Bgq isMG dI ivcfrDfrf ƒ apxfAuxf ajoky smyN dI loV

brsI qy ivsLysL

 

 

 

 

Bgq isMG dI ivcfrDfrf ƒ apxfAuxf ajoky smyN dI loV

hrjIq kOr mTfVU

dyÈ dI aËfdI dI gwl hovy aqy ÈhId-ey-afËm Bgq isMG df iËkr nf hovy. ies ivwc koeI Èwk nhIN ik Bgq isMG ny ibnF iksy svfrQ qoN apxf afp dyÈ AuWqoN vfr idwqf. dyÈ dI aËfdI leI keI dyÈ Bgq PFsIaF cwVHy, qrHF-qrHF dy qsIhy shy, afpxIaF AumrF gfl idwqIaF pr koeI vI ÈhId jF dyÈ Bgq jnqf dy mn ivc ies qrHF nhIN vwisaf ijs qrHF kI Bgq isMG visaf hY. isrÌ aMgryË hkUmq ƒ bdlxf hI sfzy dyÈ BgqF df pRmuwK tIcf nhIN sI, sgoN Auh smuwcy rfj pRbMD dI kfieaf klp rfhIN mukMml afËfdI ijs ivwc smfnqf aqy brfbrI vfly smfj dI isrjnf hovy, pRfpq krnf cfhuMdy sn. pr kI awj asIN Aus mukfm ƒ hfisl kr ilaf hY ijs df supnf ienHF afËfdI dy sMgrfmIaF ny vyiKaf sI?

awj asIN afËfdI dy 50 sfl pUry hox dI KuÈI ‘c jÈn mnF rhy hF, pr kI ijs qrHF dI afËfdI leI sfzy pUrvËF ny lVfeI lVI, jfnF idwqIaF, Ëulm shy Auh afËfdI asIN pRfpq kr leI hY? jykr afËfdI dy dIvfinaF dy swcy-suwcy sMklpF df mulMkx krIey qF asIN awj vI Aus mukfm qoN mihrUm hI hF. Bgq isMG df aslI tIcf isrÌ afËfdI pRfpq krnf hI nhIN sgoN smfj ‘c buinafdI Pyrbdl dy nfl AunHF dy hor AudyÈ vI sn ijs qrHF kI byruËgfrI df Kfqmf, jfgIrdfrF dI hkUmq ‘qoN iksfnF ƒ bcfAuxf, kfrKfinaF df kOmIkrn aqy apxy dyÈ ‘c kfrKfny lgfAuxf ijs nfl ik nOjvfnF ƒ kMm dI Gft nf rhy, mËdUrF aqy iksfnF dy rihx leI GrF dI gfrMtI, mËdUrf dy kMm krn dy GMty ËrUrq muqfbk Gwt krny, ienklfbI irafsq vwloN ËmIn df kOmIkrn, iksfnF dy ley jFdy sfry krËy bMd krnf, grIbF leI afm pVHfeI muhweIaf krvfAuxI.

Bgq isMG vwloN pyÈ ieh AudyÈ jF pRogrfm df KrVf kul 18ku sÌy df hY. ieh pRogrfm Bgq isMG ny 1929 dy srmfeydfrI dy sMsfr mMdvfVy smyN iliKaf hY. rfjgurU, suKdyv vI afËfdI sMgrfm dy hI pRmuwK sMgrfmI sn. ienHF sMgrfmIaF dI Èhfdq dy 75vyN vrHy idn ‘qy awj dI dunIaf dI afriQk, smfijk hflq sfzf afDfr hY. Bgq isMG df idRÈtIkOx pdfrQvfdI hY. Auh afpxIaF sB dlIlF ivwc smfijk bdlfa dIaF BfvnfvF ivkisq krdf hY. smfijk iekfeI ƒ jmfqI sMgrfm rfhIN bdlx df aflMbrdfr hY. sfmrfj, srmfeydfrF ivruwD mËdUrF, iksfnF ƒ cyqn krn, ienklfbI pRogrfmF ƒ nypry cfVHn leI ienklfbI pfrtI dI kfiemI leI sMgrfm krnf Ausdy afÉrI sfh qwk Ausdf AydyÈ hY. Auh ieksfr ienklfbI hY.

