
kbwzI
ieiqhfs dy do idn, iewk KusLIaF df pRqIk dUsrf mnhUs
brYNptn-kYnyzf (aYc ibAUro) 5 agsq idn sLincrvfr nMU hYimltn
dy kfps kflsIam ivwc mYtro pMjfbI sports klwb vloN vrlz
kbwzI kwp krvfieaf igaf. hr pwK qoN ieh idn ieiqhfsk ho
inbiVaf hY. kbwzI dy ieiqhfs ivwc ies idn nMU njLraMdfjL
krnf iksy vI BivwKq pRbMDk leI asMBv hovygf. BfvyN ik ieh
kwp amrIkf ny ijwq ky afpxf lohf mnvfieaf hY pr hr kbwzI
pRymI leI smUh iKzfrI hI jyqU mMny jf rhy hn ijhVy ies
tUrnfmYNt ivwc ihwsf lY rhy sn.
 |
|
jgjIq isMG
pMDyr |
vrlz kbwzI kwp nfl hI juV igaf hY ies qoN aglf idn ijs idn
vrlz kbwzI kwp dy golz spFsr siqkfrXog rfjiBMdr isMG bdysLf
horF dI inAUXfrk nMU vfips jFidaF dI vYn hfdsy df isLkfr ho
geI PlsrUp jgjIq isMG pMDyr ipMz isafV aqy rivMdr isMG bfjvf
ipMz Kfs KMnf akfl clfxf kr gey aqy sR[ bdysLf jI aqy ibwlU
“jMzflI vflf” gMBIr jKmI ho gey. ies qoN ielfvf do hor svfr
ijs ivwc sR[ bdysLf jI dy spuwqr suwKI vI sLfml sn, nMU
mfmUlI swtF vwjIaF. ieh hfdsf aYqvfr 6 agsq nMU
kYnyzf-amrIkf bfrzr qoN 4 ku GMty dI dUrI qy amrIkf dy sLihr
sYrfikAUs lfgy Aus vyly hoieaf jdoN vYn dy ipCly tfier dI
AuprlI rbV Auqr geI aqy vYn zol ky 6 lot-potxIaF Kf geI.
jgjIq isMG pMDyr aqy rivMdr isMG bfjvf dI mOq ho geI aqy do
jfxy ajy gMBIr jKmI hn.
mYtro pMjfbI sports klwb dy skwqr suKimMdr isMG
hMsrf imRqkF dy irsLqydfrF smyq pqf lwgx qy rfqo rfq Gtnf
vflI jgf qy phuMcy aqy pRIvfrF nfl hmdrdI pRgt kIqI. sR[
hMsrf ny ikhf ik ijQy mYtro ny tUrnfmYNt nMU kfmXfb krky
lokF qoN vfh vfh KwtI hY AuQy afpxy
 |
|
rivMdr isMG
bfjvf |
spFsr aqy gUVy imwqrF df Gftf sdf hI mihsUs huMdf rhygf. sR[
hMsrf aqy klwb dy pRDfn jspfl isMG ghUnIaf ny GtnfgRsq vIrF
dy pRIvfrF nfl hmdrdI df iejLhfr kridaF ikhf ik smuwcf kbwzI
vrg ies hfdsy nfl JMjoiVaf igaf hY. ienF vIrF dI Xfd kbwzI
nfl pwikaF qOr qy juV geI hY. pMDyr aqy bfjvf vIr kbwzI Kyz
myly dI rOxk vDfAux 10 GMty dI zrfeIv krky sLfml hoey, bqOr
golz spFsr mfiek mdd vI kIqI aqy vfips jFdy hfdsy df isLkfr
ho ky akfl clfxf kr gey. ienHF vIrF dI Xfd nMU kbwzI vrg kdy
vI ivsfrygf nhIN. aKIr ivwc mYtro pMjfbI sports klwb dy smUh
vrkr/mYNbr aqy aYgjYkitv kmytI vloN asIN jgjIq isMG pMDyr
vIr aqy rivMdr isMG bfjvf vIr nMU sLrDFjlI arpx krdy hF.
vrnxXog hY ik jgjIq isMG pMDyr, AuntfrIE Kflsf
drbfr izksI roz gurduafrf sfihb dy jnrl skwqr hrbMs isMG
jMzflI aqy rfjiBMdr isMG bdysLf dy sflf sfihb sn aqy rivMdr
isMG bfjvf rfjiBMdr isMG bdysLf jI dy mfmy dy juafeI sn. ieh
vI vrnxXog hY ik rfjiBMdr isMG bdysf Kflsf drbfr gurduafrf
brilMgtn inAUjrsI dy muwK syvfdfr hn, jgjIq isMG pMDyr
cyarmYn aqy rivMdr isMG bfjvf trwstI sn.

pfTk
irport lIk ikvyN ho geI ? srkfr sMsd ‘c jvfb dyvy:azvfnI
nvIN idwlI:- pRDfn
mMqrI dPqr ivc kiQq jfsUs dI mojUdgI nUM lY ky lgfqfr iek
hPqy qwk bcfa dI mudrf apxfAux vflI ivroDI iDr Bfjpf ny aWj
acfnk srkfr Auqy hmly qyjL kridaF ikhf ik Auh ierfk dy qyl
dy bdly anfj pRogrfm aDIn nfjfiejL ZMg nfl lfB hfsl krn dy
mfmly ivc kFgrs nUM dosL-mukq krn dI koisLsL kr rhI hY ipCly
sfl iesy mfmly dy Aujfgr hox Auqy sfbkf ivdysL mMqrI sRI
ntvr isMG df asqIPf mMgx vflI pfrtI dy iek sInIar nyqf sRI
aYl[ky azvfnI ny aWj srkfr Auqy dosL lfieaf ik kFgrs nUM
bcfAux leI ntvr isMG nUM blI df bWkrf bxfieaf igaf hY| sRI
azvfnI ny ikhf ik aijhf lWgdf hY ik srkfr kFgrs nUM ies
mfmly ivc bcfAux ivc sPl rhI hY aqy ies pUry Gply ivc ntvr
isMG nUM blI df bWkrf bxfieaf igaf hY| pfTk irport nUM qurMq
sMsd ivc pysL kIqy jfx dI mMg krdy hoey ivroDI iDr dy nyqf
ny ieh vI mMg kIqI ik ies irport nUM lIk kIqy jfx sbMDI
srkfr sMsd ivc ibafn dyvy|
AunFH ikhf
ik srkfr ny hfAUs ivc vcn idwqf sI ik irport lIk hox dI
Auh jFc krvfey| mYN srkfr qoN mMg krdf hF ik Auh qurMq ies
sbMDI sMsd ivc ibafn dyx| sRI azvfnI ny srkfr nUM ieh dWsx
leI vI ikhf ik ijs qrFH aYnPorsmYN zfierYktoryt aqy pfTk
aQfrtI ny ntvr isMG,AunFH dy puWqr jgq isMG aqy aMdlIb sihgl
afid qoN puWCigWC kIqI hY qF ik AunFH aijhI jFc kFgrs pRDfn
sonIaf gFDI dI vI kIqI hY| AunFH mMg kIqI ik srkfr sonIaf
gFDI dI vI kIqI hY| AunFH mMg kIqI ik srkfr sonIaf gFDI dI
Auh icWTI vI jFc kry ijhVI AunFH sWdfm husYn dy nF ilKI sI
aqy ijs nUM lY ky ntvr isMG ierfk gey sn|

aFDrf,mhfrfsLtr,gujrfq,AuVIsf ‘c hVfH dI siQqI gMBIr
nvIN idWlI:- BfrI
vrKf kfrn aFDrf pRdysL,mhfrfsLtr,gujrfq aqy AuVIsf ivc hVfH
dI siQqI lgfqfr gMBIr bxI hoeI hY aqy aFDrf ivc hux qwk 100
ivakqIaF dI hVfH kfrn moq ho cuWkI hY jdik ksLmIr vfdI ivc
do hor ivakqI hVH dy pfxI ivc ruVyH gey hn| pRDfn mMqrI ny 4
mwuK rUp nfl pRBfivq sUibaf nUM kyNdr vwlo hr qrFH dI mdd df
Brosf idvfieaf hY|

bspf
vWlo pMjfb asYNblI coxF leI 18 AumIdvfrF dI pihlI sUcI jfrI
cMzIgVH:- bhujn smfj
pfrtI ny pihl kdmI kridaF PrvrI 2007 ‘c hox vflIaF pMjfb
asYNblI coxF leI 18 AumIdvfrF dI pihlI sUcI aWj jfrI kr
idWqI hY bspf vWlo ieWkilaf hI rfj ‘c sfrIaF 117 sItF qy cox
lVn df aYlfn kIqf igaf hY aqy dUjI sUcI vI kuJ hI idnF bfad
jfrI kIqI jfvygI| 18 AumIdvfrF dI pihlI sUcI aWj ieQy pRYsw
kfnPrMs ‘c pfrtI dy pMjfb,ihmfcl qy jMmU ksLmIr dy ieMcfrj
nirMdr ksLXp ny jfrI kIqI| AunFH nfl pfrtI dy pRdysL pRDfn
avqfr isMG krImpurI aqy hrgopfl isMG vI mojUd sn| AunFH
dwisaf ik ieMnFH AumIdvfrF dy nfvF dI pRvfngI pfrtI muKI
mfieafvqI ny idwqI hY qy ieMnfH nUM qurMq afpxI muihMm suLrU
krn leI ikhf igaf hY|

