfq ivc Bfrq pfik sImf pfr krn qon bfad pfik Poj ny srbjIq isMG nUM mnjIq isMG bxf ky awqvfd ivroDI adflq ivc Bugqfieaf aqy PFsI dI sjLf suxf idwqI| afpxy Brf dI byksUrI dI duhfeI dy ky 15 sflF qoN irhfeI leI dr-dr Btk cuwkI srbjIqisMG dI BYx ny ikhf ik jykr srbjIq isMG nUM PFsI ho geI qF Aus df pirvfr vwKvfdI khfeygf aqy aijhf hrigjL nhIN hoeygf| dlbIr kOr ny ikhf ik srbjIq isMG nUM pfik ivc PFsI qy ltkfieaf igaf qF Aus df pirvfr afqm hwiqaf kr lvygf| srbjIq isMG dI pqnI suKpRIq kOr qy 2 lVkIaF pUnm aqy svpndIp ny vI afqmhwiqaf krn df aYlfn kIqf hY | AunHF ikhf ik byksUr nUM PFsI AunHF nUM brdfsLq nhIN hovygI| nfnfvqI irport sxy akflI awqvfd qy bihs leI iqafr : bfdl jlMDr :- sRomxI akflI dl dy pRDfn aqy sfbkf muwK mMqrI sRI pRkfsL isMG bfdl ny pMjfb dy muwK mMqrI kYptn amirMdr isMG vwloN awsIivaF ‘c sUby aMdr PYly awqvfd dy muuwdy qy pMjfb ivDfnsBf aMdr bihs dI idwqI cuxoqI qy sLrq lgfAuNidaF ikhf ik jykr srkfr ‘84 dy dMigaF dy dosLIaF dI jFc irport (nfnfvqI irport) nUM vI bihs df ihwsf bxfeygI qF akflI dl ies bihs leIiqafr hY| awj ieQy dysL Bgq Xfdgfr hfl aMdr pwqrkfrF nfl gwlbfq kridaF akflI dl dy pRDfn ny sUbf srkfr vwloN pMj eykV jLmIn dI mflkI vfly iksfnF aqy dilqF nUM idwqIaF rfhqF qy itwpxI kridaF AunHF ikhf ik srkfr df ieh PYslf awKF pUMJx vflf hY aqy kFgrs srkfr afpxy cox vfady qoN Bwj geI hY| AunHF ikhf ik akflI srkfr muV bxn qy iksfnF nUM muPq ibjlI pfxI dI shUlqF bhfl kIqI jfvygI aqy AudXogF smyq hornF vrgF nUM vI shUlqF idwqIaF jfxgIaF| sRomxI akflI dl dy pRDfn, muwK mMqrI kYptn amirMdr isMG vwloN idwqI cuxoqI qoN BWjdy dyKy jdoN aKIr pwqrkfrF ny AunHF (bfdl) nUM bihs dy muwdy qy jvfb hF jf nFh ivc dyx leI ikhf qF aKIr AunHF nUM kOVf Guwt Brnf ipaf| pwqrkfrF nfl bihs qoN bfad sRI pRkfsL isMG bfdl ny ikhf ik kFgrs Kud iek awqvfd jmfq hY ijs ny pMjfb ivc awqvfd pYdf hI nhIN kIqf sgoN 1984 ivc iswKF df sLryafm kqlyafm krvf ky afpxf KUnI ichrf vI idKfieaf ies leI sRomxI akflI dl aijhI iksy vI pfrtI nfl bihs leI iqafr nhIN ijs dy afpxy hwQ KUn ‘c rMgy hoey hox| kYptn amirMdr isMg vwloN pMjfb ivcs iek dhfkf cwly KUnI dOr sbMDI pMjfb ivDfnsBf ivc bihs krfAyux dy mfmly qy bfdl ny ikhf ik sRomxI akflI dl iewkly awqvfd dy muwdy qy bihs nhIN krygf, kFgrs srkfr nUM nfnfvqI kimsLn dI irport nUM vI bihs df afDfr bxfAuxf pvygf| AunHF kYptn amirMdr isMG qy iswDf dosL lfAuNidaF ikhf muwK mMqrI dy awqvfdIaF nfl gUVHy sbMD rhy hn| sRI pRkfsL isMG bfdl ny ikhf ik pMjfb ivc cwlI awqvfd dI hnyrI dOrfn sRomxI akflI dl df sB qoN vwDyry nuksfn hoieaf hY | AunFH ikhf ik sMq hrcMd isMG loNgovfl smyq anykF hI akflI afgU aiqvfd dI Byt cVyH | ies qoN ibnF jQydfr gurcrn isMHG tohVf aqy jgdyv isMG qlvMzI vrgy afgUaF qy kflqnfmf hmly vI hoey| sRI bfdl ny ikhf ik 1991 ivWc ivDfn sBf dIaF coxF dorfn sRomxI akflI dl dy 24 AumIdvfr nUM aiqvfdIaF ny mfr idWqf sI| AunFH ikhf ik Auh Kud aqy AunFH dy spuWqr suKbIr isMG bfdl aWj vI aiqvfdIaF dI ihWt ilst qy hn | sRI bfdl ny ieh vI ikhf ik Auh bihs jF aiqvfd dI jFc leI srkfr vWlo kimsLn sQfpq kIqy jfx nUM muWZy hI rWd kridaF ikhf ik kimsLn suprIm kort vWlo kimsLn sQfpq kIqy jfx nUM muWZo hI rWd kridaF ikhf ik kimsLn suprIm kort vWlo bxfieaf jfvy AuhI akflI dl nUM mnjuLr hovygf| sRomxI akflI dl dy pRDfn nUM jdoN gujrfq dy muWK mMqrI nirMdr modI dI muslmfnF ivroDI dMigaF ‘c sLmUlIaq hox qy kfrvfeI sbMDI svfl puWiCaf qF AunFH iesdf jvfb nrm sur ‘c idMidaf ikhf ik jykr koeI kimsLn modI nUM dosIL Tihrfieaf qF Aus iKlfP vI kfrvfeI hovygI| pMjfb srkfr vWlo sUby dy pMj eykV jLmIn dI mflkI vfly iksfnF nUM muPq ibjlI dyx nUM aWKf pUMjx vflf PYUslf krfr idMidaF sRI pRkfsL isMG bfdl ny ikhf ik coxF isr qy afAuNdIaF dyK kFgrs srkfr lokF nUM luBfAux qy lWgI howeI hY | AunFH ikhf ik kFgrs ny afpxy cox mnIPYsto ivc sUby dy sfry iksfnF nUM muPq ibjlI pfxI dI shUlq dyx df vfadf kIqf sI aqy hux muWK mMqrI afpxy vfady qoN BWj gey sn | AunFH ikhf ik pMjfb srkfr ny jo PYslf kIqf hY Aus df iksfnF nUM