Download Fonts      Email

Member
Punjabi Press Club of Canada

kbwzI pMnf

sRI gurU gRMQ sfihb jI dy 400 sflf nMU smripq  spYsLl sYksLn

sRI gurU gRMQ sfihb jI dy 400 sflf pRkfsL Auqsv dIaF lwK lwK vDfeIaF
kYmrf bol ipaf
"jnmyjLf isMG jOhl"

iswKF nMU BfrqI lokrfjI ZFcy ivc iewk hor hfr df sfhmxf

iswK nOjuafn pIVHI aqy piqwqpuxf[[[gurqyj isMG inAUjILlYNz

CwbI jnvrI

agsq 31, 2005,    ipClIaF sfrIaF KbrF

  1. pfik nUM sONpI sUcI ‘c 5 KfilsqfnI vI sLfiml

  2. sRI gurU gRMQ sfihb dI vwz akfrI bIV hwQIN iqafr kr rhy hn 68 sflf bjurg gurmIq isMG

  3. sony dI pflkI lY ky jwQf 16 nUM pfiksqfn jfvygf

  4. mfn dI irhfeI awj sRI drbfr sfihb mwQf tykx jfxgy

  5. 2 BfrqI  izplomYt jylH ‘c imly srbjIq isMG nUM

  6. kFgrs hux aCUq nhIN -iswKF df Jukfa viDaf

  7. srbjIq dI BYx ny amirMdr isMG qy hor kFgrsI afgUaF nUM insLfnf bxfieaf

  8. iswK bIbIaf dI pMj ipafiraF ‘c sLmUlIaq df ivroD krn vfly srnf Kud ivvfd dy Gyry ‘c

  9. bIbI jgIr kOr ny bIbIaF dy aMimRq sbMDI byloVf ivvfd KVf kIqf : iswK sMgTn

  10. svfjIlYNz dI rfxI bxn dI koisLsL ‘c 50 hjLfr nMgIaF kuafrIaF

  11. qlvMzI sfbo ‘c sMpUrnqf idvs AuqsLfh nfl mnfieaf

  12. mnmohn isMG qy krjLeI vwloN dihsLqgrdI iKlfP lVfeI qyjL krn df swdf

  13. kYnyzIan gruwp srbjIq dI irhfeI leI ptIsLn krygf

  14. pRDfn mMqrI dI njLr ivc aPgfinsqfn df dOrf bhuq hI ‘lfhyvMd’

  15. ismrnjIq isMG mfn dI juzIsLl ihrfsq 10 qwk vDI

  16. amrIkf ‘c iBafnk qUPfn nfl BfrI qbfhI, lwKF lok Gr Cwz ky Bwjy

  17. pfik suprIm kort ivc dfier krn leI srbjIq dI apIl iqafr  

  18. Bfrq -pfik gRih skWqrF  dI gWlbfq  ivc dfAUd  df muWdf  BfrU, srbjIq  df mfmlf  hfsILey qy

  19. ismrnjIq  isMG mfn dI juzIsLl ihrfsq  10 qWk  vDI

  20. bIbI jgIr kor vlo pYdf kIqy ivvfd ipWCy  bfdl df hwQ : rvIieMdr

  21. bIbI jgIr kOr ssqI suLhrq leI pMQ akflI dl nUM AulJxF ‘c Psf rhI hY : klwkqf

  22. hirafxf leI vwKrI gurduafrf pRbMDk kmytI df mfmlf KtfeI ‘c cwTf ivdysLI dOry qy rvfnf

  23. bIbI jgIr kOr iswKF dI Dfrimk rihnumf nhIN : rvIieMdr isMG

  24. nYnf DflIvfl bxI imisjL glob Poto jYink 2005

  25. pYsf kmfAux leI bilAU iPlm bxf rhy hn iqRpurf dy awqvfdI

  26. amirMdr srkfr cox mUz ‘c , cfr srkfrI kMpnIaF df ivinvysL tilaf

  27. ijMnI sKq imhnq, Enf lMmf sYks jIvn

  28. aPgfinsqfn nUM muV  awqvfd df awzf nhIN bxn dyvFgy

  29. akflI muV swqf ‘c afAux dy supny lYx Cwz dyx : dUlo

  30. iswK bIbIaF nUM kIrqn  dI iejfjLq dy ky iswK rihq mirafdf lfgU kIqI : bIbI jfgIr kOr

  31. nfnksr sMprdfie bIbIaF nUM syvf sONpx dy ivruwD

  32. mdfn iswK gurduafrf itRibAUnl dy mYNbr inXukq

  33. pfiksqfnI jylH ‘c bMd surjIq dy pirvfr nUM BfrI awsF bwJIaF !

  34. guwgy dy myly qoN af rhI sLrDflUaF dI BrI bws AultI, iek hlfk, 32 jLKmI

  35. ikRsLmf dy pqI nUM DmkIaF; 50 kroV dI iProqI mMgI : puils vwloN surwiKaf pRdfn

  36. rfhul gFDI nUM ivdysL rfj mMqrI jF Kyz mMqrI bxfAuxf qYa    

  37. sLIqlf mfqf dI mtkI qfrn geIaF iqMn kuVIaF zwubIaF, 2 dI mOq

  38. pRDfn mMqrI dI mfPI nfl dMgf pIVq aqy iswKF nUM koeI lfB nhIN : iqrlocn isMG

  39. idwlI dy isnymf GrF ivc DmfikaF sbMDI hvfrf aqy 7 horF ivruwD dosL pwqr dfKl

  40. bfbf nMd isMG dI brsI sbMDI ivsLfl ngr kIrqn

  41. gRih skwqr pwDr dI gwlbfq leI pfiksqfn vPd Bfrq puwjf

  42. KyqrI pfrtIaF nUM iewkTf krky qIjf PrMt bxfAux dI koeI sMBfvnf  nhIN : bfdl

  43. CfqI dI ibmfrI pRqI Gwt jfgUrk hn mlysLIafeI aOrqF

  44. guaFZI dy drKq qy ipsLfb krn  vflf igRPqfr

  45. idl dy mrIjL ny 28 GMty qur ky ivsLv irkfrz bxfieaf

  46. sRomxI kmytI ny pwg ivvfd ‘c pRDfn mMqrI dy dKl dI mMg kIqI

  47. srbjIq bfry bxdI kfrvfeI  kr idwqI : mnmohn isMG

  48. KfVkUvfd dOrfn hoeI ihMsf dI jFc leI koeI vI iqafr nhIN

  49. Bfrq pfiksqfn dy kYdIaF nUM Cwzx leI iqafr pfik vwloN srbjIq nfl mulfkfq dI afigaf

  50. qsLwdd qoN zridaF srbjIq ieslfm Dfrn krky ‘srPrfjL’ bixaf qy julm kbUly

  51. joigMdr isMG  irafV vWlo sLoRmxI  ieMtrnYsLnl kIrqn koNsl

  52. izPfltr ividafrQIaF  iKlfP sKqI  hovygI : jgIr kor

  53. pulIs nUM  pMcfieq qy TIkrI  pihr vfilaF  nUM gflfH kWZx vfly  bfby dI Bfl

  54. sRomxI kmytI dy agly pRDfn vI jgIr kOr hI !

  55. cox kimsLn vwloN mfn dl dI mfnqf Kqm

  56. iswKF dy pwgVI pihnx dy mfmly qy kYnyzf ‘c vI ivvfd AuBiraf

  57. bIbI jgIr kOr ny izPfltrF nUM trwstF ‘c muV sLfml krn dy PYsly nUM shI Tihrfieaf

  58. jwj ny puwiCaf : kI qusIN aijhI nUMh rwKxf psMd krogy ?

  59. zI[afeI[jI ntrfjn vwloN sYks soLsLx dI typ shI pfeI geI

  

pfik nUM sONpI sUcI ‘c 5 KfilsqfnI vI sLfiml

cMzIgVH :- somvfr nUM kyNdrI gRih mMqrfly vwloN pfiksqfn dy gRih skwqr nUM aiq loVINdy ijhVy aprfDIaF dI sUcI soNpI geI sI, ies ivc mojUdf pMj KfilsqfnI KfVkU nyqfvF dy nFa vI sLfiml hn pr idlcsp qwQ ieh hY ik ienHF BgoiVaF bfry pMjfb puils, sI[bI[afeI[ aqy ieMtrpol idwlI dI rfie vwK vwK hY| srkfr vwloN idwqI sUcI ivc  Kfilsqfn kmFzo Pors dy muKI prmjIq isMG pMjvV df nFa vI sLfiml hY ijs bfry pfiksqfn ivc luky hox df dosL hY| pMjfb puils vwloN jfrI kIqI geI sB qoN vwD loVINdy Kqrnfk aprfDIaF dI sUcI ivc Ausdf nFa vI sLfiml hY pRMqU sI[bI[afeI[ vwloN idwqI geI ieMtrpol dI BgoVf sUcI ivc prmjIq isMG pMjvV df nFa sLfiml nhIN sI| sI[bI[afeI[ dI vYbsfeIt qy idwlI ieMtrpol dI jo sUcI mojUdf hY, ies ivc BgoVy aprfDIaF ivc prmjIq isMG mwlHI aqy prmjIq isMG pMmf AurP igafn isMG nfmIN do hornF  ivakqIaF dy nFa jrUr mojUd hn pr prmjIq isMG pMjvV df nFa ies ivcoN gfieb hY eysy qrHF anykF KfVkuaF afguaF nMU iewk srkfrI eyjMsI vloN kqrnfk aqy dUsrI eyjMsI dI sUcI ivwc dfKl qwk vI nhIN kIqf igaf|

 

sRI gurU gRMQ sfihb dI vwz akfrI bIV hwQIN iqafr kr rhy hn 68 sflf bjurg gurmIq isMG

aMimRqsr :- BfvyN awj kwlH sRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI vwloN juwgo jwug atwl sRI gurU gRMQ sfihb jI dy pwivqr srUp golzn afPsYtw pRYsw gurduafrf sRI rfmsr sfihb ivKy afDuink msLInF nfl Cfpx df kfrj kIqf jf irhf hY| pr kuJ sLrDflU awj vI sLrDf vs sRI gurU gRMQ sfihb jI dy srUp purfqn mirafdf anusfr hwQIN ilKx dI insLkfm syvf inBfa rhy hn| aijhf hI insLkfm kfrj aMimRqsr invfsI 68 sflf bjurg sLrDflU s[gurmIq isMG ipCly svf ku sfl qoN sLrDf qy imhnq nfl inBfAuNdy af rhy hn| sQfnk eIst mohn ngr dI koTI nMbr 365 dy invfsI bjurg gurmIq isMG ny ‘sFJ svyrf’ dy ies pRqIinD nfl gwlbfq kridaF dwisaf ik AunHF ny siqgurU dI ikRpf sdkf sRRI gurU gRMQ sfihb jI dI pwivqr qy vwz akfrI bIV hwqIN ilKx df kfrj 4 meI 2004 nUM afrMB kIqf sI| hux qwk Auh 23\36 afkfr dy 340 aMg hwQINilK cuwky hn| AunHF dwisaf ik  Auh ajoky pYnF jF skYcwF dI QF qy  hwQIN kfny vflI klm GV ky ivdysL qoN mMgvfeI ‘vftr prUP’ isafhI nfl ilKx dI syvf inBfa rhy hn| AunHF dwisaf ik Auh gurbfxI dy awKr kfly rMg nfl ilLK rhy hn| AunHF dwisaf ik Auh gurbfxI dy awKr kfly rMg nfl ilK rhy qy bfrzr hry rMg nfl iqafr kr rhy hn| AunHF dwisaf ik  Auh sfrf idn qy dyr rfq qwk ilKx ivc ruJy rihMdy hn qy vwz akfrI bIV hox kfrn mhIny ‘c aosqn 20 ku aMg hI ilKdy hn| hr pMny qy 19 sqrF ilKIaF jf rhIaF hn qy ies bIV dypRcilq afkfr anusfr 1430 aMg(pMny) hI hoxgy| AunHF dwisaf ik  ieh bIV mukMml hox qy ajy 4 qoN sfZy cfr sfl df smF hor lwgygf| AunHF dwisaf ik  ieh bIV sRI hirmMdr sfihb ivKy hir kI pfAuVI dy Aupr pRkfsL mfn bIV sfihb dy afkfr dI hovygI pr ies dy pMny 1430 hI hoxgy|

 

sony dI pflkI lY ky jwQf 16 nUM pfiksqfn jfvygf

atfrI :- pfiksqfn siQq gurduafrf jnm asQfn sRI gurU nfnk dyv jI nnkfxf sfihb ivKy idwlI iswK gurduafrf pRbMDk kmytI vwloN 60 lwK rupey dI iqafr krvfeI sony dI pflkI nUM gurduafrf nnkfxf sfihb ivKy ByNt krn leI 300 iswK sLrDflUaf df iek ivsyLsL jwQf 16 akqUbr nUM gurduafrf bMglf sfihb idwlI qoN  pRDfn s[ prmjIq isMG srnf dI agvfeI hyT kOmFqrI vfhgf srhwd(atfrI) dy sVk rsiqEN nnkfxf sfihb leI rsiqEN nnkfxf sfihb leI rvfnf hovygf, ijs dI iqafrI leI sfeIN mIaf mIr PfAUNzysLn dy pRDfn s[ hrBjn isMG brfV ny iqafrIaF afrMB idwqIaF hn| ies sbMDI ‘sFJ svyrf’ nfl gwlbfq kridaF hrBjn isMG brfV pRDfn sfeI mIaF mIr PfAUzysLn pMjfb ny dwisaf ik idwlI styt akflI dl dy pRDfn prmjIq isMG srnf dI agvfeI hyT qkrIbn 300 iswK XfqrIaF df jwQf sony dIpflkI nUM nnkfxf sfihb ivKy sQfipq krn leI 16 akqUbr nUM idwlI qoN vfhgf srhwd leI ivsLysL ngr kIrqn dy rUp ivc rvfnf hovygf| AunHF dwisaf ik ies kfPly df suafgq krn leI sfeIN mIaf mIr PfAUzysLn vwloN srhwd qoN lY ky vfhgf bfrzr qwk 500 bYnr lgfey jf rhy hn|

