juleI
14 2005, Bfrq
ivc bwbr KLflsf dy muKI BfeI jgqfr isMG hvfrf dI igRPqfrI mgroN ieh gwl
AuBrky sfhmxy afeI hY ik AunHF dI jQybMdI iswK kOm dy doKIaF ƒ soDx leI
kmrkwsy kr rhI sI. ienHF `c nvMbr 1984 `c idwlI aqy hornF BfrqI sLihrF `c
hoey iswKF dy vwzI pwDr `qy kqlyafm dy pRmuwK dosLI jgdIsL tfeItlr,
aYc[ky[ayl Bgq, swjx kumfr, ipafrf Binafry vflf, nUrmihlIaf afsLUqosL aqy
inhMg ajIq isMG pUhlf dy nF sLfml hn.
iswKF dy ieh doKI ajoky smyN kOm leI vwzI vMgfr bxy hoey hn. jgdIsL
tfeItlr, jo pysLyvr guMzy qoN isafsqdfn bixaf, awj Bfrq srkfr `c kYbint
drjy df mMqrI hY. iesny 1984 `c awgy ho ky iswKF df kqlyafm krvfieaf qy
Kud sLryafm keI iswK bIbIaF nfl blfqkfr kIqy (ienHF `coN kwuJ bIbIaF afpxy
pirvfr df pyt Brn leI ijsm qwk vycx leI mjbUr hn). keI adflqF ies
BwdrpursL ƒ dosLI Tihrf cuwkIaF hn. pr bRfhmxvfdI Bfrq dI suprIm kort ny
ies ƒ sfP brI kr idwqf hY, ijs mgroN iswKF dy nF `qy klMk khy jf skdy Bfrq
dy pRDfn mMqrI mnmohn isMG ny ies ƒ afpxI kYbint `c mMqrI bxfieaf.
aYc[ky[aYl[ Bgq qy swjx kumfr ƒ BfvyN koeI ahudf qF nhIN idwqf igaf. pr
ieh vI awj srkfrI shUlqF df pUrf afnMd mfx rhy hn. ienHF doKIaF qoN ielfvf
1984 `c iswKF df kqlyafm krn vfly qy sfzIaF DIaF-BYxF nfl blfqkfr krn vfly
keI hor guMzy qy bdmfsL sLryafm sVkF `qy dndnfAuNdy iPrdy hn. (ieh sfry
rfjIv gFDI dy hukmF `qy jylHF `coN Cwzy gey sn qF jo iswKF df kqlyafm vwzI
pwDr `qy kIqf jf sky. jykr ieh guMzy qy bdmfsL jylHF `coN Cwzy jf skdy hn
qF BfeI jgqfr isMG hvfrf dy buVYl jylH `coN Prfr hox ƒ dysL ivroDI ikAuN
ibafinaf jf irhf hY? cfhIdf qF ieh hY ik BfeI jgqfr isMG hvfrf nfl kOm dy
doKI soDx sbMDI smJOqf krky AunHF ƒ jylH `coN irhfa kIqf jfvy qF jo
mnuwKqf Auqy klMk bxy hoey ienHF doKIaF ƒ sbk isKfieaf jf sky.) aPsos ieh
ik ienHF ƒ ieh invfijsLF JuwzU iswK pRDfn mMqrI mnmohn isMG dy rfj `c
pRfpq hoeIaF hn, jo gurduafry jfx nfloN gFDI-nihrU dIaF smfDF `qy mwQy
tykxf afpxf Drm qy inqnym smJdf hY.
ienHF qoN ielfvf Binafry vflf ipafrf iswK kOm dy guru, gurU gRMQ sfihb dy
keI srUp sVvfAux df dosLI hY. nUrmihlIaf afsLUqosL ijQy gurbfxI dy mnmqI
arQ kr irhf hY, AuQy afpxy zyry rfhIN kfmukqf qy asLlIlqf df pRcfr vI kr
irhf hY. zyry `c asLlIl iPlmF cwldIaF afm hI dyKIaF jf skdIaF hn. zyry `c
dyvdfsIaF dy rUp `c rwKIaF iswK kuVIaF nfl afsLUqosL qy Ausdy cyly kfmuk
KyzF Kyzdy hn qy AunHF ƒ ies rfhIN rwb dI pRfpqI hox df BulyKf pfieaf
hoieaf hY. inhMg bfxy ivc iswKI isDFqF ƒ klMkq krn vflf pUhlf vI isry df
bdmfsL hY. ieh KfVkUvfd vyly iswK nOjvfnF df vwzI pwDr `qy kqlyafm krn df
vI dosLI hY.