koeI lfB nhI hoxf aqy akflI srkfr muV bxn qy iksfnF nuM muPq ibjlI pfxI dI shUlq idWqI jfvygI| nfnfvqI kimsLn ny dbfa aDIn af ky kMm kIqf ho skdy : PrnFzyjL aihmdfbfd: 1984 dy isWK ivroDI dMigaF dI jFc leI kfiem kIqy jsits jI[tI nfnfvqI kimsLn dI irport dIaF KfmIaF qy AuNgl AuTfAuNdIaF komI jmhUrI gWTjoV dy knvInr jfrj PrnFzyjL ny aWj ikhf ik sLfied jWj ny dbfa aDIn af ky kMm kIqf igaf hovy| PrnFzyjL ny gWlbfq kridaF ikhf ik nfnfvqI kimsLn dI irport ivc sfbkf pRDfn mMqrI rfjIv gFDI dI BUimkf df koeI ijLkr nhI hY | ieQoN qWk mYN Kud bhuq sfry kFgrsI afgUaF nUM glIaF ivc ihMsf ‘c sLfml dyuiKaf pr AunFH df nF qWk irport ivc nhI hY | AunFH ikhf ik Auh jsits nfnfvqI df byhWd siqkfr krdy hn pr aijhf jfpdf hY ik AunFH dbfa aDIn kMm kIqf hovy| sRI PrnFzyjL ieQy sLihr dy ieko iek gurduafry ivc nfnfvqI kimsLn dI irport aqy (aYksLn tykn irport) ey[tI[afr ivclIaF KfmIaF ivruWD afpxI dysL ivafpI muihMm qihq isWKf dI lYx afey sn | iswK dMgF pIVqF nUM rujLgfr qy vDyry muafvjLf dyx leI ivcfrF nvIN idwlI :- kyNdr vwloN nvMbr 84 dy iswK dMgf pIVqF nUM rfhq leI bxfeI geI kmytI dI mIitMg ivc ieh ivcfiraf igaf hY ik vwK vwK rfjF qoN lwgBg 30,000 dy krIb ihjrq krky pMjfb puwjy dMgf-pIVqF nUM rujgfr aqy rfhq qoN ibnF hryk pIVq pirvfr nUM 5 lwK rupey dI rfhq rfsLI vI idwqI jfxI cfhIdI hY| kyNdr vwloN giTq kIqI geI kmytI dI gRih mMqrfly dy aiDkfrI sRI zIky sMkrn dI pRDfngI hyT hoeI| mIitMg dOrfn pMjfb dy pRqIinD ny Aukq ivcfr rwKidaF dwisaf ik Auqwr pRdysL, hirafxf, idwlI aqy mwD pRdysL qoN lwgBwg 30,000 dMgf pIVq iswK ihjrq krky pMjfb puwjy sn| ieh pIVq pirvfr pMjfb srkfr vwloN idwqy iek kmry vfly aYl[afeI[jI PlYtF ivc idn ktI rhy hn| AunHF ikhf ik ienHF pirvfrF dI ijMdgI nUM cMgyrf bxfAux vfsqy ienHF dI mdd krn dI jrUrq hY| ijLkrXog hY ik ies mhIny dy surU ivc iswK ivroDI dMigaF dI jFc bfry nfnfvqI kimsLn dI irport sMsd ‘c rwKx ipwCoN pRDfn mMqrI aqy gRih mMqrI isLv rfj pfitl vwloN dMgf pIVqF nUM rfhq leI do kmytIaF giTq krn aqy AunHF dIaF isPfrsLF lfgU krndf XkIn idvfieaf sI | kyNdr vWlo giTq kIqI kmytI dI pihlI mIitMg ivc AuWqr pRdysL,CWqIsgVH, JfrKMz ,AuWqr pRdysL ,mhFrfsLtr,AuqrFcl,idWlI aqy pMjfb dy pRqIinD hdjLr hoey| sUqrF muqfibk ies kmytI dI mIitMg dorfn ieh ivcfr sfhmxy afieaf ik hryk dMgf -pIVq pirvfrF nUM 5 lWK dI muafvjLf idWqf jfxf cfhIdf hY ,jdoN ik idWlI hfeI kort ny iek PYsly rfhIN 2 lWK dI aYkgRysIaF gFRt aqy 1.5 lWK ivafj dI rfsIL pIVqF nUM dyx df hukm idWqf sI | ies kmytI nUM afpxIaF isPfrsLf dy mhIny dy aMdr dyx leI ikhf igaf hY | kmytI dI mIitMg agly do hPLiqaF dy aMdr hovygI| sLFqI dy dUq aqy drvysL isafsqdfn -sMq hrcMd isMG loNgovfl hr sfl dI qrFH ies sfl vI 20 agsq nUM ieiqhfsk ngr ipMz loNgovfl ivKy akflI dl bfdl,akflI dl logovfl aqy kFgrs pfrtI dy vWlo vWKry-vwKry qor qy ieh idn mnfieaf jfvygf| sunfm dy vWzy ipMz loNgovfl dy nFa nUM dunIaf Br ivc msLhUr krn vfly sMq hrcMd isMG loNgovfl sLFqI dy dUq iek drvysL isafsqdfn sn| sunfm qoN QoVIH dUr ipMz igWdiVafxI ivKy iek byhWd grIb pirvfr ivc jnm lYx vfly ies anmol hIry ny rfjnIqI ivc aihm pYVF kIqIaF | ipqf s[munsLf isMG aqy mfqf mfn kor nUM kI pqf sI ik AunFH df puWqr vWzf ho ky pYpsU dy kFgrsI muWK mMqrI sRI ibsLBfn nUM votF ivc hrf ky icWq kr dyvygf aqy rfjIv loNgovfl smJoqy rfhIN sLFqI dy dUq krky jfixaf jfvygf| BfvyN sMq jI bhuqI ivwidaf nhI hfsl kr sky pr rfjnIqI aqy lok syvf dIaF anykF izgrIaF AunFH kol sn| afp jI dy mfmf jI prjf mMzl dy afgU sn | AunFH df vI sMqf qy bhuq pRBfv sI| sMq logovfl kuJ dyr afp sMq joD isMG kol cly gey ijQy afp ny aKMz pfT,kwQf-kIrqn krn dI iswiKaF pRfpq kIqI iPr afp CotI Aumr ivc hI ipMz hIro klF ivKy igafnI hrnfm isMG pfs gurduafry ivc afAux lWg pey,ieQy hI ieMnFH rfjnIqI ivc ihWsf lYxf suLrU kIqf| iPr sMgqF AunFH nUM loNgovfl lY geIaF| ijQy AunFH ny ipMz ivc BfeI mnI isMG dI Xfd ivc gurduafrf bxfieaf | AunFH dy nFa nfl loNgovfl ipMz df nFa sdf juV igaf| pMjfbI sUbf aMdoln cwilaf sMq jI pMjfbI sUby dy hWk ivc jwQf