ibnHF iejfjLq sFJ svyrf dI vYbsfeIt qoN PotUaF lYxIaF gYrkfnMUnI aqy anYiqk hn. 

Note: These Pictures are Property of Sanjh Savera Weekly Canada. They are protected under copy rights act. Publishing of these Pictures are prohibited. Please contact us for permission to use of the picture.

kYptn sfihb do idn afpxy ivcfr suxf ky aqy pRsMsLkF qoN mfx pwqr aqy PuwlF dy guldsqy hfsl krky vfips prq gey pr lokF dy kuwJ suafl ijAuN dI iqAuN KVy hn

trFto: (sFJ svyrf) kYnyzf dy ieqhfs ivwc ieh pihlf mOkf sI jdoN pMjfb dy iksy muwK mMqrI ny kYnyzf af ky afjLfd iPjLf ivwc vws rhy iswKF df sfhmxf krn df hIaf kIqf hovy. iswK kYnyzf ivwc ipCly 108 sfl qoN rih rhy hn pr kYptn amirMdr isMG qoN ibnHF iksy vI muwK mMqrI ny aijhI juarq nhIN idKfeI ik Auh kYnyzf ivwc vwsdy iswKF dy sfhmxy af ky afpxI gwl kih skx, ikAuNik sMn 1984 ivwc sfkf sRI akfl qKq sfihb dy vfprn qoN bfad pMjfb dy smuwcy isafsqdfnF qoN ivdysLIN bYTy iswKF df XkIn hI AuWT igaf sI.

hfr PVy PVfey rih gey

18 meI idn buwDvfr nMU sLfmI 7 ku vjy sRI aMimRqsr qoN eyar ieMzIaf dI PlfeIt rfhIN muwK mMqrI ibRimMGm huMdy hoey trFto eyarport qy puwjy. trFto dI DrqI qy kYptn dy kdm pYNidaF hI ieQoN dy kukVF vFg lV rhy kFgrsIaF nMU Aus vyly sMkyq iml gey ik sfzI dflH glxI musLkl hY, jdoN Auh PuwlF dy guldsqy aqy hfr lY ky eyarport qy AunHF nMU jI afieaF kihx nMU KVy sn qy muwK mMqrI jI vwKry drvfjLy rfhIN ilMmojLIn qy bYT ky afpxy hotl nMU rvfnf ho gey.

inwkrDfrI sikAUrtI GtIaf vrqfE krdI sI

muwK mMqrI kYptn amirMdr isMG 19 aqy 20 meI nMU trFto ivwc vwK vwK smfgmF ivwc sLfml hoey aqy AuntfrIE dI srkfr dy keIaF mMqrIaF nMU vI imly. bVy anfVI pwDr qy afrgynfeIjLrF vloN kYptn dI PyrI nMU idwqI qrqIb afiKr qwk iksy nMU smJ nhIN sI af rhI. BfrqI sPfrqKfny dy qMg socxI vfly stfP ny kYptn amirMdr isMG dy lokF qwk phuMcx leI anykF roVy atkfey. kYnyzf dI sikAUrtI qoN ielfvf muwK mMqrI nfl kuwJ aijhI inwkrDfrIaF dI sikAUrtI vI sI jo kYptn dy pRsMsLkF nfl GtIaf vrqfE krdI sI. Auh inwkrDfrI sikAUrtI dy mYNbr sLfied ieh nhIN jfxdy sn ik ieh kYnyzf hY ieQy koeI iksy dI pRvfh nhIN krdf. ieQy rfjnIqkF dy hfr Gwt sgoN aFzy ijafdf pYNdy hn. pr lok kYptn amirMdr isMG dy pMjfb pRqI stYNz qoN KusL ho ky AunHF nMU jI afieaF kihx leI sLfml ho rhy sn, ies ivwc iksy nMU koeI ieqrfjL nhIN hoxf cfhIdf.

tryz sLoa mihjL mylf

muwK mMqrI kYptn amirMdr isMG, trFto ivwc "myz ien pMjfb" tRyz sLoa df AudGftn krn afey sI. ieh tRyz sLoa cMzIgVH siQq "sYNtr Pfr ieMtrnYsLnl tRyz" nfmI sMsQf vloN ieMtrnYsLnl sYNtr, mfltn ivKy krvfieaf igaf hY, ijs ivwc vwzI qfdfd ivwc pMjfb dIaF kMpnIaF ny af ky afpxy pRozwkt dI pRdrsLnI kIqI. ieQy ieh kihxf Auicwq hY ik ies pwqrkfr vloN ies tryz sLoa df do vfr dOrf kIqf igaf aqy donoN vfr iewk vI gYr pMjfbI ies tryz sLoa ivwc njLr nhIN afieaf. iewk stfl lfAux vfly dy sihXogI ny vfsqf pf ky ikhf ik koeI gorf AudF hI lY afvo, Gwto Gwt sfzy mn nMU qswlI qF ho jfvy ik ieQy koeI nOn-pMjfbI vI afieaf sI. asl ivwc ieh tRyz sLoa nhIN blik mihjL iewk mylf bx ky rih igaf hY. ies ivwc sLfml hox vfly lokF dI igxqI qF 3 ku hjLfr khI jf rhI hY pr Auh vpfrk adfry nhIN sn blik isrP afm jnqk lok sn psMd afAux qy inwkI motI KrId rhy sn.

pMjfbI pRYWs nMU njLraMdfjL kIqf igaf

vIrvfr bfad dupihr 4 ku vjy AuntfrIE dI ivDfn sBf ivwc AuntfrIE dy pRImIar nfl muwK mMqrI kYptn amirMdr isMG dI mIitMg hoeI, AuprMq ivDfn sBf ivwc AunHF nMU rIsYpsLn idwqI geI. ies mOky pMjfbI pRYWs klwb dy iksy mYNbr nMU jfxkfrI nf puwjx qy jdoN pRImIar dy dPqr nfl ies bfry sMprk kIqf igaf qF AunHF dwisaf ik pRYWs nMU jfxkfrI Byjx dI ijLMmyvfrI trFsport mMqrI hirMdr qwKV dy dPqr dI sI. hYrfnI vflI gwl hY ik jdoN Aus smfgm ivwc jf ky vyiKaf igaf qF AuQy anykF lok sLfml sn pr pRYWs nMU njLraMdfjL kIqf igaf, ies sbMDI pRYWs klwb dI aglyrI mIitMg ivwc ivcfr kIqI jfvygI ik sfzy rfjnIqk lok pMjfbI pRYWs nMU ikMnI ku aihmIaq idMdy hn. ieQy ieh vI vrnxXog hY ik ies mOky afpxy BfsLn ivwc siqkfrXog hirMdr qwKV ny kYptn amirMdr isMG nMU AuntfrIE ivwc pMjfbI kimAUntI dI qrwkI bfry bVf ivsQfr nfl dwisaf ik ieQy sfzy ikMny vpfrk adfry hn, ikMny gurduafry hn, iewk skUl hY, ikMny aYm[pI, aYm[pI[pI aqy mMqrI hn, pr AunF ny AuntfrIE ivwc Cp rhIaF 15 pMjfbI aKbfrF, pRsfrq ho rhy anykF ryzIE aqy tI[vI[ pRogRfmF nMU sfzy BfeIcfry dI qrwkI nhIN smiJaf. pV ky idwqy BfsLn ivcoN mIzIey nMU axgOilaF krnf smuwcy mIzIey leI sMkyqk hY ik sfzy rfjnIqk lokF dy mnF ivwc pMjfbI mIzIey dI kI aihmIaq hY.

lokF ies krky siqkfr krdy hn ik qusIN 1984 ivwc asqIPf idwqf sI[[[[bYNs

vIrvfr sLfm nMU kYptn amirMdr isMG dy snmfn ivwc aYm[pI[ nvdIp isMG bYNs vloN pfiel bYNkuaYt hfl ivKy smfgm rwiKaf igaf. bVy afhlf imafrI pRogRfm ivwc hornF qoN ielfvf tI[sLyr isMG ny sMboDn kridaF kYptn amirMdr isMG nMU jI afieaF ikhf. aftvf ivwc bjt dI vot ny aYm[pI[ nvdIp isMG nMU ies smfgm ivwc sLfml hox qoN rokI rwiKaf, pr nvdIp isMG bYNs ny aftvf qoN afpxf vIzIE rfhIN sMdysL ByjidaF ijQy kYptn amirMdr isMG nMU jI afieaf ikhf AuQy pMjfb pRqI ley PYsilaF leI DMnvfd kIqf. AunHF vIzIE sMdysL rfhIN kYptn amirMdr isMG nMU sMboDq huMidaF ieh vI ikhf ik iswK kOm AunHF df mfx ies krky vI krdI hY ikAuNik qusIN sMn 1984 ivwc sRI akfl qKq sfihb Aupr hoey hmly qoN bfad afpxI pujIsLn qoN asqIPf idwqf aqy akflI srkfr coN vI blYk QMzr qoN bfad asqIPf idwqf. ies mOky kYptn amriMdr isMG jI ny hornF qoN ielfvf sR[ nvdIp isMG bYNs dI supqnI bIbI bRhmjoq kOr bYNs nMU vI snmfinq kIqf. kYptn amirMdr isMG ny ies mOky bolidaF bVy TrMmy nfl pMjfb dy ivkfs Aupr cfnxf pfieaf. AunHF dwisaf ik pMjfb ivwc iksfn hux kxk bIj ky gujLfrf nhIN kr skxgy ikAuNik ieh hfeItYk df Xuwg hY. pMjfb nMU afpxf ivkfs bfhrly mulkF vFg krnf pvygf. sR[ kYptn ny ikhf ik AunHF dI srkfr dI pUrI koisLsL hY ik pMjfb nMU afpxy pYrF dy KVy krky dunIaF dy ivksq mulkF dy brfbr KVf kr idwqf jfvy.