iswKF dI njLrF `c ieh sfry ‘KLqrnfk awqvfdI’ hn, ijnHF nf isrP iswKF `qy
jLulm kIqy hn sgoN iswKF dI afn sLfn ƒ Kqm krn dy koJy Xqn vI kIqy hn.
ienHF ƒ soDxf (mfrnf) koeI vI iswK pfp nhIN smJdf. ienHF ivruwD akfl qKLq
qoN hukmnfmy vI jfrI ho cuwky hn ik ieh ‘pMQ dy doKI’ hn. bwbr KLflsf
jQybMdI ny pMQ dI syvf kridaF sLfndfr kdrF-kImqF isrjIaF hn. KLflsfeI
rvfieqF muqfbk pMQ doKIaF ƒ sbk isKfAux leI jQybMdI vloN kIqy mhfn
kfrnfimaF `c hjLfrF iswK nOjvfnF dy kfql byaMqy ƒ soDx df kfrnfmf vI sLfml
hY (guru goibMd isMG jI dy Coty sfihbjLfidaF ƒ nIhF `c icxfky sLhId krn
vfly srhMd dy sUbydfr vjId KF mgroN byaMq isMG dUjf sUbydfr sI, jo isMGF
vloN soiDaf igaf) ijsdf ishrf jFdf hY BfeI sfihb BfeI jgqfr isMG hvfrf ƒ.
BfeI jgqfr isMG hvfrf bhupwKI sLKLsIaq df mflk hY. ijQy Auh gurmiq df
pRpwk DfrnI hY, AuQy kOm leI jUJ mrn dy cfa hyT inrMqr sMGrsLsLIl hY qy
Ausdf ieh sMGrsL Kflsf jI dy bolbfly vfly ‘KLflsf rfj’ jF ‘KLfilsqfn’ dI
pRfpqI qk jfrI rhygf BfvyN ikMnIaF vI buVYl jylHF Aus ƒ zwkx leI bxf
idwqIaF jfx. mIzIey rfhIN Ausdf ieh aYlfn vI sfhmxy afieaf hY ik, “ijnHF
doKIaF ƒ soDx leI smuwcI kOm ieksur hY, mYN AunHF ƒ soDx dI pUrI vfh
lfvFgf.” kOmI pwDr `qy jfrI hoey hukmnfmy lfgU krvfAuxf hr iswK df muwZlf
PrjL hY, qF iPr iekwlf jgqfr isMG hvfrf hI ikAuN isr `qy KwPx bMnHI iPrdf
hY? kI bfkI iswK qmfsLf dyK rhy hn? AunHF ƒ BfeI sfihb df sfQ dyxf bxdf
hY.
BfeI jgqfr isMG hvfrf ny afpxI kfrgujLfrI nfl ieh sfbq kr idwqf hY ik iswK
kOm jF akfl qKLq dI idwlI qKLq nfl lVfeI isDFqk hY, vfjb hY qy srbwq dy
Bly leI hY. idwlI qKLq ny iswKF ƒ ‘awqvfdI’ sfbq krn leI 1947 mgroN pUrf
jLor lfieaf hoieaf hY. 1984 dy GwlUGfiraF qoN ielfvf iswKF nfl lgfqfr
jLulm ho irhf hY. hr Kyqr `c hr pwDr `qy iswKF ƒ jLlIl kIqf jf irhf hY.
iswKF dI hr jfiejL mMg ƒ ‘awqvfd’ bxfky pysL kIqf jFdf hY. jdik iswK
hmysLf ‘awq’ Bfv jLulm df ivroDI irhf hY. jLulm hmysLf jLorfvr kiraf krdy
hn qy Bfrq srkfr iswKF nfloN keI guxf vwD jLorfvr hY.
sfry aiq afDuink sfDnF nfl lYs Bfrq srkfr iswKF ivrwuD awq drjLy df GtIaf
pRfpygMzf kr rhI hY. BfrqI mIzIey rfhIN iswK kOm dI hwkI gwl krn vfilaF ƒ
‘awqvfdI’ krfr idwqf jFdf hY. ieh sfrI Kyz ies leI vfpr rhI hY ikAuNik
iswKF df afpxf koeI aKLbfr jF tI[vI[ cYnl nhIN hY, jo BfrqI mIzIey dy
‘awqvfdI rvweIey’ df juafb dy sky. hflq ieQoN qk inwGrI hoeI hY ik pMjfbI
aKbfr qy cYnl vI iswKF dI hwkI gwl krn qoN sucyq rUp `c pfsf vwt jFdy hn
aqy Bfrq pwKI gwl krn `c afpxI sLfn smJdy hn. BfrqI pRBfv hyT AunHF ƒ vI
iswKF ƒ ‘awqvfdI’ ilKx `c koeI sMkoc nhIN huMdf, sgoN ies nfl Auh
afpxy-afp ƒ ‘aKOqI rfsLtrI Dfrf’ dy pRcfrk smJx lwg pYNdy hn.