lY ky gey,igRPqfrI idWqI,mujLfhrf lihrf cwlI,Aus ivc pUrf Xogdfn pfieaf,jylH Xfqrf kIqI,gWl kI pMjfbIaF ny pMjfb dy ihWq ivc jdoN vI koeI sMGrsL kIqf,sMqf ny hr sMGrsL ivc ihWsf ilaf| sMqf ny hr sMGrsL ivc ihWsf ilaf| sMq jI iemfndfr isafsqdfn sn| AunFH nUM lok sBf dI itkt dI pysLksL kIqI qF AunFH ny s[bldyv isMG rfmUvflIaF nUM itkt dy ky mYNbr pfrlImYNt bxfieaf| Auh lihrgfgf qy aYm[aYl[ey bxy, s[surjIq isMG brnflf nUM vjILr bxvfieaf| sMq jI 8-9 sfl akflI jwQf sMgrUr dy jQydfr vI rhy aqy keI-keI hjLfr df jwQf lY ky akflI moricaF ivc jFdy rhy| iPr afp nUM qKLq sRI dmdmf sfihb df pihlf jwQydfr bxn df mfx vI pRfpq hoieaf| pMjfb dIaF hWkI mMgf ivc hr morcy ivc afp mohrI bx ky jUJdy rhy| jdoN ilMk nihr dI AusfrI ho rhI sI qF AunFH ilMk nihr rokx leI bhux vWzf Xogdfn pfieaf| Drm XuWD morcf ijs ivc lWKf pMjfbI kYd hoey, Auh vI sMq jI dI kfmXfbI dI sLfndfr imsfl hY,aYmrjYNsI dy ivruWD morcf lWgf qF sMq jI Aus vyly morcy dy izktytr bxy aqy XfdgfrI agvfeI kIqI| 1990 ivc akflI dl PuWt df isLkfr sI qF sB ny srb-sMmqI nfl sMq jI nUM sRoLmxI akflI dl df pRDfn cux ilaf| pMj sfl dy lwgBg afp akflI dl dy pRDfn rhy| iesy dorfn hI pMjfb dy hflq KLrfb ho gey| sMq jrnYl isMG iBMzrfvFly akfl qKLq qy sn| kyNdr srkfr ny pMjfb ivc kriPAU lwgf ky sfkf ‘nIlf qfrf’ kr idWqf pUry pMjfb dy KLfs kwtV isWKf dy ihrdy lhU -luhfn ho gey| pMjfb ivc arfjkqf df mfhol hor vwD igaf| kuJ dyr bfad pRDfn mMqrI sRImqI ieMdrf gFDI df kql ho igaf| nfl hI pUry dysL ivc KLfs kr idWlI ivc isWKf df kqlyafm hoieaf| hfhfkfr mWc geI,afpxy hI dysL ivc afpxy hI nfgirkF nUM qrFH -qrFH dy qsIhy dy ky mfrn df ieh sLrmnfk kfrf sI| sMq logovfl aijhy mfhol qoN bhuq dwuKI hoey sn| iPr AunFH pMjfb ivc sLFqI ilafAux leI afpxy sfQIaF mrhUm ivwq mMqrI s[blvMq isMG aqy mojUdf gvrnr s[surjIq isMG brnflf nUM nfl lY ky Aus vyly dy pMjfb dy gvrnr sRI arjun isMG rfhIN Aus vyly dy pRDfn mMqrI sRI rfjIv gFDI aqy sMq logovfl smJoqy nfl Xfd kIqf jFdf hY pr srkfr bfad ivc ieh smJoqy qoN muWkr geI| ies smJoqy ny hI syLrpur (sMgrUr) dy gurduafry ivc sLFqI dy ies mhF-pujfrI aqy drvysL isafsqdfn dI blI lY leI| sMqf ny lokF leI afpxf qn,mn,Dn sB kuJ inCfvr kr idWqf| sMqf dI ies mhfn kurbfnI sdkf pMjfb ivc akflI srkfr bxI ijs dy muWK mMqrI s[surjIq isMG brnflf bxy pr sMqf dI kurbfnI df akflIaF ny ZwukvF muWl nhI pfieaf| kyNdr srkfr ny sMqf dy nFa qy loNgovfl ivKy ieMjInIar kflj qF KolH idWqf hY pr pMjfb dI iksy srkfr ny sMq hrcMd isMG loNgovfl dI sLhIdI df muWl nhI pfieaf| nqIjf ieh hoieaf ik pMjfb dIaF hWkI mMgf cMzIgVH ,pMjfbI boldy ielfky , pMjfb dy pfxIaF dy msly ipWCy pY gey| ijMnFH vfsqy akflI morcy lfAuNdy rhy Auh sB akflI lIzrF ny ivsfr idWqy aqy BuWl gey| AunFH nUM kursI ipafrI ho geI ijs gWl df afm pMjfbIaF nUM bhuq duWK hY| ies vyly nokrIaF afm lokF dI phuMc qoN bfhr hn aqy ivkfAU hn skUlF ,kfljF dI pVfHeI bhuq hI mihMgI hY,PIsF bhuq ijLafdf hn. byrujLgfrI df dYNq mUMh aWzI KVfH hY, hjLfrF nojvfn pVyH ilKy bykfr hn,iksfn krjyL df boJ hyT af ky KudkusILaF kr rhy hn| akflI eykqf dy bfvjUd akflIaF dy keI DVy mojUd hn| sfry akflIaF nUM cfhIdf hY ik Auh sMqf dy pfey pUrinaF qy cWlx aqy pMjfb dy rihMdy kfrjF aqy msilaF nUM pUry krvfAux df Xqn krn| inWj qoN Aupr AuWT ky pMjfb dy Bly leI socx aqy Xqn krn,iehI sMq hrcMq isMG loNgovfl nUM sWcI sLrDFjlI hovygI| azvfnI ny modI dI ipWT QfpVI aihmdfbfd : gujrfq dy bfgI Bfjpf afgUaF ny aWj Aus vyly Jtkf lWgf jdoN pfrtI pRDfn sRI lfl ikRsLn azvfnI ny nirMdr modI dI srkfr df kMm kfj dI qfrIP kridaF ikhf ik ieh iemfndfr qy pRBfvsLflI srkfr hY| gWlbfq kridaF sRI azvfnI ny ikhf ik ijQoN qwk mYnUM jfxkfrI hY modI srkfr bhuq vDIaf kMm kr rhI hY qy iemfndfr qoN kusLl pRsLfsk dI iek imsfl hY | bfad ivc jnqk smfgm nUM sMboDn kridaF vI AunFH ikhf ik AunFH nUM rfj bfry isrP cMgIaF KbrF hI suxn nUM iml rhIaF hn| BfvyN sRI azvfnI ny modI nUM lfhux leI cWl rhIaF gqIiviDaF df ijLkr nhI kIqf pr AunFH vWlo modI dI qfrIP bfgIaF nUM qfVnf vwjoN ilaf jf irhf