aYjUkysLn df igr rhy imafr qy icMqf pRgt kridaF kYptn ny ikhf ik AunHF dI Xojnf hY ik ivdysLF ivwc vwsdy pMjfbI afpo afpxy ipMz dy skUl df Krcf cuwkx aqy ipMz dI pMcfieq nMU AusdI rojLmrHf ijLMmyvfrI sONpI jfvy. AunHF ikhf ik jdoN asIN srkfr sMBflI qF pMjfb dy ipMzF dy skUlF ivwc vwzI igxqI ivwc aiDafpk hI nhIN sn. aqy ividafrQIaF dy PylH hox dI dr bVI AuWcI sI jo icMqf jnk hY. AunHF ikhf ik agr pyzUM srkfrI skUlF ivwc pV ky iewk bwcf mulk df pRDfn mMqrI bx skdf hY qF asIN ikAuN nhIN Aus skUl isstm nMU muV sQfpq krky ies kfbl bxfAundy. AunHF ikhf ies ivwc sfnMU ivdysLI pMjfbIaF dI mdd dI loV hY. ies sfmgm ivwc pfsy qoN sihXog dy rhy kFgrsIaF ny styj qoN kYptn amirMdr isMG nMU plYk idwqI.

cmcfigrI dI isLKr

AuprMq inAU qfj bYNkuaYt hfl ivwc sfAUQ eysLIan mIzIey dy nfm qy vrlz vfeIz ieMmIgRysLn vloN amirMdr isMG dy snmfn ivwc jbrdsq smfgm kIqf igaf. KcfKWc Bry inAU qfj bYNkuaYt hfl ivwc kYptn amirMdr isMG ny afpxf rvfieqI BfsLn idwqf jo AunHF pihlF kueInL pfrk, iPr pfiel bYNkuaYt hfl ivwc idwqf sI. ies mOky vfies vIklI dy muwK sMpfdk suDIr afnMd ny jI afieaF ikhf aqy vrlz vfeIz ieMmIgRysLn dy mflk privMdr sMDU ny DMnvfd kIqf. ies smfgm ivwc vI EvrsLIj kFgrs dy dUsry DVy dy mYNbrF ny muwK mMqrI kYptn amirMdr isMG nMU plYk ByNt kIqI. sfAUQ eysIan mIzIey dy smfgm ivwc iewk kFgrs afgU kml isMG ny bolidaF ikhf ik "mYN ardfs krdf hF ik sfzI sfiraF dI Aumr kYptn sfihb nMU lwg jfvy". kml dy ieh lPjL sux ky keIaF ny dMd kQfvF sLurU kr idwqIaF. ies pwqrkfr dy sihXogI ny ivaMg ks mfiraf ik afh qF cmcfigrI dI isLKr hY.

vrnxXog hY ik trFto ivwc EvrsIjL kFgrs dy DiVaF ivckfr BfvyN hux kuwJ smyN qoN sIjL Pfier hY pr ieh afps ivwc AulJdy hI rhy hn. ienHF dI afpsI lVfeI df mUl muwdf vI hfeIkmFz vloN "pRvfinq" jF "apRvfinq" sMsQf sQfpq krnf hI sI. ipCly hPqy kFgrs dy muwK mMqrI dy trFto dOry dOrfn ieh gwl sfbq ho geI hY ik trFto ivwc bxI EvrsIjL kFgrs dy mYNbrF df iewk awDy aVy aYm[aYl[ey[ jF mfVy moty mMqrI nfl hI sbMD sn, hfeIkmFz ienHF nMU lfgy lf ky rfjLI nhIN hY. kYptn amirMdr isMG dI trFto PyrI dOrfn AunHF nMU cfr jnqk iznr kIqy gey ijMnF coN iewk vI inrol kFgrs df smfgm nhIN sI.

kFgrsI afgU inrfsL hn

kFgrsI afgU gursLrn bObI iswDU ny adfrf sFJ svyrf nfl gwlbfq kridaF ikhf ik asIN inrfsL hF. AunHF ikhf ik asIN ienF kFgrsI afgUaF dI gYrhfjLrI ivwc kFgrs dI sLfK nMU bxfeI rwKx leI Xqn Auprfly krdy rihMdy hF pr jdoN hfeIkmFz df koeI mYNbr ieQy afieaf qF sfnMU puwiCaf qwk nhINN. AunHF ikhf ik BfvyN koeI kuwJ khy aMdroN aMdrI sfry kFgrsI mYNbr inrfsL aqy guwsy hn ik kYptn amirMdr isMG ny knyzIan sFsd mYNbrF nMU qF qrjIh idwqI pr kFgrsI mYNbrF nMU iblkul njLraMdfjL krI rwiKaf hY.

kYptn ny izksI gurUduafry mwQf tyikaf, rumflf ByNt kIqf

sLukrvfr 20 meI nMU acfnk ryzIE Aupr ieh aYlfn hoieaf ik muwK mMqrI kYptn amirMdr isMG 6:30 vjHy izksI roz gurduafrf sfihb ivKy mwQf tykx puwj rhy hn. kuwJ ku GMitaF ivwc ieh Kbr jMgl dI awg vFg trFto dy ielfky ivwc PYl geI aqy vwzI qfdfd ivwc sMgq gurduafrf sfihb ivKy puwj geI.

muwK mMqrI dy puwjx qy pRbMDkF ny dPqr ivwc kuwJ ku imMt AunHF sfhmxy afpxy ivcfr rwKy AuprMq gurduafrf sfihb df lMgr hfl aqy ikcn df dOrf krky muwK mMqrI jI muwK drbfr ivwc puwjy. AunHF mwQf tykidaF gurU mhfrfjL jI nMU rumflf ByNt kIqf. ies mOky sR[ jsjIq isMG Buwlr ny muwK mMqrI nMU jI afieaF ikhf aqy pMjfb aqy iswK kOm nfl sbMDq kuwJ aihm muwidaF nMU CUihaf ijMnF ivwc sn, pMjfb ivwc vwD rhI pRvfsI mjLdUrF dI igxqI, pMjfb dy lokF nMU dUsry sUibaF ivwc jfiedfd KrIdx dI pfbMdI pr pMjfb ivwc dUsry sUby dy jnimaF nMU jfiedfd KrIdx dI Kuwl, mnuwKI aiDkfrF dIaF AulMGxfvF dy adflqF ivwc cwl rhy kys, sLhId jsvMq isMG KflVf dy kql df kys afid. bVy TrMmy aqy adb nfl afpxy ivcfrF nMU ibafnidaF kYptn amirMdr isMG ny ikhf ik AunHF nMU ies gwl dI KusLI hY ik Auh gurUduafrf sfihb sMgq dy drsLn krn puwj sky hn. AunHF ikhf ik Auh cfhuMdy sI ik hor vkq idwqf jFdf pr pihlI vfr kYnyzf afey hox krky AunHF dy ruJyvyN bhuq hn aqy vkq dI kmI hY.

ies mOky AuntfrIE Kflsf drbfr izksI roz gurduafrf sfihb vloN kYptn amirMdr isMG nMU plYk, sRI sfihb aqy isrpfE dy ky snmfinq kIqf igaf. gurduafrf sfihb dy pRDfn jsjIq isMG Buwlr ny ikhf ik kYptn amirMdr isMG vloN pMjfb dy ihwqF leI kIqy kMmF nMU muwK rwKidaF AunF df siqkfr kIqf igaf hY. AunHF ikhf ik pMjfb dy rfjnIqkF nMU iewk gwl df iDafn rwKxf cfhIdf hY ik ijhVf rfjnIqk pMjfb dy ihwqF aqy iswK BfeIcfry dIaF BfvnfvF df siqkfr krdf hY gurU drbfr ivwc Ausdf mfx vwDdf hY.