 

mfn dI irhfeI awj sRI drbfr sfihb mwQf tykx jfxgy

luiDafxf(qijMdr isMG):- sRomxI akflI dl(a) dy pRDfn aqy sfbkf sFsd s[ ismrnjIq isMG mfn dIirhfeI 31 agsq nUM ho rhIhY ikAuNik  AunHF dIaF dysL DrohI dy sfry mfmilaF ivc jLmfnqF ho cuwkIaF hn| s[ mfn 13 jUn qoN jylH ivc njLrbMd sn ikAuNik AunHF iKlfP sfkf nIl qfrf dI vrHygMZ mOky kIqy gey smfgm ivc BVkfAU BfsLn dy dosL aDIn mukwdmy  drjkIqy gey sn| ies sbMDI jfxkfrI idMidaF dl dy jnrl skwqr s[ crn isMG luhfrf ny dwisaf ik  s[ mfn nUM sfry mfmilaF ivc jLmfnq imlx qoN bfad sfrI kfnUMnI kfrvfeI pUrI ho cuwkI hY aqy AunHF nUM Blky irhfa kIqf jf irhf hY| AunHF dwisaf ik  s[ mfn dI irhfeI AuprMq pfrtI afgUaF aqy ahuwdydfrF vwloN BfrI  svfgq kIqf jfvygf aqy s[ mfn kfPly dy rUp ivc iswDf sRI drbfr sfihb aMimRqsr ivKy mwQf tykx leIjfxgy| AunHF dwisaf ik rsqy ivc iPlOr, gurfieaf, PgvfVf, jlMDr, krqfrpur aqyiZwlvF ivKy s[mfn df BfrI svfgq kIqf jfvygf|

 

 2 BfrqI  izplomYt jylH ‘c imly srbjIq isMG nUM

ieslfmfbfd :- do BfrqI  izplomYtF ny awj pfiksqfn ivc bMb DmfikaF sbMDI mOq dI sjLf df sfhmxf kr rhy srbjIq isMG AurP mnjIq isMG nfl lfhOr dy bfhrI ielfky ivKy siQq aiqaMq surwiKaf vflI kot lwKpq rfeyjylH ivc mulfkfq kIqI| aiDkfrIaF ny ieQy ies sbMDI jfxkfrI idMdy hoey dwisaf ik BfrqI hfeI kimsLn ivc vIjLf kONsUlyt aYm[sI sLrmf aqy aYnPorsmYNt aiDkfrI dIpk kol srbjIq nUM imlx gey|

          lfhOr qoN  imlIaF KbrF ivc dwisaf igaf hY ik  dohF aiDkfrIaf ny srbjIq isMG nf jylH ivc lwgBg iek GMtf mulfkfq kIqI|srbjIq isMG ipwCly15 sfl qoN pfik dIaF jylHf ivc bMd hY| pfiksqfn ny BfrqI izplomYtF nfl Aus dI mulfkfq dI afigaf Bfrq vwloN ies sbMDI dUjI vfr kIqI geI bynqI qoN bfad idwqI| ies sfl 18 agsq nUM pfik dI suprIm kort ny srbjIq isMG dI PFsI dI sjLf nUM bhfl rwiKaf sI|

           BfrqI aiDkfrI dIpk kol ny srbjIq isMG nflmulfkfq ipwCoN jylH qoN bfhr af ky pwqrkfrf nUM dwisaf ik gwlbfq suKfvyN mfhOl ivc hoeI| AunHF ikhf ikasIN srbjIq isMG dI irhfeI dI mMg, mnuwKqf dy afDfr qy kIqI hY aqysfnUM AumId hY ik pfiksqfn ies sbMDI AusfrU hMugfrf Brygf| pqf lwgf hY ik sRI kol ny srbjIq isMG koloN Ausdy jwdI sLihr, pirvfrk mYNbrF aqy irsLqydfrF sbMDI jfxkfrI hfsl kIqI qF jo sfry qwQF dI pVqfl ho sky| srbjIq isMG BfrqI pMjfb dy iBwKIivMz Kyqr df rihx vflf hY pr Ausdy pirvfrk mYNbr kihMdy hnik srbjIq isMG iksy bMb Dmfky dI Gtnf ivc sLfml nhIN|

          dIpk kol ny afeI[ey[aYn[aYsw[ nfl gwlbfq kridaF ikhf ik asIN srbjIq isMG df duwKVf suixaf hY| Auh BfrqI nfgirk hY aqy Auh jylH qoN ajfLdI cfhuMdf hY| AunHF ikhf ik mYN srbjIq isMG qoN keI svfl puwCy, ijnHF dy Ausny qswlIbKsL jvfb idwqy| AunHF ikhf ik srbjIq isMG ny afpxy pirvfrk mYNbrF aqy irsLqydfrF leI iek  sMdysL vI idwqf hY pr AunHF ieh dwsx qoN nFh kr idwqI ik ieh sMdysL kI hY| AunHF ikhf ik pfik srkfr ny srbjIq isMG nflmulfkfq leI ijs qrHF df pRbMD kIqf, Aus qoN mYN sMqusLt hF| AuNJ qF pfiksqfnI aiDkfrI mulfkfq vyly kol hI mojUd sn pr sfrI gwlbfq jylH dy inXmF muqfbk hI hoeI| srbjIq isMG nfl hoeI gwlbfq dI irport Bfrq srkfr nUM qurMq ByjI jfvygI|

 

kFgrs hux aCUq nhIN -iswKF df Jukfa viDaf

cMzIgVH :- dysL ‘c hux kFgrs pfrtI aCUq nhIN rhI aqy iswKF df Jukfa iek vfr iPr kFgrs pfrtI vwl viDaf hY| sRomxI akflI dl iswK BfeIcfry dI numfieMdgI krdf hY aqy iesnUM iksy iek pfrtI nfl bwJy rihx dI bjfey afpxy rfjnIiqk ivklp KuwlHy rwKxy cfhIdy hn| sRomxI akflI dl nUM iswKF dy ihwq aqy afpxy rfjnIqk BwivK nUM muwK rwKxf cfhIdf hY| sRomxI akflI dl bfdl ‘c Auprokq ivcfr AuTx lwgy hn, bysLwk pfrtI anusLfsLnI kfrvfeI qoN zridaF koeI vI nyqf KuwlHyafm ieh ivcfr pysL krn dI jruaq nhIN kr irhf pr kuJ nyqf ieh mihsUs jrUr krdy hn| ies DVy dy iek  nyqf ny ies pwqrkfr nfl gwlbfq kridaF ikhf ik ieh AunHF dy inwjI ivcfr hn pr aslIaq iehI hY|

          ies DVy dy ijLafdf nyqf sLihrF nfl sbMDq hn| AunHF df mMnxf hY ik hux kFgrs aCUq nhIN blik BfrqI jnqf pfrtI aCUq bx geI hY| svrgI ieMdrf gFDI dy smyN kFgrs pfrtI ny afpxI Drm inrpwK nIqI nUM Cwz ky kFgrs nUM ihMdU pfrtI bxfAuyxf df qjrbf kIqf aqy ies nIqI nfl coxF lVIaF| ies kfrn kFgrs nfloN GWt igxqIaF twut  geIaF aqy kFgrs df sfry rfjF ‘c BfrI rfjnIiqk nuksfn hoieaf| hux ipCly cfr pMj sflF qoN iPr kFgrs nihrU nIqI qy afeI hY| iswKF smyq sfrIaF Gwt igxqIaF nUM afpxy nfl joVn dI nIqI apxfeI geI hY| ies df kfrn ieh dwisaf jf irhf hY ik  iek qF kFgrs pRDfn sonIaf gFDI df ipwCokV ikRscIan hY aqy Auh nihrU dIaF nIqIaF qy pfrtI nUM clfAuxf cfhuMdy hn| zf[ mnmohn isMG vI iesy nIqIaDIn pRDfn mMqrI bxy| ienHF df ieh vI kihxf hY ik pihlF nihrU pirvfr Aupr rfjnIqI ‘c pirvfrvfd df dosL lwgdf sI aqy sfrIaF pfrtIaF ies muwdy qy kFgrs dyivroD ‘c iewkTIaF sn pr hux nf qF koeI rfsLtrI pfrtI aqynf hI ielfkfeI pfrtI pirvfrvfd qoN bcI hY| ies leI hux iewklI kFgrs pfrtI qy pirvfrvfd df dosL nhIN lfieaf jf skdf| vYsy vI hux koeI pfrtI ieh muwdf AuTfAuNdI hI nhIN bysLwk ieh ruJfn rfjnIqI leI byhwd mMdBfgf hY|

          pMjfb bfry vI ies DVy dy iehI ivcfr hn| AunHFdf mMnxf hY ik nf qF hux kFgrs aCUq rhI hY aqy nf hI ipMzf dy lokF ‘c pMQk jLjbf irhf hY| hux lok ivkfs aqy AunHF dy ihwqF dI rfKI krn vfly nyqf aqy pfrtIaF nfl juVy hoey hn| ienHF df mMnxf hY ik pihlF dy mukfbly hux kFgrs df ipMzF ‘c vI afDfr viDaf hY| jykr pMjfb ‘c kFgrs df ivroD hY qF Auh pfrtI ivruwD nhIN blik pMjfb dI kFgrs srkfr dIaF lok ivroDI nIqIaF aqy mfVI kfrgujLfrI kfrn hY| srkfr vwloN vfady krky mukrn, rujLgfr nf dyx, tIcrF qoN swKxy skUl, twutIaF sVkF, ibwjlI dI BfrI iklwq, pIx vfly pfxI dI Gft aqy iBRsLtfcfr dy kfrn kFgrs df ivroD ho irhf hY| ies qoN ielfvf kYptn amirMdr isMG ny do iqMn vwzIaF glqIaF vI kIqIaF ijs nfl pMjfb dy iswK iPr kFgrs qoN dUr hox lwgy|

srkfr vwloN iswK mnuwKI bMbF df rOlf pfAuxf aqy iPr iswK nojvfnF dI PVoPVI kFgrs dI purfxI nIqI anusfr hoeI| ijsdf pMjfb dy iswKF qy Aultf asr ipaf| akflIaF dy ies DVy df ieh vI kihxf hY ik  muwK mMqrI  awqvfd df hAUaf KVf krky ihMdU BfeIcfry ‘c KoP pYdf krnf cfhuMdy sn| ies nfl kFgrs nUM Tys puwjI| dUsrf muwKmMqrI vwloN iswKF dy Dfrimk mfmilaF ‘c dKl dyx df vI Aultf asr hoieaf|

          vYsy ieh Dvf ieh vI mMndf hY ik akflI dl df pMjfb ‘c kFgrs nfl gTbMDn sMBv nhIN| dovF dI rfjnIqk lVfeI hY aqy ies lVfeI ‘c hI pMjfb dy duKFq inkly hn| AunHF df mMnxf hY ik bysLwk ipMzF ‘c kFgrs df afDfr vDx lwgf hY pr ipMzf dy jwt iswK awj vI akflI dl dy rfj nUM iswK rfj mMndy hn| ienHF df kihxf hY ik pMjfb dy jwt iswKF dy mn ‘c ajy ieh gwl inklI nhIN| iehI nqIjf mnmohn isMGdy pRDfnmMqrI bxn kfrn inkilaf| smuwcI iswK kOm mMndI hY ik mnmohn isMG dy pRDfn mMqrI bxn nfl iswKF df bolbflf viDaf, byswLk mnmohn isMG ny vI iswKF leI jF pMjfb ivsLysL kuJ nhIN kr skxf|

          akflIaF df ieh vI ivcfr hY ik pMjfb dIaF mMgF pRqI kFgrs dy Aukt rvweIey aqy iPr sfkf nIlf qfrf kfrn ipMzF aqy sLihrF dy iswK kFgrs dy ivruwD hoey| 1984 dy dMigaF kfrn sfl 2002  qwk sLihrI iswK kFgrs nfloN pUrI qrHF kwty rhy pr zf[ mnmohn isMG dy pRDfn mMqrI bxn, ienHF dI iemfndfrI aqy AunHF df mnuwKqf ‘c zUMGy  ivsLvfsL kfrn iswKF Kfs krky sLihrI iswKF df kFgrs vwl Jukfa vwiDaf| pRDfn mMqrI vwloN iswK ivroDI dMigaF dI mfPI mMgx aqy pIVqF nUM afriQk aqy smfijk rfhq dyx dy vfady df vI iswKF ‘c cMgf pRBfv ipaf hY| akflI dl ‘c ieh vI mihsUs kIqf jf irhf hY ik sROmxI akflI dl bfdl kyNdrI srkfr ‘c pUry pMj sfl BfeIvfl irhf pr iswKF dMgf pIVqF nUM ZuwkvI rfhq idvfAux aqy pMjfb dIaF mMgf mnvfAux  ‘c asPl rhy| cfhy zf[ mnmohn isMG kFgrs ‘c hn pr iswKF ‘c ienHF df  pRBfv viDaf hY| iehI kfrn hY ik akflI dl pRDfn mMqrI dI iswDI nukqcInI qoN kqrfAuNdf hY aqykFgrs nUM insLfnf bxf irhf hY|