hY| bfgI nyqf jo idWlI ivc sRI azvfnI nUM nhI imly sn ny aWj aihmdfbfd puWjx qy AunFH df svfgq kIqf qy kuJ jnqk iekWT ‘c vI sLfiml sn ijQy sRI azvfnI ny iek pfrk -km-JIl df AudGftn kIqf | gu-juzIsILal kimsLn ‘c bIbI jgIr kor smyq pMj iKlfP iek hor ptIsLn dfier aMimRqsr : Dnolf siQq iek skUl nUM ZfeI lWK rupey dI gRFt dyx dy mfmly ivc Dnolf dy iek ivakqI vWlo sRomxI kmytI dI pRDfn bIbI jgIr kor smyq pMj ivakqIaF dy iKlfP isWK gurduafrf juzIsILal kimsLn ivc iek ptIsLn dfKl krvfey jfx dy vyrvy imly hn | pRfpq vyrivaF anusfr BrpUr isMG nFa dy ivakqI vWlo dfKl krvfeI geI ptIsLn ivc dosL lfieaf igaf hY ik sRomxI kmytI dI pRDfn bIbI jgIr kor aqy kfrjkfrnI dy mYNbr tyk isMG Dnolf vwlo AuQoN dy iek inWjI skUl sMq jrnYl isMG mYmorIal skUl nUM ZfeI lWK rupey dI gRFt dy ky sRomxI kmytI dy PMzF aqy afpxy aiDkfrF dI dUrvrqoN kIqI geI hY | ies ptIsLn ivc Aukq dovF afgUaF qoN ielfvf sRomxI kmytI dy skWqr aqy Drm pRcfr kmytI dy skWqr nUM vI iDr bxfieaf igaf hY | isWK gurduafrf aYkt dI 1925 dI Dfrf 142 qihq dfKl krvfeI ies ptIsLn ivc isLkfieqkrqf ny mMg kIqI hY ik ies rkm nUM 15 PIsdI ivafj smyq vsUl kIqf jfvy aqy Aukq ivakqIaF nUM AunfH dy ahwuidaF qo qurMq brKfsq kIqf jfvy| ies ptIsLn qy somvfr nUM mwuZlI suxvfeI hox dI sMBfvnf hY| Kurfxf Cy sflF leI Bfjpf qoN muawql nvIN idwlI :- Bfjpf dy sInIar nyqf aqy idwlI dy sfbkf muwK mMqrI mdn lfl Kurfxf nUM pfrtI anusLfsLn dI Gor AulMGxf krn dy dosL ivc pfrtI ivcoN 6 sflF leI muawql kr idwqf igaf hY| 69 sflF dy Bfjpf afgU sRI Kurfxf ny pfrtI pRRDfn aYl[ky azvfnI nUM iek pwqr ilK ky gujrfq dy muwK mMqrI nirMdr modI nUM htfAux dI mMg kIqI sI| sRI Kurfxf nUM pfrtI ivcoN muawql krn bfry jfxkfrI pfrtI dI qrjmfn susLmf svrfj ny ieQy idwqI| AunHF ikhf ik sRI Kurfxf nUM kfrn dwsoN noits jfrI ky ies df 15 idnF ivc juafb mMigaf igaf hY| AunHF dwisaf ik sRI Kurfxf nUM pfrtI dy sfry ahuwidaF qoN lFBy kr idwqf igaf hY| sRI Kurfxf dI muawqlI dy afdysL AunHF vwloN azvfnI nUM ilKy sKq pwqr, ijs ivc gujrfq dy muwK mMqrI nirMdr modI nUM htfAux dI mMg kIqI geI, dy iek GMty bfad hI jfrI kIqy gey| AunHF sRI azvfnI qoN mMg kIqI sI ik ijs qrHF 84 dy iswK ivroDI dMigaF ivc nfnfvqI kimsLn irport ivc kyNdrI mMqrI jgdIsL tfeItlr df nF afAux kfrn pRDfn mMqrI zf[ mnmohn isMG ny Aus nUM ahuwdy qoN htf idqf hY| ies qrHF hI sRI nirMdr modI nUM htfieaf jfvy| ies Auqy sRI mqI susLmf svrfj ny ikhf ik sRI Kurfxf ny pfrtI df aMdrUnI mfmlf jnqk mMc Auqy AuTf ky pfrtI dy anusLfsLn dI Gor AulMGxf kIqI hY| AunHF ikhf ik AunHF(Kurfxf) ny ieh mslf pfrtI mMc Auqy nF AuTf ky mIzIaf ivc AuTfieaf hY| jykr AunHF nUM koeI isLkvf sI qF Auh ies nUM pfrtI dy sInIar afgUaF sRI atl ibhfrI vfjpfeI aqy sRI aYl[ky azvfnI nfl AuTfAuNdy | pr AunHF ies qrHF nhI kIqf| ies dOrfn pfrtI ivcoN muawql kIqy gey Bfjpf afgU sRI Kurfxf ny afpxI irhfiesL Auqy pwqrkfrF nUM ies kfrvfeI Auqy afpxI pRqIikiraf idMidaF ikhf ik Auh iksy vI kfrvfeI df sfhmxf krn leI iqafr hn| AunHF ikhf ik AunHF nUM afpxI muaqwlI bfry pqf tIvI cYnlF qoN hI lwigaf hY| AunHF ikhf ik ajy AunHF nUM kfrn dwso noits nhI imilaf hY| ies leI Auh ies bfry juafb nhIN dyxgy| AunHF ikhf ik jdoN vI AunHF nUM noits dI kfpI iml geI qF Auh sfry suaflF df juafb dyxgy| sRI Kurfxf ny ies mOky mIzIaf Auqy dosL lfieaf ik Auh AunHF ivruwD JUTIaF aPvfhF PYlf irhf hY| kwlH sLfmIN Auh myry asqIPy dIaF irportF Cfp rhy sI jdik mYN pfrtI qoN koeI asqIPf nhIN idqf| AunHF pwqrkfrF nUM suafl kIqf ik ieh gwl AunHF dI smJ ivc nhIN afAuNdI qusIN ies qrHF ikAuN krdy ho | AunHF ies mOky ikhf ik AunHF afpxI ijhVI mMg pfrtI pRDfn azvfnI qoN kIqI hY Aus Auqy pUrI qrHF kfiem hn| AunHFies mOky sRI azvfnI nUM sRI modI htfAux leI ilKy pwqr nUM pVH ky vI suxfieaf| AunHF ny afpxy pwqr ivc sRI azvfnI nUM iliKaf hY ik sRI modI nUM POrI htfieaf jfvy| AunHF aYn[zI[ey srkfr Auqy dosL lfieaf ik ies srkfr ny 84 dy dMgf pIVq iswKF nUM koeI inaF nhIN idqf aqy nf hI AunHF dy muV vsyby leI koeI kMm kIqf hY| AunHFiliKaf ik