bMnI
dUlo isLmlf mfmly ivc zI[aYm nUM soNpxgy isLkfieq
jlMDr: pMjfb pRdysL
kFgrs kmytI dy pRDfn sLmsyLr isMG dUlo ny sfihbjLfdy bMnI
dUlo vWlo isLmlf ivc ihmfcl pRdysL puls duafrf AunFH dy
iKlfP drj kIqy gey kys nUM lY ky kWl jF prsoN isLmlf dy
zI[aYm nUM ilKqI isLkfieq soNpI jf rhI hY| bMnI dy mfmly nUM
lY ky pMjfb dI rfjnIqI ivc qUPfn afieaf hoieaf hY| dwisaf
jFdf hY ik pihlF isLmlf mfmly nUM lY ky dUlo ny ihmfcl
pRdysL dy muWK mMqrI vIrBWdr isMG dy afhmxy afpxf ros pRgt
krnf sI pr iPlhfl AunFH ny afpxf ierfdf bdl idWqf hY| Auh
afp vI aWj muWK mMqrI nUM pWqr Byjx nhI jf rhy sn ijvyN ik
AunFH ny pihlF aYlfn kIqf sI| pqf lWgf hY ik dUlo ny afpxy
puWqr nUM ikhf hY ik Auh vkIl isLkfieq pWqr ilKvf ky afp
isLmlf jf ky zI[aYm nUM dyvy| Aus dy bfad hI aglf kdm
cuwikaf jfvygf| kys drj krn vfly isLkfieqkrqf ny afpxI
isLkfieq nUM vfps lY ilaf hY ijs nUM vyKdy hoey hux
bMnIdUlo ies mfmly dI iPr qoN jFc krn qy klIn icWt lYxf
cfhuMdf hY| ies mfmly ivc isLkfieqkrqf dy ipwCy hwt jfx nfl
mfmly dy rPf-dPf hox dy afsfr pYdf ho gey hn| mfmlf Kqm hox
qoN bfad hI vIrBWdr isMG nfl gWlbfq kIqI jfeygI|

sLhIdf
dI vrsoeI dmdmI tksfl df iqMn so sflF sQfpnf idvs DUmDfm nfl
sMpMn
biTMzf:- dmdmI tksfl
dy 300 sflf sQfpnf idvs moky 5 vyN qKLq dmdmf sfihb ivKy
BfrI igxqI ivc iswK sMgqF ny sLfml ho ky inqnym gurbfxI df
pfT pVHn,gur isWK bnx ,isWKI df vWD cVH ky pRcfr krn
,nisLaf rihq jIvn jIAuyx,BrUx hwiqaf nUM rokx dy Xqn krn df
pRx ilaf| dmdmI tksfl df sMpUrn idvs 5 agsq qoN 7 agsq qk
DUmDfm nfl jfho-jlfl nfl mnfieaf igaf| ies moky bulfiraF
vWlo iswK ihridaF ivc afjLfdI dI qFG AuBwr ky sfhmxy afeI|
sMq bfbf hrnfm isMG Kflsf dI rihnumfeI hyT ieh idvs jfho
jlfl nfl dmdmf sfihb dI pfvn DrqI qy sMpUrn hoieaf| AunFH
ikhf bqflIaF dI cfl cWl rhy pRkfsL isMG bfdl,blivMdr isMG
BUMgV aqy rijMdr kor BWTl vrgy kuJ akflI qy kFgrsI nyqfvF
vwlo komI sLhId dI sLfn ivruWD pMjfb ivDfn sBf aMdr kuJ
apmfnjfn sLbdF dI vrqo kIqI geI,smF afAux qy lokF nUM
iGnfAuxy aprfD bdly BfrI kImq cukfAuxI pvygI|
bfbf hrnfm
isMG ny ikhf ik jfq pfq dI jLihrIlI bImfrI vI isWK smfj nUM
Gux vFg Kf rhI hY,jfq-pfq,AWuc-nIc aqy hMkfr afqmhIxqf ny
kudrqI sMquln ivgfV idWqf hY| AunFH ikhf ik aWj df ieh
ivsLfl iekWT dmdmI tksfl dy mhfn,ivdvfn aqy bhfdr muKIaf nUM
nq-msqk huMidaf AunFH dI isWK kom nUM srv-pWKI dyx AuprMq
mfx kridaF afpxI sLrDf dy PuWl Byt krdf hY| sMq iBMzrf
vfilaf ny ikhf ik isWKI dI axK nUM Zfh lfAux vflIaf cflF nUM
sihx nhI kIqf jfvygf| lWKf kurbfnIaF dy ky isWK pMQ dI
sQfpnf hoeI, ieiqhfskfr ies qwQ nfl inrmq hn ik sMsQfvF
aqy prMprfvF iksy vI kom dI sLfh-rg df PrjL inBfAuNdIaF
hn,AunFH ikhf ik isWK kom aMdr 10 gurU sfihbfnF vWlo
vrsoeIaF kuJ aiq mhWqvpUrx sMsQfvF ivco dmdmI tksfl iek aihm
sQfn rwKdI hY|
1704
eI[ivc dsm pfqsLfhI gurU goibMd isMG jI ny afp muKo Aucfr ky
sMpUrn gurU gRMQ sfihb jI bfxI sLhId BfeI mnI isMG rfhIN
ilKvfeI,bfbf dIp isMG sLhId vI AunFH nfl sn| isWK ieiqhfs
bfry pUrI ivafiKaf qoN bfad sMq bfbf hrnfm isMG ny ikhf ik
dysL ivdysL qoN isMG sMgqf ies ieiqhfsk moky qy dmdmf sfihb
ivKy sLfml hoeIaF,pMj qKLqf dy jQydfr,hrimMdr sfihb qy isMG
sfihb,sMq smfj,sMq bfbf bljIq isMG dfdU sfihb sfihq isWK
ivdvfn,sRomxI kmytI pRDfn,mYNbr aqyy sMgqf sLfml hoeIaF
ijMnFH df dmdmI tksfl svfgq krdI hY| akfl qKLq dy jQydfr
igafnI joigMdr isMG vydFqI ny isWK Drm qy bolidaf ikhf ik
gurU gRMQ sfihb dI sLqfbdI 29 aqy 30 agsq nUM DUmDfm nfl
mnfeI jfvygI,AunFH ny gurbfxI dy arQf nUM kwQfvfck,kIrqnI
jQy aqy rfgI jQy vwlo qoV mroV ky pysL krn df gMBIr noits
lYNidaf ikhf ik gurbfxI df Aucfrx sLbdF dIaF lgF-mfqrF aqy
rfg anusfr kIqf jfvy|

dUlo ny
ivDfn sBf coxF lVn qoN afpxf mn htfieaf
jlMDr:-pMjfb pRdysL
kFgrs pRDfn sLmsyLr isMG dUlo ny PrvrI 2007 ivc hox vflIaF
afm coxF ivc Kud cox lVn qoN afpxf mn htf ilaf hY| dUlo dy
nyVy dy sUqrF qoN pqf lWgf hY ik dUlo qy pfrtI vrkrF vwlo
dbfa qF kfPI hY pr Auh afm coxF lVnf nhI cfhuMdy hn| aijhI
sMBfvnf pRgt kIqI jf rhI sI ik dUlo ies vfr Kud cox lV
lYxgy|
dwisaf
jFdf hY ik kFgrs hfeIkmfn nfl dUlo ny ies ivsyL qy ivcfr
kIqI sI pr hux Auh KMnf (surwiKaq) sIt qy muV afpxI pqnI
hrbMs kor dUlo nUM hI cox mYdfn ivc Auqfrnf cfhuMdy hn| pqf
lWgf hY ik hfeIkmfn df mMnxf hY ik jy dUlo Kud cox mYdfn ivc
Auqrdy hn qF iPr pfrtI dy cox pRcfr dI vfgzor kox sMBflygf|
dUjy pfsy muWK mMqrI kYptn amirdr isMG vI pitaflf qoN cox lV
rhy hn| kFgrs sUqrF ny dWisaf hfeIkmfn ies vyly dUlo dIaF
syvfvF cox pRcfr dy kMmf aqy sMgTn dIaF izAUtIaF lgfAux ivc
lYxf cfhuMdf hY| Kud dUlo ny vI hfeIkmfn dy sfhmxy iehI mqf
rwiKaf hY| ajy qF dUlo pUry sUby ivc kFgrs nUM hmfieq dyx
leI BWj doV kr rhy hn| ivDfnsBf coxF smyN muwK mMqrI kYptn
amirMdr isMG dy nfl iml ky cox jlisaF ivc Bfg lYxgy ijMnFH
jlisaF ivc muWK mMqrI sLfml nhI ho skxgy AuQy dUlo jfxgy|
muWK mMqrI vI srgrmI nfl vWK-vWK ivDfnsBf KyqrF ivc pRcfr
leI jfxgy| dwisaf jFdf hY ik dUlo ny KMnf qoN afpxy
hmfieqIaF nUM sMkyq dy idwqy hn ik AunFH ny afpxI pqnI nUM
cox lVfAux dy AudysL nfl hux qoN hI kMm suLrU kr idWqy
hn|AunFH df cox mYdfn ivc Auqrnf musLikl hY| coxF vyly itkt
vMzx dy pRcfr dI vfgzor,sfDnF df pRbMD krnf aqy hor keI
musLklf sfhmxy afAuNdIaF hn aqy ieMnfH nUM iDafn ivc rWKidaf
hI dUlo ny cox lVn qoN afpxf mn ipWCy htf ilaf hY|

akflIaF
‘c afpsI rolf isrP golk nUM lY ky : BWTl
PiqhgVH sfihb: pMjfb
ivc sRomxI akflI dl ny rfj dy lokF leI kuJ lYx vfsy morcf
lfieaf AudoN hI kuJ dy ky KihVf Cuzfieaf| ies kfrn donoN
bfhF hirafxf aqy ihmfcl pRdysL ieMnFH dy moricaf sdkf hI aWz
hoeIaF| ies leI s[bfdl aqy AunFH dy bfkI dy lIzr ksUrvfr
hn| ieh gWl aWj bIbI rfijMdr kor BWTl izptI muWK mMqrI
pMjfb ny srihMd hlky dI jn sMprk muihMm qihq zf[hrbMs lfl
vWlo kIqy iek iekWT nUM sMboDn kridaF afpxI pRDfngI ivc
ikhf| AunFH ikhf ik jdoN vfjpfeI dI srkfr aqy pMjfb ivc
s[bfdl dI srkfr sI AudoN akflI dl pMjfb dIaF mMgf bfry
kdy nhI boilaf| aWj vI akflIaF dI kFgrs nfl lVfdI nhI blik
akflIaF nfl lVfeI hY| ieNMnFH akflIaF ny sfzy pMjfb df
dysL ivc hI nhI ivdysLf ivc vI isr nIvF kIqf hY ikAuNik
rolf isrP gurU dI golk df hY| izptI muWK mMqrI ny aWgy ikhf
ik ieh lIzr ivdysLf ivco AunFH aWqvfdIaF df nF lY ky
ijMnfH ny sfzIaF bIbIaF dI gurduafiraF ivc bypqI kIqI
AunFH lutyiraF dy nfm qy afpxy Drm dI duhfeI dY ky pYsy
iekWTy krky ilaFAuNdy hn | ies sdkf aWj ieh jdoN vI
gurduafiraF ivc iekWTy huMdy hn qF ieh akflI dl dy muWTI Br
lIzr ieek dUjy dIaF pwgF lfAuNdy hn aqy dfVIH puWtdy hn aqy
golkF leI roNdy hn| ies sdkf hI awj akflIaF df BFzf curfhy
ivc PuWt cuWkf hY aqy ieMnfH dI Kyz Kqm ho cuWkI hY|