 

srbjIq dI BYx ny amirMdr isMG qy hor kFgrsI afgUaF nUM insLfnf bxfieaf

cMzIgVH :-pfiksqfn ivc PFsI dI sjfL pRfpq BfrqI kYdI srbjIq isMG dI BYx dlbIr kOr ny awj pMjfb dy muwK mMqrI qy pMjfb kFgrs dy hor afgUaF nUM insLfnf bxfieaf| AunHF awj ieQy pMjfb Bfjpf pRDfn aivnfsL rfey KMnf dI mojUdgI ivc kIqI pRYsw kfnPrMs ivc kFgrs pRDfn sonIaf gFDI dI KfmosLI qy vI pRsLn KVf kIqf| Aus ny sonIaf gFDI nUM apIl kiqI hY ik Auh vI pfiksqfn nUM apIl kry qF jo sLfied Aus df inrdosL Brf PFsI dy qKqy qoN bc jfvy|

          dlbIr kOr ny awj pwqrkfrF dy  suaflF  df juafb idMidaF afpxy mn dI gwl  afKr dws hI idwqI| Ausny dwisaf ik AusnUM kFgrs Cwz ky kuJ idn pihlF  ies ivc Bfjpf ivc sLfml hoxf ipaf hY ikAuNik iksy kFgrsI ny AunHF dy BfeI dy mfmly ivc Aus dI mdd nhIN kIqI| Aus ny ikhf ik Auh lMmy smyN qoN kFgrs ivc kMm kr rhI hY qy pfrtInyqfvF dy QYly qwk cuwky pr iksy ny Aus dI shfieqf nhIN kIqI| Aus dwisaf ik  hfl ivc jd muwKmMqrI amirMdr isMG pfiksqfn qoN BfrqI kYdI PrvrI mhIny Cuzvf ky ilafey sn qF AunHF kol vI srbjIq isMG df mfmlf  AuTfieaf sI pr AunHF koeI iDafn nhIN idwqf|  AunHF ieh vI dwisaf  ik kFGrsInyqf afr[aYlw BftIaf ny vI  AunHF nfl srkfr afAux qy mslf hwl krfAux df Brosf idwqf sI pr awj qwk koeI suxvfeI nhIN hoeI|

          dlbIr kOr ny awj smuV duhrfieaf ik Aus dy Brf df koeI vI dosL nhIN qy AunHF dy pirvfr dy iksy bwcy df vI awj qwk awqvfd nfl koeI sbMD nhIN irhf| AunHF ieh vI ikhf ik srbjIq vrgy hor anykF inrdosL BfrqI vI pfik dIaF jylHF ivc sV rhy hn, ijnHF sB nUM irhfa krvfAuxf jrUrI hY| AunHF ikhf ik  Bfrq ivc bMd byksUr pfiksqfnI kYdI vI irhf kIqy jfxy cfhIdy hn| ienHF inrdosLF dI jFc leI dovF mulkF dI sFJI kmytI bxfeI jf skdI hY| AunHF Bfjpf pRDfn KMnf vwloN ies mfmly ivc AunHF dI kIqI geI mdd dI BfrI sLlfGf kIqI| AunHF  smuwcy dysL vfsIaF vwloN iml rhy smrQn Auqy vI qswlI pRgtfeI qy ikhf ik ies dy nfl AunHF nUM iensfP dI afs bwJI hY|

 

iswK bIbIaf dI pMj ipafiraF ‘c sLmUlIaq df ivroD krn vfly srnf Kud ivvfd dy Gyry ‘c

cMzIgVH :- idwlI iswK gurduafrf pRbMDk kmytI vwloN 3 apRYl 05 nUM gurduafrf rkfbgMj sfihb ivKy krvfey gey aMimRq sMcfr  ‘c pMj ipafiraF dI syvf ivc sLfml bIbI hrbMs kOr PrIdfbfd ny iswK bIbIaF dI pMj ipafiraF ivc sLmUlIaq dy PYsly df ivroD krn vfly idwlI gurduafrf pRbMDk kmytI dy pRDfn prmjIq isMG srnf, BfeI rxjIq isMG sfbkf  jQydfr akfl qKq  sfihb, igafnI Bgvfn isMG sfbkf hYzw gRMQI akfl qKq sfihb qy dmdmI tksfl (mihqf) dy muKI bfbf hrnfm isMG Kflsf awgy svflF dI mMg rwKdy hoey ienFH dy jvfb iswK sMgq nUM dyx leIikhf hY|

          bIbI hrbMs kOr ny prmjIq isMG qoN puwiCaf  hY ik kI qusIN afpxy pRbMD hyT idwlI gurduafrf pRbMDk kmytI vwloN pRkfsLq kIqI sRI akfl qKq sfihb vwloN pMQ pRvfnq iswK rihq mirafdf anusfr iswK bIbIaF nUM pMj ipafiraF ivc nf sLfml hox dI vjHf bfry dws skdy ho ?  jykr nhIN qF gurU gRMQ sfihb dI bfxI dy ijhVy isDFq muqfbk qusIN bIbIaF nUM ies syvf qoN vFJy rwKxf cfhuMdy ho| sLfied afp jI nUM ieh jfxkfrI nhIN ik idwlI iswK gurduafrf pRbMDk kmytI vwloN hI pRkfsLq kIqI jf rhI pMQ pRvfnq iswK rihq mirafdf dy aimRq sMskfr dy (a) Bfg Auqy ies bfbq spwsLt ijLkr hY ik isMGxIaF vI pMj ipafiraF ivc sLfml ho skdIaF hn|

          AunHF dwisaf ik afp jI dI srpRsqI hyT 3 apRYl 2005 nUM gurduafrf rkfbgMj sfihb ivKy idwlI iswK gurduafrf pRbMDk kmytI vwloN krvfey gey aMimRq sMcfr ivc akfl purK dI bKisLsL sdkf mYN pMj ipafiraF dI syvf ‘c sLfml hoeI| Aus idn mYnUM pMj ipafiraF ivcsLfml hox krky isropfE dy ky snmfinq kIqf igaf, ijs leI mYN kmytI dI styj ‘qy KV ky DMnvfd vI kIqf| jykr qusIN ivroD krnf sI qF Aus smyN ikAuN nhIN kIqf, awj ikAuN ? AunHF ikhf ik 15 idnF dy aMdr ies df svfl jvfb sMgqF nUM idE, nhIN qF quhfzy vwloN idqy ibafn  dy iKlfP bfkI iswK sMgqF nfl rlky idwlI gurduafrf pRbMDk kmytI dy dPqr awgy mjbUr ho ky ros Drnf dyxf pvygf| AunHF BfeI rxjIq isMG nMU ikhf ik  afp NUM sRI akfl qKq sfihb dy jQydfr hox df mfx pRfpq hY| kI afp jI dwsogy ik iks mirafdf isDFq dy anusfrqusIN ies PYsly dI  inKyDI kIqI hY| mYN dwsxf cfhuMdI hF ik ipwCly 45 sflF qoN sRomxI iswK smfj(imsLnrI sMsQf) dIaF vwK vwK sLfKfvF ivc iswK bIbIaF pMj ipafiraF dI syvf sYNkVy vfr aMimRq sMcfr ivc inBf cuwkIaF hn| ies gwl df ivrod kdy vI iksy gurduafrf pRbMDk kmytI ny nhIN kIqf|

 

bIbI jgIr kOr ny bIbIaF dy aMimRq sbMDI byloVf ivvfd KVf kIqf : iswK sMgTn

cMzIgVH :- iswK rihq mirafdf ivc ivsLvfsL rwKx vflIaF pMQk jQybMdIaF sRomxI Kflsf pMcfieq, gurmiq igafn imsLnrI kflj luiDafxf, sfihbjfdf juJfr isMG imsLnrI kflj ropV, mfqf sfihb kor gurmiq kflj PrIdfbfd, gurmiq pRsfr syvf susfietI cMzIgVH, dsmysL syvf susfietI cMzIgVH, guriswKI PYmlI klwb, ieMtrnYsLnl Drm pRcfr mMc, Kflsf aYksLn  kmytI, durmiq soDk gurmiq lihr dy numfieMidaF, gurU nfnk mfzl skUl pRIq ngr dy mYnyjr aqy kOmI ivdvfn qy ieiqhfskfr hrijMdr isMG idlgIr ny pwqrkfr sMmyln ivc sRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dI pRDfn bIbI jgIr kOr vwloN bIbIaF dy aMimRq sMcfr ivc sLfml hox dy ivsLy qy isrP ibafnbfjLI krky byloVf ivvfd KVf krn dI inKyDI kridaF ikhf  ik pRDfn df kMm iswK rihq mirafdf nUM ien ibn lfgU krvfAuxf hY, nf ik Aus bfry byloVIaF qy bymqlb ibafnbfjLIaF krnf| AunHF dosL lfieaf ik  bIbI jgIr kOr nvMbr ivc afAux vflI sRomxI kmytI dIcox nUM muwK rwKL ky PokI sLohrq hfsl leI aijhI ibafnbfjI kr rhIhY|

          AunHF kuJ sMsQfvF vwloN iswK rihq mirafdf dI KuwlHI aflocnf krn df gMBIr noits lYNidaF ikhf ik iswK rihq mirafdf sfry pMQ dI sFJI mirafdf hY qy ies nUM kuJ iek jQybMdIaF dIaF BfvnfvF ivc nhIN bMinaf jf skdf| kuJ jQybMdIaF afpxIaF gurmiq isDFq ivroDI BfvnfvF nUM jbrdsqI Kflsf pMQ Auqy Tosxf cfhuMdIaF hn| sRI gurU gRMQ sfihb jI dI bfxI mrd aqy iesqrI ivc iksy qrHF vI mqByd nhIN krdI|

          AunHF ikhf ik  ieQoN qwk ik ienHF ivco kuJ jQybMdIaF sRI gurU gRMQ sfihb dI Gor byadbI krdIaF hoeIaF afpxy zyry ivc dsm gRMQ df pRkfsL sRI gurU gRMQ sfihb dy brfbr krdIaF hn| pMQk jQybMdIaF aKvfAux df aiDkfr kyvl AUnHF nUM jo pMQ pRvfinq iswK mirafdf ivc pUrn ivsLvfsL rwKdIaF hn| kuJ sLKsLIaqF jo aYsy ahuwidaF qy rhy hn, jo kyvl iswK rihq mirafdf dy pihrydfr hn, vwloN mirafdf dy Ault pwK pUrnf hor vI glq hY|

 

svfjIlYNz dI rfxI bxn dI koisLsL ‘c 50 hjLfr nMgIaF kuafrIaF

luijijnI :- rfijaF dy sLok vI inrfly huMdy hn| Coty ijhy dysL svfjIlYNz dI rfjDfnI luijijnI ‘c kwlH aijhf hIiek njLfrf idwisaf jdoN sLihr dy sB qoN vwzy styzIam ‘c rfjy msvfqI qIjy df aijjhf hI sLok pUrf krn leI 50 hjLfr qoN vI ijafdf arD ngn /nMgIaF kuVIaF zwt ky ncIaF|

          jI nhIN, Auh iksy qfnfsLfhI hukm qoN mjbUr ho ky  nhIN nwcIaf sgoN ieh qF rfxI bxn dI KfihsL rwKx vflIaF kuafrIaF dI ‘tfplYsw’ pryz sI| aPrIkI Aup shfrf Kyqr ‘c ieko iek pUrn swqf sMpn smrft msvfqI qIjf tfplYsw zFs dy ies ivsLfl afXojn nUM dyKx leI qyNdUey dI kwL nfl bxI DoqI lwgf ky phuMicaf| Ausdy sfhmxy kuafrIaF suMdrIaF dI BIV mojUd sI jo smrft dI ‘ikRpf idRsLtI’ dI cfhq ‘c isrP imMnI skrtF pf ky afeIaF sn|  ies qoN ielfvf CfqI qoN Auprlf ihwsf nMgf sI| skrt dy nF qy vI pwiqaF nfl bxI skrt sI| dysL dI 13vIN rfxI ucxn leI afXoijq smfgm ‘c rfjy nfl Aus dI mF vI sI ijs nUM ‘gRyt sLI aYlIPYNt’ ikhf jFdf hY|

          iqwKIaF aflocnfvF nfl iGry ies smfgm ‘c 37 sflf  smrft nUM luBfAux ‘c ienHF suMdrIaF ny koeI ksr nhIN CwzI| asl ivc grIbI dI iBafnk mfr sih rhy svfjLIlYNz ‘c rfjy dI ieh PjLUlKrcI aflocnf df sbwb bx rhI hY pr ‘tfplYsw pryz’ ‘c KusLI KusLI ihwsf lY rhIaF kuafrIaF ies dI BrpUr hmfieq krdIaF hn ikAuNik ies nfl AunHF nUM aflIsLfn ijMdgI ijAUx df mOkf iml skdf hY|

