hvfry dI igRPqfrI mgroN pMjfb ‘c puils dI dihsLqgrdI

BfvyN kYptn amirMdr isMG dI soc iswK pwKI hox dy spwsLt sMkyq hn. ipCly iqMn sflF dI kYptn sfihb dI kfrgujLfrI iswK idRsLtIkox qoN qswlIbKsL vI nhIN hY. pr KfVkU afgU BfeI jgqfr isMG hvfrf dI igRPqfrI mgroN ijs qrHF df mfhOl pMjfb ivc puils aPsrsLfhI qy KuPIaf eyjMsIaF ny bxf idwqf hY, Aus qoN iswKF ƒ muV kfly idnF dI kOVI Xfd afAuxI suBfvk hY.

BfeI jgqfr isMG hvfrf dI igRPqfrI mgroN pMjfb ‘c idwlI qy cMzIgVH puils ny jLflmfnf kfrvfeIaF sLurU kIqIaF hoeIaF hn. afey idn aMimRqDfrI iswK nOjvfnF ƒ ‘hvfrf df sfQI’ jF ‘mnuwKI bMb’ bxfky ‘awqvfd dy hAUey’ hyT igRPqfr kIqf jf irhf hY. cMzIgVH aqy idwlI puils dIaF tImF qVksfr ipMzF ‘c CfpfmfrI krky suwqy pey nOjvfnF-bjLurgF-bwicaF ƒ AuTfky lY jFdIaF hn. keI keI idn ienHF bfry kuJ pqf nhIN cwldf ik ieh ikQy hn? kuJ idnF dy qsLwdd mgroN AunHF ‘coN iek awDy ƒ kuwtky mnf ilaf jFdf hY qy ‘mnuwKI bMb’ bxfky mIzIey mUhry pysL kr idwqf jFdf hY. akl df aMnHf qy kMnF df kwcf BfrqI mIzIaf iswKF ivruwD cwl rhI nPrq dI ies muihMm ‘c awKF bMd krky KLbrF dyeI jf irhf hY.

hux qwk dIaF KLbrF muqfbk 1000 qoN Aupr iswK cMzIgVH aqy idwlI puils dI ihrfsq ‘c hn, jdik igRPqfrI isrP 32 dI hI ivKfeI geI hY. bfkI ikQy hn? iks hfl ‘c hn? KfVkUvfd vyly qsLwdd Jwlx vfly vDyry isMG qF jfxdy hI hn. pr ivdysLI ckfcOND ‘c jMmI-plI iswK jvfnI dI jfxkfrI leI dwsxf kuQF nhIN hovygf ik Auh awq dI grmI ‘c ibnF ibjlI, pfxI, hvf vflIaF kfl koTVIaF ‘c sV rhy hn, AuqoN puils AunHF ‘qy ies leI qsLwdd kr rhI hY qF ik Auh AunHF ƒ ‘hvfry dy sfQI’ bxfky pysL kr sky qy BfrqI hfkmF mUhry afpxy nMbr bxfky qgmy pRfpq kr sky. qgimaF dy cwkr ‘c ienHF mfsUm inrdosL lokF ƒ qsLwdd df isLkfr bxfieaf jf irhf hY.

nMbr bxfAux dI dOV ‘c aMnHI hoeI puils eynI BUqrI hoeI hY ik Auh iswK pwqrkfrF ƒ vI ‘hvfry dy sfQI’ bxfky pysL kr rhI hY. jgrfAuN qoN ‘ajIq’ dy pwqrkfr joigMdr isMG ƒ hvfry df sfQI’ bxfky pysL kridaF cMzIgVH puils ny JUT dIaF sfrIaF hwdF pfr kridaF Aus ‘qy ‘hiQafrF dI dukfn’ pfAux df dosL mVH idwqf. pr mIzIey ny vI puils qsLwdd dy isLkfr ies inrdosL pwqrkfr nfl Gwt nhIN gujLfrI. Ausdy afpxy aKLbfr ‘ajIq’ ny AusdI koeI bFh nf PVI aqy aKOqI rfsLtrIaqf dy mfx ‘c Ausƒ ‘hvfry df sfQI’ mMnx ‘c hI sMqusLtI hfsl kr leI. jdik ihMdI aKLbfrF ‘dYink jfgrx’ aqy ‘amr Aujflf’ ny AusdI aYsI PwtI pocI ik Auh muV pwqrkfrI krn dy Xog hI nf rih sky. mIzIey dI ies byhUdf phuMc kfrx puils hor BUhy cVH geI hY aqy iswK pwqrkfrF dy Pon typ kIqy jf rhy hn. iesy qrHF aYn[afr[afeI[ tI[vI[ cYnl dy pwqrkfr rxjIq isMG zUmyvfl dy Gr idwlI puils lgfqfr Cfpy mfr rhI hY. ho skdY idwlI puils df Ausƒ vI ‘hvfry df sfQI’ bxfAux df ierfdf hovy?