pYQrjL
pfrtI hmiKaflI pfrtIaF nfl iml ky coxf lVygI: sUd
jlMDr: nYsLnl pYQrjL
pfrtI pMjfb ivDfn sBf coxF hmiKaflI pfrtIaF nfl lVygI qy
iesy sbMDI pfrtI dI jn morcf ,rfsLtrI jnqf dl qy akflI dl
nflo vwK hoey DiVaf nfl gWlbfq cWl rhI hY| ieh gwl nYsLnl
pYQrjL pfrtI dy pMjfb XuuUint dy pRDfn guirMdr isMG sUd ny
aWj gWlbfq kridaF khI| sRI sUd ny dwisaf ik pfrtI dy komI
pRDfn pRo[BIm isMG ies mhIny dy aKIr ivc pMjfb df dorf kr
rhy hn| Auh afpxy dory nfl luiDafxf,aMimRqsr,jlMDr,iProjLpur
qy mogf ivc pfrtI vrkrF dIaF mIitMgf nUM sMboDn krngy| ies
mhIny dy aKIr ivc pfrtI hyTly pWDr qk lokF nfl sMprk krn
leI afpxI jn sMprk muihMm clfeygI| AunFH dwisaf ik jy AunFH
dI pfrtI sWqf ivc afAuNdI hY qF muWK mMqrI dilq jF pCVy vrg
ivco hI hovygf| sRI sUd ny ikhf ik AunFH dI pfrtI sUby ivc
qIsrf bdl pYdf krygI| ies moky sUd ny dwisaf ik ivDfnsBf
coxF leI AumIdvfrF dI cox vfsqy pfrlImYNtrI borz sQfpq kIqf
igaf hY,ijs dy cyarmYn sRI rivMdr jWsI nUM bxfieaf igaf
hY| AunFH jlMDr ijLly df pRDfn ENkfr dfs koNsl nUM inXukq
kIqf hY qy sRI dfs nUM afpxI tIm iqafr krn dI hdfieqF dy
idWqIaF geIaF hn| ies qoN ielfvf blbIr sLrmf nUM luiDafxf
qy dIpk kumfr nUM mogy df ijLlf dy pRDfn inXukq kIqf igaf hY
|AunFH dWisaf ik aMimRqsr qy iProjLpur ivc ijLlHf pRDfnF dI
inXukqI CyqI hI kr idWqI jfvygI| ies moyky qy AunFH dy nfl
pYNQrjL pfrtI dy bhuq sfry afgU vI mojUd sn|

loNgovfl
dI brsI ‘qy qIsrf PrMt df muWZ bMinHaf jfvygf: cMdUmfjrf
luiDafxf (qijMdr
isMG ) af rhI ivDfnsBf coxF ivc akflI-Bfjpf aqy kFgrs
pfrtIaF df mUMh qoVvf jvfb dyx leI qIsrI iDr df muuWZ amr
sLhId sMq hrcMd isMG loNgovfl dI brsI qy bMinHaf jfvygf|
sWqfDfrI aqy ivroDI iDr vWlo ibafnbfjIL krky pMjfb dy lookF
nUM guMmrfh krn dIaF nIqIaF df prdf PfsL kIqf jfvgf|
akflI-Bfjpf aqy kFgrs pfrtIaF ny sWqf ivc rihMdy hoey aqy
sWqf qoN bfhr rih ky vI pMjfb df kuJ nhI sMvfiraF| pMjfb dI
snaq qbfh ho ky dUsry sUibaf ivc jf rhI hY| pMjfb df iksfn
krjyL QWly db ky KudkusILaf kr irhf hY| lokf dI igxqI ivc
byrojLgfr nojvfn rujLgfr dI Bfl ivc hn|
akflI
-Bfjpf srkfr smyN pMjfb dy muWK mMqrI s[pRkfsL isMG bfdl jo
kyNdr dI aYn [zI [ey srkfr ivc BfeIvfl sn,ny Aus vkq pMjfb
nUM koeI afriQk pYkyj nhI idvfieaf|hux kYptn pMjfb df muWK
mMqrI hY aqy kyNdr ivc kFgrs srkfr hY,afriQk pYkyj idvfAux
ivc pUrI qrFH Pyl hoieaf hY| jdik dUsry sUibaF nUM kyNdr
vWlo afriQk pYkyj idWqf igaf hY| ieMnFH ivcfrF df pRgtfvF
sRomxI akflI dl loNgovfl dy komI pRDfn pRym isMG cMdUmfjrf
ny ikhf| AunFH ikhf ik qIsry morcy ivc akflI-Bfjpf aqy kFgrs
nUM CWz ky pMjfb dy ihWqf dI rKvflI krn vflIaF sfrIaF
pfrtIaF nfl smJoqf krFgy| cMdUmfjrf ny ikhf ik pMjfb dy ltk
rhy msly aqy iksfnF dy krjyL muafP krvfAux leI sfzI pfrtI
pRDfn mMqrI zf[mnmohn isMG qy kyNdrI Kurfk mMqrI nfl mulfkfq
krn leI 7,8 agsq nUM idwlI jfvygI| jy bfdl qy kYptn pMjfb
dy msilaF leI surihd hn qF mYN ieMnFH dI kyNdr ivc ivcolI
krn leI iqafr hF| AunFH ikhf ik asIN pRDfn mMqrI qoN mMg
krFgy ik iksfn dy krjyL muafP krn dy nfl dUsry sUibaf dI
qrFH pMjfb nUM afriQk pYkyj idWqf jfvy| pMjfb afriQk pWKo
idno-idn kmjoLr ho irhf hY| cMdUmfjrf ny ikhf ik smUh pMQk
iDrF vWlo PiqhgVH sfihb ivKy bxfieaf igaf,gurduafrf suDfr
lihr pYnl inrol Dfrimk kfrjF leI hY| ies df isafsq nfl koeI
vfsqf nhI| AunFH ikhf ik gurduafrf suDfr lihr pYnl df mwuK
mksd gurDfmF dI syvf sMBfl ivc suDfr ilafAuxf,gurU dIaF
golkF df PMz isafsI lfB lYx qoN rokxf aqy sRI akfl qKLq
sfihb dIaF prMprfvF mirXfdf aqy isDFqF dI rfKIkrnf| jdik
bfdl vWlo sRI akfl qKLq sfihb dI srvAuWcqf nUM keI vfr Tys
phuMcfeI aqy gurU Gr dy PMzf dI isafsI ihWqf leI vrqoN
kIqI|

kmfeIaF
krn gey pMjfbI gwBrU nUM kuvYq ivc BIK mMgxI peI
mogf :- GFr dI gurbq
nUM dUr krn dy AudysL nfl buwZy mfipaF ny krjLF cuwk ky
afpxy 22 virHaF dy lfzly blkfr nUM bhuq afsF nfl kuvYq
Byijaf sI pr iksmq ny aYsf puwTf gyVf idwqf ik blkfr prfeI
DrqI qy afpxI mfq BUmI dy jfieaf koloN hI BIK mMg ky afpxy
iZwz dI awg sLFq krn leI mjLbUr ho igaf| ieQy hI bws nhIN,
blkfr nUM ivdysL Byjx qy AuQy cMgI kmfeI hox df ‘JFsf’ dyx
vfly trYvl eyjMtF ny Aus nUM kuvYq dy iek suMnsfn Kyqr ivc
pMjfb dy hor 17 nojvfnF sxy ‘bMdI’ bxf ilaf, ijwQy Ausny
‘nrk’ vrgI ijMdgI dy iqMn mhIny kwty| ijlHf mogf dy ipMz
rfmUvflf nvF df vsnIk blkfrisMG afKrkfr vwzIaF mfnisk qy
afriQk aokVF Jwl ky hux afpxy vqn qf prq afieaf hY pr Ausdy
mfipaF dy isr cVHI krjLy dI pMz df Bfr smuwcy pirvfr leI
iPkrF df swbb bx igaf hY|
‘sFJ
svyrf’ nfl gwlbfq kridaF blkfr isMG ny Bry mn nfl dwisaf ik
Aus dy bfp gurpfl isMG ny afVHqIaF pfsoN mihMgy ivafj qy
svf lwK rupey df krjLf cuwk ky trYvl eyjMtF nUM idwqf sI
aqy trYvl eyjMtF ny AusnUM kuvYq phuMcdy sfr hI mfhvfr 32
hjLfr rupey dI nokrI idvfAux df sbjLbfg idKfieaf sI pr kuvYq
jf ky Aus nUM hor pMjfbI muMizaF sxy iksy sLihr dy bfhrvfr
bxy iek byafbfd Gr ivc ‘qfV’ idwqf igaf| bws ieQoN hI blkfr
qy Ausdy mfipaF qy duwKF df phfV twut ipaf| blkfr isMG
muqfbk trYvl eyjMtF avqfr isMG lMgyafxf, qyijMdr isMG
qKqUpurf, jspflisMG huisLafrpur qy bldyv isMG ny Aus nUM
kiQq qOr qy huisLafrpur qoN ‘ieMtrnYsLnl motr trYiPk’ sbMDI
iek jfalI dsqfvyjL bxvf ky idqwf qy ieh dsqfvyjL bxfAux bdly
Aus pfsoN 10 hjLfr rupey vwKry qOr qy vsUly gey| ies qoN
bfad AusnUM 18 jnvrI 2006 vfly idn muMbeI qoN kuvYq leI
jhfjL cVHf idqwf igaf| Auh dwsdf hY ik kuvYq phuMcx qoN bfad
byafbfd jgHf qy Aus nUM QoVHf- bhuq rotI tuwk idqf jFdf
irhf, aqy krIb ZfeI mhIinaF bfad ieh vI bMd kr idqwf igaf|
afpxy nfl bIqI drdBrI dfsqfn suxfAuNidaf blkfrisMG ny dwisaf
ik ies ipwCoN AusnUM AuQoN ibnF koeI tkf Dylf idwiqaf Dwky
mfr ky kwZ idwqf igaf| iPr Auh lgfqfr cfr mhIny kuvYq ivc
BIK mMg ky do zMg dI rotI KFdsf irhf qy blkfr isMG nUM BIK
dI KYr vI Ausdy vqn dI imwtI qoN gey lok hI idMdy sn jdoN ik
kuvYq dy lok qF Aus pRqI GtIaf sLbd vrq ky Aus nUMafpxy drF
qoN KflI moV idMdy sn| ies nojvfn nUMies gwl df vI JOrf hY
ik jdoN Auh afpxy nfl hoeI byiensfPI sbMDI arjLoeI krn leI
kuvYq siQq BfrqI dUqfvfs ivKy puwjf qy AusnUM ‘bYrMg’ hI
vfps Byj idqwf igaf hY| ies mgroN Ausny lok BlfeI pfrtI dy
pRDfn blvMq isMG rfmUvflIaf nUM PYks rfhIN sunyhf Byj ky
afpxI leI mdd mMgI, qF hrkq ivc afAuNidaf sRI rfmUvflIaf ny
bgYr iksy dyrI dy Aus nUM isrP 10 idnF aMdr hI Bfrq mMgvf
ilaf| Auh kihMdf hY ik ijs vyly Auh Bfrq leI jhfjL cVHn
vfsqy kuvYq dy aMqrrfsLtrI hvfeI awzy qy puwijaf, qF Aus nUM
kfr svfr pMj hiQafrbMd ivakqIaF ny Gyr ilaf qy Aus pfsoN ieh
ilKvf ilaf ik Auh afpxI iksy pirvfrk mjLbUrI kfrn kMpnI Cwz
ky Bfrq jf irhf hY| blkfr isMG dy mn ivc afpxy AunHF pMj
sfQIaF df vI drd smoieaf hoieaf hY,ijnHF nUM kuvYq dI iek
kMpnI vfilaF ny afpxy kol bgYr qnKfh dy bMDUaf mjLdUr bxf ky
rwiKaf hoieaf hY|