          ‘rIz zFs’ asl ‘c nfrIqv df Auqsv hY pr hux ieh nvIN rfxI cuxn leI smrft df inwjI afXojn bx igaf hY| anpVHqf dy mfmly ivc bhuq awgy svfjIlYNz dy keI nfgirk ies Auqsv ‘c kuJ vI glq nhIN mMndy| AunHF muqfbk rfjy nUM Auh sB krn df hwk hY ijs nfl mjLf afAUNdf hY|

 

qlvMzI sfbo ‘c sMpUrnqf idvs AuqsLfh nfl mnfieaf

qlvMzI sfbo :- sRI gurU gRMQ sfihb jI dy agly vrHy ieQy mnfey jf rhy iqMn so sflf  sMpUrnqf idvs dy sbMD ivc ijQy pUrf sfl gurmiq smfgm clfAuxy aqy ies nUM qRY-sLqfbdI dy rUp ivc mnfAux leI sRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI ny bfkfiedf rUp ivc pRogrfm aYlfn idwqf hY|  ies sLqfbdI nUM smripq ieQoN dy qjvIjLsLudf kfrjF dy pMjfb srkfr ny vyrvy mMg ley hn|

          awj ieQy qKq sfihb ivKy sRI gurU gRMQ sfihb df 299 vF sfl sMpUrnqf idvs iswK sMgqF vwloN pUrI sLrDf Bfvnf nfl vwzy pwDr qy mnfieaf igaf| svyr vyly ieiqhfsk gurduafrf dmdmf sfihb ivKy pRkfsL hoey  afKMz pfTF dy Bog pfey gey| qKq sfihb dy  muwK gRMQI BfeImfn isMG ny ardfs kIqI| AuprMq bfbf zwlH isMG  dIvfn hfl ivKy Dfrimk  smfgm dOrfn sInIar mIq pRDfn sRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI jQydfr gurpfl isMG  gorf ny  agly sfl ieQy mnfey jfx vfly sRI gurU gRMQ sfihb dy 300sflf sMpUrnqf idvs nUM qRY-sLqfbdI dy rUp ivc mnfAux df sROmxI kmytI vwloN aYlfn kIqf| AunHF dwisaf ik sLqfbdI dy sbMD ivc sfrf sfl kIqy jfx vfly Dfrimk smfgmF dI surUafq awj qoN hI kIqI  jf rhI hY| jQydfr gorf ny  ikhf ik sRomxI kmytI vwloN iek ivsLysL rUp ivc DrmpRcfr  lihr clfeI jf rhI hY| jo lokF nUM nisLaF aqy Brm BulyiKaf ivcoN inkfl  dy muwK smfgmF ivc isLrkq krn leI pyRrq krygI| ies mOky AunHF mfqf sfihb kOr grljL kflj ivKy lVkIaF nUM tRyinMg dyx leI gqkf kmytI df aYlfn vI kIqf|

          qKq sRI dmdmf sfihb dy isMG sfihb jQydfr blvMq isMG nMdgVH ny ikhf ik sRI gurU gRMQ sfihb ‘c aQfh sLrDf rwKx vfly hr iensfn df PrjL bxdf hY ik Auh mVHIaf msfxf aqy dyhDfrI gurUaF ipwCy lwg ky guMmrfh hox dI QF sRI gurU gRMQ sfihb dy lV lwgy| gurU nfnk dyv XUnIvristI  aMimRqsr dy zf[ blvMq isMG ny ikhf ik iqMn so sflf  sMpUrnqf idvs bhuq hI mhwqv rwKdf hY dmdmI tksfl dy muKI bfbf rfm isMG ny ikhf ik gurU df mflvf aKvfAux vflf  ieh ielfkf nisLaF ivc zuwb cilaf hY jo ik bhuq hI icMqf df ivsLf hY| ies leI hr  iswK df PrjL bxdf hY| ik Auh iqMn so sflf sMprUnqf idvs nUM smripq ho ky iswKI nUM bcfAux aqy nojvfn pIVHI nUM  nisLaF dI dld ivcoN kwZ ky gurU dy lV lfAux df pRx kry| AunHF  ny agly sfl qlvMzI sfbo ivKy tksfl df iqMn so sflf  sQfpnf idvs vwzy pwDr qy mnfAux df aYlfn vI kIqf| smfgm ivc hornF qoN ielfv sRomxI akflI dl(b) dy jnrl skwqr blivMdr isMG BUMdV, qKq sRI dmdmf sfihb dy muwK gRMQI BfeImfn isMG, sMq pRIqm isMG mwlHVI, ivDfiek buwZlfzf hrbMq isMG dfqyvfs, amrjIq isMG iswDU, Bolf isMG igwlpqI, hYzw gRMQI mukwqsr hrpRIq isMG, rxDIr isMG rozy, ipRMsIpl amrjIq isMG, ipRMsIpl birMdr kOr, mYnyjr BrpUr isMG afid hfjr sn|

 

mnmohn isMG qy krjLeI vwloN dihsLqgrdI iKlfP lVfeI qyjL krn df swdf

kfbul :- Bfrq dy pRDfn mMqrI zf[ mnmohn isMG qy aPgfinsqfn dy rfsLtrpqI hfimd krjLeI ny dihsLqgrdI nfl inptx leI mojUdf XqnF nUM duuwgxf krn df swdf idwqf hY| zf[ mnmohn isMG ny dihsLqgrdI nfl inptx leI mojUdf XqnF  nUM duwgxf  krn df  swdf idwqf hY| zf[ mnmohn isMG ny dihsLqgrdI nUM mnuwKqf df sB qoN vwzf Kqrf krfr idMidaF aPgfinsqfn nUM ies smwisaf nfl inptx ivc mdd dyx dI pysLksL kIqI hY| AunHF dy  dhfikaF qoN jMg nfl pIVq aPgfinsqfn dy punr inrmfx qy muV vsybf pRogrfm leI pMj kroV amrIkI zflr dI hor mdd dyx df aYlfn vI kIqf| dovyN afgU sFJI pwqrkfr kfnPrMs nUM sMboDn kr rhy sn| ies moky sRI krjLeI ny afs pRgtfeI ik Bfrq qy pfiksqfn ivc sbMD suDrn kfrn Bfrq-pfik aPgfinsqfn sVkI mfrg KuwlH jfvygf| dUjy pfsy zf[ mnmohn isMG ny ikhf ik Auh ierfn qy  qurkmyinsqfn qoN Bfrq leI gYs, pfeIp lfeIn rfhIN ilafAux nUM qrjIh dy  rhy hn| sRI krjLeI ny afpxy dysL nUM sfrk df mYNbr bxfAux dI iewCf pRgtfeI aqy zf[ mnmohn isMG vwloN Bfrq PyrI leI idwqf swdf pRvfn kr ilaf| ies moky dovF  afgUaF dI hfjLrI ivc iqMn smJOiqaF Aupr dsqKq vI hoey| dovF afgUaf ny BrvIN gwlbfq bfad sFJf ibafn jfrI kIqf|

          pRDfn mMqrI mnmohn isMG awj svyry sKq surwiKaf pRbMDF hyT idwlI qoN kfbl rvfnf hoey| AunFH nfl jfx vfilaF ivc AunHf dI pqnI gursLrn kOr, ivdysL mMqrI, ky[ ntvr isMG, kFgrs aYm[pI[ rfhul gFDI, qy keI sInIar aiDkfrI sLfiml sn| AunHF df aPgfinsqfn phuMcx qy inwGf svfgq hoieaf| hvfeI awzy qy aPgfinsqfn dy gRih mMqrI alI aihmd jlflI ny svfgq kIqf| rfsLtrpqI mihl ‘c sLfndfr afE-Bgq hoeI| dovF afgUaF ny KuwlH ky bhuq sfry mwuidaF Aupr gwlbfq kIqI|

 

kYnyzIan gruwp srbjIq dI irhfeI leI ptIsLn krygf

iBwKIivMz :- kYnyzIan pfrlImYNt ny srbjIq  isMG dI PFsI rokx dy mfmly icv sfAUQ eysLIan ihAUmn rfeIts gruwp nUM pfiksqfn dI srv Aucw adflq ‘c qfjfL ptIsLn dfier krn dI sihmqI dy idwqI hY| kYnyzf qoN Pon rfhIN gwlbfq kridaF gruwp dy skwqr sIql dfs klyr ny dwisaf ik sMgTn df iek vPd jld hI pfiksqfn dy rfsLtrpqI jnrl pRvyjL musLrwP nfl ies sbMD ivc imlygf|

 

pRDfn mMqrI dI njLr ivc aPgfinsqfn df dOrf bhuq hI ‘lfhyvMd’

nvIN idwlI :- pRDfn mMqrI mnmohn isMG ny awj ikhf hY ik AunHF df  do idnF aPgfinsqfn dOrf ‘lfhyvMd’ irhf hY qy AunHF nUM ies dOsq mulkq df dOrf krky prqx qy bhuq hI qswlI hY| kfbl qoN ieQyprq ky AunHF ny pwqrkfrF nUM ikhf, “ qkrIbn 20 sfl qbfhI aqyjMg dy sfey hyT rhy aqy huxy huxy ies sfey ‘coN inklx dy Xqn kr rhy mulk aPgfinsqfn dI punr AusfrI qy ivkfs dy aml ‘c BfeIvfl bxnf Bfrq vfsqy bhuq hI mfx vflI gwl hY”|

          AunHF ny ikhf ik AunHF ny kwlH aPgfinsqfn nUM 5 kroV zflr dI ijhVI shfieqf dyx df aYlfn kIqf hY, Auh Bfrq vwloN pihlF aYlfnI hoeI 50 kroV zflr dI shfieqf nfloN vwKrI hY|

kfbul : ies qoN pihlF  Bfrq pfiksqfn ivcfly amn amfn dI  bhflI dy aml nUM hor puKqf krn aqy dohF mulkF dy afpsI  muwdy inbyVn leI cwl rhI gwlbfq dy awgy vwDx df jfiejLf lYx leI Bfrq dy pRDfnmMqrI zf[ mnmohn isMG, 14 sqMbr nUM inAUXfrk ivKy pfiksqfn dy rfsLtrpqI jnrl pRvyjL musLrwP nfl mulfkfq krngy| cfr mhIny bfad ho rhI ies mulfkfq qoN rwKIaF jf rhIaF afsF dy sbMD ivc pwqrkfrF vwloN puwCy gey svflF dy jvfb bhuq hI bcf bcf ky idMidaF hoieaf pRDfn mMqrI ny awj  ieQy ies  mulfkfq dI qfrIK aYlfnI|

 

ismrnjIq isMG mfn dI juzIsLl ihrfsq 10 qwk vDI

afnMdpur sfihb :- sRomxI akflI dl (a) dy pRDfn ismrnjIq isMG mfn nUM awj iewQoN dy sInIar izvIjLnl juzIsLl mYijstRyt afr[ky kuMzl dI adflq ny muV 10 sqMbr qwk juzIsLl ihrfsq ivc Byj idwqf| sRI mfn dI pysLI leI pMjfb puils vwloN loVoN ijafdf sKq surwiKaf pRbMD kIqy gey sn|awj pysLI dOrfn AunHF nUM pwqrkfrF nfl gwlbfq krn dI afigaf nhIN idwqI geI|

          sRI mfn ny  afpxf hwQ ilKq ZfeI pMinaf df ibafn pwqrkfrF qwk puwjdf kIqf, ijs ivc AunHF ikhf ik irhfeI AuprMq Auh Bfrq dy rfsLtrpqI nUM imlxgy qy iswKF pRqI Bfrq srkfr dI kiQq nIqI df sKq ivroD krngy| sRI mfn ny ikhf ik srbjIq isMG dI PFsI df mfmlf Porn hwl hoxf cfhIdf hY qy AunHF dI pfrtI PFsI dI sjLf df ivroD krdI hY| afpxy ibafn ivc sRI mfn,sRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dI pRDfn jgIr kOr qy KUbL vrHy qy AunHF  nUM jrfiem pysLf ibrqI dI aorq dwisaf|AunHF ny mhfrfsLtr dIaF bfr zFsrf dy hwk ivc hfa df nfarf mfiraf|