sfzy ivrsy ivwc sfzy kol Dfrimk ÈhId hn, hor ÈhId vI hn pr Bgq isMG df ruqbf Dfrimk ÈhIdF dy brfbr nhIN jFdf. ieh Bgq isMG dI Èhfdq hI drsfAuNdI hY ik kyvl afpxIaF Dfrimk mfnqfvF Éfqr hI mOq ƒ iKVHy mwQy nhIN kbUilaF jFdf sgoN mnuwKqf dy vzyry ihwqf aqy cMgyry BivwK leI vI mOq ƒ Ausy dlyrI nfl apxfieaf jFdf hY. Bgq isMG iesy leI ‘ÈhIdy-ey-afËm` hY ikAuNik Aus ny afpxI ÈhIdI dUsiraF nfloN vwzy afdrÈF Éfqr idwqI hY. Bgq isMG dI Èhfdq ny lokF dy mnF Aupr jo asr pfieaf, lok lihrF dy afgUaF leI ijvyN Auh rol mfzl bixaf Ausdf pRBfv bhuq vwzf ipaf, jd koeI afgU iksy lok pwKI lihr ƒ agvfeI idMdf hY qF Auh do kMm pRmuwK qOr ‘qy krdf hY- iek qF lokF ƒ jQybMd krnf aqy dUjf pRyrnf dyxI. jQybMd krn vflf kfrj qF ijAuNdy rihx dy smyN dOrfn hI huMdf hY vwD qoN vwD 50ku sfl pr ivakqI dI pRyrnf hËfrF sflF qwk cwldI rih skdI hY. ieh Bgq isMG ƒ vyK ky hI pqf cwldf hY ik afpxy afdrÈF dI pUrqI leI afpxI iËMdgI ƒ mKOl aqy afpxI mOq ƒ mfmUlI gwl ikvyN bxf ilaf jFdf hY. aMq smyN qwk vI afpxy igafn ƒ lgfqfr vDfAuNdy jfiedf hY. Bgq isMG dI mOq ny AusdI iËMdgI nfloN iËafdf asr lokF qy Cwizaf. ies gwl df aMdfËf ies qrHF huMdf hY ik jykr Bgq isMG ijAuuNdf rihMdf qF Auh BfrqI afËfdI sMgrfm qy ikrqI vrg dI srdfrI sQfpq kr skdf sI jF nhIN pr Aus dI mOq ny lokF dI nËr ‘c Aus ƒ hor mhfn bxf idwqf aqy ienHF zUMGf asr pfieaf ik Auh lokF leI pRyrnf sroq bx igaf.

Èhfdq kbUl ky Bgq isMG ny jo rol dwKxI eyÈIaf dy iKwqy ivwc kIqf hY aijhf hI rol dwKxI amrIkf ivwc cI-guvyrf ny kIqf. cI-guvyrf dI bolIvIaf ivwc ienklfb ilafAux ivwc sÌl nhIN hoieaf pr Auh ieQoN dy lwKF nOjvfnF leI pRyrnf sroq hY. Bgq isMG ƒ dwKxI eyÈIaf df cI-guvyrf kih lvo jF cI-guvyrf ƒ dwKxI amrIkf df Bgq isMG ieko gwl hY. dwKxI amrIkf ‘c Kwby pwKI jo lihr Èfn nfl AuBrI ies ipwCy cI-guvyrf dI mfniskqf df vwzf hwQ hY. iesy qrHF Bfrq ivwc Kwby-pwKIaF df jo pRBfv aqy lVn dI smwrQf hY Aus ipwCy Bgq isMG dI Èhfdq dI vwzI aihmIaq hY.