jQydfr
mwkV dmdmI tksfl dy smfgm ivc sLfml hox qoN bgYr hI muVy
qlvMzI sfbo :- dmdmI
tksfl jwQf iBMzrf(mihqf) vwloN tksfl df iqMn so sflf sQfpnf
idvs awj ieQy vwzy pwDr qy mnfieaf igaf| bfbf zwel isMG
dIvfn hfl ivc hoey muwK smfgm nUM sMboDn kridaF ijQy vwK vwK
bulfiraF ny dmdmI tksfl vwloN kIqy gey Dfrimk tksfl vwloN
kIqy gey Dfrimk kfrjLF qy idwqIaF kurbfnIaF dI sLlfGf kIqI,
AuQy tksfl nUM afpxf pUrf sihXog dyx df Brosf idvfieaf| ies
moky tksfl vwloN swqmqy pfs kIqy gey|
sRomxI
gurduafrf pRbMDk kmytI dy pRDfn jQydfr avqfr isMG mwkV ies
smfgm ivc isLrkq krn afey, pr jd AunHF nUM tksfl vwloN
pRkfsL isMG bfdl, blivMdr isMG BUMdV aqy rfijMdr kOr BwTl
iKlfP pfs kIqy mqy df pqf lwgf qF Auh qKq sfihb ivKy hI mwQf
tyk ky smfgm ivc ibnF isLrkq kIiqaF hI vfps cly gey| AunHF
Dfrimk smfgmF dorfn aijhy miqaF nUM pfs krnf mMdBfgI Gtnf
dwisaf|
sRomxI
Kflsf dl dy jnrl skwqr srvn isMG Kflsf ny pfs kIqy mqy sMgqF
nUM pVH ky suxfey aqy sMgqF nUM pVH ky suxfey aqy sMgqF ny
hwQ KVHy krky pRvfngI idwqI| ienFH miqaF ivc sMq jrnYl isMG
iBMzrF vfilaF nUM 20vIN sdI df mhfn sLhId krfr idMidaF AunFH
dy aDUry kfrjF nUM pUrf krn df sMklp ilaf igaf| iek mqy ivc
spwsLt kIqf nigaf ik tksfl dy codvyN muKI amr sLhId sMq
jrnYl isMG iBMzrFvfilaF ny sLhfdq df jfm pI ky kurbfnIaF
Biraf iswK ieiqhfs iswK mnF ivc iek vfr iPr qfjLf krvfieaf,
pr pRkfsL isMG bfdl, blivMdr isMG BUMdV aqy rfijMdr kOr BwTl
vrgy nyqf Aus kOmI sLhId dI sLfn ivruwD pMjfb ivDfnsBf ivc
apmfnq sLbdF dI vrqoN kr rhy hn| ies leI smF afAux qy aijhy
lokF nUM ies dI BfrI kImq cukfAuxI pvygI| pfs kIqy pihly mqy
ivc dmdmI tksfl df sMKyp ieiqhfs drsfAuNidaf ies dy smuwcy
jQydfrF dI tksfl pRqI GflI Gflxf dI sLlfGf kIqI geI| dUjy
mqy ivc dmdmI tksfl vwloN sFJy kOmI insLfinaF dI pRfpqI qwk
sMGrsL jfrI rwKx df bcn duhrfieaf igaf| qIjy mqy ivc iswK
sMGrsL dorfn sLhId hoey isMGF qy DrmI PojLIaF vwloN kIqIaF
kurbfnIaF dI sLlfGf kIqI geI aqy jylHF ivc bMd iswK XoiDaF
dI irhfeI leI Auprfly krn df bcn vI idwqf igaf| pMjvyN mqy
ivc sMktmeI dOr ivcoN lMG rhI iksfnI qyicMqf pRgtfeI geI ijs
nUM qkVI krn dy Auprfly krn dI gwl kIqI geI| CyvyN mqy ivc
ividaf pRxflI aqy ikqfbI islybs ivc iswK pMQ dy gOrvmeI
ieiqhfs nfl mjLfk krn aqy glq ZMg nfl pysL krn dI inMdf kIqI
geI| aKIrly mqy ivc sRI gurU gRMQ sfihb jI dI mfx mirafdf
nUM kfiem rwKx aqy dyhDfrI gurUaF qoN sucyq hox dI gwl qorI
geI| smfgm nUM sMboDn kridaF sRI akfl qKq sfihb dy jQydfr
joigMdr isMG vydFqI ny gurbfxI dy suwD Aucfrx qy joLr idwqf|
qKq sRI dmdmf sfihb dy jQydfr blvMq isMG nMdgVH ny sMgqF nUM
dyhDfrI gurUaF aqy qFqirkF qoN dUr rihx dI pyRrxf idMidaF
sRI gurU gMRQ sfihb jI dy lV lwgx leI pRyiraf|

mnmohn
isMG ivruWD rfj sBf ivc ivsysL aiDkfrF dI AulMGxf dy mqy df
noits idWqf
nvIN idWlI:- sfbkf
ivdysL mMqrI aqy kFgrs dy sInIar nyqf ntvr isMG dy ierfk dy
qyl bdly anfj Gotfly dI pfTk jFc irport lIk kIqy jfx dy
ivroD ivc srkfr nfl iswDy tkrfAux df ierfdf pRgtfAuNdy hoey
pRDfn mMqrI mnmohn isMG ivruWD rfj sBf ivc ivsLysL aiDkfrF
dI AulMGxf dy mqy df noits Byijaf hY| sMsdI mfmilaF dy
mMqrI ipRXrMjn dfsLmunsIL ny ntvr isMG dI ies kfrvfeI nUM
anusfsLnhIxqf krfr idqf hY| ies qoN pihlf spf zI[aYm[ky aqy
qylgU dysLm dy 33 mYNbrF vWlo vI sdn ivc pRDfn mMqrI ivruwD
ivsLysL aiDkfr AulMGxf df mqf ilaFdy jfx dI sMBfvnf hY| ieh
jfxkfrI spf dy jnrl skWqr amr isMG ny ntvr isMG nfl
mulfkfq bfad idWqI|

luWt nUM
rokx leI cox kimsLn pMjfb ivDfn sBf coxF df aYlfn kry:
suKbIr bfdl
aimRqsr: sRomxI
akflI dl dy jnrl skWqr qy lok sBf mYNbr s[suKbIr isMG bfdl
ny muWK mMqrI kYptn amirMdr isMG nUM pMjfb df sB qoN vWzf
pRfprtI zIlr krfr idMidaf ikhf hY ik rfjy vWlo pMjfb ivc
srkfrI qy inWjI jfiedfdF qoN ielfvf jnqk adfiraF nUM vWzy
Grfixaf nUM vyc ky kIqI jf rhI luWt nUM rokx leI sRomxI
akflI dl jld hI cox kimsLn nUM pMjfb ivDfnsBf coxF df aYlfn
krn leI pWqr ilKygf|
aimRMqsr
ivKy gWlbfq kridaF AunfH ikhf ik kYptn hr PrMt qy PylH sfbq
ho cuWkf hY| AunFH ikhf ik akflI dl ny sMsd ivc Jony dI
GWto-GWt kImq ivc kIqy gey 10 rupey dy vfDy iKlfP afvfjL
AuTfeI pr rfjf qy rfxI pRnIq kor ny gFDI pirvfr dI vPfdfrI
pflidaF iesdf ivrooD kIqf| AunFH dosL lgfieaf ik kYptn ny
pMjfb ivc koeI vI snaqI iekfeI nhI ilaFdI,sgoN bfdl srkfr
smyN suLrU kIqy gey pRfjYkt vI hux bMd hn| AunFH ikhf ik
iksy nUM koeI nokrI nhI idWqI geI| hlkf mjITf dy ivDfiek
bfryy gwl kridaF AunFH aWgy ikhf ik kFgrs ivDfiek ijMnFH nUM
adflq vWlo dosL iswD hox qy sjLf ho cuWkI hY qy kYptn AunFH
nUM klIn icWt dy ky adflqI hukmF df mjLfk Auzf irhf hY|
AunFH ikhf ik ivDfiek kWQUnMgl,ivDfiek jsbIr izMpf qy jugl
iksoLr afid jo jLmInf hWVp kr rhy hn,smf afAux qy ieMnFH
sfry kysF dI jFc kIqI jfvygI qy asl mflkF nUM jLmInf muV
idvfeIaF jfxgIaF| AunFH aWgy ikhf ik kFgrs srkfr qy kFgrsI
afgUaF dI luWt nUM rokx leI cox kimsLnr CyqI hI pMjfb
ivDfnsBf coxF df aYlfn kry| AunFH sfry mfmilaF dI sI[bI[afeI
jFc dI vI mMg kIqI|
suKbIr
isMG bfdl ny pMjfb dy puls muKI ivrk aqy kYptn qy dosL
lfieaf ik ieh dovyN iml ky pMjfb ivc Kqrnfk Kyz- Kyz rhy hn
,ijs ivc ismrnjIq isMG mfn vI sLfml hY|aKIr ivc AunFH ikhf
ik akflI dl vloN jldI hI pMjfb sbMDI cox kimsLn nUM pWqr
ilK ky bynqI krn qoN ielfvf iek vPLd CyqI hI cox kimsLn nUM
imlygf qy CyqI coxF krvfAux dI apIl krygf|