ies srkfr ny ksLmIrI pMzqF dy muV vsyby leI kuJ nhIN kIqf| AunHF ny iliKaf ik pRDfn mMqrI mnmohn isMG ny nf isrP mfPI mMg ky kFgrs df dfg Doqf hY blik Bfjpf nUM vI guwTy lfieaf hY| gujrfq dy kwpVf mMqrI sMLkr isMG bGylf aqy nirMdr modI ivroDI ivDfiekF ny kfnPrMs krky ikhf ik Kurfxf iekwly nhIN hn Auh AuhnF dy nfl hn| sMq loNgovfl dI brsI qy nfnfvqI irport df muwdf Cfieaf irhf, kqlyafm dy dosLIaF iKlfP akflIaF ny muihMm ivwZI loNgovfl :- sRomxI akflI dl ny awj ieQy sMq hrcMd isMG loNgovfl dI brsI mOky qy idwlI dMigaF ivc iswKF dy hoey kqlyafm dy dosLIaF nUM sjLf idvfAux leI kyNdr srkfr qy dbfa vDfAux vfsqy dysL ivafpI muihMm CyVn df aYlfn kIqf hY| srb sFJI iensfP muihMm aDIn ijlHf pwDr qy kfnPrMsF kIqIaF jfxgIaF aqy 2 nvMbr nUM idwlI ivc mulwk pwDr dI rYlI vI kIqI jfvygI| akflI lIzrisLp ny af rhIaF ivDfnsBf coxF nUM muwK rwK ky rfj dy lokF nUM kYptn srkfr qoN bdlf lYx df swdf vI idqf| pfrlImYNt ivc nfnfvqI kimsLn dI irport pysL hox qoN bfad sMq hrcMd isMG loNgovfl dI brsI qy akflI dl dI ieh pihlI ivsLfl kfnPrMss sI, ijs ivc ijQy akflI dl aqy Bfjpf dI sInIar lIzrisLp ny sMq loNgovfl nUM BrpUr sLrDFjlIaF ByNt kIqIaF, AuQy hI dohF pfrtIaF dI smuwcI lIzrisLp ny 1984 dy iswK ivroDI dMigaF dy dosLIaF nUM sjLf idvfAux dI mMg kridaF pMjfb aqy kyNdr dI kFgrs lIzrisLp qy qfbVqoV hmly kIqy| smuwcI kfnPrMs dorfn 1984 dy dMigaF dy dosLIaF nUM sjLf idvfAux dI mMg guUMjdI rhI| akflI dl vwloN dosLIaF nUM sjLf idvfAux leI kyNdr srkfr qy dbfa bxfAux dy pYNqVy vjoN pihly pVfa ivc pMjfb ivc ijlHf pwDr qy kfnPrMsF kIqIaF jfxgIaF| ies qoN ielfvf hirafxf,XUpI aqy ihmfcl ivc vI kfnPrMsF kIqIaF jfxgIaF ienHF kfnPrMsF ivc Bfjpf qoN ielfvf hor hmiKaflI pfrtIaF nUM vI sLfml hox df swdf idqf jfvygf| kfnPrMs nUM sMboDn kridaF sROmxI akflI dl dy pRDfn aqy sfbkf muwK mMqrI pRkfsL isMG bfdl ny ikhf ik kFgrs ny hmysLf hI iswKF nfl ivsLvfsGfq kIqf hY| ies leI sMq loNgovfl nfl vfadf krky vI ieh pfrtI mukr geI| AunHF ikhf ik 1984 ivc idwlI ivc dMgy nhIN hoey sn, sgoN iswKF df kqlyafm sI| dysL Br ivc bVy ivAuNqbwD qrIky nfl iswKF df kqlyafm kIqf igaf sI| AunHF ny bVy Bfvuk lihjy ivc iswKF dy kqlyafm df ijLkr kIqf| AunHF ikhf ik kyNdr ivc vfjpfeI srkfr afeI qF akflI lIzrisLp ny ies gwl leI joLr idwqf ik idwlI dMigaF dy dosLIaF nUM sjLf dyx leI kimsLn kfiem kIqf jfvy, ikAuN jo ieh dMgy dysL dy mwQy qy klMk hn| ies kimsLn ny 9 PrvrI nUM afpxI irport dy idwqI sI, pr gRih mMqrI ny Cy mhIny qwk ies nUM afpxy dPqr ivc hI rwKI rwiKaf| srkfr vwloN ies qy aYksLn leI iqafr kIqI irport ivc ieh kih idwqf igaf ik iksy df koeI gunfh hI nhIN bxdf hY| ies irport qy pRDfn mMqrI zf[ mnmohn isMG dy dsqKq hn| AunHF ikhf ik pRYsw aqy vwK vwK rfjsI pfrtIaF dy dbfa kfrn hI zf[ mnmohn isMG nUM muafPI mMgxI peI| AunHF ikhf ik iek mMqrI dy vjfrq qoN asqIPf dyx jf pRDfn mMqrI vwloN muafPI mMgx nfl msly df hwl nhIN ho jFdf| sRI bfdl ny kFgrs dI nukqfcInI kridaF ikhf ik kFgrs pfrtI Drm inrwpK pfrtI nhIN hY, sgoN ieh awqvfdIaF dI pfrtI hY| nfnfvqI kimsLn dI irport ny ieh sfbq kr idwqf hY ik iswKF nUM sbk isKfAux leI hI kqlogfrq kIqI geI sI| AunHF ikhf ik jdoN qwk bygunfhF dy kfqlF nUM sjLf nhIN iml jFdI, AudoN qwk Auh cYn nfl nhIN bYTxgy| sfbkf muwK mMqrI ny kYptn amirMdr isMG dI srkfr dI aflocnf kridaF ikhf ik ies ny pMjfb nUM ibhfr bxf idqf hY| AunHF ikhf ik hux ivDfnsBf dI cox nyVy af geI hY qF iksfnF nUM ieh ikhf jf irhf hY ik AunHF dI ibjlI muafP kr idwqI geI hY| akflI nyqf ny svfl kIqf ik ies vyly pMjfb ivc 5 hfrs pfvr dIaF motrF qf AuNj hI kMm nhIN krdIaF, ikAuN jo itAUbvYlw zUMGy lwgy hoey hn| AunHF ny rfj dy lokF nUM apIl kIqI ik ivDfnsBf dI aglI cox ivc akflI dl nUM srkfr bxfAux df mOkf idqf jfvy qF jo kFgrs pfrtI nUM Ausdy gunfhF dI sjLf iml sky| sRI bfdl ny idwlI dMigaF dy pIVq pirvfrF df kys lVn vfly suprIm kort dy jwj aYc[aYs[PUlkf dI BrpUr sLlfGf kIqI aqy AunHF nUM ienHF syvfvF bdly styj qy snmfinq vI kIqf igaf| awj dI ies kfnPrMs nUM mwD pRdysL dI sfbkf