sfƒ Bgq isMG df aiDaYn krn aqy Ausdy dwsy anusfr aml krn dI loV hY. awj Bgq isMG dI qsvIr irkiÈaF mwgr lwgIaF PotoaF qoN lY ky kfrF dy sitkrF qwk, iÌlmI postrF qwk aqy ZfibaF, KoiKaF qoN lY ky sjy-sjfey zrfieMg rUmF qwk imldI hY qF ies df kfrn iehI hY ik Bgq isMG dI qsvIr Aus df aks lokF dy idlF qwk Auqiraf hoieaf hY. pr mMdBfgI ik Bgq isMG dIaF qsvIrF qF bhuq hrmn-ipafrIaF hn, pr Aus dy ivcfr afm lokF qwk nhIN phuMcy. Bgq isMG ny PFsI cVHn qoN QoVf smF pihlF ikhf sI ik, Aujykr mYN mulk dI hryk nukr ivwc ienklfb iËMdfbfd df nfarf phuMcf idwqf qwd hI myry jIvn df muwl pvygf aqy iksy dI iËMdgI df ies qoN vwD muwl ho hI nhIN skdf”. awj Bgq isMG afm lokF dy idlF ivwc qF vwisaf hoieaf hY pr idmfgF ‘c nhIN. pr ieh vI bhuq vwzI gwl hY asl ivwc afm lokF dy idlF qwk phuMcxf vI bhuq aOKf huMdf hY. idmfgF qwk qF kdy vI phuMicaf jf skdf hY. lokF dy idlF qwk Bgq isMG Éud phuMicaf, Aus ƒ lokF dy idmfg qwk phuMcfAuxf sfzf kMm hY. ieh qF hI ho skdf hY jykr asIN Bgq isMG dy dwsy rfh ‘qy clIey aqy Aus dI soc socIey.

 

 

brsI qy ivsLysL

ienklfb

‘‘ienklfb insLcy hI ibnF socI smJI, kqlF qy awgjnI dI dirMdf muihMm nhIN, ienklfb koeI mfXUsI `coN pYdf hoieaf PLlsPf vI nhIN aqy nF hI sr-ProsLI df koeI isDFq hY. ienklfb rwb ivroDI hY skdf hY, pr mnuwK ivroDI nhIN. ieh iewk puKqf qy ijLMdf qfkq hY.’’

‘ienklfb iewk inXm hY, ienklfb iewk afdysL hY aqy ienklfb iewk swcfeI hY.’’

‘‘ienklfb srmfeydfrI, jmfqvfd qy kuJ lokF nUM hI ivsLysL aiDkfr idvfAux vfly ZFcy df Kfqmf kr dyvygf. ieh kOm nUM afpxy pYrF qy KVHf krygf. Aus nfl nvIN kOm qy nvyN smfj df jnm hovygf. ienklfb dI sB qoN vwzI gwl ieh hovygI ik ieh mjLdUrF qy iksfnF df rfj kfiem krky AuhnF sBnF axcfhy qwqF nUM KLqm kr dyvygf, ijhVy dysL dI rfjnIqk qfkq hiQaf ky bYTy hn.’’

nOjvfnF nUM

‘‘nOjvfnF nUM awgy afAuxf cfhIdf qy AuhnF ny jo mhfn kfrj nypry cfVHnf hY, AusnUM smJxf hovygf. AuhnF nUM afpxy idl `c ieh gwl vsf lYxI cfhIdI hY ik sPLlqf qF sbwb nfl hY, jdik kurbfnI iewk inXm hY, AuhnF dIaF ijLMdgIaF lfjLmI qOr qy asPLlqfvF dIaF ijLMdgIaF ho skdIaF hn. nOjvfn dosqo ! ieMnI vwzI lVfeI `c Kud nUM iekwlf dyKky inrfsL nf hovo. afpxI qfkq nUM pCfxo, afpxy AuWpr Brosf rwKo. sPLlqf quhfzI hY. ‘‘ nOjvfn lihr nUM, aiDan kYNp, klfsF, lYkcrF aqy pypr, pYPlYWt, ikqfbF, rsfly afid pRkfsLq krn df afXojn krnf cfhIdf hY. ieh isafsI kMm kfrkuMn dI BrqI qy isKlfeI df sB qoN cMgf Kyqr hY.

‘‘pfrtI kfrkuMnF nUM sdf nOjvfn lihr dy kMm df inrdysLn qy kMtrol rwKxf cfhIdf hY, pfrtI nUM kMm dI sLurUafq jnqk pRcfr qoN krnI hovygI.’’