isWKf dy
ieqrfjL kfrn ieiqhfs dIaF ikqfbF dI smIiKaf hovygI
nvIN idwlI: ieiqhfs
dIaF ikqfbF ivc CpIaF kuJ gwlf nUM lY ky isWK BfeIcfry dy
sKq ieqrfjL qoN bfad rfsLtrI ividak Koj aqy tryinMg koNsl
ny PYslf kIqf hY ik kiQq ieqrfjLXog aMsLF dI smIiKaf iek
pRmuWK ivdvfn aqy ieiqhfs mfhr qoN krvfeI jfvy| ieh PYslf
Aus icWTI dy pRqIkrm vjoN afieaf hY jo ipCly hPLqy kyNdrI
mnuWKI vsIilaF dy ivkfs mMqrI arjun isMG ny aYn[sI[eI
afr[tI [dy zfierYktr ikRLsLm kumfr nUM ilKI sI|
idWlI iswK
gurduafrf pRbMDk kmytI ny arjun isMG nUM iek mYmorMzm soNp
ky ikhf sI ik ikqfbF ivc isWKf dy ieiqhfs nfl sMbMDq kuJ
gWlf nUM glq ZMg nfl pysL kIqf igaf hY ijs nfl isWKf
BfeIcfry dIaF BfvnfvF nUM Tys phuMcdI hY| mMqrI nUM ieh
mYmorMzm AunFH dy hfl hI dy iek gurduafry dy dory smyN
soNipaf igaf sI ijs ivc apIl kIqI geI sI ik kiQq
ieqrfjLXog aMsLF dI jFc gurU nfnk dyv XUnIvristI dy sfbkf
pRo-vfeIs cFslr ipRQIpfl isMG kpUr qoN krvfAux leI
aYn[sI[eI afr[tI nUM hdfieq idqI jfvy| aYn[sI[afr tI dy
AuWc pWDrI sUqrF ny dWisaf ik idWlI kmytI dI mMg aqy
mMqrI dI icWTI ivc kIqy gey ijLkr anusfr ieiqhfs dy ivisLaf
dI qfeId krn vfly sfzy pYnl ivc mYNbr dy rUp ivc iek isWK
ivdvfn hY ikqfbF ivc isWK ieiqhfs nfl sMbMDq qWQf nUM hux
ipRQIpfl isMG kpUr kol Byj idWqf jfvygf|

pMjfb
Bfjpf nUM ivDfnsBf coxF ‘c akflI dl qoN 23 qoN vWD sItF imlx
dI AumId
cMzIgVH:- pMjfb
Bfjpf nUM afAux vflIaF ivDfn sBf coxF ‘c afpxy cox pfrtnr
sRomxI akflI dl qoNipClIaF coxF dy mukfbly ‘c ijLafdf sItF
imlx dI AumId hY | Xfd rhy ik ipClIaF ivDfn sBf coxF ‘c
Bfjpf ny 23 sItF qy afpxy AumIdvfr KVyH kIqy sI pr isrP 3
sItF qy hI ijWq hfsl kIqI sI| ies vfr pfrtI nUM AumId hY
ik amirMdr srkfr dI DUml Cfp dy kfrn akflIaF dI idn pRqIidn
qfkq aqy mihMgfeI aqy iBRsLtfcfr vrgy muwidaf qy afm jnqf
ivc ivafpk asMqosL dy mWdynjLr afAux vflIaF coxF ‘c Auh bhuq
cMgf pRdrsLn kr skygI| ies leI ies vfr Auh mflvf Kyqr ‘c vI
pYr jmfAux dI soc rhI hY| ies sbMD ‘c sRomxI akflI dl dy
pRDfn pRkfsL isMG bfdl ny pihlF hI sMkyq dy idWqf hY ik
AunFH dI pfrtI Bfjpf nUM ies vfr 2-3 sItF ijLafdf alft kr
skdI hY|
Bfjpf ivc
BrosyXog vsIlaF dy muqfbk pfrtI dy komI jnrl skWqr hrjIq
isMG gryvfl sMgrUr cox hlky hrjIq isMG gryvfl sMgrUr cox
hlky qoN cox lVn dI soc rhy hn| ies vyly ies hlky dI
ivDfnsBf ‘c numfieMdgI kFgrs dy arivMd KMnf kr rhy hn pr
sMXukq rfsLtr dy anfj dy bdly qyl Gutfly ‘c volkr irport
aqy kyNdr dy ienPorsmYNt zfierYktoryr vWlo ntvr isMG aqy
AunFH dy puWqr jgq isMG dy bfry ‘c kIqI jf rhI jFc ivc
arivMd KMnf df nF vI af irhf hY,ijs nfl AunFH dI siQqI
zfvFzol ho geI hY|vYsy vI KMnf rfj ivDfnsBf dy sYsLnf ivc
drjLn dyx dI bjfey idWlI aqy dysL dy hornF ihWisaf ivWc
afpxy kMmkfjF ivc hI ruwJy rihMdy hn| ies leI kFgrs hlikaF
ivc afm crcf hY ik ho skdf hY ik pfrtI KMnf nUM ies dPf
sMgrUr qoN cox lVn leI itktF hI nf dvy|

kysrI
rMg ‘c rMigaf igaf qlvMzI sfbo
qlvMzI sfbo: dmdmI
tksfl df 300 sflf sQfpnf idvs dy aWj dUjy idn df AuqsLfh
bhuq hI pRBfvsLflI irhf|svyr dy pRogrfmF ivc drWKq
lfAuxy,gurbfxI kIrqn qy kivqf Aucfrn mukfbilaF qoN bfad
sLfm smyN vWK -vWK asQfnF qoN afey lwgBg 20 dy krIb ngr
kIrqnF sdkf aWj smuWcf aflf-duaflf byhWd roxkF vflf bx
igaf|
dmdmI
tksfl muKI bfbf hrnfm isMG Kflsf vWlo aWj svyry iek podf lf
ky 300 Pldfr pody lfAux df afgfjL kIqf igaf| ies qoN bfad
AunfH KUndfn kYNp df AudGftn krky kIqf| smfgmF ivc muK
afkrsLn bwicaf dy krvfey gey pRiqBf Koj mukfbly rhy| ies
moky bolidaF bfbf hrnfm isMG Kflsf ny dmdmI tksfl dy kfrjLf
df ivsQfr dwisaf qy ikhf ik tksfl ny hmysLf hI gurmiq dI gWl
kIqI qy gurmiq isDFqf qy pihrf idWqf hY|

qIsry
PrMt df gTn komI pwDr qy vI[pI[isMG dI agvfeI ivc ho irhf
hY: rvIieMdr isMG
luiDafxf (qijMdr
isMG ):- qIsry PrMt df gTn komI pWDr qy sfbkf pRDfn
vI[pI[isMG dI agvfeI ivc ho irhf hY| ijs ivc smUh Gwt
igxqIaf muslmfn,dilq,eIsfeI isWK pCVy vrgF dy lok sLfml ho
rhy hn| qIsrf PrMt sfry dysL dI sWqf ivc nvIN qbdIlI
ilafeygf| ieMnFH ivcfrF df pRgtfvF sRomxI akflI dl 1920 dy
komI pRDfn reIieMdr isMG ny sQfnk, srkt hfAUs ivKy gWlbfq
krdy hoey ikhf ik sfzI pfrtI qIsry PrMt (afl ieMzIaF nfl hY)
nf ik pMjfb dI isafsq nfl| AunFH ikhf ik sRomxI akflI dl
dy pRDfn pRkfsL isMG bfdl aqy akflI dl (a) dy pRDfn
ismrnjIq isMG mfn nfl sfzI pfrtI kdy smJoqf nhI krygI|
mfn qy
bfdl isWK kom dy lIzr bxn dy kfbl nhI hn| ieMnFH donF lIzrF
ny isWKf dy srvAuWc asQfn sRI akfl qKLq sfihb dy 400 sflf
isrjnf idvs dy moky qy sRI gurU gRMQ sfihb dI hjUrI ivc
burCfgrdI krky gurU sfihb df apmfn kIqf hY ieMnFH nUM afpxI
lIzrI ipafeI sI nf ik gurU sfihbfn df mfn snmfn| AunFH ikhf
ik jQydfr vydFqI nUM sfzI pfrtI jQydfr nhI mMndI jQydfr
vydFqI vwlo idqf igaf PYslf inrpwK nhI sI iek DVy nUM qF
sjLf lgf idqI dUsry DVy nUM qlb vI nhI kIqf| AunFH ikhf
ik sRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dIaF jnrl coxF ivc mfn dy
morcy nUM kmjoLr kIqf|
mfn vWlo
75 sItF aqy bfkI vwlo56 sItF qy cox lVI geI| mfn ny Aus vkq
pMQk morcy dy AumIdvfr nUM hrf ky bfdl dI mdd kIqI| pMQk
morcy vwlo pRDfngI dy AumIdvfr vIr isMG mWdoky nUM vot
pfAux dI bjfey mfn DVf vfk afAUt kr idWqf| rvIieMdr isMG ny
ikhf ik myrI pfrtI PiqhgVH ivKy hoeI mIitMg ivc ley gey
PYsilaF nUM mMndI,AunfH ikhf ik mIitMg qoN pihlf ikhf
igaf sI gurduafrf suDfr lihr leI bxfey jfx vfly pYnl ivc sRI
akfl qKLq dy sfbkf jQydfr BfeI jsvIr isMG nUM srpRsq
bxfieaf jfvygf| mgr AunfH nUM bulfieaf qWk nhI igaf| AunFH
dwisaf Aus mIitMg ivc mYN nhI igaf mYn afpxI pfrtI vWlo do
ingrfn Byjy sn ijMnfH ny sfrI irport idWqI hY AunfH ikhf
bfdl nuM isWKI bfry kuJ nhI pqf|
bfdl
qvIqVIaF pfAuNdf hY aqy cMdr svfmI vrgy qFqirkf qoN hvn
XWg krvfAuNdf hY,pirvfr afsULqosL vrgy bfibaF dI hfjLrI
Brdf hY | AunFH dWisaf sfzI pfrtI dI 12 agsq nUM jlMDr
ivKy vrikMMg kmytI dI mIitMg ivc nvIN rxnIqI iqafrI kIwqI
jfeygI| ivDfn sBf dIaf coxf bfry akqUbr ivc PYslf lvFgy
ik iks qrIky nfl lVnIaf hn| ies moky qy pfrtI dy sInIar mIq
pRDfn rxjIq isMG CWjlvWzI(E[bI[sI) ivMg dy cyarmYn hrdyv
isMG koMsl aqy keI akflI mojUd sn|