muwK mMqrI Aumf BfrqI, XUpI dy sfbkf muwK mMqrI rfjnfQ isMG aqy sfbkf kyNdrI mMqrI sLfh nvfj husYn ny vI sMboDn kIqf| ienHF afgUaF ny ijQy sMq loNgovfl pRqI afpxI sLrDf dy Puwl ByNt kIqy, AuQy 1984 dy dMigaF leI pUrI qrHF kFgrs nUM hI ijMmyvfr Tihrfieaf| AunHF dos lfieaf ik iswK pirvfrF qy hmlf krn vflIaf BIVF dI agvfeI kFgrsI afgUaF ny kIqI aqy ieh dMgy srkfr dI sLih qy hoey|] logovfl ny sdf kOm nUM syD idwqI : cMdUmfjrf loNgovfl :- sROmxI akflI dl(loNgovfl) vwlo anfj mMzI ivKy kIqI kfnPrMs dOrfn kyNdrI mMqrI muhMmd alI PfqmI ny ikhf ik sMq hrcMd isMG loNgovfl ny dysL ivc amn sLFqI, eykqf, aKMzqf leI sLhfdq idwqI| AunHF ikhf ik dysL Br ivwc BfvyN iswKF dI afbfdI 2 pRqIsLq hI hY pr iswK Drm dunIaF ivc cfnx munfrf hY| 1965 aqy 1971 dI jMg hovy jF aYmrjYNsI morcf, iswKF ny hmysLf afpf vfiraf hY| AunHF dwuK pRgt kIqf ik dysL leI kurbfnIaF dyx vflI kOm nUM jo mfx snmfn imlxf cfhIdf hY, nhIN imilaf| AunHF Bfjpf dI aflocnf kIqI aqy ikhf ik ies df ikrdfr dfgI hY| gujrfq df kqlyafm sB dy sfhmxy hY| AunHF ikhf ik sfbkf muwK mMqrI pRkfsL bfdl ny Bfjpf nfl hwQ imlf ilaf hY| pfrtI pRDfn pRym isMG cMdUmfjrf ny ikhf ik sMq loNgovfl sRomxI akflI dl dy aijhy pRDfn sn ijnHF ny afpxy pirvfr aqy mfieaf nUM ipafr krn dI QF kurbfnI vfly akflI vrkrF aqy hmysLf pMQ dI cVHdI klf leI soicaf| AunHF kom nMU hmysLf syD idwqI| muwK mMqrI kYptn amirMdr isMG vwloN sRI bfdl nUM idwqI cuxoqI bfry AunHF ikhf ik sRI bfdl BfvyN muwK mMqrI nfl KuwlHI bihs krn qoN BWj gey hn pr Auh afp kYptn srkfr nUM cYlMj krdy hn ik Auh iqMn syvfmukq jwjF dI hfjrI ivc ijQy mrjLI bihs kr lYx| 1984 dy kqlyafm bfry AunHF ikhf ik ijQy ies leI kFgrs ijMmyvfr hY, AuQy Bfjpf vI ijMmyvfr hY| sRI lfl ikRsLn azvfnI jykr ieMdrf gFDI nUM durgf df iKqfb nf idMdy qF hflfq hor Krfb nf huMdy| qIjy PrMt df aYlfn kridaF AunHF ikhf ik awj ies dI loV sI| agly sfl ieh nvF bdl sfhmxy hovygf| AunHF sMq loNgovfl dy pirvfr dy mYNbrF df snmfn kIqf aqy ikhf ik ienHF nUM sRI bfdl ny kdI afpxy nyVy Zuwkx nhIN idqwf| idwlI gurduafrf pRbMDk kmytI dy pRDfn prmjIq isMG srnf ny ikhf ik sRI bfdl ny sMq loNgovfl awgy hmysLf musIbqF KVHIaF kIqIaF| sRI bfdl dI mfVI soc kfrn hI akflI 20 sflF ivc bhuq pCV gey| pfrtI dy skwqr jnrl bldyv isMG mfn ny kFgrs aqy akflI dl (bfdl ) nUM ijMmyvfr Tihrfieaf| loNgovfl brsI qy Plfp sLoa bx ky rih igaf kFgrsI smfgm loNgovfl:- sMq hrcMd isMG loNgovfl dI20vIN brsI mOky vwK vwK isafsI pfrtIaF vwloN awj loNgovfl ivKy rwKy gey sLrDFjlI smfgmF dOrfn ies vfr pMjfb dI kFgrs srkfr df smfgm iblkuwl iPwkf irhf| ijwQy iewkT pwKo ieh smfgm pUrf iek ‘Plfp sLoa’ sI, AuQy kFgrs hfeIkmFz aqy ijLlHy dy kFgrsI ivDfiekF dI gYr hfjrI vI kfPI rVkdI rhI| srkfrI qOr qy Cpy swdf pwqrF Auqy muwK mMqrI dI afmd df pRcfr vI ies kmI nUM pUrf nf kr sikaf| msF koeI do ZfeI hjfr df juiVaf iekwT kFgrs dy zfvFzol rfjsI BwivK df sMkyq dy irhf lwgdf sI| ijWQoN qwk ijlHy dI lIzrisLp df suafl hY, cfr ivDfiekF ivcoN kyvl ivDfiek surjIq DImfn hI styj qy bfkI Aucw lIzrisLp nfl hfjr sn| ijlHy dy sfbkf mMqrI srdfr jsbIr isMG borz/kfrporysLnF dy cyarmYnF qy hor sQfnk afgUaF ny vI huisLafrpur ivKy mnfey jf rhy mrhUm pRDfn mMqrI rfjIv gFDI dy jnm idn ivc isLrkq krn nMU qrjIh idwqI| rfjsI gilafiraF ivc qF ies gwl dI vI crcf sI ik smfgmF qoN keI idn pihlF smfgm mnfAux sbMDI mwuK mMqrI qy pfrtI pRDfn dy afpf ivroDI ibafnF ny vI lIzrisLp qy vrkrF nUM BMblBUsy ivc pfeI rwiKaf qy iehI Gwt hfjrI hox df iek kfrn bixaf| kFgrs vwloN mnfey gey ies sLrDFjlI smfgm dOrfn muwK qor qy pMjfb dy duKFq nfl juiVaf awqvfd df muwdf aqy rfjIv loNgovfl smJOqy df muwdf hfvI rhy| lgpg sfry bulfiraF ny afpxy BfsLnF ivc ienHF muwidaF nUM Coihaf| bulfiraF ny awqvfd leI inrol qor qy akflI dl(b) dy pRDfn pRkfsL isMG bfdl nUM ijMmyvfr Tihrfieaf| sQfnk anfj mMzI ivKy smfgm ‘c juVy iekwT nUM sMboDn kridaF muwK mihmfn qy ivwq mMqrI pMjfb suirMdr isMglf ny ikhf ik sMq loNgovfl iek aijhI sLKsIaq sn ijhVy awqvfd dI qp rhI BwTI smyN agFh