AuntrIE aqy pMjfb nMU isstr styts bxfAux dI qjLvIjL

ies AuprMq muwK mMqrI kYptn amirMdr isMG pRvfsI avfrz nfeIt ivwc sLfml hoey ijQy AunHF nfl AuntfrIE dy pRImIar zfltn migMtI, trFsport mMqrI hirMdr qwKV aqy PYzrl mMqrI AuWjl dusFJ vI mOjUd sn. ies mOky pMjfb sfihq ivwc nfmxf Kwt cuwky jF pMjfbI mIzIey ivwc ivcr rhy ivakqIaF df snmfn kIqf igaf. avfrz nfeIt dI aYm[sI[ dI syvf iekbfl mfhl ny inBfeI. pRvfsI vIklI dy muwK sMpfdk rijMdr isMG sYxI ny sB df DMnvfd kridaF kYptn amirMdr isMG dI rwj ky isPq kIqI. AunHF ikhf ik pwqrkfr hox dy nfqy AunHF kol koeI kfrx nhIN ik kYptn sfihb dy iKlfP kuwJ iliKaf jf sky. pRvfsI avfrz nfeIt afpxy afp ivwc sPl aqy ieqhfsk smfgm sI. ies mOky dohF pRmuwK afgUaF muwK mMqrI kYptn amirMdr isMG aqy pRImIar zfltn migMtI ny smuwcy BfeIcfry df DMnvfd kridaF pMjfb aqy AuntfrIE ivckfr afpsI qflmyl vDfAux dI iewCf pRgt kIqI.

zf[ rUbI zwlf df jn-gn-mn suxn akflI afgU vI afey

AuprMq ies sLfm aYm[pI[ zf rUbI Zwlf vloN pIarsn kMnvYsLn sYNtr ivwc kYptn amirMdr isMG dy snmfn ivwc iznr df aXoijn kIqf igaf sI. bVy pRBfvsLflI smfgm ivwc kYptn amirMdr isMG jI nMU jI afieaf kihx leI brYNptn dI myar sUjLn PYinl vI puwjI hoeI sI. kYptn amirMdr isMG ies smfgm ivwc dUsry smfgm nfloN jLrf KusL mihsUs kr rhy sn ikAuNik ieh anymq (kYjLUal) ijhf smfgm sI . asLurU ivwc E kYnyzf df gfiex kIqf igaf ijs nMU siqkfr nfl sB ny srvx kIqf AuprMq iswK kOm dy jLKmF Aupr nmk iCVkx vflI hrkq kridaF knyzIan aYm[pI[ ny pMjfb dy muwK mMqrI dI mOjUdgI ivwc idwlI drbfrI df rfg alfpxf sLurU kr idwqf. vrnxXog hY ik "jn gn mn" Aus mulk df nYsLnl aYQm hY ijs mulk nMU afjLfd krvfAux leI 90% kurbfnIaF krn vfly 25 hjLfr lvfirs bxf ky jlf idwqy gey sn aqy hjLfrF dI qfdfd ivwc idwlI, kfnpur aqy buKfro dIaF glIaF ivwc glF ivwc tfier pf pf ky sfV idwqy gey sn aqy lohy dIaF slfKF mfr mfr ky mfr idwqy gey sn. BfvyN ik bhuqy lokF ny ies gfiex ivwc ihwsf ilaf lwgdf sI pr aMdro aMdrIN sB gYrqmMd iswK aijhI hrkq qoN pRysLfn sI. ieQoN qwk ik kuwJ mihmfn ies gfiex mOky pRotYst krn ihwq kursIaF qy bYT gey sn. kOmI qrfinaF qoN bfad kYptn amirMdr isMG leI sLfhI mhOl isrjidaF ieMzIaf aqy ivdysLI nfc krvfieaf igaf.

mjLy vflI gwl ieh vI sI ik zf[ rUbI Zwlf vloN krvfey ies smfgm ivwc hr rfjnIqk ivcfrDfrf vfly lok sLfml hoey. sLRomxI akflI dl bfdl dy AuWqrI amrIkf dy mUhrlI kqfr dy afgU sR[ byaMq isMG DflIvfl aqy sR[ bicwqr isMG GolIaf ies smfgm df KUb afnMd mfx rhy sn.

brYNptn dI myar sUjLn Pyinl ny ies mOky kYptn amirMdr isMG nMU brYNptn sLihr ivwc jI afieaF ikhf. AunHF ikhf ik brYNptn kYnyzf df sB qoN qyjLI nfl ivksq hox vflf sLihr hY aqy ieQy kYnyzf dy bfkI sLihrF nfloN ikqy vwD iBMnqf hY. ieQy hr vrg dy lok bVy KusL gvfr mhOl ivwc rih rhy hn. AunHF ikhf ik brYNptn invfsIaF nMU mfx hY ik pMjfb df muwK mMqrI sfzy sLihr ivwc afieaf hY. AunHF istI afP brYNptn vloN kYptn nMU Xfd icMnH ByNt kIqf. zf[ rUbI Zwlf ny ies mOky kYptn amirMdr isMG nMU jI afieaF kihMidaF ikhf ik agr qusIN aOtvf ivKy jFdy qF ilbrl kfks dy smUh mYNbr afp jI nMU jI afieaF kihMdy. AunHF ikhf ik pRDfn mMqrI jI vloN afp jI nMU aOtvf ivKy bulfieaf jFdf hY.

styj dI kfrvfeI zf[ Zwlf dy Brf nIl Zwlf vloN inBfeI jf rhI sI pr QoVy smyN bfad ieQy koeI kMtrol nf irhf aqy pRkfsLq krky vMzI styjI qrqIb qoN bfhr jf ky styjI kfrvfeI hoxI sLurU ho geI.

ijLkrXog hY ik kYptn amirMdr isMG ny afpxy 2 ku idn dy dOry dOrfn anykF KusLfmdIdF nMU imlx df mOkf idwqf pr Auh pRYWs sfhmxy nf hoey. ies pwqrkfr ny Aucycy qOr qy kYptn kol jf ky AunHF qoN pRYWs kfnPrMs mMgI pr AunHF smF nhIN hY, df bhfnf lf idwqf. Bfv kYptn sfihb do idn afpxy ivcfr suxf ky aqy pRsMsLkF qoN mfx pwqr aqy PuwlF dy guldsqy hfsl krky vfips prq gey pr lokF dy kuwJ suafl ijAuN dI iqAuN KVy hn.

trFto qoN sLinrvfr svyry 8 vjHy dI PlfeIt qy muwK mMqrI kYptn amirMdr isMG sYskfqUn sUby nMU rvfnf ho gey sn ijQy AunF bfieAtYk smJOqy qy dsqKq kIqy. ies AuprMq Auh vYnkUvr cly gey ijQy aYm[pI[ rfxf gurjIq dy lVky dI kuVmfeI df smfgm sI.

pMjfb dy hwkF leI zitaf rhI amirMdr isaF, pMjfbI qYnUM idlI ipafr dyxgy

 

muKiqafr isMG inhMg isMG hrIaF vylF vfly

BfeI bljIq isMG Kflsf dIaF ilKIaF hoeIaF kivqfvF dIaF ieh sqrF ihrdy nUM tuMbx vflIaF hn.

‘mYN pMjfb boldYN,
mY irhf pihlF dy qul nf,
hux mYN gulfb df Pul nf,
myry lhU dy keI dirafvF df,
aj pfxI ijnHF muwl nF.
aj iek nhIN keI nfdrsLfh,
myrI ihwk qy KOrU pf rhy,
pr myry lwKF rxjIq awj,
Zol Aupr Zoly gf rhy.
myrI ihwk qy luwzIaF nf pfvo,
CfqI ivc guwJI pIV hY
mYnUM lgdf myrI ihwk Auqy
aj zogiraF dI BIV hY.
sLyrF dy bMdI KFny ivc,
mUMh ivc lY ky Pirafd nUM,
CfqI ivc sFBI bYTF hF,
bMdI CoV dI Xfd nUM.
mYnUM iksy nfdr qy ros nhIN,
nf koeI sLkfieq abdflIaF qoN.
JorF hY ik PUlF isMG awj,
koeI lwBdf nhIN akflIaF coN,
bVy icrF qoN ies BIV coN
mYN koeI ‘nlUaF’ toldYN.
ikQy gm gey myry sUrimE,
‘mYN pMjfb boldYN’.

mYN kFgrs df kwtV ivroDI hF pr jy koeI kFgrsI muwK mMqrI pMjfb dy hwkF leI afpxI gwdI vI dfa qy lfAuNdf hY qF Aus df pwkf hmfieqI hF.

asIN afs krdy hF kYptn amirMdr isMG jI ijvyN qusIN pMjfb dy pfxIaF leI afpxI gwdI nUM dfa qy lf ky nfmxf Kitaf hY Ausy qrHF hI s[jsvMq isMG KflVf dy kql dy kys ivc csmdId gvfh qy srdfr KflVf dy kys dy vkIl nUM pUrI pUrI surwiKaf dy ky vI nfmxf Kwtogy. ies sbMDI ies trFto dy sfry lIzr sfihbfn s[ amirMdr isMG jI nUM imlx.

mYN awj quhfzy ipqf mhfrfjf BuipMdr isMG dy Aus nyk kMm df ijLkr krnf hY ijs nfl pMQ df isr Aucf hoieaf, sLfied Aus df quhfnUM vI pqf nf hovy. AuhnF qoN glqIaF vI hoeIaF ijs nfl pMQ df nuksfn hoieaf. pr AuhnF glqIaF dy dfg nUM qusIN pMjfb dy hwkF leI jUJ ky Doxf hY.

jy ihMdosqfn df suprIm kort qy ieQoN dy hfeIkort pMjfb df pwK ivcfry qoN bgYr hI PYsly idMdy rhy qF idwlI ivc dI jFdy hoey idwlI dy bfxIaF nUM ivdysLF ivc vsdy isMGF df sunyhf dy jfxf ik hux ivdysF dy isMG jfgrUp ho cuwky hn. Auh iswKF qoN pMjfb df mslf ieMtrnYsLnl kort ivc lY ky jfxgy.