dMgf
pIVqF nUM vMzI jf rhI rfhq rfsIL dI ivjIlYNs jFc dI Kbr
nfl krmcfrI ‘c BgdV
luiDafxf(qijMdr
isMG):-1984 dy jfalI isWK dMgf pIVq pirvfrF leI sLfied ieh
KLbr KusLgvfr nf hovy pr dMgf pIVq pirvfrF dI rfhq vMz
pRikiraf dI prq KuwlHx dI sMBfvnf idKfeI dyx lWg peI hY|
dMgf pIVqF pirvfrF nUM vMzI jf rhI rfhq rfsIL dI pRikiraf
dI ieMtrnl ivjIlYNs jFc dI Kbr imldy hI ijQy sbMDq krmcfrIaF
ivc BgdV mc geI hY ,AuQy ies qoN pRBfvq hox vfly ivakqIaF ny
jFc sbMDI jfxkfrI leI BWj -doV vI suLrU kr idWqI hY|
vrnxXog hY ik dMgf pIVq pirvfrF nUM rfhq vMz pRikiraf ivc
hoeIaF sYNkVy DFdlIaF dy dosLf dy clidaf srkfr vwlo ieMtrnl
ivjIlYNs jFc krvfAux dy PYsly sbMDI dWisaf jf irhf hY|
dPqr dy BrosyXog sUqrF ny dWisaf ik ijLlf pRsLfsn kol
sYNkVy jfalI dMgf pIVqF vWlo ieh rfsIL hfsl krn dIaF
isLkfieqF phuMcIaF hn ,ijMnFH ivc hornF ivakqIaF vWlo dUjy
ivakqI dy lfl kfrz qy afpxIaF PotoaF icpkf ky rfhq hfsl
krn dy dosLf dy nfl -nfl ieko hI pirvfr dy keI -keI lokF
vWlo jfalI dsqfvyjLf dy afDfr qy ieh rfhq pRfpq krn dy dosL
hn| dWisaf jf irhf hY ik rfhq rfsLtrI pRfpq krn vfly aijhy
sYNkVy ivakqIaF dI sUcI hY ,jo lfl kfrz bxn smyN inrDfrn
hoNs vI pUrI nhI krdy sn jF jo 1984 dy dMigaF smyN jMmy vI
nhI sn| vrnxXog h ik rfhq rfsIL hfsl krn vfly keI dMgf pINVq
pirvfr qF ivdysLf ivc rihMdy hn pr krmcfrIaF dI imlIBugq nfl
AunFH dy kys ieQy vI iqafr ho ky pfs vI ho gey aqy Auh
ivdysL qoN iek PlfeIt rfhIN af ky rfhq rfsIL pRfpq krky dUjI
PlfeIt rfhIN vfps vI cly gey| sUqrF ny dWisaf ik Aukq jFc dy
dorfn 2001 sfl dy dorfn iqafr kIqy gey lfl kfrz dI sfriQkqf
dI jFc hox dI afsMLkf vI dWsI jf rhI hY ,ikAuNik Aus sfl
dy dorfn iqafr kIqy gey anyk lfl kfrz ibnF iksy Xog jFc
qoN iqafr kIqy gey dWsy jf rhy hn |dPqr qoN BrosyXog
sUqrF ny dWisaf ik jFc dy dorfn AunfH aiDkfrIaF qy v I
ibjlI izWg skdI hY,ijMnFH ny rfhq rfsIL dyx leI dMgf pIVq
pirvfrF dI jFc kIqI ikAuNik sYNkVy sMgf pIVq ijQy jfalI
irhfiesIL sbUqF qy rfhq hfsl krn ivc sPl ho gey ,AuQy keI
luiDafxf dy irhfiesIL hI nhI| dUjy pfsy ieh vI pqf lWigaf ik
luiDafxf ivc dMigaf qoN bfad phuMcy iqMn hjLfr dy krIb
dMgf pIVq dUjy rfjF ivc cly gey sn prMqU AunfH lokF ny
luiDafxf qoN ielfvf dUjy rfjF qoN vI ieh rfhq rfsIL hfsl kr
leI hY|

rvIieMdr
isMG gurduafrf suDfr lihr nflo vWK
luiDafxf(qijMdr isMG
) gurduafrf suDfr lihr sbMDI bxI 51 mYNbrI kmytI dI aWj
Aus vyly PUk inkl geI jdoN aWj ieQy sRomxI akflI dl 1920 dy
pRDfn rvIieMdr isMG ny ies kmytI nflo afpxf nfqf qoVn df
aYlfn kr idWqf| ieh pMQk kmytI 4 agsq nUM PiqhgVH sfihb
dI rqI Aupr hoeI mIitMg ivc bxI sI| rvIieMdr isMG ny ikhf
ik Auh ivroDI kfrvfeIaF nUM vyKidaF AunFH nfl iksy vI mMc
qy ieWkTy nh ho skdy ikAuNik sRI akfl qKLq sfihb Aupr gurU
gRMQ sfihb dy hoxy apmfn ivc sRI mfn vI pRkfsL isMG bfdl
ijMny hI ijLMmyvfr hn |sRI mfn vWKvfdI kfrvfeIaF krn
vfilaF dI bolI bol ky vI dysL nUM Kqrf KVfH kr rhy hn |
rvIieMdr isMG ny ikhf ik mnjIq isMG kWlkqf qy prmjIq iMG
srnf ,AunFH pfs afey sn aqy AunFH afiKaf sI ik sfbkf jQydfr
akfl qKLq pRo [drsLn ismG ,BfeI jsbIr isMG rozy aqy BfeI
rxjIq isMG dI agvfeI ivc gurduafrf suDfr lihr clfAux leI
kmytI bxfeI jfvygI pr iesdy Ault Auprokq iqMnf Dfrimk
sKLsIaqF aqy sMq smfj dy pRDfn bfbf srbjoq isMG bydI nUM
axgoilaf krky KfilsqfnI fgU jgjIq isMG cohfn aqy keI hor
aYry gYr nyqfvF nUM sLfml krky 51 mYNbrI kmytyI bxf idqI geI
ijMnFH df iswKf dy Drm Kyqr ivWc koeI Xogdfn nhI |

pMjfb
srkfr iKlfP kIqf igaf mujLfhrf pUrI qrFH sPl
cMzIgVH :afid Drm smfj dy pRmuwK drsLn rqn rfvx ny dfavf
kIqf hY ik aWj rfKvFkrn dy muWdy qy pMjfb srkfr iKlfP kIqf
igaf mujLfhrf pUrI qrFH sPl irhf| aWj ieQy jfrI ibafn ‘c
AunFH ikhf ik pMjfb srkfr dy suprIm kort ‘c jfx jF hfeIkort
dy PYsly nUM lfgU nf krn dy PYsly nUM asIN pUrI qrFH Kfrj
krdy hF|AunFH ikhf ik vflmIkI/mjHbI smfj jF aMdoln AuNdo
qk jfrI rhygf, jdo qk rfj ivDfn sBf ivc isWiKaf aqy nokrIaF
ivc sfZy 12 PIsdI rfKvyNkrn df pRsqfb pfs nhI kIqf
jFdf|AunFH mMg kIqI ik ies pRsqfv‘c ieh kotf vflmIkI smfj
dy bWicaf leI sfrI jgfH lfgU kIqI jfvy|aWj pMjfb bMd ‘c
sfrIaF smfjk,Dfrimk aqy rfjnIqk dlF dy imly smrQn dy leI
AunFH DMnvfd kridaF ikhf ik ies bMd dy dorfn AunFH dy vrkrF
ny koeI ihMsf nhI kIqI|