ho ky inwqry aqy pMjfb dI sLFqI leI AunHF kyNdr srkfr nfl ieiqhfsk smJoqf kIqf, ijs nUM awj sIN ‘rfjIv loNgovfl’ smJoqy nF nfl Xfd krdy hF sRIisMglf ny ikhf ik Aus smyN sRI pRkfsL isMG bfdl awqvfdIaF dy hwQF ivc Kyz rhy sn aqy afm qor qy ieh ikhf krdy sn ik motrsfieklF vfly muMzy hI smJOqf krngy| iswK ivroDI dMigaF dy kysF dI suxvfeI pMjfb ‘c hovy : DUml cMzIgVH :- ihmfcl pRdysL dy sfbkf muwK mMqrI qy Bfjpf dy ivDfiek dl dy nyqf pRym kumfr DUml ny ikhf hY ik jy gujrfq dMigaF dy kys muMbeI ivc clfey jf skdy hn, qF 1984 ivc vwK vwK sLihrF ivc hoey iswK ivroDI dMigaF dy kys vI pMjfb ivc clfey jfxy cfhIdy hn| awj ieQy cMzIgVH pRYsw klwb ivc pRYsw kfnPrMs nUM sMboDn kridaF AunHFikhf ik idwlI, kfnpur aqy bokfro afid sLihrF ivc hoey iswK ivroDI dMigaF dy kysF dI suxvfeI pMjfb ivc hoxI cfhIdI hY| AunHF ikhf ik drasl Bfrq ivc hryk msly nUM dyKx dy do njLrIey apxfey jf rhy hn| AunHF ikhf ik ies gwl qy bihs hoxI cfhIdI hY ik rfj dy msilaF dI suxvfeI dUjy rfj ivc krn dy kI afDfr ho skdy hn| AunHF ikhf ik gujrfq aqy idwlI dy dMigaF dI inrpwK suxvfeI hoxI cfhIdI hY qy dosLIaF nUM sjLf imlxI cfhIdI hY| iuhmfcl pRdysL hfeIkort vwloN 12 sMsdI skwqrF nUM htfAux dy PYsly dI crcf kridaF AunHF ikhf ik vIrBwdr isMG nUM swqf ivc bxy rihx df nYiqk aiDkfr nhIN rih igaf| ies leI AunHF nUM asqIPf dy ky swqF qoN lFBy ho jfxf cfhIdf hY qy jy srkfr ny asqIPf nf idqf qF Bfjpf rfj ivafpI aMdoln CyV dyvygI| AuNj AunHF ikhf ik kFgrs srkfr sfry PrMtF qy burI qrHF PylH ho cuwkI hY qy ies ny koeI vI cox vfadf pUrf nhIN kIqf| PrFs dy gRih mfmilaF dy slfhkfr ny hirmMdr sfihb ‘c mwQf tyikaf aMimRqsr :- PrFs dy aMqrrfsLtrI sMbMDF aqy srkfr dy gRih mfmilaF dy slfhkfr sRI pfskl zrohfz nUM awj ieQy swcKMz sRI hirmMdr sfihb dy drsLnF dOrfn sRomxI kmytI ny iek pwqr dy ky PrFs ‘c iswK ividafrQIaF nUM dsqfr dy mfmly ivc pysL af rhIaF musLiklF bfry jfxU krvfieaf igaf hY aqy ies sbMDI AuQy bxfey gey kfnUMn nUM muV ivcfrn dI apIl kIqI| sRI zrohfz rfq krIb 8 vjy swcKMz sRI hirmMdr sfihb ivKy mwQf tykx leI puwjy| ies moky sUcnf kyNdr ivKy sRomxI kmytI dy skwqr s[ idlmyG isMG vwloN AunHF nUM snmfinq kIqf igaf aqy iek pwqr vI soNipaf igaf| ies pwqr rfhIN AunHF nUM PrFs ivKy iswKF nUM pysL af rhIaF musLiklF bfry jfxU krvfieaf igaf| AunHF nUM dsqfr dI mhwqqf bfry vI jfxU krvfieaf igaf ik ieh iswK ivakqIaF leI lfjLmI hY, ies qoN ibnF iswK aDUrf hY| sRomxI kmytI vwloN ieh vI mMg kIqI geI ik Auh ies mfmly ivc PrFs dI srkfr nfl ivcfr krnf cfhuNMdy hn aqy AunHF nUM smuwcI siQqI qoN jfxU krfAuxf cfhuMdy hn, ies leI sRomxI kmytI dy sqMbr mhIny ivc PrFs jfx vfly vPd nUM mIitMg leI smF idqf jfvy| ies qoN pihlF zrohfz ny gurU nfnk dyv XUnIvristI df dOrf kIqf aqy Aup kulpqI zf[aYspI isMG smyq rfjnIiqk ivigafn qy ieiqhfs dy aiDafpkF nfl mIitMg dOrfn Bfrq aqy PrFs dy Drm inrwpKqf, isafsI qy ividak pRxflI bfry ivcfr-vtFdrf kIqf| sRI zrohfz ny aiDafpkF nUM sMboDn kridaF ikhf ik PrFs dy Bfrq nfl sbMD cMgy hn AunHF ny AuQoN dI srkfr Drm inrpwKqf, isafsI aqy ividak pRxflI bfry vI vyrvy sihq cfnxf pfieaf| ividak pRxflI dI gwl kridaF AunHF ikhf ik AuQy skUlI pVHfeI pUrn qOr qy muPq hY aqy pVHfeI dI smuwcI ijMmyvfr srkfr dI hY| ies qoN pihlF Aup kulpqI zf[aYs[pI isMG ny AunHF nUM jIafieaf ikhf aqy XUnIvristI vwloN clfey jf rhy korsF aqy pRogrfmF bfry jfxU krvfieaf| hirmMdr sfihb ivKy bIbIaF nUM kIrqn dI afigaf dyx bfry jfgIr kOr vwloN gMRQI sfihbfn nfl ivcfr vtFdrf aMimRqsr :-iswK bIbIaF nUM swcKMz sRI hirmMdr sfihb ivKy kIrqn qy hor syvf dyx dy mfmly awj ieQy sromxI kmytI dI pRDfn bIbI jfgIr kOr vwloN swcKMz sRI hirmMdr sfihb dy gRMQI sfihbfn nfl ivcfry jfx dy vyrvy imly hn| pRfpq vyrivaF anusfr ies aihm iekqwrqf ivc bIbI jgIr kOr vwloN iswK rihq mirafdf df vI hvflf idwqf igaf, ijs ivc aMimRq sMcfr smyN pMj ipafiraF ivc iswK bIbIaF nUM sLfml krn df hvflf idwqf igaf hY| AunHF ny isMG sfihbfn nUM ikhf ik iswK bIbIaF nUM iswK Drm ivc brfbrqf df aiDkfr pRfpq hY| ieQy dwsxXog hY ik