‘‘Xfd rwKo ik kOm dy inrmfx leI hjLfrF axjfxy aOrqF-mrdF dy blIdfn dI loV huMdI hY, ijhVy afpxy suK qy ihwqF dy mukfbly afpxy ipafiraF dIaF jfnF dy mukfbly, dysL dI vwD icMqf krdy hox.’’

afjLfdI df bUtf sLhIdF dy KUn nfl vDdf Puwldf hY

‘‘Bfrq dy nOjvfno, afpxy Brm Cwzo, inzr ho ky - hkIkq df sfhmxf kro aqy sMGrsLF qy kiTnfeIaF aqy blIdfnF qoN nf kqrfAu.’’

‘‘sLFqIpUrx qy sMivDfnk AupfvF nfl amn-sLFqI hfsl nhIN ho skdI.’’

‘‘nOjvfn mfrksvfd dy isDFq nUM apnfAux, jnqf ivwc kMm krn aqy mjLdUrF qy iksfnF nUM jQybMd krn.

pfrtI ikho ijhI hovy ?

‘‘afdrsL nUM awgy vDfAux leI ksLt sihMdy hoey awgy vDo! musLklF qoN Bwjxf bujLidlI hY.’’

‘‘mnuwK nUM afpxy ivsLvfsLF AuWpr idRVqfpUrvk aizwg rihx df jqn krnf cfhIdf. koeI nhIN kih skdf ik BivwK `c kI hox vflf hY.’’

‘‘jdoN dysL dI iksmq df PYslf ho irhf hovy qF ivakqIaF dI iksmq nUM pUrI qrHF Bulf idwqf jfxf cfhIdf.’’

‘‘ienklfb qF isrPL inrMqr kMm krdy rihx nfl, koisLsLF nfl, ksLt sihx qy kurbfnIaF rfhIN hI pYdf kIqf jf skdf hY aqy kIqf jfvygf.’’

‘‘sfnUM ieh spwsLt kr dyxf cfhIdf hY ik ienklfb df arQ isrPL AuQl-puwQl jF iewk KUnI sMGrsL nhIN hY. jdoN asIN ienklfb dI gwl krdy hF qF Aus ivwc mOjUdf hflq Bfv srkfr nUM pUrI qrHF Zih ZyrI krn qoN bfad smfj `c ivAuNqbwD punr-gTn dI gwl sLfml hY.’’

‘‘islislyvfr ZMg nfl awgy vDx leI sfnUM jLrUrq hY, pysLfvr ienklfbIaF dI, kul smF lfAux vfly kfrkuMnF dI, ijhnF dI ienklfb qoN ibnF nF qF koeI KfhsL hovy, nF ijLMdgI df hor koeI kMm. pfrtI aMdr aijhy kfrkMun ijMnI vwzI igxqI `c jQybMd hoxgy quhfzI sPLlqf dI sMBfvnf AunIN hI vwD hovygI.’’

‘‘islislyvfr ZMg nfl awgy vDx leI sB qoN vwD iewk pfrtI nUM ijsdI loV hY Auh hY aijhy kfrkuMnF dI, ijhVy spsLt ivcfr, pRqwK soJI, pihl kdmI dI kfblIaq aqy qurMq PYslf lYx dI sLkqI rwKdy hox. pfrtI ivwc POlfdI anusfsLn hovygf aqy jLrUrI nhIN ik pfrtI luwk-iCp ky kMm ry. sgoN iesdy Ault KuwlH ky kMm kry. BfvyN ik mnmrjLI nfl jylHF aMdr jfx dI nIqI pUrI qrHF  iqafg dyxI cfhIdI hY. ies qrHF bhuq sfry vlMtIarF nUM KuPLIaf qOr qy kMm krn leI jIvn ibqfAuxf pY skdf hY. pr, AuhnF nUM Ausy qrHF pUry josLo-KrosL nfl kMm krdy rihxf cfhIdf hY aqy ieh hY, Auh gruwp, ijs ivwcoN mOkf sMBfl skx vfly nyqf iqafr hoxgy.