jMg ivc mIzIey dI BUimkf bVI aihm huMdI hY, jo smyN nfl hux hor vI vwD geI
hY. mIzIaf kOm, dysL, smfj dI ivcfrDfrk qsvIr pysL krn dy nfl nroeI syD vI
idMdf hY. iswK gurU sfihbfn ny ies aihmIaq ƒ pCfxky hI ‘gurU gRMQ sfihb’
dy rUp `c ivlwKx sfihqk rcnf qoN agvfeI lYx dI qfkId smwucI lokfeI ƒ kIqI,
hflFik AudoN CfpyKfny vI nhIN huMdy sn qy iswKF `c pVHn df vI koeI ruJfn
nhIN sI. ruJfn qF pVHn df iswKF `c hux vI bhuq Gwt hY, pr aTfrvIN sdI `c
pRcwlq hoeI iprq muqfbk gurbfxI dy qoqf rtnI pfTF df pRcln jLrUr hY. ieh
sB iswKF dy pCVyvyN df sUck hY. iswK ajy aTfrvIN sdI dI mfniskqf lY ky hI
qury iPrdy hn, qFhIEN vDyry iswKF ƒ BfeI jgqfr isMG hvfrf dIaF dlyrfnf
gwlF smJ nhIN afAuNdIaF.
mIzIey dI Gft kfrn iswKF `c inrfsLqf df aflm Cfieaf hoieaf hY. afm iswK qF
kI, pVHy-ilKy iswK vI hr dlyrfnf kfrnfmy ƒ KuPIaf eyjMsIaF isr mVHky
surKrU hox dy Brm `c ivcr rhy hn. AunHF `c inrfsLf eynI Gr kr geI hY ik
jykr koeI kuwqf-ibwlf vI AunHF dy Gr awgoN do gyVy mfr jfvy qF Auh sLwk
krn lwg jFdy hn ik ikqy ieh KuPIaf eyjMsIaF dI kfrvfeI qF nhIN! aijhIaF
mnoibrqIaF kfrn iswK sMGrsL shI lIhF `qy nhIN cwl skdf. eynI nIvyN pwDr dI
soc kfrn iswKI rvfieqF ƒ vI Zfh lwgI hY. iswKF `c sLwk df aijhf vfqfvrx bx
igaf hY ik iek iswK dUjy ƒ sLwk dI ingfh nfl vyK irhf hY, ijs nfl afpsI
byBrosgI `c vfDf hoieaf hY qy kOm KyrUM-KyrUM ho ky rih geI hY.
“sO hwQ rwsf isry qy gMZ” dy aKfx muqfbk awj kOm `c KLflsfeI rvfieqF dI
punr surjIqI leI rojLfnf iswK aKbfr qy iswK tI[vI[ cYnl dI sKLq loV hY.
ies sbMDI dfs vloN vI Auprfly kIqy jf rhy hn. vDyry jfxkfrI leI mobfiel
Pon nMbr 98148-90308 Aupr dfs nfl iksy vI smyN sMprk kIqf jf skdf
hY. BfeI sfihb BfeI jgqfr isMG hvfrf dy pd icMnHF `qy cwlidaF dfs vloN
‘KLfilsqfn’ dI pRfpqI leI sMGrsL ƒ awgy vDfAux dy XqnF `c ieh mIzIaf afpxf
bxdf-srdf rol inBfeygf. dfs kOm ƒ ieh ivsLvfs idvfAuNdf hY ik hwk-swc dI
afvfjL bulMd kridaF ieh klm nf kdy rukygI qy nf hI JukygI. ies leI koeI vI
kurbfnI krn dI loV smyN dfs iKVy mwQy hfjLr hovygf.
mIzIey qoN ielfvf pMQ vloN nfmjLd kIqy ‘kOmI doKIaF’ ƒ soDx leI vI Auprfly
hoxy cfhIdy hn. BfeI sfihb BfeI jgqfr isMG hvfrf dI igRPqfrI kfrn aDUry
rih gey pRfjYkt pUry krn leI iswKI soc vfly nOjvfnF ƒ awgy afAuxf cfhIdf
hY. AuWcy suwcy afcrn qy nyk nIaqI nfl kIqI imhnq hmysLf rMg ilafAuNdI hY.
iksy sLfier ny KLUb ikhf hY:-
ierfdy nyk hoN qo , mMijLl cl kr afqI hY.
smuMdr rfh dyqy hYN, cwtfnyN QrQrfqI hYN.