(jUn
2005) BfeI
jgqfr isMG hvfrf df nF pMjfb dy sfbkf muwK mMqrI byaMq isMG dy kql mgroN
vDyry AuCilaf, hflFik Auh pihlF vI iswK sMGrsL df ihwsf rhy hn. BfeI jgqfr
isMG hvfrf BfvyN BfrqI ZFcy dIaF njLrF `c ‘Kqrnfk dihsLqgrd’ hovy, pr iswK
hlikaF `c Auh siqkfr dy pfqr hn ikAuNik AunHF ny byaMq isMG vrgy jLflm
muwK mMqrI ƒ pfr bulfAux dI ihMmq idKfeI. ies gwl ivc koeI sLwk nhIN ik
byaMq isMG ny BfrqI kfƒnF dI rwj ky DwjIaF AuzfeIaF qy isrP 5 PIsdI lokF
dIaF votF lY ky 95 PIsdI lokF AuWpr jLulm Zfhy. Aus dy rfj ivc hjLfrF iswK
nOjvfnF ƒ mOq dy Gft Auqfiraf igaf. mOq dy Gft Auqfrn df mfpdMz isrP
aMimRqDfrI qy sfbq sUrq hoxf hI imwQ ilaf igaf sI.
byaMq isMG 1992 `c pMjfb df muwK
mMqrI bixaf sI ikAuNik iswKF ny ienHf coxF df bfeIkft kr idwqf sI. muwK
mMqrI bxn mgroN Ausny nf af dyiKaf, nf qf dyiKaf, ijhVf vI sfbq-sUrq qy
aMimRqDfrI nOjvfn AusdI puils dy kfbU afieaf, mfr mukfieaf. ieh TIk hY ik
sUby `c amn-kfƒn kfiem rwKx dI ijLMmyvfrI srkfr dI huMdI hY qy Ausƒ ieh
rwKxf vI cfhIdf hY, pr byaMq isMG ny qF dihsLq qy jLulm dy afsry ‘rfj krn’
dI nIqI hI pfl leI. BfrqI kfƒnF muqfbk jykr iek inrdosL ivakqI ƒ bcfAux
leI 100 dosLI vI Cwzxy pYx, qF ieh jfiejL hY. pr byaMq isMG dI nIqI sI,
‘jykr iek dosLI dy nfl 100 inrdosL vI mfry jfx qF koeI prvfh nhIN.’ ies
qrHF kI byaMq isMG kfƒn muqfbk dosLI nhIN sI?
pMjfb puils dI sUcI muqfbk rihMdy
133 KfVkUaF ƒ Kqm krn leI byaMq isMG ny 10,000 qoN AuWpr iswKF ƒ mOq dy
Gft Auqfiraf, ijnHF `c akfl qKLq dy sfbkf jQydfr BfeI gurdyv isMG kfAuNky,
mnuwKI aiDkfr kfrkuMn jsvMq isMG KLflVf, keI pwqrkfr, keI vkIl, jwj qy keI
puils vfly vI sLfml sn. byaMq isMG ny afpxy rfj `c
ieMnI dihsLq PYlfeI hoeI sI ik iksy vI ivroDI pfrtI ƒ koeI mIitMg krn df
vI aiDkfr nhIN sI. gurduafiraF `c pfT-kIrqn qk bMd krvf idwqy sn. ipMzF dy
aMimRqDfrI nOjvfnF dIaF sUcIaF QfixaF `c drj krn dy “gupq srkUlr” jfrI
kIqy gey sn. jdik BfrqI sMivDfn vI ies sB dI iejfjLq hr nfgirk ƒ mUl
aiDkfrF `c idMdf hY.
byaMq isMG dy ienHF jLulmF qoN qMg
afey BfeI jgqfr isMG hvfrf qy AunHF dy sfQIaF ny 31 agsq 1995 ƒ sLfm pMj
vjy dy krIb byaMq isMG ƒ pMjfb skwqryq mUhry soD idwqf. byaMq isMG AuWpr
ieh koeI lukvF vfr nhIN sI, sgoN iek hPqf pihlF Ausƒ cyqfvnI dy idwqI geI
sI. pr hkUmqI nsLy `c cUr byaMq isMG ny isMGF dI ies cyqfvnI ƒ PjLUl smJ
ky nkfr idwqf. ieh vI iensfnIaq df iek qkfjLf hY ik jLflm ƒ vMgfr ky
mfiraf jfvy, qF ik Auh afpxf bcfa kr sky. jdik BfrqI ZFcf iswKF ƒ mfrn
vyly lukvyN ZMg hI apnfAuNdf af irhf hY.
byaMq isMG dy kql mgroN BfeI jgqfr
isMG hvfrf qy AunHF dy keI hor sfQIaF ƒ igRPqfr kr ilaf igaf qy cMzIgVH dI
buVYl jylH ivc bMd kr idwqf igaf. BfeI jgqfr isMG hvfrf qy Ausdy sfQIaF ƒ
byaMq isMG kql kFz kfrn “KLqrnfk dihsLqgrd” aYlfinaf igaf qy AunHF dy kys
dI suxvfeI buVYl jylH `c hI hox lwgI. 22 jnvrI 2004 ƒ Auh buVYlH jylH `coN
surMg bxfky sfQIaF smyq Prfr ho gey aqy KLfilsqfn dy sMGrsL ƒ awgoN vDfAux
leI qndyhI nfl juwt gey. pr iPlm ‘jo boly so inhfl’ dy ivroD dOrfn idwlI
`c hoey bMb DmfikaF dy kys `c BfeI jgqfr isMG hvfrf ƒ bIqy idnIN DoKy nfl
PV ilaf igaf. ijs mgroN AunHF dI ijLMdgI dy jo ikwsy sfhmxy afey hn, Auh
AunHF ƒ iek mhfn sLKLsIaq vjoN sQfpq krdy hn.