‘‘rfjnIqI dy Kyqr ivwc ienklfbI pfrtI df POrI AudysL jQybMd hiQafrbMd ienklfb rfhIN Bfrq dy sMXukq rfjF df gxqMqr sQfpq krnf hY. ies gxrfj dy aMiqm sMivDfn df inrmfx qy aYlfn AudoN hovygf jdoN smuwcy Bfrq dy numfieMdy afpxy inrixaF nUM lfgU krn dy smrwQ hoxgy. lyikn ies gxrfj df mUl isDFq afm vot aiDkfr aqy luwt `qy afDfrq kuwl ivvsQfvF dy Kfqmy `qy afDfrq hovygf, jo mnwuK hwQoN mnuwK dI luwt nUM sMBv bxfAuNdIaF hn. ies gxrfj `c vwzy AudXogF df kOmIkrn kIqf jfvygf. ies gxrfj `c votrF nUM, jy Auh cfhux qF numfieMidaF nUM vfps bulfAux df aiDkfr hovygf, nhIN qF prjfqMqr mKOl bx ky rih jfvygf. ies gxrfj `c ivDfnpfilkf nUM kfrjpfilkf (srkfr) AuWpr kMtrol rwKx qy loV pYx `qy iesnUM bdlx df aiDkfr hovygf.’’

‘‘iPrkfpRsqI dy svfl bfry ienklfbI pfrtI dI Dfrnf ieh hY ik vwK-vwK BfeIcfiraF vloN rwKI koeI vI mMg mMnI jf skdI hY, bsLrqy ik ieh dUsry iPrikaF dy ihwqF nfl tkrfAuNdI nf hovy aqy afpxy aMqm rUp `c nyV-BivwK `c vwK-vwK iPrikaF ivckfr ishqmMd qy ivAuNqvwD iekfeI dI AusfrI dI idsLf vwl jFdI hovy.’’

‘‘afriQk qy smfj-BlfeI dy Kyqr `c ieh pfrtI sihXog dI Bfvnf df vwD qoN vwD psfrf krygI. inwjI qy gYr-jQybMd kfrobfrF dI bjfey pfrtI sfihkfrqf (koafpryitvF) nUM pihl dyvygI.’’

rwb aqy Drm

‘‘mYN ies jgq nUM imwQ nhIN smJdf. myrf dysL nF prCfvF hY, nF mfieaf jfl, ieh iewk ijAuNdI jfgdI hkIkq hY, husIn hkIkq hY aqy mYN AusnUM ipafr krdf hF. myry leI nF ies DrqI nUM Cwzky koeI dUsrI dunIaF hY, nf svrg. ieh shI hY ik awj QoVHy ijhy ivakqIaF ny afpxy svfrQ leI ies DrqI nUM nrk bxf rwiKaf hY, lyikn ieMny nfl vI iesnUM kflpink aYlfn ky Bwjx nfl kMm nhIN cwlygf. lotUaF aqy dUijaF nUM gLulfm rwKx vfilaF nUM KLqm krky asIN ies pivwqr DrqI AuWpr muV svrg dI sQfpnf krnI hovygI.’’

‘‘mYN puwCdf hF ik srv sLkqImfn ho ky vI quhfzf rwb, ainaF, awiqafcfr, BuwK, grIbI, luwt, nfbrfbrI, gLulfmI, mhFmfrI, ihMsf aqy XuwD df aMq ikAuN nhIN krdf ? iehnF sBnF nUM KLqm krn dI qfkq huMdy hoey vI jy Auh mnuwKqf nUM iehnF srfpF qoN mukq nhIN krdf qF inscy hI AusnUM cMgf Bgvfn nhIN ikhf jf skdf aqy jy Aus `c iehnF sBnF nUM KLqm krn dIaF sLkqIaF nhIN hn qF Auh srv-sLkqImfn nhIN hY. jy Auh ieh sB Kyz vjoN lIlf idKfAux leI kr irhf hY qF iPr ieh kihxf pvygf ik Auh byshfrf ivakqIaF nUM qVPf ky sjLf dyx vflI iewk inrdeI qy krUr sqHf hY aqy jnqf dy ihwq `c Aus df CyqI qoN CyqI Kqm ho jfxf hI ibhqrhY.’’

‘‘mfieafvfd, iksmqvfd, eIsLvrvfd afid nUM mYN cMd ku lotUaF vloN sDfrx jnqf nUM BuclfAux leI KojI geI jLihrIlI GuwtI qoN vwD kuJ nhIN smJdf.’’

‘‘dunIaF `c hux qwk ijMnf KUn-Krfbf Drm dy nF `qy Drm dy TykydfrF ny kIqf hY, AunHF sLfied hI iksy hor ny kIqf hovy.’’