qfey nQf isMG nUM ieh Trk hI sI ik AuhnF mMzI ivcoN cotI dI mwJ KrIdxI ijhVI sfrI mMzI ivcoN mihMgI ivkI hovy. lwBU dlfl qfey nwQf isMG nUM kfly rMg dI mwJ kol lY afieaf. pihlF qF qfey ny mwJ dy puiVaF qy lItr ku pfxI zol ky jyb ivcoN sfbx dI itwkI kwZ ky mwJ dy kfly rMg dy aslI hox dI qswlI kIqI. ikAuNik iek vfr qUqF vfly dy TwgF ny bUrI mwJ qy kflf bUt pfls krky qfey nfl TwgI mfrI sI. qfey nUM mwJ psMd af geI. qfey ny sO rupey df not lwBU nUM sfeI vjoN PVf idwqf sOdf pwkf ho igaf. dlfl hux lwgf mwJ dIaF isPqF dwsx, isPqF dwsI igaf qy aKIr qy kihx lwgf ik qfieaf sB qoN vwzI isPq ies ivc ieh hY ik ies nUM pwTy pfvo jf nf pfvo ieh BuKI vI irMg ky imldI aY. qfey df Ausy vyly hI mUz bdl igaf. kihMdf lwBU myrf sfeI df sO rupeIaf moV dyh. lwBU hYrfn ho ky puwCx lwgf ‘pr qfieaf mYN qF qYnUM mwJ df gux dwisaf hY. pr ieh nwQf isMG leI aOgux hY. mYN sfrI Aumr KUMzy dy jLor qy axK nfl bqfeI hY mYN ies byaxKI mwJ df duwD ipaf ky afpxy muMizaf nUM byaxKy nhIN bxfAuxf. aijhI bysLrm qy byaxKI mwJ mYnUM nhIN cfhIdI. ijs nUM BfvyN koeI pwTy pfvy BfvyN nf Pyr vI irMg ky imly. mYnUM qF aijhI axK vflI mwJ cfhIdI hY ik jy Aus dI syvf ivc Borf Br vI axighlI hovy qF aYsI CV mfry ik Dfr cOx afey dI bfltI qF KrV KrV krdI guaFZIaF dy jf izwgy qy Dfr cOx vfly df mwQf kMD nfl jf vwjy.

ibnHF pwTy pfieaf qoN irMg ky imlx vflI mwJ bI[jy[pI[ vfilaF nUM kozIaF dy Bfa pMjfb ivcoN iml geI. Auh sI pMjfb df sfbkf muK mMqrI s[ pRkfsL (AurP cfnx AurP cfnx crfg) isMG bfdl ijs ny aYlfn kr dyxf ik asIN ibnF sLrq qoN hmfieq dyvFgy. iek lMgVI ijhI vjLIrI muMzy dy hwQ PVf dyxI, bs jI bfdl pirvfr dy msly hl, iswKF dy msly qy pMjfb dy msly jfx zyr KUh ivc. ipCly pfrlImYMt dy ielYksLnF ivc bfdl ny bfjpfeI nUM pitafly swidaf. bfjpfeI bVI ZITqfeI nfl zfielfg bolx lwgf, "bfdl sfihb pMjfb kI mFgy hmfry pfs ly ky jfqy Qy, hm ny afpxI mjbUrI jfhr krnI iXh nhIN ho skqf iXh nhIN ho skqf. bfdl sfihb guwsf nhIN krqy Qy vfps cly afqy Qy.’qy pMjfb dy muwK mMqrI bVI bysLrmI nfl bfjpfeI dIaF gwlF nUM afsf rfm dy pRvcnF vFg suxdf irhf qy koeI itwpxI nhIN kIqI. sLrm afAuxI cfhIdI hY aijhy muwK mMqrI nUM.

ihMdosqfn dI vMz qoN mgro pMjfb dy hwkF leI ztx vflf jy koeI pMjfb nUM muwK mMQrI imilaf hY Auh hY kYptn amirMdr isMG. BfeI amirMdr isMG jI mYN quhfzI KusLfmd nhIN kr irhf, jy qusIN vI bfdl vflI nIqI apxfeI huMdI qF quhfzI alocnf sLfied ies qoN vI krVy sLbdF nfl huMdI. suKvIr bfdl ipCly pfrlImYNt ielYksLnF ivc QF-QF qy kihMdf irhf ik ‘qusIN qyrF dIaF qyrF sItF ijwq ky bfjpfeI dI JolI ivc pf idEu. amirMdr isMG nUM gwdI qoN iKwc ky asIN lfh idaFgy. iehnF ipEu-puwqF dIaF qkrIrF df myry kol irkfrz ipaf hY ijs ivc ikqy vI pMjfb dy msilaf df ijLkr nhIN. iehnF ipEu-puwqF df isrP iek nukfqI mYnIPYsto hY Auh hY bI[jy[pI[ df cpVfsIpuxf.

hux ijLkr krdy hF Aus Gtnf df jo sMn 1923 nUM jnvrI mhIny dy aD ivc vfprI. BfvyN gurudafrf jnm sQfn nnkfxf sfihb df kbjf sLoRmxI kmytI ny 1922 ivc hI lY ilaf sI. pr gurU Gr dI jLmIn ijhVI qkrIbn cfr hjLfr eykV sI. ajy vI mhMqF dy kbjLy ivc sI. BfvyN sRomxI kmytI ny kbjy dy adflqI hukm vI lfey hoey sn. pr jLmIn qy mOky qy jf ky kbjLf nhIN sI kr skI. ikAuNik mhMqF ny sfrI jLmIn mjfiraf nUM ies sUrq qy idwqI hoeI sI ik awD dI bjfey Auh AuhnF qoN cOQf ihwsf lYxgy. pr jy akflI jLmIn qy kbjLf krn afAux qF AuhnF nUM AuhnF nfl lVnf pvygf.

1933 nUM mfGI vfly idn s[ krqfr isMG Jbr ny dIvfn ivc qkrIr kIqI qy iKdrfxy dI Zfb dy cflIaF mukiqaF dI sLhIdI df ijLkr kIqf iPr jnm asQfn qy hoey 130 sLhId isMGF df ijLkr kIqf dIvfn dI smfpqI qoN mgroN jLmIn df kbjf lYx df gurmqf ho igaf. mhMqF df muKI lihxf dfs sI. Jwbr ny ikhf ik jy asIN ieQoN dI jLmIn df kbjf nf ilaf qF iPr asIN ikqy vI kfmXfb nhIN hovFgy.

ies qoN mgroN gurduafrf sfihb dy kuJ isrdrdF mlfjLm qy krqfr isMG Jbr gurudafrf sfihb df mYnyjr nrfiex isMG qy BfeI sodfgr isMG dony kmytI mYNbr mfl dI ptI ipMz kot lihxf dfs vl cl pey. hux mjLfry vI BfrI igxqI ivc iekwTy ho ky af gey qy JVp ho geI. keIaF dy swtF lwgIaF, krqfr isMG Jwbr qy sodfgr isMG vI lVfeI ivc sfml ho gey. jdoN Jwbr ny llkfrF mfiraf qF kbjLf lYx afieaf isMGF ivcoN iek ny iek mujLfry qoN brCf Koh ilaf. brCy nfl keIaF nUM jKmI kIqf. mjLfry sfry dOV gey. keIaF dIaF mskF bMn leIaF qy mgroN AuhnF nUM sLihr ivc lY aFdf. kbjLf lYx igaf nUM ieh nhIN sI pqf ik kmfd ipCy vylxf lwgf hoieaf hY qy sUgr bxfeI jf rhI hY. iek mujfrf Bwj ky vylxy kol bxI JugI ivc jf viVaf qy brCy vflf isMG vI mgry hI igaf qy keI vfrI nf mfrI nf mfrI brCy vfly isMG nUM ikhf pr Aus dy AuQy phuMcx qwk Aus isMG ny mujfry dy iZwz ivc brCf KoB ky AusnUM sKq jKmI kr idwqf. brCf lwgx vflf mjLfrf mhMq lihxf dfs df sflf ibsLnf sI. isMG kuJ mjLfiraf nUM PV ky Tfxy lY gey. iksy ny ibsLny dy pirvfr nU Mdwisaf ik Auh sKq jLKmI hflq ivc ipaf hY. Auh Aus nUM hspqfl ivc lY gey. sQfnk qihsLIldfr ijhVf iek muslmfn luhfr sI. Auh akflIaF dy sKq ivruwD sI. Aus ny lihxf dfs dy kihx anusfr ibsLny dy mrdy smyN idwqy ibafn drjL kIqy jo ies qrHF sn, ‘krqfr isMG Jwbr ny, myry iZwz ivc brCf mfiraf qy nrfiex isMG mnyjr ny myrIU bFh qy qlvfr nfl keI jKm kIqy. AuhnF nfl gurduafry df mlfjLm jvflf isMG vI sI. qy hor vI keI AuhnF dy nfl sn ijnHF dy nF mYN nhIN jfxdf. rfq dy igafrF vjy qwk puils qPqIsL krdI rhI. agly idn ptvfrI sLmsLyr isMG qy AUDm isMG srdfr afqmf isMG stor kIpr qy BfeI jvflf isMG igRPqfr kr gey. pMdrF jnvrI nUM ibsLny dy hspqfl ivc mrn dI Kbr imlI qF mnyjr nrfiex isMG vI igRPqfr kr ilaf igaf.