 

amrIkf ‘c iBafnk qUPfn nfl BfrI qbfhI, lwKF lok Gr Cwz ky Bwjy

vfisMLgtn :- AuqwrI amrIkf ivc iBafnk  qUPfn ‘kYtrInf’ dI dihsLq kfrn lwKF lok afpxy GrF nUM Cwz ky surwiKaq QfvF vwl cly gey hn| inAU afrlIanjL sLihr vwl 280 ik[mI pRqI GMty dI rPqfr nfl vwD rhy ies qUPfn ny smuwMdrI kMiZaf vfly ielfikaF ivc BfrI qbfhI mcfeI hY| Bwjx ivc asmrQ hjLfrF lok sLihr dy bfhr iek CwqrI vrgI plya  grfAUNz bxf ky iewkTy hoey pr qUPfn ny AusdI Cwq Auzf idwqI| qUPfn  kfrn ies ieiqhfsk sLihr nUM Kqrf pYdf  ho igaf hY| mOsm ivBfg ny lwgBwg 10 lwK dI afbfdI vfly inAU afrlIanjL sLihr aqy qUPfn pRBfivq hornF ielfikaF nUM keI hPiqaF dI KflI krfAux  dI icqfvnI idwqI hY| qUPfn kfrn AucIaF iemfrqF nUM Kqrf hY aqy Auh Zih skdIaf hn| mOsm ivBfg ny cOks kiqf hY ik qUPfn kfrn smuMdrI pfxI dIaF lihrF 28 Puwt AucIaF AuT skdIaF hn| ies kfrn lueIsIafnf sUby ivc pfxI dfKl ho skdf hY| smuMdrI kMiZaf vfly ielfikaF dI hflfq pihlF qoN hI Krfb hY| qUPfn dy awj rfq qwk AuQy phuMcx dI hoeI qfVnf kfrn lok jldI qoN jldI sLihr ‘coN inkl jfxf cfhuMdy sn ijs kfrn sVkF qy jfm lwg igaf| kYtrInf dIaF iBafnk lihrF lusIafnf sUby dy smuMdrI kMizaF vfly  ielfikaF qwk phuMc geIaF hn aqy ienHF vwloN iksy pl ieiqhfsk sLihr inAU afrlIarnjL nUM afpxI lpyt ivc lY lYx df zr hY| BfvyN qUPfn dI rPqfr mwTI hY pr qyjL rPqfr cwl rhIaF hvfvF aqy mohlyDfr mINh ny lusIafxf dy smuMdrI kMiZaf dy KyqrF ivc qbfhI mwcf idwqI hY| imafmI dy nYsLnl cwkrvfq kyNdr muqfbk awj bfad dupihr ZfeI vjy (BfrqI smF) ieh qUPfn lusIafnf qoN 145 ik[mI[ dUr dI|

 

pfik suprIm kort ivc dfier krn leI srbjIq dI apIl iqafr  

jlMDr :- pfiksqfn ivc PFsI dI sjLf  df sfhmxf kr rhy BfrqI kYdI srbjIq isMG dy vkIl abdul hmId ny adflq dy PYsly nUM suprIm kort ivc cuxoqI dyx leI ptIsLn iqafr kr leI hY aqy iek awD idn ivc ieh ptIsLn dfier kr idwqI jfvygI| dUsry pfsy srbjIq isMG dy pirvfr ny awj ieQy mMg kIqI ik Ausdy kys dI mjLbUqI nfl pYrvfeI krn leI koeI AuGf vkIl pfiksqfn Byijaf jfvy aqy pfiksqfn srkfr qoN vkIl Byjx aqy srbjIq nfl mulfkfq dI iejfjLq mMgI jfvy| AunHf ikhf ik mfihr vkIl AuQy jf ky sfry kys dI pVqfl qoN bfad kfnUMnI qy qknIkI rfey dy skdf hY|

          jlMDr ivKy iek aKbfr dy dPqr ivc phuMcI srbjIq dI BYx dlbIr kOr ny Aukq jfxkfrI idMidaf ikhf ik kYnyzf qoN vI mnuwKI aiDkfr sMgTn dI iek tIm srbjIq isMG nUM kfnUMnI mdd dyx leI jldI pfik puwj rhI hY| AunHF ikhf ik pfiksqfn ivc mnuwKI aiDkfrF dIaf afgU afsmF jhFgIr vwloN inXukq vkIl ibRj rfE vI srbjIq df kys lV rhI hY aqy Auh AunHF dy lgfqfr sMprk ivc hY | jd AunFH  nUM puWiCaf  igaf ik  srbjIq df pirvfr  kfnUMnI  jLrUrqF pUrIaF krn leI pfiksqfn  dy rfsLtrpqI  pRvyjL muWsLrP kol rihm  dI apIl krygf qF bIbI dlbIr kor ny ikhf ik  Auh  ies bfry  kfnUMnI  mfihrF nfl ivcfr -vtFdrf kr  rhy hn ,jy Bfrq srkfr  df koeI AuWc  nyqf  ieh Brosf  dyvy ik  Auh aijhI  apIn mnjULLr  krvf lvygf  qF pirvfr  vI  rihm dI  apIl krn  bfry  soc skdf hY | AunFH  ikhf ik 14 sfl lMbI lVfeI  lVky Auh  pfiksqfn srkfr kol srbjIq dI  bygunfhI  dy sfry sbUq  aqy Aus dI  aslI pCfx  bfbf  sfry dsqfvyjL Byj cuWky hn | ies krky  AunFH df sB pMjfbIaF  nUM apIl hY ik Auh ies Bfvnf dy mWdynjLr  hI srbjIq  bcfE muihMm df sfQ dyx|

          bIbI  dlbIr  kor ny ikhf  ik srbjIq  df mfmlf  dohF dysLf ivckfr sLFqI  aml vDfAux  df pul bx skdf hY | ies vfsqy  sfiraF nUM rfjnIqI  aqy Drm qoN AuWpr  AuwT ky  mfnvqf  dy Bly  leI ieh mfmlf  qyjIL nfl  AuTfAuyxf  cfhIdf hY | ies mfmly  dy suKwd hWl nfl dohF  dysLf dy sbMD mjLbUq  hoxgy  hI, sgoN iek nvF  ieiqhfs  vI  ricaf jfvygf| bIbI  dlbIr kor  ny AumId jLfhr  kIqI ik  srbjIq  dI vWzI  puWqrI  svrndIp df  jnm idn 11 akqUbr  hY Aus qoN pihlF  pirvfr  ivc KusILaF  prq afAuxgIaF| AunFH ikhf ik aWj pUrf dysL srbjIq dy hWk ivc zwt igaf hY| lok afpxy afp qrIky nfl duafvF kr rhy hn | AunFH  ikhf ik rfsLtrpqI abduwl klfm nUM vI ies mfmly ivc srgrm  BUimkf adf krnI  cfhIdI hY aqy iek musilm hox  dy nfqy  AunFH  qoN vDyry AumId vI hY| AunFH ikhf ik Bfrq-pfik nUM  kYdIaF dI adlf bdlI  df aml qyjL krnf cfhIdf hY, ikAuNik bhuq sfry pirvfrF df BwivK AunFH nfl juiVaf hoieaf hY|

 

Bfrq -pfik gRih skWqrF  dI gWlbfq  ivc dfAUd  df muWdf  BfrU, srbjIq  df mfmlf  hfsILey qy nvIN idWlI:  Bfrq aqy pfiksqfn  dy gRih  skWqrF  dI gWlbfq  dy pihly  dor ivc  aWj  aMzr  vrlz  afgU  dfAUd iebrfhIm  dI hvflgI df muWdf pRmuWKqf qy jfx kfrn lfhor  jyl ‘c bMd moq dI sjLf pRfpq BfrqI  nfgirk  srbjIq  isMG dI sjLf  dI muafPI  aqy  Aus dI  vqn vfpsI  bfry BwiKaf mfmlf hfsILey qy clf igaf hY| Bfrq,pfiksqfn  qoN AuNQoN dIaF jylHF ivc bMd 435 sLihrIaF dI irhfeI Ausy qrjL qy cfhuMdf hY ijs  qrFH  Bfrq ny pfiksqfn  dy 54 sLihrI  irhfa  kIqy sn|

            Bfrq  smyq  amrIkf  nUM sB qoN vD  loVINdy  dfAUd iebrfhIm  dI krFcI ‘c  pWky sbUq dyx dy bfvjUd pfiksqfn dfAUd  dy afpxy dysL ivc hox qoN ienkfr  krdf af irhf hY| 18 agsq nUM pfiksqfn  dI suprIm kort  ny srbjIq  isMG nUM bMb DmfikaF df dosIL dWsidaF  kYdI sjLf suxfeI sI| Bfrq aqy pfiksqfn dy gRih skWqrF dI gWlbfq df muWdf hux kYdIaF dI adlf-bdlI dy rUp ivc bdl igaf hY| dfAUd iebrfhIm  aqy 30 hornF  aWqvfdIaF  nUM Bfrq dy hvfly kIqy  jfx df muWdf pRmuWK ho igaf hY | aWj  pihly dor  dI gWlbfq  ivc vI iesy qy ivcfr kIqf igaf| srbjIq isMG  df mfmlf  hux hyTF  cwlf igaf gWlbfq suLrU hox qoN  pihlf kyNdrI  gRih skWqr  sRI  vI[ky duWgl ny  dwisaf ik  gWlbfq  dorfn muWK rUp ivc aWqvfd  aqy nsILlIaF  dvfeIaF  dI smWgilMg  nfl sbMDq  muWdy hI AuTfey jfxgy|AunFH ikhf ik sFJy aYlfn pWqr ‘c jnvrI 2000  ivc  kIqy gey aYlfn df ijLkr kIqf igaf hY  ijs  aDIn Bfrq  ivroDI aWqvfd  leI  pfiksqfn  dI jLmIn  dI vrqo nf hox  dyx dI gWl vI khI geI hY| dfAUd iebRfihm smyq hornF aWqvfdIaF nUM Bfrq nUM soNpy jfx dy svfl qy sRI duWgl ny ikhf ik myrf ivcfr hY ik ieMnFH aprfDIaF nUM kfnUMn  dy Gyry ivc rwK ky mukwdmF clfieaf jfxf cfhIdf hY| AunFH ikhf ik  jdoN asIN  ieh kihMdy hF ik AuQy  aWqvfdIaF  kYNp nhI hoxy cfhIdy  qF Aus  df Bfv  ieh hY ik  Auh kYNp sWcmuWc  AuQy nhI hoxy cfhIdy| jdoN asIN  ieh kihMdy hF ik Bfrq ivc nklI not nhI  Byjy jfxy cfhIdy pr asl ivc ieMJ nhI ho irhf|

 

ismrnjIq  isMG mfn dI juzIsLl ihrfsq  10 qWk  vDI

afnMdpur sfihb : sRomxI akflI dl (a) dy pRDfn ismrnjIq isMG mfn  nUM aWj  ieWQo dy sInIar  izvIjLnl  juzIsLl  mYijstryt afr[ky  kuMzl dI adflq  ny muV  10 sqMbr  qWk  juzIsLl ihrfsq  ivWc Byj idWqf | sRI mfn  dI pysIL leI pMjfb  pulIs vwlo  loVo ijLafdf  sKLq  surWiKaf  pRbMD kIqy  gey sn | aWj pysLI dorfn AunFH nUM  gWlbfq krn dI afigaf nhI idWqI geI| sRI mfn ny  afpxf  hWQ ilKq ZfeI pMinaF  df ibafn  qWk puWjdf  kIqf, ijs ivWc AunFH  ikhf ik  irhfeI  AuprMq  Auh Bfrq  dy rfsLtrpqI   nUM imlxgy  qy isWKf  pRqI  Bfrq srkfr  dI kiQq nIqI  df sKq  ivroD krngy | sRI mfn ny  ikhf ik srbjIq isMG  dI  PFsI df mfmlf  Porn hWl hoxf cfhIdf  hY qy  AunFH dI pfrtI  PFsI  dI sjLf  df ivroD krdI hY | afpxy ibafn  ivWc sRI mfn  sRomxI  gurduafrf pRbMDk  kmytI dI pRDfn  jgIr kor  qy KUb vryH  qy  AunFH nUM  jrfiem  pysL ibrqI  df aorq dWisaf | AunFH ny mhfrfsLtr  dIaF  bfr zFsrF  dy  hWk ivc nfarf mfiraF |

 