‘‘ijhVf Drm iensfn nUM iensfn qoN vwK kry, muhwbq dI QF AuhnF nUM iewk dUjy nfl nPLrq krnI isKfvy, aMDivsLvfsLF nUM AuqsLfhq krky lokF dy bOiDk ivkfs `c rok bxy, idmfgF nUM KuMZf kry, Auh kdy vI myrf Drm nhIN bx skdf.’’

‘‘sMKyp `c khF qF ieh DrqI qy ies DrqI AuWpr vI Bfrq dI pivwqr DrqI myrf svrg hY, ies AuWpr ivcrn vflf hryk ivakqI, hr iensfn myrf dyvqf hY, Bgvfn hY. aqy Bgvfn nUM Bgvfn nfloN vwzf bxf ky myry svrg nUM nrk bxfAux vflIaF sLkqIaF nUM KLqm krky iensfn nUM jmfq rihq smfj vwl awgy vDfAux vflf hr jqn, hr kdm myrf Drm hY.’’

‘‘asIN rwb, punrjnm, svrg, dMz qy rwb vloN kIqy jfx vfly jIvn dy ihsfb-ikqfb afid `c koeI ivsLvfs nhIN rwKdy. ieAuN sfnUM jIvn qy mOq dy ivsLy bfry vI hmysLf pdfrQvfdI ZMg nfl socxf cfhIdf hY.’’

‘‘rwb AuWpr ivsLvfsL rhwsvfd df nqIjf hY aqy rhwsvfd mfnisk kmjLorI dI suBfivk pYdfvfr hY. ieh sMsfr mfieaf hY jF kflpink hY, iewk supnf hY jF klpnf hY -aijhy ivcfrF nUM rhwsvfd kihMdy hn. iehnF ivcfrF nUM purfxy jLmfny dy sLMkrfcfrIaf jF AuhnF vrgy hor dfrsLinkF ny jnm idwqf sI aqy ivksq kIqf sI. pr pdfrQvfdI iPlfsPLI aMdr ies qrHF dI ivcfrDfrf leI koeI QF nhIN hY.

‘‘gupq kMmF `c jdoN mnuwK nUM lgfqfr KLqry vflI ijLMdgI ibqfAuxI pYNdI hY (afs rihq qy byrihm, hmysLf axjfxI, snmfn rihq, sMgIq hIx, mOq leI qqpr) qF aijhy mOikaF `qy ivakqIgq loBF qy ieCfvF nfl Auh ies qrF dy rhwsvfd afsry hI lV skdf hY aqy aijhf rhwsvfd iksy qrHF df ZfhU jF Tihrfa pYdf krn vflf nhIN huMdf.’’

‘‘ijs idn sfnUM rwb AuWpr ivsLvfsL nf krn vfly bhuq sfry mrd qy aOrqF iml jfxgy, ijhVy afpxf jIvn mnuwKqf dI syvf qy pIVHq mnuwKqf dI BlfeI qoN ielfvf hor ikqy smripq kr hI nhIN skdy. Ausy idn mukqI dy Xuwg df sLuB afrMB hovygf.’’

‘‘isrPL DrmF AuWpr ivsLvfsL aqy aMD-ivsLvfsL KLqrnfk hY. ieh idmfg nUM mUV qy mnuwK nUM ipCfKVI bxf idMdf hY. ijhVf mnuwK Kud nUM XQfrQvfdI hox df dfavf krdf hY, AusnUM smuwcy purfqn ivsLvfsLF nUM cunOqI dyxI pvygI.

‘‘mYnUM pUrf ivsLvfsL hY ik iewk cyqn prm-afqmf, ijhVI kudrq dI gqI dI krqf-Drqf qy ies nUM clfAuNdI hovy, dI koeI hoNd nhIN hY. asIN kudrq `c ivsLvfs rwKdy hF aqy smuwcI qrwkI psMd lihr df mMqv mnuwK vloN afpxI syvf leI kudrq AuWpr ijwq hfsl krnf hY. ies nUM iswiKaf dyx leI ies ipwCy koeI cyqn qfkq nhIN hY.’’