nnkfxf sfihb dI gurduafrf kmytI ny sfrI rIport qfr rfhI aMimRqsr sfihb Byj idwqI srdfr bhfdr mihqfb isMG, s[ mfn isMG hMbo qy s[ virafm isMG gurmflf nnkfxf sfihb puhMc gey. cfry pfsy zr qy inrfsqf df mfhOl bixaf hoieaf sI.

solF jnvrI nUM nrfiex isMG mnyjr qy hornF cOhF smyq dUhrIaF hQkVIaF lf ky sLyKUpurf jylH ivc ilaFdy gey. s[ guljLfr isMG, s[ iDafn isMG jQydfr Jbr qy aisstYNt mYnyjr ieMdr isMG smyq PVy gey. srdfr sdfgr isMG nUM aMimRqsr sfihb qoN igRPqfr kr ilaf. ieh kys bVI mhfnqf rKdf sI ikAuNik cotI dy iswK lIzr ies kys ivc igRPqfr kIqy gey sn.

igafrF idn iswK lIzrF nUM bMd koTIaF ivc rwiKaf igaf. jdoN AuQy jylHF ivc pihlF qoN bMd kYdIaF nUM AuhnF bfry pqf lgf qF AuhnF nUM iehnF iswK kYdIaF pRqI gihrI hmdrdI ho geI. AuhnF ny iswK kYdIaF dI snfKqI pryz vyly AuhnF dI bVI shfieqf kIqI. nO pihly kYdIaF ny vI snfKqI pryz ivc ihwsf ilaf. nrfiex isMG df kot qy nIlI pwg qy cUVHIdfr pjfmf iek hor kYdI ijs df mhFdrf s[ nrfiex isMG nfl imldf sI. Ausdy pfieaf hoieaf sI, qy s[ nrfiex isMG dy qyV cfdrf bwDf hoieaf sI qy lMmf Kwdr df kuVqf pfieaf hoieaf sI qy Kwdr dI pwg ijs ivcoN kysF dIaF iltF bfhr ids rhIaf sn. bwDI hoeI sI. dosLIaf qoN bgYr vIh ku kYdI hor vI KVy sn. gvfhF ivcoN koeI vI iksy dosLI dI cMgI qrHF pihcfx nhIN kr sikaf. Jwbr vI pihcfixaf nhIN igaf. AudoN QoVI ijhI pihcfx hoeI jdoN Auh iek iesqrI gvfh dy byhUdf vqIry qy hwisaf.

zyZ mhIny ivc keI puils rImFz hoey. aMq nUM Pst klfs mYijstryt milk aqf Aulf dI adflq ivc kys pysL hoieaf. srkfrI vkIl lflf amr dfs sI. iek lfhOr qoN vkIl qy sLyKU pury qoN srdfr drbfrf isMG zIPYNs dy vkIl sn. swq gvfh sn sfiraF nUM hI ibsLny dy mrn smyN dy ibafn dy aDfr qy hI ibafn rtvfey gey sn. zIPYNs dy vkIlF ny kfgjLI gvfhI nfl sfbq kr idwqf ik sodfgr isMG qF Aus vyly aMimRqsr sfihb dy rYvInIE kort ivc hfjLr sI.

cOvI apRYl nUM mjstryt aqf Aulf KF ny afpxf PYslf sxfAuidaF ikhf ik, ‘mYN smJx ivc asmrQ hF ik ijhVf afdmI (BfeI nrfiex isMG) aYm[ey[ hY, qy nnkfxf sfihb dI eystyt df muKI hY qy do sO afdmI Aus dI kmFz ivc hn qy Aus vyly GoVy qy svfr dwisaf igaf hY. Euh afp JugI ivc igaf qy qlvfr nfl mkqUl nUM jKmI kIqf. iksy vI gvfh ny Aus dI snfKq nhIN kIqI. ies kysL dI mIzIey ivc bVI crcf hoeI mijstryt milk aqf Aulf dI dlyrI qy inrpwKqf dI hr QF soBf hox lwgI. nrfiex isMG qy sodfgr isMG nUM kys ivcoN kZ idwqf igaf.

pr pMjfb srkfr df hom sYktrI imstr bfribD akflIaF dy sKq iKlfP sI qy Auh hr hflq ivc iswK lIzrF nUM sjLf dvfAux qy quilaf hoieaf sI. gvrnmYNt ny ies PYsly ivruwD njLr sfnI dI ptIsLn dfier kr idwqI. izstirkt mYjstryt iek ksLmIrI bRfhmx sI qy dIvfn nirMdr nfQ df jvfeI sI. s[ suMdr isMG mjITIaf ny dIvfn rfhIN isPfrsL puafeI pr ieh ksLmIrI pMzq milk aqf Aulf dy mukfbly kfier sfbq hoieaf qy Aus ny iPr iehnF donF lIzrF nUM kys ivc sLfiml kr ilaf. mgroN ies nUM rIvlt krky qihsIldfr bxf idwqf igaf qy ies nUM ies byiensfPI dI sjLf pfqsLfh ny idwqI.

qyrF jUn dI qfrIK sYsLn jwj cODrI iesLfn Aul hwk dI adflq ivc peI. pMjfb df hom sYktrI afpxf sfrf asr rsuK vrq ky iswK lIzrF nUM sjLf dvfAux qy quilaf hoieaf sI. siQqI bVI gMBIr sI. gurudafrf sfihbfn qF BfvyN mhMqF qoN ajLfd krvfey jf cuwky sn, pr gurU GrF dIaF jfiedfdF ajy vI mhMqF dy kbjLy ivc sn. ies kys ivc lIzRf nUM sjLf hox dI sUrq ivc mhMqF dy hOsly vD jfxy sn. pqf nhIN pMQ nUM nvyN isirEu Pyr ikMnIaF kurbfnIaF krnIaF pYxIaF sI.

s[ bhfdr bUtf isMG sLyKUpurf, s[bhfdr mihqfb isMG, s[ virafm isMG gurmflf nUM ies kys dI pYrvIN krn dI ijLMmyvfrI sOpI geI. sfrIaF jQybMdIaF ies msly ivc iek muT sn. pMQ dy sfry isafxy isafxy lIzr iekwTy hoey qy slfh kIqI igafnI sLyr isMG krqfr isMG dIvfnf qy s[ virafm isMG gurmflf nUM BUipMdr isMG kol Byijaf jfvy. iqMny lIzr pitafly dI grmIaF dI rfjDfnI cYn ivc mhfrfjf BUipMdr isMG nUM jf imly qy ies kys dI gMBIrqf bfry mhfrfjy nUM dwisaf qy afpxf asr rsUp vrq ky dKl dyx leI ikhf, jdoN mhfrfjy nUM dwisaf igaf ik kys sYsn jwj cODrI iesfn Aul hwk dI adflq ivc lgf hoieaf hY. iesLfn Aul hwk mhfrfjy dI ikRkt ielYvn dI tIm df iek mYNbr sI. Aus vyly pitafly hfeIkort dy cIP jsts srdfr arjx isMG nUM Byj idwqf. s[ arjx isMG cODrI iesLfn Aul hwk dy Gry phuMcy qy mhfrfjf sfihb dI iewCf Aus nUM dwsI. cODrI iesfn Aul hwk ies kys dI mhfnqf nUM cMgI qrHF jfxdf sI. Aus nUM ieh vI pqf sI ik pMjfb df hom sYktrI imstr bfrbrQ iswK lIzrF nUM sjLf dvfAux qy quilaf hoieaf hY. QoVy ijhy ivcfr vtFdry qoN mgroN hI kys df PYslf iswKF dy hwk ivc krn dI hfmI Br idwqI.

qyrF jUn df idn af igaf. sfry pMjfb dIaF njLrF ies kys dy PYsly vwl lgIaF hoeIaF sn. cODrI iesLfn Aul hwk hux bVI gMBIr siQqI ivc Ps igaf. iek pfsy pMjfb srkfr dI sfrI sLkqI sI dUjy pfsy iek ipafry imwqr dI iewCf dy Pul vVfAux df mslf ies ajIb duicqI ivc PYsly dI qfrIK AunI jUn rwK idwqI. AunI jUn nUM s[ hjLfrF isMG adflq mUhry iekwTy hoey. pr iek iswK du mn ivc qOKlf sI. sfry hI ardfsF kr rhy sn gurU nfnk pfqsLfh mUhry. isMGF nUM hQkVI lf ky adflq dy ktihry ivc ilaf KVf kIqf. jwj afpxI kursI qy bYTf sI. adflq Kwcf-Kwc BrI hoeI sI. sfry hI jwj dy mUMh vwl qwk rhy sn ik Aus dy mUMho kI sLbd inkldy hn. jwj Pfiel qy kuJ ilK irhf sI. jwj ny afpxI ingfh Aupr cuwkI mujrmF vwl qwikaf qy hQ dy iesLfry nfl do sLbd khy ‘Cz idEu, iswK kOm nUM lflIaF cV geIaF.