bIbI jgIr kor vlo pYdf kIqy ivvfd ipWCy  bfdl df hwQ : rvIieMdr

jlMDr:akflI dl 1920dy pRDfn  rvIieMdr isMG ny dosL lfieaf ik isWK sMsQfvF  aqy isWK Dfrimk  mirafdf  bfry  sRomxI  gurduafrf  pRbMDk kmytI dI pRDfn bIbI jgIr kor aqy dUsry ahwudydfrF vWlo pYdF kIqy jf rhy byloVy ivvfd ipWCy sRomxI akflI dl dy pRDfn sRI pRkfsL isMG bfdl  df isWDf  hWQ hY| aWj ieQy jfrI iek ibafn rfhIN AunfH ikhf ik pMjfb ivDfnsBf dI agfmI  cox ivc bfdl  dl dI  hfr nUM  sfhmxy  dyK ky  bfdl aijhy ivvfd KVyH kr rhy hn qF  jo isWK  pMQ nUM BMblBUsy  ivc pf ky Auh muV  sWqf hfsl  kr skx| rvIieMdr  isMG ny  aYlfn kIqf ik akflI  dl 1920 aqy sihXogI  jQybMdIaF  sRomxI kmytI qy kfbjL iswK ivroDI ansrF aqy bfdl dl dy BfjpfeI rMg ivc rMgy  nyqfvF  nUM iksy vI  hflq  ivc isWK  mirafdf  aqy  pRMprfvF nfl CyVKfnI  dI iejfjLq nhI  dyvygf| AunFH ikhf ik isWK pMQ ies mfmly  qy pUrI qrFH  iek juWt  hY  aqy bfdl  dI  soVI  vot  rfjnIqI nUM  pCfVn leI ipWCy nhI  htygf| AunFH ny sRomxI kmyytI dI pRDfn bIbI jgIr kor aqy sRI  bfdl nUM  cuxoqI idWqI ik  jykr AunFH  nUM isWK aorqF dI numfieMdgI  df eynf hI  iPkr hY  qF Auh  isWK aorqF nUM  sRomxI kmytI  dIaF ahwudydfrIaF Drm pRcfr kmytI aqy isWK sMsQfvF  dy trwstF  ‘c iek  iqhfeI,numfieMdgI  dyx dI  juarq krn | AunFH  ny ikhf ik sRomxI kmytI ‘c  mYnyjr aqy skWqr dy ahwudy Auwpr  ies vyly koeI vI aorq kMm nhI kr rhI| sRomxI kmytI  dy mulfjLmF dI  kuWl igxqI nf dy brfbr hY| iesy qrFH Drm pRcfr kmytI aqy isWK sMsQfvF dy trWstF  ivc isWK  aorqF nUM koeI  jgfH  nhI idWqI geI| AunFH dosL lfieaf ik  bIbI  jgIr kor aqy sRI bfdl nUM isWK aorqF dI numfieMdgI df koeI iPkr nhI sgoN Auh ies dy bhfny isWK gurUaF  vWlo kfiem  pRMprfvF  df mKol  Auzf rhy hn |AunFH df kihxf hY ik  ieh sfijsL iswK pMQ  nUM kmjoLr  krn leI  GVI geI hY qF  jy sfDfrn  isWK ies byloVI  bihs  ivc AulJ ky  rih jfx aqy ies  roly -rWpy  ivc sRI bfdl afpxy muMzy nUM muWK mMqrI  vjoN Tos dyx| akflI dl dy pRDfn  sRI  rvIieMdr isMG ny dosL lfieaf ik bIbI jgIr kor sRomxI kmytI dy pRbMD nUM iek  zyry dI qrFH hI clf rhI hY aqy ies soc aDIn afpxy-afpxy inWjI  mq nUM  isWK pMQ  AuWpr Tosxf  cfhuMdI hY | AunFH ikhf ik isWK  gurUaF  vwlo kfiem pwRQf nUM bdlx df sRomxI kmytI smyq  iksy nUM  vI koeI  aiDkfr  nhI hY | AunFN muqfbk pMj ipafiraF  dI sMsQf  dsvyN pfqsLfh  ny kfiem kIqI hY,ies nfl iksy vwlo vI  CyVCfV nUM brdfsLq nhI  kIqf jf skdf| AunFH ies gWl qy joLr idWqf ik  dUsry isWK Dfrimk mfmilaF bfry  vI iekwly qor qy   PYslf lYx  df sRomxI kmytI  dI pRDfn  nUM koeI  hwk nhI | aijhy sfry  PYsly  isWK  sMprdfvF  nfl hI  sFJI rfey  aqy  sihmqI  ngl hI ley jf skdy hn | AunFH bIbI  jgIr kor nUM  slfh idWqI  ik Auh afpxy  aiDkfr Kyqr  ivc hI rihx  aqy gurduafiraF  dy pRbMD  nUM ibhqr  bxfAux vWl hI iDafn  dyx|AunFH ikhf ik  bIbI isWKf dI  Dfrimk  rihnumf  nhI hY | AunFH  dWisaf ik  akflI dl 1920 df  Dfrimk ivMg  ijs dy mwuKI  BfeI  jsvIr isMG  Kflsf hn,siQqI df jfiejLf lY irhf hY| Dfrimk ivMg dI irport pRfpq hox ipWCo pfrtI  ies mfmly Aupr  ivafpk pRogrfm AulIkygI|

 

bIbI jgIr kOr ssqI suLhrq leI pMQ akflI dl nUM AulJxF ‘c Psf rhI hY : klwkqf

jlMDr :-iswK bIbIaF dy drbfr sfihb ivc kIrqn dI syvf inBfAux, drbfr sfihb ivc pflkI dI aqy hor syvf krn aqy AunHF nUM pMj ipafiraF ivc sLfiml krn ijhy muiwdaF qy sROmxI gurduafrf  pRbMDk kmytI dI pRDfn bIbI jgIr kOr vwloN afpy kIqy jf rhy aYlfnF sdkf iCVy ivvfd ny awj Aus vyly iek nvF aqy gMBIr moV kwt ilaf jd bIbI jgIr kOr dy ies ivcfr df ivroD kr rhy sfbkf  mMqrI aqy sROmxI kmytI dy sfbkf skwqr s[ mnjIq isMG klwkqf ny pMQk aqy sRomxI akflI dl dI lIzrisLp nUM sucyq kIqf ik jy ssqI suhrq leI pMQ aqy sRomxI akflI dl nUM AulJxf ivc Psf rhI  bIbI jgIr kOr nUM smF rihMdy nf zwikaf igaf qF iswK Drm ivc Ausy qrHF dy vKryvyN rihq mirafdf ivc CyVKfnI krn qy keIaf DrmF ivc pYdf hox mgroN ienHF DrmF ivc spwsLt qOr qy lIkF iKwcIaF geIaF|

          bIbI jgIr kOr vwloN bIqy idnIN cMzIgVH ivKy s[ klwkqf vwl iesLfrf krky AunHF nUM rihq mirafdf bfry pqf nf hox bfry kIqI geI itwpxI df juafb idMidaF s[ klwkqf ny ikhf ik asl ivc Auh mMndy hn  ik rihq mirafdf iksy vI Drm aqykOm leI iek sMvydnsLIl muwdf huMdf hY| ijs bfry koeI vI PYslf jnqk bihs CyV ky nhIN sgoN ivdvfnF, ieiqhfskfrF aqy mfihrF dI rfey nfl kIqf jf skdf hY| AunHF ikhf ik pMQ rqn mfstr qfrf isMG qoN lY ky sv[ jQydfr gurcrn isMG tOhVf ijhy kOm dy afgUaF dy vyly pRBfvI rhI rihq mirafdf nUM Dfrimk qOr qy gUVHy hoey afgUaF ny vI bdlx dI koisLsL nhIN kIqI| AunHF ikhf ik bIbI jgIr kOr ieh glq pRBfv dyx dI koisLsL kr rhy hn ik sLfied Auh hI iesqrIaF dy hwk ivc hn aqy asIN iesqrI ivroDI hF| s[ klwkqf ny ikhf ik iswK Drm iek ienklfbI Drm hY ijs ny  bfkI sfry DrmF qoN vwD aiDkfr aOrqF nUM idwqy hn| AunHF ikhf ik ieh smJ nhIN afAuNdI ik awj ies muwdy qy jfx buwJ ky ivvfd ikAuN KVHf kIqf jf irhf hY ?

          s[ klwkqf ny ikhf ik bIbI jgIr kOr nUM sLfied ieh hI nhIN pqf ik sRI drbfr sfihb dI rihq mirafdf iswK rihq mirafdf ‘c nhIN afAuNdI| AunHF ikhf iks sRI drbfr sfihb ivc BfeI sfihb BfeI mnI isMG dI ilKI ‘dsqUr-ey-aml’ muqfbk hI mirafdf rwKI jFdI hY| AunHF ikhf ik  sRI gurU gRMQ sfihb dI asvfrI sRI hirmMdr sfihb ivc afAux  qoN pihlF kIrqn surU ho jfxf, ardfs qoN pihlF hI hukmnfmf ilaf jfxf, gurU gRMQ sfihb dI afmd qy BwtF dy svweIey pVHy jfx, sRI hirmMdr sfihb ivc kyvl gurbfxI kIrqn hoxf, koeI kQf, kivqf vfrF qy lYkcr dI iejfjLq nf hoxf, ‘boly so inhfl siq sRI akfl’ df jYkfrf vI nf lwgxf, inqnym dy pfT nf hoxy smyq keI aYsIaF gwlF hn ijnHF qoN spwsLt hY ik sRI hirmMdr sfihb dI mirafdf bfkI gurduafiraF nfloN vwKrI hY|

           akflI afgU ny afiKaf ik asl ivc bIbI  jfgIr kOr ssqI sLuhrq leI kOm aMdr ivvfd pYdf kr rhI hY| AunFH ikhf ik bIbI jgIr kOr df sRomxI kmytI qy koeI kMtrol nhIN hY aqy ieh gwl Auh pfrtI pRDfn pRkfsL isMG bfdl dy sfhmxy iek mIitMg ivc mMn cuwky hn| AunHF ikhf ik bIbI jgIr kOr qy rojL qrHF qrHF dy dosL lwg rhy hn ijnHF ivc sRomxI kmytI pRbMDF aqy PMzF ivc Gflf mflf hox ijhy gMBIr dosL sLfiml hn| AunHF ikhf ik  aYsy aYsy mfmly vI AunHF dy  noits ivc hn ijwQy pMzfl lgfAux leI 40-40 lwKI dy ibwl bx gey pr aMq 8-10 lwK ivc inptfrf kIqf igaf|

 

hirafxf leI vwKrI gurduafrf pRbMDk kmytI df mfmlf KtfeI ‘c cwTf ivdysLI dOry qy rvfnf

cMzIgVH :- hirafxf leI vwKrI gurduafrf pRbMDk kmytI bxfAux df mfmlf iPr KtfeI ivc pY igaf lwgdf hY| ies kmytI dI ajy qwk pihlI mIitMg vI nhIN ho skI, hflFik kmytI dy cyarmYn hirafxf ivDfnsBf dy spIkr s[ hirmoihMdr isMG cwTf ny aYlfn kIqf sI ik mIitMg qurMq bulfeI jfvygI| pqf lwgf hY ik  s[ cwTf kwlH 30 agsq nUM lwgpg iek mhIny dy dOry leI ivdysLF nUM rvfnf ho rhy hn| AuDr rfj dy ieiqhfsk gurduafiraF dI syvf sMBfl leI vwKrI gurduafrf pRbMDk kmytI dI mMg nUM lY ky sMGrsL krn vfly ies rfj dy iswKF dI mIitMg sLfhbfd ivc hoeI, ijs ivc mMg  kIqI geI ik cwTf kmytI afpxI irport 2 mhIinaF dy aMdr aMdr pysL kry aqy hirafxf ivDfnsBf df ivsyLsL iejlfs bulf ky loVINdf ibwl pysL kIqf jfvy| idlcsp gwl ieh hY ik hirafxf srkfr nUM cwTf kmytI giTq krn bfry jo noitiPkysLn jfrI kIqf hY, Aus ivc ieh gwl sLfiml nhIN kIqI geI ik ieh kmytI ikMny smyN ivc afpxI irport pysL krygI| sMBv hY ik  kmytI afpxI irport iqafr krn smyN ies aihm nukqy nUM vI sfhmxy rwKy ky kI nihrU qfrf isMG smJOqy  anusfr iswK gurduafrf aYkt 1925 ivc sRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI aMimRqsr dI sihmqI qoN ibnF hirafxf srkfr vwloN soD krnf kfnUMnI idRsLtIkox qoN TIk rhygf|

 

bIbI jgIr kOr iswKF dI Dfrimk rihnumf nhIN : rvIieMdr isMG

jlMDr :- akflI dl 1920 dy pRDfn s[ rvIieMdr isMG ny dosL lgfieaf hY ik iswK sMsQfvF aqy iswK Dfrimk mirafdf bfry sROmxI gurduafrf pRbMDk kmytI dI pRDfn bIbI jgIr kOr aqy hor ahuwdydfrF vwloN pYdf kIqy jf rhy byloVy ivvfd ipwCy sRomxI akflI dl bfdl dy pRDfn s[ pRkfsL isMG bfdl df iswDf hwQ hY| awj ieQy jfrI iek ibafn ivc AunHF ikhf afgfmI coxF ivc hfr nUM sfhmxy vyK ky s[ bfdl aijhy ivvfd KVhy  kr rhy hn qF jo iswK pMQ nUM BMbl BUsy ivc pf ky swqf hfsl kIqI jf sky| s[ rvIieMdr isMG ny s[ bfdl aqy bIbI jgIr kOr nUM cuxoqI idwqI ik jy AunHF nUM siwK aorqF dI numfieMdgI df ieMnf hI iPkr hY qF Auh iswK aorqF nUM sRomxI kmytI dIaF ahuwdydfrIaF, Drm pRcfr kmytI aqy iswK sMsQfvF dy trwstF ‘c iek iqhfeI numfieMdgI dyx| s[ rvIieMdr isMG ny ies gwl qoN  duwK pRgtfieaf ik sRomxI kmytI vrgI sMsQf  iswK gurUaF vwloN kfiem pRMprfvF nUM soDx qy quwlI hoeI hY qF jo iswK pMQ dy buinafdI srUp nUM nuksfn phuMcfieaf jf sky| AunHF dosL lgfieaf ik bIbI jgIr kOr sRomxI kmytI pRbMD nUM iek zyry dI qrHF clf rhy hn aqy afpxy inwjI mwq nUM iswK pMQ Aupr Tosxf cfhuMdy hn| AunHF ikhf ik  iswK gurUaF vwloN kfiem pRQf nUM bdlx df iksy nUM koeI aiDkfr nhIN| AunHF ikhf ik  bIbI jgIr kOr iswKF dI Dfrimk rihnumf nhIN hY| pfrtI dy kOmI pRYsw skwqr qyijMdr isMG pMnU vwloN jfeI ies pRYsw ibafn ivc s[ rvIieMdr isMG ny ikhf ik akflI dl 1920 df Dfrimk ivMg ijs dy muKI BfeI jsbIr isMG Kflsf hn, sfrI siQqI df jfiejLf lY irhf hY aqy Dfrimk ivMg dI irport pRfpq hox ipwCoN pfrtI ies mfmly Aupr ivafpk pRogrfm AuTfeygI|