dUlo dy
pWuqr bMnI smyq 4 nojvfn kuVIaF CYVdy kfbU puls ny
muWclky qy hI CWz idWqf
isLmlf:pMjfb pRdysL
kFgrs dy pRDfn sLmsyLr isMG dulo dy puWqr mnrUp isMG AurP
bMnI dulo smyq 4 nojvfnF nuM kuVIaF nfl CyVCfV krn aqy
jnqk sQfn qy Kurd mcfAux dy dosL ivc igRPqfr kIqf
hY|ieMnFH ivc bMnI df aMg rWiKak qrsym isMG vI sLfml sI,ijs
dy ivryWD hiQafr kfnUMn qihq mfmlf drj kIqf igaf sI|puls
ivc drj isLkfieq anusfr bMnI aqy Aus dy dosq gurpRqfp isMG
aqy ajIq isMG ,gMnmyn qrsym nfl kfly rMg dI hozf istI vc
idn smyN sQfnk syNt bIts kflj kol afey aqy AuQy KVIaF
ividafrQxf nfl CyVCfV suLrU kr idWqI ,ijs qyt AuQy KVy
lokF aqy ividafrQxF ny ies df ivroD kIqf|ies qy ieMnFH lokF
ny AuQy KVy lokF nUM DmkIaf dyxIaF surU kr idWqIaFaqy qrsym
isMG ny afpxI irvflvr lihrfAuNdy hoey hvf ivc golI vI clf
idWqI|bfad ivc ivroD vDdf dyK ky ieh lok AuQoN cMzIgVH vWl
Prfr ho gey hflFik Gtnf dI sUcnf imlidaf hI sQfn puls ny
vfierlYNs qy soln puls aqy hor jgfH ies dI sUcnf dy idWqI
sI| puls ny ieMnFH ivruWD mfmly drj krn dI pusLtI kIqI hY
aqy rfq 12 vjy qk aglI kfrvfeI jfrI sI |
ipqf dI
AucI isafsI phuMc hovy qF puWq koeI vI gunfh kr lvy Aus
dy gunfh qy vWzy qoM vWzf aiDkfrI vI prdf pfAux ivcp Urf
sihXog idMdf hY|sYr[spftf ngrI isLmlf ivc lVkIaF nfl CotI
motI CyVCfV dy clidaF ngr pMjfb dy ieMkf dy pRDfn sLmsLyr
isMG dUlo dy sfihbjLfdy bMnI dUlo vwlo sVk qyl VkI nfl
CyVCfV qoN bfad kfrbfeIn rfhINN hvf ivc Pfier krn dy kuJ
hI smyN bfad Aus nUM aqy Aus dy sfQIaF nUM kuJ hjLfr dy
muclky qy CWz dyxf dfl ivc kuJ kflf hox df sMkyq idMdf hY|
qyl bdly
anfj Gply ivc ntvr isMG nUM blI df bWkrf bxfieaf igaf
:azvfnI
nvIN idWlI: qyl dy
bdly anfj Gply ivc sfbkf ivdysL mMqrI ntvr isMG nUM blI df
bwkrf bxfey jfx df qy srkfr qy kFgrs pfrtI nUM brI krvfAux
leI afpxy pRBfv dI vrqoN kIqy jfx df dosL lgfAUNdy hoey
Bfjpf afgU aYl[ky azvfnI ny aWj mMg kIqI ik pfTk pYnl dI
irport pfrlImYNt ivc pysL kIqI jfx qy mIzIaf kol ies dy lIk
ho jfx bfryvI ibafn idWqf jfvy|ies irport dy lIk ho jfx qy
pYdf hoey roly -rwpy dorfn sRI azvfnI ny pfrlImYNt ivc iek
BIB -bwVky vflI kfnPrMs ivc dWisaf ik Auh ieh jfxnf cfhuMd
hn ik pfTk aQfrtI qy aYnPorsmYNt zfierYktr ny kFgrs pRDfn
sonIaf gFDI qoN puWCigWC kIqI|

bfdl qy
kFgrs df mugl sfmrfj Kqm kr ky dm lvFgy :pMQk afgU
PiqhgVH sfihb: aWj
pRkfsL isMG bfdl ivroDI pMQk afgUaF vWlo gurduafrf sRI
PiqhgVH sfihb ivKy syvf idvs Dfrimk smfgm AuprMq BfrI iekwT
nUM sMboDn kridaF s[ismrnjIq isMG mfn,mnjIq isMG
kWlkqf,jgjIq isMG cohfn ,pRyum isMG cMdUmfjrf,prmjIq isMG
srnf ,krnYl isG afid nyikhf ik 4 agsq 1982 nUMakflI dl ny
Drm XuWD morcf suLrU kIqf sI| ies ivc pMjfb aqy isWKf dIaF
Dfrimk,smfijk,afriQk aqy isafsI mMgf dI iek vWzI sUcI rWKI
geI sI| ieh sfrIaF mMgf aqy muWdy hfly vI ijAu qy iqAuN hI
hn|AunfH ikhf ik aWj pihlF dI qrFH kFgrs aqy bfdl dl dIaF
mugl srfkrF df aMq krnf jLrUrI hY|hjLfrf lokF ny BfrqI
injLfm dI nslkusIL df kihr Jwilaf hY| gYr isDFiqk akflI afgU
pMjfb dy lokF dy ihWqf dI kurbfnI krky kyvl inWj pRsqI vflI
isafsq kr rhy hn| gurduafry aqy hor isWK adfry jo sRomxI
kmytI clf rhI hY Auh isWK ivroDI qfkqF dy aWzy bx cuWky hn|
ies krky iswK Drm nUM vWzf Kqrf pYdf ho igaf hY| ivAuNqmeI
ZMg nfl sffzy qy iek ibprvfdI siBaqf,juLbfn,soc Drm aqy
isafsI bxqr QopI jf rhI hY| nklI akflI afgUaF ny lgfqfr hmly
krky akfl qKLq sfihb dI ajLmq,afn aqy sLfn nUM zUMGI sWt
mfrI hY| AunFH ny akfl qKLq sfihb dy jQydfr aqy hor jQydfr
sfihbfn dy ruqby nUMbhuq Zfa lfeI hY| kFgrs,Bfjpf,
afr[aYs[aYs vWlo isWK Dfrimk mfmilaf ivc lgfqfr GuspYT kIqI
jf rhI hy| ies nfl pMjfb df Dfrimk aqy isafsI mfhol gMDlf ho
irhf hY| ieMnFH sfrIaF vMgfrf df idVRqf nfl tfkrf krn leI
aWj sRomxI akflI dl (a),sRomxI akflI dl loNgovfl,sRomxI
akflI dl 1920,dl Kflsf,dmdmI tksfl,Kflsf pMcfieq vWlo dIvfn
tozr mWl hfl PiqhgVH sfihb ivKy kIqI pMQk kfnPrMs ivc PYsly
ley gey| ijMnfH anusfr asINakflI ivrsy dy vfrs hF| ipCly do
dhfikaF ivc asINpUrI idRVqf nfl iswK kom dy muPfd nUM pihlI
idWqI hY aqy BfrqI injLfm dIaF isWK ivroDI qfkqF kFgrs,Bfjpf
aqy afr[aYs[aYs df zwt ky mukfblf kIqf hY| afpxy idRV
ierfdy aqy kMm pRsqI nUM aWgy qordy hoey sfrIaF pMQk
jQybMdIaF ny gurduafrf suDfr lihr 2 nUM suLrU krn df PYslf
kIqf hY| ies isWKI aqy pMjfb pWKI lohr df afgjL df muWK
mMqv gurduafiraF nUM sfP suQrf injLfm dyxf,sfzy inWjI aqy
smfjI jIvn ivc dfKl hoeI gYr iswK kurIqIaF DfrnfvF,vWzI
KorI aqy bfdl aqy Ausdy pMQ doKI dusmxf vWlo isWK Drm
isDFq nUM bdnfm krn dIaF sfijsLf nUM bynkfb krnf hovygf|
asIN ieh
lihr pUrI iemfndfrI aqy idRVqf nfl suLrU kr rhy hF aqy
pMjfb dIaF smUh pMQk pfrtIaF vWlo pMjfb dy lokF nUM
purjoLr apIl hY ik Auh ies mhfn kfrj ivv vwD cVH ky sLfml
hox aqy sfzf sfQ dyx| gurduafrf suDfr lihr 2 dy qihq afAux
vfly idnF aqy mhIinaF ivc anykF pRogrfm aqy kfrvfeIaF
kIqIaF jfxgIaF|ies Dfrimk lihr gurU sfihb dy isDFqF qoN soD
lY ky piqqWpuxy dy tfkr y leI aMimRq pRcfr suLrU
krygI,isWK rihq mirafdf nUM lfgU krfAux dI Ayuprfly
krygI,pMjfb ivc ivwidaf df psfr krygI,pMjfb nUM nsLf mukq
krn leI jWdo jihd CyVygI, bfdl,afr[aYs[aYs,Bfjpf nUM
gurduafiraF ivco bfhr kWZygI,sRomxI kmytI dy kfrjF nUM vDIaf
ZMg nfl clfAux dI ivAyuNqbMdI krygI aqy akfl qKLqsfihb dy
mhfn ruqby nUM brkfr rwiKaf jfvygf|

vflmIik
mjHbI isWK BfeIcfry nUM irjrvysLn dyx dy muWdy pRqI pMjfb
srkfr gMBIr:muWK mMqrI
aimRqsr: vflmIik
mjHbI isWK BfeIcfry nMU 12[5 pRqIsLq irjLrvysLn dyx dy muWdy
pRqI pMjfb srkfr gMBIr hY| pr ieh mfmlf adflq nfl sbMDq hox
aqy ieh muWdf rfsLtrI hox kfrn Auh ies ivc dKlaMdfjIL nhI kr
skdy| ieh gWl pMjfb dy muwK mMqrI kYptn amirMdr isMG ny aWj
aMimRqsr dy komFqfrI rfjfsFsI hvfeI aWzy qy jYtw eyarvyjL dI
aMimRqsr qoN lMdn iswDI Auzfn nUM rvfnf krn qoN bfad ieQy
afXoijq iek pRYsw kfnPrMs ivc khI|ijLkrXog hY ik aWj
irjLrvysLn dy muWdy nUM lY ky vflmIik mjHbI isWK BfeIcfry
vwlo pMjfb bMd rwiKaf igaf sI| ies moky qy svflF df jvfb
idMdy hoey kYptn ny ikhf ik srkfr AunFH dIaF smwisafvF qy
gMBIrqf nfl ivcfr kr rhI hY aqy irjLrvysLn dy mfmly qy ley
gey PYsly qy muV ivcfr leI aYzvokyt jnrl pMjfb dI rfey leI
jf rhI hY aqy suprIm kort qWk vI ies nUM iljfieaf jfvygf
AunFH ies gWl qy aPsos vI jqfieaf ik AunFH nUM ies muWdy qy
ivcfr krn leI bhuq GWt smF imilaf|
kyNdr
sLfisLq pRdysL cMzIgVH nUM pMjfb nUM dyx bfry puWCy jfx qy
kYptn amirMdr isMG ny ikhf ik AunFH dI kFgrs pRDfn sonIaf
gFDI nfl ies bfry ivc koeI gWlbfq nhI hoeI| ies qrFH kyNdr
vWlo aYlfny gey Jony dI GWt KrId muWl (aYm[aYs[pI) dI gWl
krdy hoey AunFH ny ikhf ik Auh ies mfmly ivc pRDfn mMqrI
zf[mnmohn isMG aqy kFgrs sonIaf gFDI nUM imly hn aqy AunFH
nUM spwsLt kr idWqf ik Aukq aYm[aYs[pI pMjfb nUM mnjuLr
nhI|pMjfb dI ibjlI Auqpfdn smrQf dI gWl kridaF hoieaf AunFH
ikhf ik ies smyN 2000 mYgfvft ibjlI muwl KrIdI jf rhI hY
ijs qy 13 kroV rupey Krc kIqy jf rhy hn|AunFH ieh vI dfavf
kIqf ik Auh ies qrFH nfl pMjfb dy lokF nUM bfhro KrId ky
muPq ivc ibjlI muWheIaF krvf rhy hn|AunFH ieh vI ikhf ik
lihrf muwhbq Qrml plFt PrvrI 2007 qwk kMm krn lWg jfvygf|