BfeI amirMdr isMG jI mYN ieh khfxI quhfzI KusLfmd krn vfsqy nhIN ilKI nf hI mYnUM quhfQo iksy injI lfB dI loV hY. ieh khfxI mYN qF ilKI hY ik qusIN pMjfb dy hwkF leI juraqmMdI df stYNz ilaf hY. ijs nfl sprIm kort dy PYsly qy aml ruk igaf. hux rfjsQfn hfeIkort vloN hYz vrks df kMtrol pMjfb qoN qrMuq vfps lYx df PYslf pMjfb leI DuMdly BivwK df sMkyq hY. rfijsQfn nfl kIqf pfxI df smJoqf vI rwd kIqf jfxf cfhIdf hY. BfeI amirMdr isMG jI rfjgwdIaF sdF iksy df sfQ nhIN idMdIaF. mugl bfdsLfhF dI nUMh awj sVk dy iknfry cfh dI ryhVI lf ky afpxy bwcy pfldI hY qy lokF dy jUTy kwp DoNdI hY. vwzy-vwzy isafsqdfn jLmfny dIaF njLrF ny kOzIE Koty hoey dyKy hn.

pMjfb dI cIP minstrI dI gwdI nUM jy loV peI qF juwqI dI nok nfl Tukrf dyvIN, pr afpxy stYNz qoN nf iQVkI. pMjfbI qYnUM isr awKF qy ibTfAuxgy. iek trm dI cIP mnIstrI qF kI pusLqF qwk qyrf pMjfbIaF dy idlF qy rfj rhygf.

‘aYvyN nf zrI amirMdr isaF idwlI dy bfxIey qyrf kuJ nhIN ibgfV skxgy’.

dsdy hn ik iksy bfxIey dy Gr zfkf ipaf. zfkU ny Gr df gihxf gwtf qy nkdI afpxy kbjLy ivc kr leI. iPr bfxIey dI jfmf qlfsLI leI qF jyb ivcoN XU[aYs[ey[ df bixaf hoieaf vYbly nkft rIvflvr brfmd hoieaf. dUjI jyb ivc hwQ mfiraf qF qIh pYNqI kfrqUs lB pey. kmIjL dy hyT dI pfeI JwgI dIaF jybF ProlIaF qF Aus ivcoN iek ivcoN lfeIsYNs imilaf. zfkUaF ny lfeIsYNs qF bfeIey nUM vfps kr idwqf qy rIvflvr qy kfrqUs afp rwK ley. bfxIaF holI ijhI kihx lwgf, ‘ieh qF myry kol rihx idMdy ikqy vyly kuvyly kMm af jFdf.’ bfeIey nUM puCx vflf hovy ik eydU vylf kuvylf ikhVf hoxf sI. BfeI amirMdr isMG jI idwlI dy bfeIaF kol sLkqI huMidaF hoieaf vI quhfzy iKlfP nhIN vrq skxgy. jy pMjfbIaF dI lok sLkqI quhfzy mgr hoeI. pMjfbIaF dI lok sLkqI nUM afpxy hwk ivc krn df ieko iek qrIkf hY Auh hY pMjfb dy hwk leI zwt jfE. jy quhfnUM idwlI dy bfxIaF ny iek vfrI vI gwdI qoN lfh idwqf qF vI koeI gwl nhIN. agly ielYksLnF ivc hI pMjfbI quhfQoN bgYr hor iksy muwK mMqrI nUM brdfsLq nhIN krngy. iek qIsrf bdl pYdf kro. ies sbMD ivc afpxy sfZU nfl iekwTy bYT ky slfh kro. quhfzy kol qF bhfnf hI sOKf hY ik asIN afpxy muMizaF dy nfnky imlx cwly aF. awgy vI qusIN aMimRqsr aYlfnnfmy vyly iekwTy ho hI gey sI. qusI qF aMimRqsr aYlfnnfmy qoN Bwj hI gey pr Auh aVIal jwt ajy vI Ausy QF qy KVf KOrU pfeI jFdf hY. jy hfeI kort qy suprIm kort eysy qrHF hI pMjfb dy pwK ivcfry qoN ibnHF PYsly huMdy rhy qF sLfied quhfnUM vI aMimRqsr aYlfnnfmy qoN agy vD ky s[ ismrnjIq isMG dy amrIkf dy aYlfnnfmy dy nfl sihmq hoxf pvy ijs ivc AuhnF ny pfiksqfn qy ihMdosqfn ivcfly iswKF leI iek ajLfd dysL dI gwl khI hY.

aMq ivc mYN ivdysLF ivc vsdy isMGF dI syvf ivc hwQ joV ky bynqI krF ik afpF sfrIaF gwlF iekwly amirMdr isMG qy nf sutIey, afp vI ihMmq krIey. ivsQfr ivc qF mYN afpxy lyK lVI ‘koeI akl df kro ielfj Xfro’ ivc bynqIaF krFgf. sMKyp ivc mYN afp dI syvf ivc bynqI krFgf ik iswKF dI nsLlkusLI qy pMjfb nfl ho rhIaF byiensfPIaF df mslf ieMtrnYsLnl kort ivc iljfx dIaF iqafrIaF hux qoN hI sLurU kr idEu. ijnF asIN ivdysF ivc vsdy iswK idwlI dy bfxIaF qy ieMtrnYsLnl dbfa pvfeI jfvfgy. AunF hI kYptn aminMdr isMG nUM pMjfb dy hwkF leI lVI jfx vflI lVfeI ivc shfieqf imlygI.

ivdysF ivc vsdy iswK aYm[pI[ afpxIaF-afpxIaF srkfrF qy jLor pfAux ik afpo-afpxy ieMtrnYsLnl kort dy numfieMidaF nUM iswKF dy afpxy pwK pysL krn leI shfieqf krn. afpo-afpxIaF srkfrF nUM iswKF nfl ho rhy julmF qy pMjfb nfl ho rhIaF byiensfPIaF dy mYmorMzm idqy jfx. jdoN iksy vI dysL ivc koeI BfrqI lIzr afvy qF Aus dy briKlfP mujfhry kIqy jfx.

Bfrq srkfr qy ieMtrnYsLnl dbf puaf ky XU[aYn[E[ dI ingrfnI hyT iek pbilk kimsLn nIXq kIqf jfvy ijhVf BfrqI puils vloN JUTy mukfbly bxf ky mfry gey iswK nOjuafnF dI sUcI iqafr kry. ieh kimsLn Ausy hI pYtrn qy iqafr kIqI jfvy. ieho ijhf jsits kuldIp isMG ny iqafr kIqf sI qy mgroN pMjfb dy sfbkf muwK mMqrI cfnx crfg isMG ny bMd krvf idwqf. jy ihMmq krIey qF ieh kMm bhuqf aOKf nhIN. ikAuNik ihMdosqfn df suprIm kort isKF dI kqlfm nUM nslkusLI qoN vI BYVf qslIm kr cuwkf hY. dosLI pulsIaF nUM sjfvF duafeIaF jfx qy JUTy mukfbilaF ivc mfry gey nOjvfnF dy vfrsLF nUM muafvjy duafey jfx. muafvjLy dyx ivc hI Bfrq srkfr dI julI-qpVI ivk jfvygI.

aMq ivc myry vloN pMjfb dy hwkF leI jUJ rhy pMjfb dI DrqI qy bYTy myry vIrF nUM ‘vfihgurU jI kf Kflsf, vfihgurU jI kI Piqh’ bulf dyxI.

bfq df bqMgV

kYptn dI izksI gurU Gr PyrI dI jMg

rijMdr sYxI/ ivsLysL irport

rijMdr sYxI

meI mhIny dy sLurU ivwc kYptn amirMdr isMG dy kYnyzf afAux dy smfcfr qoN bfd torFto dI gurduafrf isafsq nfl sMbMD rwKx vflf sjx mYnUM Pon krdf hY ik jykr kYptn izksI gurU Gr af jfvy qF izksI gurU Gr vfly Aus df svfgq krn nUM iqafr hn. mYN ies gwl nUM pMjfb ivcly afpxy sUqrF qwk phuMcfAuNdf hF. gwl iksy pwDr qy qurdI hY prMqU gwl afeI geI ho jFdI hY.