 

nYnf DflIvfl bxI imisjL glob Poto jYink 2005

luiDafxf(qijMdr isMG):- mhfngr dy rfxf pirvfr dy leI awj KusLI df koeI iTkfxf nf irhf jdoN AunHF nUM pqf lwigaf ik AunHF dI  lfzlI nYnf DflIvfl 2004 dI imisLj ieMzIaf glYzrYnjL dI jyqU bxI hY qF jo lfs eyjMls amrIkf ‘c imisjL glob 2005 ‘c ipCly mhIny Bfg lYx geI sI, nUM ies pRqIXoigqf ‘c imisjL glob PotojYink 2005 dy iKqfb  nfl susLoiBq hoeI|

          nYnf DflIvfl ny muMbeI ‘c lfs eyjMls(amrIkf) qoN vfps afAux qy ‘sFJ svyrf’ dy ies pwqrkfr nfl gwlbfq krdy hoey dwisaf ik iqMn hPqy mYN Auqy rhI aqy AuQy pRqIXoigqf dy dOrfn pihly aqy bfad ‘c lokF ny myrf bVf vDIaf ZMg nfl svfgq kIqf aqy iek pMjfbI hox dy nfqy kYnyzf afAux df swdf idwqf|

          nYnf ny dwisaf ik ies ivsLv pRqIXoigqf ivc Bfg lYx nfl myry mnobl’c eynf  ivsLvfsL afieaf ik  afAuNdy hI mrszIjL dI nvIN kfr dy lFicg dy leO top gyar tYlI sIrIjL dy leI mYnUM mfzl sfeIn kIqf igaf| bMby zfieMg dI mfzilMg dy nfl Auh iPlmF ‘c vI afpxI iksmq ajmf rhI hY aqy agly mhIny Auh XUrp dy dysLF dy ielfvf ivsLysL qor qy pYirs ‘c iqMn vwzIaF kMpnIaF dI mfzilMg asfeInmYNt dy leI jf rhI hY|  sFJ svyrf dy pwqrkfr jdoN nYnf DflIvfl dy Gr phuMcy qF Ausdy ipqf irtfierz kmFzYt aYm[aYs rfxf, mfqf ividafvqI rfxf, BYx sonUM aqy irsLqydfrF qy guaFZIaF nfl ies KusLI nUM vMz rhy sn| nYnf dI mfqf ny KusLI ‘c JUmdy hoey ikhf ik sfnUM pUrI AumIdsI ikies vfr sfzI lfzlI jrUr sPl hovygI, dysL qy luiDafxf df nF rosLn krygI qy Ausny afpxI imhnq, lgn qy afqm ivsLvfs dy joLr qy sPlqf dI iek nvIN poVI qy pYr rwiKaf hY| AusdI mfqf ny KusLI dy hMJU pUMJdy hoey ikhf ik mYnUM AumId hY ik myrI bytI afAux vfly smyN ivc iesy qrHF sPlqf dI AucfeIaF CUMhdI hoeI sfzf nF rosLn krygI|

 

pYsf kmfAux leI bilAU iPlm bxf rhy hn iqRpurf dy awqvfdI

agrqlf :- pihlI njLr ivc iqRpurf dI sQfnk BfsLf ivc bxI iPlm ‘hmjfgoeI qy gQoklfeImf’ iek romFitk iPlm lwgdI hY| iPlm dy muwZly idRsL romFitks hn pr kuJ hI imMtF bfad ieh bilAU iPlm ivc qbdIl ho jFdI hY| ies iPlm ivc jIns aqy skrt pfeI afidvfsI kuVIaF dy sYks sMbMD kfiem krn vfly idRsL hn| hfl ivc kuJ sQfn pwqrkfrF ny ies iPlm dI aslIaq bfry pqf lgfieaf hY| ieh iPlm ies gwl nM iswD krdI hY ik iks qrHF awqvfdI bilAU iPlmF ivc kMm krn leI aorqF nUM mjbUr krdy hn| aijhIaF iPlmF AucIaf kImqF qy vycIaF jFdIaF hn aqy  XkInI qor qy awqvfdIaf nUM ies qoN kfPI pYsf imldf hY| sUqrF anusfr iqRpurf ivc afjLfd homlYNz dI sQfpnf leI sMGrsL kr rhy pfbMdIsLudf nYsLnl ilbrysLn PrMt afP iqRpurf vwloN bxfeI geI ieh iPlm qF iek Audfhrx hY| ies qrHF dIaF keI iPlmF ies ny  bxfeIaF hn| ienHF iPlmF dI ivkrI Bfrq aqy guaFZI dysLf  ivc kIqI jFdI hY aqy imlx vfly pYsy nfl hiQafr KrIdy jFdy hn| iqRpurf dy iek sInIar puils aiDkfrI ny dwisaf ik  ienHF iPlmF ivc ies jQybMdI dIaF aorqF aqy mrdF nUM hI kMm krn leI mjbUr kIqf jFdf hY| hfl hI ivc afqm smrpx krn vfly ies jQybMdI dy kuJ awqvfdI dy kuJ awqvfdIaF ny vI bilAU iPlmF bxfey jfx dI pusLtI kIqI hY| ivdysLF ivc aijhIaF iPlmF dI ivkrI vDfAux leI ienHF iPlmF nUM QfeI,jfpfnI, brmI BfsLf ivc zwb kIqf jFdf hY| iqRpurf dy puils muwKI jI[aYm[ sRI vfsqv ny dwisaf ik  awqvfdIaF vwloN afpxy kyzr dIaF aorqF df sYks sLosLx kIqy jfx kfrn hI vDyry  afid vfsIaf kuVIaF ies jQybMdI dy cuMgl ‘coN inklx dI koisLsL kr rhIaF hn| krIb 12 aorqF hux qwk afqm smrpx kr cuwkIaF hn|

 

amirMdr srkfr cox mUz ‘c , cfr srkfrI kMpnIaF df ivinvysL tilaf

cMzIgVH :- pMjfb srkfr ny rfj dIaF cfr jnqk Kyqr dIaF kMpnIaF ‘c ivinvysL dy iek pRsqfv nUM iPlhfl TMzy bsqy ‘c pf idwqf hY| ieh cfr kMpnIaF hn pnkom, pMjfb aYlklIjL aYNz kYmIkljL ilmitz, konvIar aqy pMjfb tUirjLm| Aucw pwDrI srkfr vsIilaF muqfbk mMqrI mMzl dI iek Aup sMmqI dI kuJ idn pihlF ieQy hoeI iek bYTk ‘c srkfr ny ienHF kMpnIaF dy ivinvysL leI kuJ hor smF mMigaf hY| ies smyN dI koeI hwd qF qYa nhIN kIqI geI pr sUqrF df kihxf hY ik amirMdr srkfr hux holI holI cox moz ‘c af rhI hY| ies leI sfry ivvfdF vfly mfmly ijnFH ‘c jnqk Kyqr dIaF kMpnIaF df ivinvysL vI sLfml hY, nUM jF qF TMzy bsqy ‘c pfieaf jf irhf hY jF iPr AunHF df dfierf Gwt kIqf  jf irhf hY| Xfd rhy ik ienHF cfr kMpnIaf dy ivinvysL dI sfbkf muwK skwqr pI aYc vYsLnv dI pRDfngI hyT bxfeI geI iek kmytI ny isPfrsL kIqI hY| iesy qrHF rfj dIaF 12 sfihkfrqf KMz imlwF nUM vycy jfx dy pRsqfv nUMvI nrm kr idwqf igaf hY|

 

ijMnI sKq imhnq, Enf lMmf sYks jIvn

lMzn :- hflIaf Koj anusfr ijhVy sKq imhnq krdy hn, AunHF df sYks jIvn lMbf  huMdf hY| sKq imhnq krn vfilaF dI Qkfvt AunHF dI sYks kmjLorI df iek kfrn bxn df purfxf amrIkI ivcfr bdl cuwkf hY| pRo: jonfbn sLvfrtrjL ny aYlfn kIqf hY ik AunHF dI tIm ny krIb 100 sYksI qor qy srgrm joiVaf df aiDaYn kIqf hY| ijnHF afpxy sfl Br dy pRym pRsMgF dI jfxkfrI idwqI hY| aiDaYn ivc aorqF nUM vI AunFH dI sMqusLtI bfry puwiCaf igaf| Auqr ivc pqf lwgf ik  afpxy sfQI nfloN ‘GtIaf’ smJx vfly ivakqI Aus nfloN Gwt sMqusLt huMdy hn| ijhVy afdmI kMm ivc ijafdf smF lfAuNdy hn, Auh afpxy sfQI nfloN sYks ivc ipwCV igaf smJdy hn ijs krky Auh afpxy sfQI nUM squMsLt krn leI vDyry koisLsL krdy hnijs ivc Auh sPl vI huMdy hn| KojkfrF df kihxf hY ik AunHF dI ieh Koj isrP sKq kMm krn vfilaF qy lfgU hMudI hY| pRMqU ibRitsL Kojkfr gYl iknsn Aukq Koj nfl sihmq nhIN hn| ilAUtn XUnIvristI ivKy ies sInIar mnoivigafnI df kihxf hY ik  sKq imhnq krn vfilaF dI sYks qfkqs vI vDyry huMdI hY|

 

aPgfinsqfn nUM muV  awqvfd df awzf nhIN bxn dyvFgy

kfbul :- Bfrq aPgfinsqfn ny kOmFqrI awqvfd dI sKq sLbdF ivc inMdf krdy hoey awj sMklp pRgtfieaf ik aPgfinsqfn nUM iPr qoN awqvfd df awzf nhIN bxn idqf jfvygf| pRDfn mMqrI  mnmohn isMG ny ieQy vPd pwDr dI vfrqf qoN bfad aPgfinsqfn dy rfsLtrpqI hfimds kfrjLeI nfl iek sFJy pwqrkfr sMmyln ivc ikhf sI ik  asIN dunIaf Br aqy aPgfinsqfn aqy Bfrq ivc awqvfd dy Kqry bfry ivcfr-vtFdrf kIqf| dohF dy ivcfrF ivc ieh sihmqI  sI ik awqvfd df Kqrf ikqy vI ho skdf hY aqy sfnUM ies nfl iekwTy ho ky nijwTx pvygf| zf[ isMG ny ikhf ik asIN aPgfinsqfn nUM hr  qrHF dI shfieqf dyx leI iqafr nhIN hF pr aPgqfinsqfn dy lokF aqy srkfr nUM ieh dwsxf pvygf ik Auh sfzy qoN iks qrHF dI shfieqf cfhuMdy hn|

          aPgfinsqfn ivc qfilbfn dy muV sMgiTq hox dy sbMD ivc krjLeI ny ikhf ik awqvfdIaF dIaF srgrmIaF aPgfinsqfn ivc afAux vflIaF sMsdI coxF ivc lokF nUM ihwsf lYx qoN rok nhIN skxgIaF| AunHF AumId pRgtfeI ik AunHF dI sMsd jldI hI hoNd ivc af jfvygI|

          qkrIbn iqMn dhfky bfad iksy BfrqI pRDfn mMqrI dI pihlI aPgfn Xfqrf dy mOky qy aPgfinsqfn dy rfsLtrpqI sRI krjLeI aqy pRDfn mMqrI mnmohn isMG dI vfrqf qoN bfad jfrI sFJy ibafn ivc dohF dysLF ny awqvfd nfl iml ky lVn df sMklp pRgtfieaf aqy sMbMDF nUM nvIN AucfeI qy iljfx df vfadf kIqf|

          ibafn ivc ikhaf igaf hY ik  Bfrq aPgfinsqfn ivc siQrqf, KusLhflI, pRwBuswqf aqy lokrfjLI ivvsQf dI mjLbUqI leI pUrf sihXog dyvygf| ibafn anusfr sRI krjLeI ny sfrk df ihwsf bxn dI iewCf jqfAuNdy hoey ies smUh nfl njLdIkI sbMD kfiem krn dI gwl kh, ijs df pRDfn mMqrI ny svfgq krdy hoey ies idsLf ivc aPgfinsqfn nUM pUrI hmfieq dyx df vfadf kIqf|

          sRI krjLeI ny Bfrq qy pfiksqfn dy sMbMDF ivc suDfr df svfgq krdy hoey ikhf ik ies Kyqr leI bhuq jrUrI hY| dovF dysLF dy sMbMDF df iswDf  asr aPgfinsqfn qypYNdf hY| AunHF AumId pRgtfeI ik dovyN dysL sbMD suDfr dI idsLf ivc awgy vwDxgy| AunHF ikhf ik KusLhflI aqy sLFqI qoN vwzf koeI iksmq df ivDfqf nhIN hY| asIN XUrp aqy amrIkf qoN iksy vI qrHF Gwt nhIN hF| sfnUM iek dUjy nfl afpxIaF smrQfvF dI sFJI vrqoN krnI cfhIdI hY|