sfnUM
isWK rihq mirafdf ‘qy qkVy ho ky pihrf dyxf cfhIdf: jQy
avqfr isMG
sLfhkot:- dsm
pfqsLfh sRI gurU goibMd isMG jI vWlo mflvy dI pfvn DrqI
dmdmf sfihb qlvMzI sfbo ivKy jMgf-XuWDf AuprMq afid sRI
gurU gRMQ ivc novyN pfqsLfh dI bfxI drj krky sRI gurU gRMQ
sfihb nUM sMpUrnqf bKLsI| Aus pfvn idhfVy dI qIsrI sLqfbdI
isWK pMQ vwlo Dfrimk prMprfvF anusfr 28 qoN 30 agsq nUM
dmdmf sfihb ivKy mnfeI jf rhI hY| ieh ivcfr jQydfr avqfr
isMG pRDfn sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI ny sRomxI
gurduafrf pRbMDk kmytI ny sRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dy
mYNbr isLMgfrf isMG lohIaF dy ivsysL sLqfbdI nUM smripq
XqnF sdkf ijLlHf jlMDr dI qihsIl sLfhkot dy gurduafrf sfihb
ivKy Drm pRcfr dI sMiKaf qy rihq mirafdf sbMDI jfxkfrI dyx
leI lgfey gey iqMn rojLf gurmiq tRyinMg kYNp dy smfpqI
smfroh smyN bolidaF khy|AunFH ikhf ik Kflsy nUM gurU goibMd
isMG jI ny inafry iesLt,inafry gRMQ aqy pMQ nfl joiVaf| ijs
nUM nvyN dyvI afdrsL,nvyN dyvI jIvn df DfrnI bxfieaf| nvyN
inXm,nvyN pihrfvF,nvyN dyvI insLfn bKLsy| nvF rUp-nvF-rMg
Kflsy dy bolbfly vI inafry,ieQy hI bWs nhI Kfx-pIx vI vWKrf|
Kflsf pMQ dy hr iek iswK,mrd dy nF nfl isMG sLbd joV ky aqy
hr isWK iesqrI dy nF nfl kor joV ky sB sFJIvflqf dI lVI ivc
pro idqf sI| pr isWKf dI mfniskqf aWj ieh hY ik Auh afpxy nF
nfl isMG aqy kor sLbd lgfAuxf munfsb nhI smJdy|

kfky dy
kfrnfimaF nUM dyK ky dUlo qurMq asqIPF dyx : bfdl
jlMDr:pMjfb pRdysL
kFgrs pfrtI dy pRDfn sLmsLyr isMG dulo dy kfky bMnI vWlo
lVkIaF nfl kIqI geI CyV-CfV dI Gtnf dI AuWc pwDrI jFc hoxI
cfhIdI hY aqy pRdysL kFgrs dy pRDfn nMU nYiqk ijLMmyvfrI
kbUlidaF afpxy ahwudy qoN qurMq asqIPf dyxf cfhIdf hY| ieh
gWl sRomxI akflI dl dy pRDfn qy sfbkf mWuK mMqrI pRkfs isMG
bfdl ny khI| sRI bfdl ny ikhf ik Auh ihmfcl pRdysL dy muWK
mMqrI vIrBWdr nfl gWl krngy ik dUlo dy lVky ‘qy lVkIaF
nfl CyVCfV dy mfmly qihq hI kys clfieaf jfvy aqy ies ‘c
koeI vI iZWl nf vrqI jfvy| AunFH ikhf ik dUlo dy lVky vWlo
kIqI geI ies GtIaf hrkq nfl pMjfb dy mWQy qy klMk hY|
AunFH dwisaf ik ies ny pihlF vI aijhIaF hrkqF kIqIaF pr hux
qF sB hWdf bMnyH hI swqf dy nsLy ‘c pRDfn df lVkf tWp igaf
hY|
lVky dy
gMnmYn vWlo kIqI geI PfieirMg dI jFc vI hoxI cfhIdI hY|AunFH
dosL lfieaf ik kFgrs dy lIzrF dy kfikaF vWlo kIqIaF jf
rhIaF aijhIaF mMdBfgIaF hrkqF pMjfb leI sLrm dI gWl hY |
bfdl ny ikhf ik kFgrs pRDfn lokF nUM slfh idMdy nhI QWkdy
pr hux Auh afpxy kfky dy kfrnfimaF pRqI vI sucyq hox|sRI
bfdl ny dosL lfieaf ik kFgrs dy mMqrIaF ny luWt mcfeI hoeI
hY| Auh isrP hux ies gWl ‘c hI lWgy hoey hn ik do -iqMn
mhIny rih gey hn,bws luwt lE pMjfb nUM| AunFH ikhf ik
kurWpsLn dy mfmly ‘c suprIm kort ny pMjfb dy mMqrIaF lfl
isMG,pRqfp isMG bfjvf,rMDfvf aqy pMjfb kFgrs dy pRDfn sRI
dUlo ,ijhVy byaMq isMG srkfr ‘c kr dy afbkfrI mMqrI sn,nUM
noits jfrI kIqy hn pr ieMnfH mMqrIaF qy kFgrs pRDfn dy ipMzy
qy jUM qwk nhI srkI| ieMnFH ny asqIPy dyx dI QF afpxI luWt
hor vwDf idWqI hY| kyNdr srkfr vWlo ihmfcl pRdysL nUM snaqF
lfAux leI idWqy gey ivsysL pYkyj dI imafd 2010 qwk vDfAux dy
PYsly qy itWpxI kridaF sRI bfdl ny ikhf ik ies PYsly nfl
pMjfb dI rihMdI KUMhdI snaq vI qbfh ho jfvygI|
AunFH dosL
lfieaf ik pMjfb dy muWK mMqrI kYptn amirMdr isMG ny kyNdr
srkfr kol ieh muWdf AuTfieaf hI nhI| AunHF kol qF ieMnFH
pycIdf muWidaf nUM AuTfAux df smF hI nhI hY| kyNdr dy ies
PYsly nfl pMjfb nUM bhuq vWzf Gftf pvygf| sR bfdl ny ikhf
ik pihlF kYptn amirMdr isMG ny Jony dI shfiek kImq df mfmlf
kyNdr kol nhI AuTfieaf aqy kyNdr ny Jony dy Bfa ‘c 10 rupey
df vfDf krky iksfnf nfl koJf mjLfk kIqf hY| sRomxI akflI dl
ies muWdy qy 8 agsq nUM nvIn idWlI ‘c Drnf mfrygf|
sRomxI
akflI dl ivroDI vWK -vWK akflI gfIaF vWlo gurduafrf suDfr
lihr clfAux sbMDI ley PYsly bfry puWCy jfx qy sRI bfdl ny
ikhf ik ieh sB kuJ kFgrs pRDfn bIbI sonIaf gFDI aqy
pMjfb dy muWK mMqrI kYptn amirMdr isMG dy iesLfry qy hI
ho irhf hY| ieMnFH aKoqI lIzrF nUM akflI kihxf hI bhuq mfVI
gWl hY| ieMnfH nUM nf qF koeI vot pfAuNdf hY qy nf hI koeI
puWCdf hY| kFgrs pfrtI ny sUby dy hflfq Krfb krn leI ieMnfH
nUM aWgy lf ky sRomxI akflI dl nUM kmjoLr kern df Xqn kIqf
hY pr kFgrs dy mnsUby sPl nhI hoxgy| sRomxI kmytI bhuq hI
kurbfnIaF krky bxfeI geI hY| kFgrs pfrtI gurDfmF qy kmytI
qy ipCly lMmy smyN qoN kbjLf krn df koJf Xqn kr rhI pr
lokF ny AunFH nUM mUMh nhI lfieaqf | kFgrsIaF ny kmytI
coxF vI lVky vyK leIaF | kFgrs nfl hWQ imlfAux vfly nUM
akflI nhI ikhf jf skdf|

BfrqI
izplomYNt kol nUM 8 GMty ‘c pfik CWzx df hukm
ieslfmfbfd: pfiksqfn
srkfr ny Bfrq qy iek nvF izplomYitk vfr krdy hoey ik
sInIar BfrqI izplomYNt dIpk kol qy jfsUsI df dosL lgf ky
AunFH nUM 48 GMty dy aMdr hI pfiksqfn CWzx df hukm idqf hY|
ies dy juafb ivc Bfrq ny vI iek pfiksqfnI izplomYNt rPIk
aihmd nUM Bfrq CWzx df hukm dy idWqf hY| sRI kol nUM svyry
sfZy 7 vjy Aus vyly igPqfr kIqf igaf jdoNAuh afpxy pirvfr
nUM lyx leI sVk dy rsq vfhgf srhWd vWl jf rhy sb | ies
bfry BfrqI aiDkfrIaF ny dWisaf ik jdoNsRI kol nUM igRPqfr
kIqf igaf Auh iek KoKy qy cfh pI rhy sb| qkrIbn 8- lokF dy
iek gruWp ny AunFH nUM kfbU kIqf aqy hWQkVI pf ky iksy
axdWsI QF qy lY gey| AuQy AunFH nuM 3 qN 5 GMty qk kYd kr
ky rWiKaf igaf| bfad ivc AunFH nUM BfrqI izplomYNtf dy
hvfly kr idWqf igaf ijMnfH nUM ivdysL ivBfg ivc sWidaf igaf
sI| vrnxXog hY ik komFqfrI kfnUMn anusfr iksy vI izplomYNt
nUM hWQkVI nhI lgfeI jf skdI| hflFik piksqfn ny hwQkVI
lgfAux qoN ienkfr vI kIqf hY|