18 meI sLfm nUM kYptn sfihb df kfPlf torFto phuMcdf hY. rfq nUM 11 vjy mYnUM kYptn sfihb dy iek mIzIaf mYnyjr df Pon aAuNdf hY. Aus nUM kMipAUtr sMbMDI iksy kMm ivwc myrI loV hY. dyr rfq lgBg 1 vjy pIjLf KFidaF gwl iPr qurdI hY ik jykr kYptn sfihb iksy gurU Gr vI mwQf tykx jfx qF cMgf hovygf. ho skdf hY ik ies nfl iswK BfeIcfry ivwc iesdf cMgf pRBfv pvy. nfl bYTf ieMzIan hfeI kimsLn df aiDkfrI ies nfl sihmq nhIN hY. Ausdy mn ivwc keI sLMky hn. kuJ kYptn dI surwiKaf nUM lY ky aqy kuJ gurduafiraF dI aMdrUnI rfjnIqI nUM lY ky. Auh dsdf hY ik kuJ gurduafiraF iKlfP akfl qKLq sfihb vwloN hukmnfmf jfrI kIqf igaf hY. aijhy gurduafiraF ivwc jf ky afpxy leI musIbq shyVx vflI gwl hovygI. mYN cuwp rihMdf hF.

kuJ vkPy bfad vwKrI siQqI ivc Aukq mIzIaf mYnyjr nfl iPr gwl qurdI hY. crcf dOrfn sfhmxy afAuNdf hY ik torFto ivc aijhf koeI gurduafrf nhIN hY ijs sbMDI  sRI akfl qKq dI qrPoN koeI hukmnfmf hoieaf hovy. kYptn sfihb jykr iksy gurU Gr jf ky mwQf tyk afAux qF ieh bhuq cMgI gwl hovygI.

glbfq awgy qurdI hY. mYN izksI gurU Gr jfx bfry slfh idMdf hF. mYnUM ikhf jFdf hY ik jykr izksI gurU Gr dI mYnjmYNt kmytI dy ahudydfr swcmuc aijhf cfhuMdy hn qF AunHF nUM afp af ky kYptn sfihb nUM swdf dyxf cfhIdf hY. ies vyly qwk kYptn sfihb iblkul byKLbr hn ik AunHF nUM iksy gurU Gr mwQf tykx leI jfx bfry koeI gwlbfq cl rhI hY.

19 meI nUM svyry 10 vjy mIzIaf mYnyjr kYptn sfihb nfl ies bfry gwlbfq krdy hn. kYptn sfihb ies qy ivcfr krn bfry rfjLI ho jFdy hn. qYa sLudf gwlbfq muqfbk izksI gurU Gr kmytI dy do swjx kYptn sfihb nUM afp hotl ivwc jf ky swdf-pwqr idMdy hn. kYptn sfihb AunHF qoN vfr vfr ies gwl dI gfrMtI mMgdy hn ik AuWQy jfx qy koeI gVbV nhIN hoxI cfhIdI. kmytI dy ahudydfrF vwloN ies bfry pUrf Brosf idwqf jFdf hY.

hux aglI gwl ies QF qy af ky ruk jFdI hY ik ieMzIan hfeI kimsLn ny jo sfrf pRogrfm AulIikaf hY, Aus muqfbk qF smF iblkul hI ivasq hY. hr pRogrfm qF pihlF hI qYa hY. ies leI iek qy smyN dI kmI aqy dUjf hfeI kimsLn dI iejfjLq ibnFH jfxf sMBv nhIN hovygf.

Pyr gl inkldI hY ik agly idn sLukrvfr nUM sLfm nUM pMj vjy qoN bfd inafgrf PfljL qoN prqx qoN lY ky aqy 7[30 vjy 'prvfsI avfrzjL` nfeIt dy smfgm qy afAux drimafn ZfeI GMty bxdy hn. ies dOrfn izksI gurUGr mwQf tyikaf jf skdf hY, ikAuNik Auh smfgm vflI QF qoN vI bhuqf dUr nhIN hY.

kYptn amirMdr isMG horIN ibnHF koeI vfadf kIiqaF ies bfry Gwto Gwt ivcfr krn qy sihmq ho jFdy hn.

myrI jfxkfrI muqfbk ies qoN bfd AunHF nUM izksI gurU Gr kmytI dy mYNbr hor mfiDamF rfhIN vI ies gwl leI bynqI krdy hn.

EDr EntYirE dy trFsport mMqrI hirMdr qwKV, jo srkfrI pwDr qy kYptn dI torFto PyrI df sMcfnx kr rhy sn,  vI torFto ivclI gurduafrf isafsq nUM muwK rKidaF afpxy pwDr qy amirMdr isMG horF nUM Gwto Gwt 'do' gurU GrF ivwc jfx dI slfh idMdy hn.

20 meI nUM svyry PYzrl ishq mMqrI AuWjl dosFJ aqy mYNbr pfrlImYNt nvdIp bYNs vwloN idwqy brykPfst dOrfn kYptn amirMdr isMG horF nUM izksI gurU Gr mwQf tykx dI bhuq jLor nfl bynqI kIqI jFdI hY.

20 meI sLfm nUM inafgrf PfljL qoN vfps prqidaF kYptn amirMdr isMG horF vwloN PYslf kIqf jFdf hY ik Auh 'prvfsI avfrzjL nfeIt` aqy rUbI Zwlf aYm pI vwloN afXojq 'iznr` qy jfx qoN pihlF izksI gurU Gr mwQf tykx jfxgy. gurduafrf kmytI nUM ies dI jfxkfrI idwqI jFdI hY. isrP do GMty pihlF lokl ryizE rfhIN ies bfry jfxkfrI pMjfbI BfeIcfry nUM idwqI jFdI hY. kuJ hI plF ivwc sMgqF df hVH izksI gurU Gr vwl nUM AumV pYNdf hY. lgBg 7-8 hjLfr sMgq myn hfl ivwc phuMc jFdI hY.

lgBg swq-svf swq vjy kYptn sfihb afpxy vjLIrF aqy AuWc aiDkfrIaF qoN ielfvf kYnyzf dy PYzrl ishq mMqrI Aujwl dosFJ aqy AunHF dI pqnI, EntYirE dy trFsport mMqrI hirMdr qwKV, brYmlI-gor-mfltn qoN mYNbr pfrlImYNt gurbKLsL mwlI smyq keI hor pqvMqy swjx kYptn sfihb dy nfl phuMcdy hn. kYptn sfihb nUM iswDf gurduafrf kmytI dy dPqr ivwc ilafieaf jFdf hY. kuJ swjxF vwloN AunFH qy hfl ivwc iekwTIaF hoeIaF sMgqF nUM sMboDn krn leI jLor pfieaf jFdf hY. kYptn sfihb mwQf tyk ky jldI jldI agly pRogrfm leI inklxf cfhuMdy hn ikAuNik 'prvfsI avfrzjL nfeIt` ivwc TIk 7[30 vjy dUjy muwK mihmfn EntYirE dy pRImIar zfltn migMtI vI phuMcx vfly hn. smF QoVf hox kfrx jldI nfl kYptn sfihb nUM gurU Gr dI iemfrq dI pirkrmf krvfeI jFdI hY. lMgr hfl co huMdy hoey, Auh myn hfl ivwc phuMcdy hn. sLRI gurU grMQ sfihb awgy nq msqk huMdy hn. iPr Auh bfkI sMgq ivwc af bYTdy hn.

hux AunHF nUM bolx df swdf idwqf jFdf hY. Auh afpxy 7-8 imMt dy BfsLn ivwc afpxI srkfr dIaF AuplbDIaF, pMjfb nUM drpysL smwisafvF dI gwl krdy hn. dysL ihwq dI gwl krdy hn. pMjfbIaF nUM ivdysLF ivwc rihMidaF pMjfb df nFa AuWcf krn dI vDfeI idMdy hn. gurduafrf kmytI vwloN AunHF nUM pMjfb dI ibhqrI aqy Kfs qOr qy pMjfb dy pfxIaF leI ley gey mjbUq stYNz leI isropf dy ky snmfnq kIqf jFdf hY.

ieMj kYptn amirMdr isMG horF dI izksI gurU Gr dI PyrI df smfpn huMdf hY. sfry pqvMqy swjx agly pVfa Xfin 'prvfsI avfrzjL nfeIt` leI ieMtrnYsLnl sYNtr vwl nUM rvfnf ho jFdy hn.

pfTkF nUM ieh jfxkfrI ivsQfr sihq dyx df mksd isrP ieh hY ik Auh smJ skx ik kYptn amirMdr isMG horF dI izksI gurU Gr dI PyrI df pRogrfm ikvyN bixaf aqy ies df kI ipCokV hY?

hflFik amirMdr isMG horF dI izksI gurU Gr dI PyrI ies qoN bfd kuJ smF mfmUlI ivvfd df ivsLf bxI vI sI prMqU iksy ny vI Aus nUM ieMnI gMBIrqf nfl nhIN ilaf.

prMqU 22 jUn nUM pMjfb ivwc Aus vyly cMgf hMgfmf KVf ho igaf jdoN akflI dl aimRqsr dy pRDfn ismrnjIq isMG mfn dy byty eImfn isMG mfn aqy AunHF dy vkIl rMjn lKnpfl vwloN mIzIaf dy kuJ hlikaF nUM iek aijhI qsvIr jfrI kIqI geI, ijs ivwc izksI gurU ivwc kYptn amirMdr isMG sMgqF nUM sMboDn kr rhy hn aqy ipwCy kMD `qy Kfilsqfn ijLMdfbfd df nfarf iliKaf hoieaf hY.

ies qoN bfd iek qoN bfd iek keI nYsLnl tI vI cYnlF ny vI qsvIr nUM lgfqfr sfrf idn KLbrF ivwc idKfieaf. lgBg hr cYnl ieho rfg alfp irhf sI "awqvfdIaF aqy vwKvfdIaF df kyNdr smJy jFdy izksI gurduafry ivwc Kfilsqfn ijLMdfbfd dy nfary dy sfhmxy KVy ho ky boldy amirMdr isMG ivvfdF ivwc iGr gey hn aqy ies nfl AunHF dy vwKvfdI qfkqF nfl sMbMD hox dy keI svfl KVy ho gey hn."