‘‘Drm jdoN isafsq nfl Gul iml jFdf hY qF ieh iewk Gfqk jLihr bx jFdI hY, jo kOm dy jfndfr aMgF nUM sihjy-sihjy qbfh krdI rihMdI hY, Brf nUM Brf nfl lVfAuNdI hY, jnqf dy hONsly ZfhuMdI hY, AuhnF dI njLr nUM DuMdlf bxfAuNdI hY, asl dusLmx nUM pCfnxf musLkl bxf idMdI hY, jnqf dI juJfrU mfniskqf nUM kmjLor krdI hY aqy ies qrHF kOm nUM sfmrfjI sfijsLF dy hmlfvr qsIihaF df isLkfr bxf idMdI hY.

(sBnF DrmF ‘c qflmyl bxfAux dI koisLsL)

‘‘aksr ijvyN ik sfry rfsLtrvfdI krdy hn, svfl nUM hwl krn df ieh qrIkf lMmf qy golmol hY aqy ijwQoN qwk myrf svfl hY, mYN iesnUM kfrl mfrks dy iewko vfk `c ieh kihky rwd kr dyvFgf ik Drm jnqf leI aPIm hY.’’

‘‘alocnf aqy afjLfd ivcfr iksy ienklfbI dy jLrUrI gux hn. aqy ieh ik ijhVf afpxI qrwkI leI sMGrsL krdf hY, AusnUM purfxy ivsLvfsLF dI iewk-iewk gwl dI aflocnf krnI hovygI, Aus AuWpr byivsLvfsL krnf hovygf aqy AusnUM vMgfrnf hovygf. ies pRcilq ivsLvfsL dy kwly-kwly kony `c Jfk ky AusnUM buwDI nfl smJxf hovygf. inrf ivsLvfsL aqy aMDivsLvfsL KLqrnfk hY, ies nfl idmfg KuMZf huMdf hY aqy afdmI ipCFh iKwcU bx jFdf hY.’’

‘‘ijhVf afdmI afpxy pYrF `qy KVHf hox dI koisLsL krdf hY aqy hkIkqvfdI bx jFdf hY, AusnUM Dfrimk ivsLvfsL pfsy krky, ijhnF-ijhnF musIbqF qy duwKF `c hflfq ny Aus nUM suwitaf hY, Ausdf iewk mrd vFg bhfdrI nfl sfhmxf krnf hovygf. kudrq df inrmfx, ieMqjLfmIaF qy iesnUM kMtrol krn vflI iksy srv-sLkqImfn prm-sqf dI hoNd df isDFq, iblkuwl by-buinafd hY.’’

‘‘mYN arfjkqfvfdI bfkUinn, kimAUinjLm dy ipqfmf kfrl mfrks, lYinn, trftskI qy horF dy ilKy hoey sfihq nUM piVHaf, pr sB qoN ijLafdf lYinn dy sfihq nUM piVHaf. Auh sfry nfsiqk sn. sMn 1922 dy aKIr qwk mYnUM ies gwl df ivsLvfsL ho igaf ik srv-sLkqImfn pRmfqmf dI gwl, ijsny bRihmMz dI isrjxf kIqI qy sMcfln kIqf, korf bkvfs hY.’’

‘‘myry ipafry dosqo ! ieh isDFq ivsLysL aiDkfr pRfpq lokF dI kfZ hn. ieh sfzI hiQafeI hoeI sLkqI, pUMjI qy AuWcypx nUM iehnF isDFqF dy afDfr qy hI shI TihrfAuNdy hn. jI hF, sLfied ieh afptn isMklyar hI sI, ijsny iksy QF iliKaf sI ik mnuwK nUM bws ‘‘amr hox’’ df ivsLvfsL idvf idAu aqy AusqoN bfad BfvyN Ausdf smuwcf Dn qy jfiedfd luwt lvo. Auh bgYr AujLr kIqyy ies kMm `c quhfzI mwdd krygf. Drm dy AupdysL dy aqy sqHf dy mflkF dy gwTjoV coN hI jylH, PFsI Gr, koVy aqy ieh isDFq pYdf huMdy hn.’’

pysLksL-hripMdr brfV “qrksLIl”

416-877-0054

 


© 2003, Sanjh Savera. All Rights Reserved. info@sanjhsavera.com