 

akflI muV swqf ‘c afAux dy supny lYx Cwz dyx : dUlo

aihmdgVH/zyhlo:- pMjfb pRdysL kFgrs dy pRDfn sLmsLyr isMG dUloN ny sRomxI akflI dl nUM iek gYr sMivDfnk pfrtI krfr idMidaF ikhf ik akflI dl ny awj qwk gYr-sMivDfink muwidaF nUM lY ky hI lokF dy jLjbfq BVkf ky rfjkIqf hY pr hux AunHF pfsaijhf koeI muwdf nhIN irhf ijs nfl pMjfb aMdr Auh aglI srkfr bxf skx| lfgly ipMz aflmgIr ivKy BrvyN iekwT nUM sMboDn kridaF s[ dUloN ny ikhf ik  akflIaF ny pMjfbI sUbf, Drm aqy Kfilsqfn vrgy muwdy AuTf ky ijQy pMjfb aMdr rfj Bfg sMBfilaf Ausdy nfl hI pMjfb nUM afriQk pwKoN kfPI Zfh lf ky pMjfb aMdr iPrkfpRsqI dy bIj bIjy| s[ dUloN ny ikhf ik akflI hux vI bhuq BulyKy ivc hn aqy aglI srkfr sMBflx dIaF gwlF krdy hn pr mYN dfavy nfl kih skdf hF ikakflI dl dI srkfr pMjfb aMdr hux kdy vI nhIN afvygI| pMjfb pRdysL kFgrs dI skwqr bIbI hirMdr kOr aflmgIr vwloN s[ dUloN dy snfmn leI hoey smfroh mOky kFgrs pfrtI dy vrkrF dI ipwT QfpVidaF AunHF ikhf ik  ijhI pfrtI vrkrF df siqkfr nhIN krdI Auh kdy vI lMmy smyN qwk rfj Bfg ‘c nhIN rih skdI| AunHF ikhf ik kFgrs pfrtI df iek lMmF ieiqhfs hY| ies mOky qy hlkf iklHf rfeypur kFgrs pfrtI dy ieMcfrj s[ jgpfl isMG KMgUVf nUM hux iek aijhI tIm imlI hY ijs dI agvfeI hyT pMjfb aMdr aglI srkfr vI kFgrs pfrtI dI hI bxygI| ies mOky qy bIbI hirMdr kOr aflmgIr ny smUh ielfky vwloN s[ dUlo nUM snmfn icMnH Byt kIqy| s[ dUlo dy pRDfn bxn dI KusLI ivc rKfey sfihb sRI aKMz pfT sfihb dy Bog moky afXoijq ies smfroh ivc hornF qoN ielfvf myar luiDafxf nfhr isMG igwl, sfbkf mMqrI eIsLr isMG kUmklF, ijlHF idhfqI pRDfn hrimMdr isMG rfeykot, s[prmjIq isMG KyVf sInIar kFgrsI afgU, primMdr isMG lqflf, pRDfn blfk pwKovfl, qy keI ipMzF  dy srpNMc aqy pMc vI hfjr sn|

 

iswK bIbIaF nUM kIrqn  dI iejfjLq dy ky iswK rihq mirafdf lfgU kIqI : bIbI jfgIr kOr

cMzIgVH :- sRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dI pRDfn bIbI jgIr kOr ny drbfr sfihb aMimRqsr ivc aMimRq vyly aMimRqDfrI iswK bIbIaF nUM pflkI dI syvf aqy kIrqn krn dI iejfjLq dyx bfry  afpxy aYlfn dI joLrdfr vkflq krdy  hoey ikhf ik sRI akfl qKq sfihb dy rih cuwky jQydfr aqy imMnI  iswK pfrlImYNt dy rih cuwky sYktrI nUM cfhIdf hY ik Auh myry aYlfn dI ivroDqf krn dI bjfey soc smJ ky gwl krn| mYN koeI glq kMm nhIN kiqf| mYN qF iswK rihq mirafdf jo 1945 ivc prvfn kIqI geI sI, nUM hI lfgU krn  leI kdm AuTfieaf hY| ies ivc myrf koeI ksUr nhIN| ies iswK rihq mirafdf dIaF lwKF kfpIaF sRomxI kmytI dI Drm pRcfr kmytI ny iswK sMgqF ivc vMzIaF hn| ikRpf krky ‘ivroDIaF’ nUM ieh rihq mirafdf jrUr pVHnI cfhIdI hY| awj ieQy pwqrkfrF nfl gwlbfq krdy hoey bIbI jgIr kOr ny ikhf hr iswK nUMrihq mirafdf  df ‘kIrqn’ ‘aMimRq sMskfr’ vflf cYptr jrUr pVHnf cfhIdf hY| ieQy ieh gwl ivsyLsL qOr qy vrnxXog hY ik huxy ijhy sRI akfl qKq sfihb dy sfbkf jQydfr BfeI rxjIq  isMG qy sRomxI kmytI dy sYktrI rih cuwky s[ mnjIq isMG klwkqf ny bIbI jgIr kOr dy Aukq aYlfn dI iqwKI ivroDqf kIqI sI awj bIbI jgIr kOr ny ienHF dovF sLKsLIaqF df nFa qF nhIN ilaf pr iesLfiraF-iesLfiraF ivc Auh afpxI gwl Tok vjf ky rih gey| AunHF ies moky qy ikfh ik ‘bVyduwK dI gwl hY ik ienFH ivakqIaf ny iswK rihq mirafdf pVHI hI nhIN’ AunHF ikhf ik  drbfr sfihb aMimRqsr ivc kIrqn krn vflIaF aMimRqDfrI iswK bIbIaF leI pusLfk qy hor loVINdIaF irvfieqF df PYslf isMG sfihbfn krngy|bIbIaF nUM kIrqn krn dI isKlfeI dyx leI sulqfnpur  loDI ivc pihlF  hI tryinMg sMsQf kfiem krn df PYslf ho cuwikaf hY| AunHF ikhf ik nsLIly pdfrQF qy smfijk burfeIaF dy ivruwD qy iswKI dy pRcfr leI mfeI Bfgo dl gTn krn df PYslf kIqf igaf hY jo ipMzF ivc jf ky kMm krngIaF ies qoN pihlF bIbI jgIr kOr ny awj ieQy pRYsw klwb cMzIgVH ivc mhfn iswK ivdvfn BfeI kfhn isMG nfBf dI Xfd ivc 5 lwK rupey dI lfgq nfl bxn bvfly hfl df nINh pwQr rwiKaf qy Brosf  idvfieaf ik sRomxI kmytI ijMnI sMBv ho skI 5 lwK qoN ielfvf hor vI  shfieqf krygI|

 

nfnksr sMprdfie bIbIaF nUM syvf sONpx dy ivruwD

jgrfE :- BfvyN ik sRomxI akflI dl dy pRDfn aqy sfbkf  muwK mMqrI s[ pRkfsL isMG bfdl ny Dfrimk muwidaF sbMDI pYdf hoey ivvfd nUM sLFq krn leI vwK vwK sMprdfie dy sMqF  mhFpurKF nfl inwjI mulfkfqF df dOr afrMiBaf hoieaf pRMqU sMq smfj vwlON afpxy stYz ‘c qbdIlI krn dI sMBfvnf ivKfeI nhIN idMdI| s[ bfdl dI bIqI rfq dI nfnksr PyrI qoN bfad nfnksr sMprdfie  dy sMqF vwloN ies mfmly qy mIitMg kIqI geI| BfvyN nfnksr sMprdfie dy sMqF vwloN ies muwdy qy  mUMh nhIN KoilHaf jf irhf aqy AunHF ny pihlI sqMbr dI sMqF dI mIitMg bfryvI  afpxy pwqy nhIN KolHy pr pqf lwgf hY ik sMq smfj ny bIbIaF nUM kfr syvf  qy pMj ipafriaF ‘c sLfiml krn dy muwdy qy sKq stYNz lYx df PYslf kIqf hY| ieh vI pqf lwgf hY ik nfnksr dy sMqF ny ies sbMDI s[ pRkfsL isMG bfdl pfs vI guwsf qy ros pRgtfieaf|

 

mdfn iswK gurduafrf itRibAUnl dy mYNbr inXukq

luiDafxf(qijMdr isMG):- pMjfb  aqy hirafxf hfeIkort ivc aYzIsLnl sYLsLn jwj pwDr dy jfieMt rijstrfr (rUljL) aYc[aYs[ mdfn nUM pMjfb dy rfjpfl ny iswK gurduafrf itRibAUnl df mYNbr inXukq kIqf hY| ieh inXukqI pihly mYNbr jy[aYs[ klyr dI QF qy kIqI geI hY| iswK gurduafrf aYkt 1925 muqfbk sUbfeI srkfr vwloN hfeIkort dy mojUdf jF irtfierz jwj nUM iesdf cyarmYn lfieaf jfxf huMdf hY| ies dy do mYNbrF ivcoN iek, kMm kr irhf hY jF irtfierz aYzIsLnl sYLsLn jwj pwDr df aqy iewk, Gwto Gwt 10 sfl hfeIkort ivc vkflq krn vfly kfnUMndfn nUM ies df mYNbr bnfAuxf huMdf hY| ies vyly iesdy iek mYNbr aqy cyarmYn df ahuwdf KflI ipaf hY, ijs kfrn ieh itRibAUnl kMm nhIN kr skdf| aYkt  muqfbk srkfr iewk qoN vwD itRibAUnl vI bxf skdI hY pr sUbfeI srkfr vwloN aksr hI ies dI kfiemI leI iZwlmwT vrqI jFdI hY|

          itRibAUnl dy aiDkfr Kyqr ivc sRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dy aDIn gurduafiraF dIaF jfiedfdF sbMDI kysF dI suxvfeI huMdI hY| iksyQF dy gurduafrf  hox jF nf hox df PYslf vI ies ny hI krnf pYNdf hY| kmytI aDIn gurduafiraF dIaF ivvfd  rihq jfiedfdF dy kbjLy leI izgrIaF jfrI krnIaF aqy gurduafiraF nfl kIqy iekrfrnfimaF bfry ivvfdF df ies nUM vI AuvyN hI PYslf dyx df aKiqafr hY ijvyN ik 1908 dy dIvfnI kfnUMn bfry juzIsLl adflqF nUM aiDkfr hY| itRibAUnl dy PYsly iKlfP iksy adflq ivc apIl nhIN kIqI jf skdI| ies dI axhoNd kfrn bhuq sfry gurduafiraF dIaF jfiedfdF sbMDI JgVy axsulJy pey hn|

          sMn 2003 ivc sRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI ny ieh itRibAUnl kfiem krn bfry pMjfb srkfr nUM hukm dyx leI hfeIkort ivc iek irwt ptIsLn pfeI sI| iesdy asr krky srkfr ny iswK gurduafrf cox kimsLn dy Aus vyly muKI jsits jy[aYs[syKoN nUM hI itRibAUnl dy cyarmYn df vI vfDU cfrj dy idwqf sI| hux jsits syKoN dy irtfier hox kfrn  Auh bqor itRibAUnl cyarmYn vI ahuwdf KflI kr gey|

          sRomxI kmytI dy sUqrF muqfbk srkfr vwloN itRibAUnl dI kfiemI bfry avysly rvweIey dy kfrnF ivc iek kfrn afriQk vI hY| jy iksy irtfierz jwj nMU cyarmYn lfieaf jFdf hY qF ies leI vwKrI adflqI iemfrq, iesdf amlf PYlf aqy cyarmyn aqy mYNbrF nUM hfeIkort dy jwj aqy aYzIsLnl sYLsLn jwjF ijMnIaF qnKfhF dyxIaF pYNdIaF hn| ies krky, srkfr hfeIkort dy mojUdf jwj nUM cyarmYn aqy aYzIsLnl sYLsLn jwj nUM ies dy mYNbr vwloN vfDU izAUtI dyx leI ilK idMdI hY| ies nfl kuJ so rupey/ mhInf qoN ielfvf pMjfb srkfr qy koeI Bfr nhIN pYNdf| AuDr hfeIkort kol pihlF hI bhuq sfrf kMm hox krky mojUdf jwjF nUM itRibAUnl dI izAUtI dyx qoN, asmrwQ kih ky jvfb dy idwqf jFdf hY| ies gwl df iek Kfs pihlU ieh hY ik gurduafiraF dIaF jfiedfdF nfl PYsly krn vflI ies aihm sMsQf nUM kfiem krn qoN tflf vwtx dI srkfrI nIqI dI kdy isafsI pwDr qy aflocnf nhIN kIqI geI| ies pwqrkfr ny sRomxI kmytI dy dUjI vfr mYbr bxn  vfly keI mYNbrF nfl jdoN ies bfry gwl kIqI qF sB df iehI kihxf sI ik gurduafrf juzIsLl kimsLn df qF inwq hI rOlf pYNdf pr gurduafrf itRibAUnl qF asIN kdy suixaf nhIN|

 

pfiksqfnI jylH ‘c bMd surjIq dy pirvfr nUM BfrI awsF bwJIaF !

PrIdkot :- Bfrq aqy  pfiksqfn vwloN iek dUjy dysL dy kYdIaF dI irhfeI df mfmlf  ivcfrn leI awj 29 agsq nUM ho rhI gRih skwqr pwDr dI mIitMg qoN 1971 dI Bfrq pfik jMg dOrfn sLhId krfr idwqy hoey, pr ipwCly 34 sfl qoN  pfiksqfn dI jylH ivc bMd bIaYsaYP dy jvfn surjIq isMG dy pirvfr nUM vwzIaF afsF hn| ies dy Ault PrIdkot dI bwicaF dI jylH  ivc bMd iek pfiksqfnI bwcy afisP leI ajy vI koeI afs dI ikrn njLr nhIN af rhI, ikAuNik Aus dI pfiksqfn srkfr vwloN pCfx hI nhIN kIqI jf rhI|

 &nb