iksy ny ikhf ik kYptn dy ivdysLF ivwc vwsy KfVkUaF nfl sMbMDF bfry crcf hY. ijs dy mn ivwc jo afieaf, Aus ny ikhf. BfrqI jnqf pfrtI aqy akflI dl bfdl dI qF smJo rwb ny sux leI. bYTy bTfey iek vDIaf mwudf iml igaf. pMjfb Bfjpf pRDfn aivnfsL rfey KMnf ny qF iblkul dyr nhIN kIqI. iswDI icwTI rfsLtrpqI nUM ilK idwqI. kYptn nUM awqvfdIaF nfl imilaf hox df dosL lf ky Aus dI igRPqfrI dI mMg vI kr idwqI geI.

dyKdy hI dyKdy iek CotI ijhI bfq bqMgV bx geI.

ipCly kuJ sflF qoN mIzIaf dy Kyqr ivwc kMm kridaF ieh myrf pihlf jLfqI qjLrbf hY jdoN mYN mIzIaf dy lokF vwloN iksy vI sfDfrn ijhI idKx vflI gwl nUM ies qrFH nfl snsnIKyjL bxfAuNidaF bhuq nyiVEN dyiKaf hY. iesy qrFH ivroDI iDrF vwloN iks qrFH nfl ibnHF mukmMl jfxkfrI hfsl kIiqaF gwl nUM ies hwd qwk AuCflidaF dyiKaf hY.

ies ivwc koeI sLwk nhIN ik ies sfry mfmly ivwc isrP iek gwl ivvfdgRsq jLrUr hY. qy Auh ieh hY ik kYptn amirMdr isMG ijs styj qoN bol rhy hn, Ausdy ipwCy Kfilsqfn ijLMdfbfd df nfarf iliKaf hoieaf njLr af irhf hY. sLfied pMjfb dy mIzIaf aqy rfjnIqk pfrtIaF leI ieh sbUq kfPI sI ik ivdysLF ivwc vwsdy awqvfdIaF aqy KfilsqfnIaF nfl kYptn amirMdr isMG dy sMbMD hn.

akflI dl aimRqsr jF bI jy pI nUM jykr Cwz vI dyeIey aqy akflI dl bfdl dI jykr gwl krIey qF bfdl sfihb jF hor pRmuwK akflI lIzrF nUM qF BlI BFq pqf sI ik AunHF ivwcoN vI keI lIzr ijvyN ik  suKdyv isMG ZINZsf, kYptn kMvljIq isMG, iskMdr isMG mlUkf, gurdyv isMG bfdl Kud iesy gurU Gr ivwc af ky nf isrP mwQf tyk cuwky hn blik sMgqF nUM sMboDn vI kr cuwky hn.

akfl qKLq sfihb dy jQydfr igafnI joigMdr isMG vydFqI aqy lok sBf dy izptI spIkr crnjIq isMG atvfl qF ajy kuJ mhIny pihlF hI iesy styj qoN nf isrP bol ky gey hn blik isropfE vI lY ky gey hn. kI ienHF sfry lokF ny vI Auho gunfh nhIN kIqf hY, jo kYptn amirMdr isMG ny kIqf hY?

kI bfdl sfihb nUM ies gwl dI jfxkfrI nhIN hY ik ijs gurU Gr nUM Auh awqvfdIaF jF KfilsqfnIaF df awzf dws rhy hn, Aus dI kmytI dy sYktrI, AuhI ivakqI hn, ijhVy kYnyzf ivwc AunHF dI pfrtI dy vI skwqr hn? kI AunHF dI afpxI pfrtI dy ahudydfr vI ienHF KfilsqfnIaF nfl rly hoey hn?

hux svfl ies gwl df hY ik ies ivvfd nUM pYdf hox qoN bcfAux leI kI kIqf jfxf cfhIdf sI?

 ies dy do-iqMn juafb hn. iek qy ieh ik kYptn amirMdr isMG kYnyzf af ky iksy vI gurU Gr mwQf tykx hI nf jFdy. aqy iksy Jmyly ivwc nf pYNdy. dUjf ieh ik izksI gurU Gr jfx qoN pihlF Auh ieMzIan hfeI kimsLn dI iejfjLq lY lYNdy aqy koeI aiDkfrI izksI gurU Gr df dOrf krky ies gwl dI qswlI kr lYNdf ik AuWQy koeI vI ivvfdgRsq gwl nhIN hY. jy Aus dy noits ivwc afAuNdI qF Ausdf hwl lwBx qoN bfd hI kYptn amirMdr isMG horF nUM gurU Gr jfx dI slfh idwqI jFdI. qIjf ieh ik jykr iksy aiDkfrI dI njLr kMD qy ilKy Aukq nfary qy pY geI sI qF kYptn sfihb nUM Aus styj qoN nf bolx dI slfh idwqI jFdI. pr ieh sfrIaF hux bfad dIaF gwlF hn. qIr kmfn coN inkl cuwkf hY.

kYptn amirMdr isMG horF afpxI pRYWs kfnPrMs ivwc izksI gurU Gr dI Xfqrf nUM bVy dlyrfnf ZMg nfl jfiejL TihrfAuNidaF ikhf hY ik koeI vI iswK jdoN iksy gurU Gr mwQf tykx jFdf hY qF Ausdy mn ivwc ieh svfl nhIN huMdf ik Aus gurU Gr dI kmytI qy iknHF lokF df kbjLf hY jF gurduafiraF dIaF kMDF qy iks dIaF qsvIrF hn jF ikhVy nfary ilKy hoey hn? Auh iek inmfxy iswK vwjoN gurU awgy sIs JukfAux jFdf hY. AunHF df ieh vI qrk hY ik Kfilsqfn dI mMg krn vfly lok qF pMjfb ivwc vI vwsdy hn qF kI Auh pMjfb Cwz ky dOV jfx?

ieh sqrF ilKx qwk ieh ivvfd kuJ QMmdf njLr af irhf hY. Bfjpf hux pMjfb ivclI mihMgfeI leI ijLafdf icMqq njLr af rhI hY. bfdl sfihb df vI ruK kuJ nrm hoieaf lgdf hY aqy hux Auh srkfr `qy ibjlI smwisaf nUM hwl krn ivwc asPl rihx df dosL lgf rhy hn. kFgrs hfeIkmFz ny kYptn dI izksI gurU Gr PyrI nUM pihlF hI 'scmuc dI glqI` kih ky sfr idwqf hY.

mIzIey nUM vI lgdf hY ies muwdy ivwc hux bhuqI idlcspI nhIN rhI. ies KLbr nUM hux bhuqf mhqvpUrx sQfn nhIN idwqf jf irhf. mIzIaf hux afpxI aglI snsnIKyjL storI dI Bfl ivwc hovygf, jo jldI hI Aus nUM iml jfvygI. iPr lokF dI idlcspI kuJ idn Aus ivwc hovygI . ieMj muwidaF df islislf lgfqfr jfrI rhygf.

kYptn dI afpxI pfrtI ivcly AunHF dy ivroDIaF nUM vI lgdf hY ik AunHF df ieh qIr vI bykfr ho cuwkf hY. Auh iek vfr iPr sbr df Guwt Br ky bYT gey hn aqy hux Auh agly muwdy dI ieMqjLfr krngy.

pMjfb dI isafsq dy mYdfn ivwc BiKaf ieh XuwD hux torFto dI DrqI qy prq afieaf hY. ryizE qy tfk sLoa ho rhy hn. aKLbfrF ies bfry ilK rhIaF hn. [[[[[iks ny sLrfrq kIqI? ikAuN sLrfrq kIqI? hux ies df ihsfb ikqfb lgfieaf jf irhf hY.

prMqU ies sfry mfmly ivwc torFto vfsIaF nUM ajy qwk vI smJ nhIN af rhI ik afKr ies ivvfd ivcoN iks ny kI hfsl kIqf hY?

hF, izksI gurduafry dI mYnjmYNt leI ieh mfmlf bhuq vwzI isrdrdI bx igaf hY. hux kYptn amirMdr isMG nUM dosLI krfr dyx vflIaF pMjfb dIaF rfjnIqk pfrtIaF df koeI lIzr ies gurU Gr vwl nUM ruK krygf ik nhIN ieh svfl sfzy sfiraF sfhmxy hY.

ieh gurU Gr hI ikAuN, kI hor AunHF sfry gurduafiraF, ijnHF ivwc 84 dy sLhIdF dIaF qsvIrF lwgIaF hoeIaF hn jF Kfilsqfn ijLMdfbfd dy nfary ilKy hoey hn, AunHF ivwc vI pMjfb qoN afAux vfly rfjnIqk, smfjk lIzr jF mfnvI aiDkfrF dI gwl krn vfly lok bolx dy hwkdfr hoxgy?  jy bolxgy qF kI Auh vI Kfilsqfn smrQk smJy jfxgy? kI AunHF dI gurU GrF dI PyrI nUM vI aijhI rMgq idwqI jfvygI?

ieh nvyN svfl hux torFto vfsIaF dyr qwk ipwCf krngy, ijsdf jvfb gurduafrf kmytIaF dy ahudydfrF nUM dyxf pvygf.

© 2003, Sanjh Savera. All Rights Reserved.info@sanjhsavera.com