puils df kuhfVf pwqrkfrF dy nfl nfl vkIlF, aiDafpkF qy CfpkF ‘qy vI cwl irhf hY. byaMq kql kFz df kys lV rhy iswK vkIlF ƒ qrHF qrHF dIaF DmkIaF BfrqI KuPIaf eyjMsIaF dy aPsrF vloN idwqIaF jf rhIaF hn. BfeI jgqfr isMG hvfrf dy vkIlF ƒ AunHF ƒ imlx nhIN idwqf jFdf. KuPIaf eyjMsIaF vloN AunHF ‘qy qrHF-qrHF dy afvfjLy kwsky jLlIl kIqf jFdf hY. iswKI dI gwl krn vfly aiDafpk vI ‘hvfry dy sfQI’ bxfky pysL kIqy jf rhy hn. PqihgVH sfihb dy iek skUl dy ipMRsIpl ƒ ‘hvfry df sfQI’ ibafnidaF cMzIgVH puils ieQoN qk clI geI ik Ausƒ ‘bwbr KLflsf df aglf kmFzr’ hI bxf Diraf. hvfry dy hwk ‘c sfihq Cfpx vfly CfpkF ƒ vI puils qMg kr rhI hY.

dihsLq dy ies mfhOl ‘c luiDafxf, ropV, PqihgVH sfihb aqy pitaflf ijLlHy nfl sbMDq koeI 50 nOjvfn GroN Prfr hn. ieh sfry cMzIgVH aqy idwlI puils dI CfpymfrI qoN qMg af ky rUposL hoey hn ikAuNik ienHF ƒ pqf hY ik jykr Auh PVy gey qF ‘hvfry dy sfQI’ jF ‘mnuwKI bMb’ bxfky hI pysL kIqy jfxgy. socx vflI gwl hY ik kI ieh nOjvfn puils dy ies rvweIey kfrx afpxy kfrobfr afm dI qrHF clf skxgy? kI puils dy ies glq rvweIey kfrx ienHF dy KfVkU sPF ‘c rlx dIaF sMBfvnfvF mjbUq nhIN hoxgIaF? kI aijhf krky puils Kud hI ‘awqvfd’ ƒ hvf nhIN dy rhI? ieh sfry suafl puils koloN juafb mMgdy hn.

BfeI jgqfr isMG hvfrf dI igRPqfrI mgroN pMjfb dy mfhOl ‘c byloVI grmI af geI hY. ipCly kfly dOr dIaF cIkF-pukfrF muV suxfeI dyx lwg peIaF hn. hr pfsy ‘mfr idE, PV lE’ df sLor suxfeI dyx lwg ipaf hY. hflfq df Kqrnfk pihlU ieh hY ik BfrqI mIzIaf vI puils dy ies jLflmfnf rvweIey dI pusLqpnfhI kr irhf hY. jdik hvfry vloN aYlfny ‘kOm dy doKIaF’ sbMDI mIzIaf kusikaf qk nhIN. kI BfrqI mIzIaf nvMbr 1984 dy iswK kqlyafm ƒ dysL dy ihwq ‘c mMndf hY? kI Binafry vfly vloN iswKF dy gurU (gurU gRMQ sfihb) ƒ sfVn dI kfrvfeI dysL dy ihwq ‘c sI, ijsƒ suprIm kort ny vI ‘kfƒnI ivakqI’ df drjf idwqf hoieaf hY? kI afsLUqosL vloN kuVIaF nfl kfmuk KyzF KyzxIaF dysL leI jLrUrI hn? jykr mIzIey ƒ kMtrol kr rhIaF sLkqIaF df juafb ‘hF’ ivc hY, qF BfrqI mIzIaf dunIaf Br ‘coN sB qoN gLYr-ijLMmyvfr mMinaf jfxf cfhIdf hY.

aPsos ies gwl df vI hY ik mIzIey, puils aqy KuPIaf eyjMsIaF vloN mcfeI dihsLqgrdI dy tfkry leI iswKF kol koeI Tos pRbMD nhIN hY. 20 sfl dI kwut mgroN vI asIN koeI sbk nhIN iswiKaf. nf iswKF df koeI afpxf mIzIaf bx sikaf, nf puils dy rvweIey ‘c hI koeI bdlfa asIN ilaf sky. (iksy smyN pMjfb dy aPsr qy jvfn aMimRqDfrI huMdy sn. smyN nfl ies ‘c igrfvt afeI. 1984 mgroN 20 sflF df iswK sMGrsL pMjfb puils nfl byloVy tkrfa ‘c pY ky dm qF qoV igaf pr ies ‘c suDfr ilaf ky iesƒ ‘iswK pwKI’ nhIN bxf sikaf). iesy qrHF KuPIaf eyjMsIaF dy tfkry sbMDI vI iswKF dI koeI nIqI nf bx skI.

aijhI inwGrI hoeI hflq ‘c awj ieko iek afs dI ikrn ivKfeI idMdI hY iswK mIzIey dy rUp ivc. awj loV iswK tI[vI[ cYnl clfAux dI hY, rojLfnf iswK aKLbfr kwZx dI hY. Auprflf vwzf nhIN hY, pr sfzI soc sImq hox krky kOmI kfrj isry nhIN cVH pf rhy. loV DVybMdIaF qoN Aupr AuTky Drm dI pRPuwlqf leI socx qy inwTky Auprfly krn dI hY. jfqF/DiVaF/vrgF ‘qy aDfrq gurduafry bxfky asIN kuJ nhIN sMvfr skFgy kOm df. ies leI iekwTy ho ky BfrqI jLulmqMqr dy ivruwD sLkqIsLflI ‘iswK lihr’ Ausfrn leI muV qoN sMGrsLsLIl hoeIey.


© 2003, Sanjh Savera. All Rights Reserved.info@sanjhsavera.com