sRomxI kmytI dy Dfrimk slfhkfr borz vwloN ies sbMD ivc isMG sfihbfn nUM isPfrsL ByjI geI hY ik sRI hirmMdr sfihb ivKy iswK bIbIaF nUM kIrqn krn, pflkI sfihb dI syvf qy hor syvf krn dI afigaf idwqI jfvy| isMG sfihbfn dI hoeI iewkqrqf ivc iPlhfl ies sbMDI koeI Tos PYslf nhIN ho sikaf| pr hux 21 sqMbr nUM hox vflI iekwqrqf ivc ies bfry Tos PYslf hox dI sMBfvnf hY| dmdmI tksfl nUM bdnfm krn vfly ansrF qoN sMgqF sucyq rihx : bfbf hrnfm isMG cok mihqf:- kuJ svfrQI aqy sLrfrqI lok pRYsw ivc PokI ibafnbfjI krky ssqI sLohrq hfisl krn leI dmdmI tksfl dI mfx mirafdf nUM Zfa lfAux dy Xqn ivc hn, pr sucyq iswK sMgqF aijhy lokF dy mnsUby kdy vI sPl nhI hox dyxgIaF| Auprokq sLbd awj dmdmI tksfl dy hYzw kuafrtr gurduafrf gurdrsLn pRkfsL mihqf ivKy iek pRYsw kfnPrMs nUM sMboDn kridaF dmdmI tksfl dy muwKI sMq igafnI hrnfm isMG Kflsf ny khy| AunHF aKbfr ivc dmdmI tksfl ivc hvn krn bfry lwgI iek Kbr bfry siQqI spwsLt kridaF ikhf ik gurduafrf sfihb dI iemfrq aMdr ijQy sRI gurU gRMQ sfihb jIdf pRkfsL kIqf huMdf hY jF sRI aKMz pfT sfihb cl irhf huMdf hY AuQy purfqn smyN qoN hI mGHdy hoey koilaF Aupr ivsyLsL vsqF ijvyN kysr,cMdn,DUP-lwkV,CotI ielfiecI aqy DUP DuKfieaf jFdf hY| tksfl muKI ny ikhf ikagrbwqIaF ivc vI byswLk vfqfvrx nUM suMgiDq krn vflI smwgrI hI huMdI hY pr AunHF nUM bxfAux vfly kfmy sMBv qF qMbfkU df pRXog krn vfly hox krky ieh awgrbwqIaF dmdmI tksfl dI mirafdf dy anUkUl nhIN hn aqy asIN isrP iesy krky hI pUrI sPfeI nfl iqafr kIqI smwgrI hI gurduafrf sfihb ivKy iesqymfl krdy hF| iek hor svfl dy juafb ivc AunHF ny ikhf ik guriswKI dy pRcfr leI mnmq dy iksy vI qIrQ aqy Dfrimk myly ivc jfxf gurmiq dy Ault nhIN ikAuNik vwzy mhFpurKF sMq igafnI suMdr isMG jI Kflsf aqy sMq igafnI gurbcn isMG jI Kflsf vI iesy qrHF dUr dUryzy jf ky iswKI df pRcfr krdy rhy hn| aKIr ivc AunHF nfnk nfm lyvf sMgqF nUM sucyq kridaF ikhf ik Auh ibnF vjHf dmdmI tksfl dy vwkfr nUM Zfa lfAux vfly ansrF nUM mUMh nf lfAux| musLwrP dI hwiqaf dI sfijsL rcx vfly POjI nUM Pfhy lf idwqf igaf ieslfmfbfd :- pfik dy rfsLtrpqI pRvyjL musLrwP dI 2003 ivc hwiqaf dI sfijsL ivc sLfml hox df dosLI pfey gey iek pfik PojI nUM awj qVky pMjfb dIiek jylH ivc Pfhy lf idqf igaf| aiDkfrIaF ny dwisaf ik 35 sflf abduwl ieslfm sdIkI nUM svyry 6 vjy mulqfn dI sYNtrl jylH ivc Pfhy lfieaf igaf| muswrP dI hwiqaf dy 14 dsMbr 2003 dy Xqn dy islisly ivc sdIkI nUM igRPqfr kIqy jfx qoN bfad iek PojI adflq ivc AusnUM sjf-ey-mOq idwqI geI sI aqy rfsLtrpqI ny vI AusdI sjLf mfPI dI apIl nf mnjUr kr idwqI sI| vrnxXog hY ik Ayus idn rfvl ipMzI nyVy musLrwP dy vfhnF dy kfPly nUM AuzfAux dI koisLsL kIqI geI sI| muswLrP dI hwiqaf df iek hor Xqn 25 dsMbr nUM vI hoieaf sI, ijs ivc musLrwP qF bc gey sn, pr Gwto Gwt 16 lok mfry gey sn, ijnHF ivcoN ijafdfqr bfzIgfrzjL sn| ihMsk vIzIE gym nfl bwicaF ‘c vwDdf hmlfvfrpuxf vfisMLgtn:-iek nvyN aiDaYn muqfbk ijhVy bwcy ijafdf ihMsk vI vIzIE gym Kyzdy hn AunHF df suBfa hmlfvrI bxf jFdf hY| iehI gwl alwHVf df vI hY| KojIaF ny 20 sflF dI Koj ipwCoN ieh iswtf kwiZaf| KojIaF ny iek 20 sflf Koj dI smIiKaf irport dy afDfr qy ieh nqIjf kwiZaf hY ik vIzIE gym nfl bwicaF aqy alwHVf dy suBfa ‘c qbdIlI afAuNdI hY| vfisLMgtn ‘c amyrIkn sfieklojfeIkl aYsosIeysLns dy slfnf sMmyln ‘c ies iswty nUM pysL kIqf igaf| ieh dovyN PlorIzf siQq syNt ilE XUnIvristI dy KojI sn| AunHF dy aiDaYn iswty ‘c ikhf igaf hY ik hmlfvfrI vIzIE gym Kyzx vfly bwicaF df vqIrf afpxy aiDafpkF aqy mfipaF pRqI vI sMquilq nhIN huMdf| hmlfvrI suBfa rwKx vfly ienHF ividafrQIaF pRqI aiDafpk vI AudfsIn ho jFdy hn| aijhy bwcy kfiedy kfnUMn pRqI bfgI ho jFdy hn aqy kuwtmfr qy Auqr afAuNdy hn| kIPr muqfbk bwcy vIzIE gym ‘c idKfey jfx vfly ihsMk kfrnfimaF dI nkl krdy hn aqy keI vfr AusnUM inwjI ijMdgI ivc vI aml ‘c ilafAux dI koisLsL krdy hn| KojI ies iswty qy phuMcy hn ik ihMsk vIzIE gym kuVIaF nfloN ijafdf muMizaF nUM psMd hn ijhVIaF kuVIaF ihMsk vIzIE gym KyzdIaF hn AunHF dy suBfa | |||||||||||||||