BfeI jgqfr isMG hvfrf bhupwKI guxF
df DfrnI hn. pRmuwK qOr qy Auh iek cVHdI klf vfly aMimRqDfrI isMG hn, jo
jLulm aqy byiensfPI ivruwD jUJ mrn df cfa rwKdy hn. Auh iswKI rihq ivc
pRpwk hn aqy pMj ipafiraF `c sLfml ho ky Kud afpxy hwQIN drjnF isMGF ƒ
aMimRq Ckf cuwky hn. Auh gurbfxI dy cMgy igafqf hox dy nfl-nfl cMgy ilKfrI
vI hn. AunHF dIaF ilKqF aksr pMQk sur vfly pricaF `c CpdIaF rhIaF hn. Auh
iek kvI vI hn qy pwqrkfr vI! iswKF df afpxf mIzIaf nf hox kfrn iswK sMGrsL
ƒ puwjy nuksfn pRqI vI Auh sucyq hn aqy ‘iswK mIzIaf’ (tI[vI[ cYnl vgYrf)
sQfpq krn dy iksy vI Xqn dI BrpUr hmfieq krdy hn qF jo iswKF `qy hoey
jLulmF dI khfxI dunIaF ƒ dwsI jf sky.
idlcsp gwl ieh ik Auh aYm[ey[
(ihstrI) dy nfl-nfl vflIbfl df kOmI iKzfrI vI rhy hn aqy byaMq isMG (muwK
mMqrI bxn qoN pihlF) qoN ‘vDIaf iKzfrI’ df snmfn vI pRfpq kr cuwky hn.
smfj BlfeI dy kMmF ivc vI Auh vD cVH ky ihwsf lYNdy rhy hn. byaMq isMG kql
kFz qoN pihlF AunHF ny iswK sMGrsL dI syvf kridaF keI gLrIb lVkIaF dy
ivafh krvfey. dfj qy nisLaF vrgIaF smfijk burfeIaF ivruwD muihMm clfeI.
keI gRMQIaF ƒ iswDy rfh pfieaf aqy gurduafiraF ivc iek mirafdf lfgU krn dy
Xqn kIqy. Auh inrdosLF dy kql krn vfly guMizaF ivruwD vI jUJy qy Brf mfrU
jMg qoN vI dUr rhy. keI ipMzF dIaF pMcfieqF AunHF dy hwk ivc mqy pfs kr
cuwkIaF hn.
bIqy idnIN BfeI jgqfr isMG hvfrf
dI igRPqfrI mgroN BfrqI mIzIaf AunHF ƒ qrHF qrHF dy lkbF nfl BMzx df Xqn
kr irhf hY. ijQy AunHF ƒ ‘KLqrnfk dihsLqgrd’ vjoN pysL kIqf jf irhf hY.
AuQy AunHF dI inwjI ijLMdgI ƒ vI nFh pwKI njLrIey qoN pysL kIqf jf irhf
hY. BfrqI KuPIaf eyjMsIaF aqy mIzIey ny rwl ky iswKF ivruwD pRcfr muihMm
sLurU kIqI hoeI hY. ies pRcfr muihMm dy iswty vjoN jLflmF dI srdfr pMjfb
puils ipMzF dy gurduafiraF dy grMQIaF, syvfdfrF qy hor aMimRqDfrI isMGF ƒ
qsLwdd df isLkfr bxf rhI hY. BfeI jgqfr isMG hvfrf dI igRPqfrI qoN bfad
hux qk 1000 qoN Aupr iswKF ƒ PV ilaf igaf hY aqy qsLwdd df ieh dOr inrMqr
jfrI hY. AuDr BfeI jgqfr isMG hvfrf ƒ muV buVYlH jylH `c bMd krn dIaF
iqafrIaF ho rhIaF hn.
BfvyN srkfr kuJ vI khI jfvy, pr
Auh ‘lok nfiek’ jLrUr bx gey hn. lok AunHF dIaF gwlF suxnIaF cfhuMdy hn,
AunHF bfry jfnxf cfhuMdy hn. ieh vI iek hkIkq hY ik koeI ivakqI sfiraF leI
‘nfiek’ iswD nhIN ho skdf; kuJ njLrF Ausƒ ‘Klnfiek’ vjoN vI vyKdIaF hn.
swdfm husYn ierfk dy bhuqy lokF df ‘nfiek’ sI pr amrIkf aqy kurd lokF dIaF
njLrF ivc Auh ‘Klnfiek’ sI. iesy qrHF Ausfmf ibn lfdyn muslmfnF df hIro hY
qy amrIkf leI ‘Kqrnfk dihsLqgrd’! sMq jrnYl isMG iBMzrFvfilaF nfl vI iehI
kuJ hoieaf qy iehI kuJ BfeI jgqfr isMG hvfrf nfl ho irhf hY.