vlYq ivwc pMjfbI
sfihq df ‘bfbf bohV" KojI qy sfDk zf: cMnx isMG cMn jo sdf leI alop ho
igaf
tI[aYs[pMCI
zf[
cMnx isMHG cMn pMjfbI sfihq BfsLf qy siBafcfr df sLYdfeI sI. Auh KojI
BI sI isrjk qy klfkfr vI , Auhdy ivrsy ivwc afpxy ivrsy pRqI aMqf df
moh smfieaf hoieaf sI. Auh axgolI qy ivsfrI hoeI smwgrI nUM pqfl ‘c BI
kwZ ilafAudf sI . sfihq siBafcfr qy ieiqhfs Kfs krky iswK ivrsy dI Bfl
ivwc Aus ny sfrf jIvn arpx kr idwqf. Ausny purfqn ieiqhfsk vsqF nUM
lwB Bfl ky afpxy ivrsy dy BMzfr nUM amIr kIqf hY. Bfvy iswK sfihq dy
ieiqhfs nfl Ausdf Gxyry irsLqf dyr qoN hI hY prMqU 1984 dy GwlUGfry ny
Ausdy ihrdy nUM pIVo pIV kr idwqf sI. Aus ny iewk gwl nUM cYlMj dy qOr
qy svIkfr kIqf qy Auh kyNdrI srkfr vwlo sfVIaF geIaF iswK ivrsy sbMDI
durlB rcnfvF nUM ZMUz ky iewkqr krky iswK jgq sfhmxy rwKygf. ies sMdrB
ivwc Auh kfPI sPl vI hoieaf hY. mYN ikMnI vfr "cMn" jI ikhf ik qusI
afpxy smy nUM sfihq isrjxf ivwc hI jtfA, Aus df Auwqr iehI huMdf sI ik
sB qoN pihlF myrI pihl afpxI ivrfsq smwgrI nUM sFBx dI hY ik sfzy
anmol BMzfr nUM dusLmx Kqm krn qy quwly hoey hn.
zf[ cMn ny gurimq ivrsy nUM iewkqr krn Auwqy
ivsLysL qOr qy sMGrsL kIqf hY. Ausdy ihrdy ivwc iswKI qy gurimq pRym
ies kdr Dwisaf hoieaf sI ik Auh afpxy svfs svfs iehnF nUM iekwqr krn
ivwc gujLfrdf sI. Auh pMjfbIaF nUM afpxy ivrsy nUM smJx qy ies dI
amIrI qy mfx krn leI pRyxnf-sroq bxdf sI. zf[cMn gurU sfihbfn dy anykF
durlwB icwqrF hwQilKqF, bIVF, gurbfxI, tIky jnmsfKIaF qy gurbfxI kIrqn
dy purfqn irkfrzF df BrBUr KjLfnf hY. zf[ cMn df lok klfvF pRqI vI
BrvF moh hY. Aus ny sYkiVaf dI igxqI ivwc PulkfrIaF iekwqr kIqIaF
ijhnF qoN smy dy siBafcfrk , jIvn pRxflI, jIvn swc qy jIvn kImqF df
pqf lwgdf hY. "cMn" dy sLOkF dI igxqI krnI musLikl hY. pMjfbI BfsLF
leI Ausdf aQfh ipafr irhf hY.
pMjfbI
sMgIq sbMDI gIqF nUM kMpnIaF pfsoN aiDkfr pRfpq krky muV pRkfsLq
krfAuxf. pMjfbI purfqn iPlmF dy ipRMt qy gfxy pRfpq krny afid akyhy
kfrj hn jo iewk qkVI sMsQf dy hI krnXog hn. ies sMdrB ivwc Auh iekwlf
hI krn ivwc ruiJaf irhf. pMjfbI sbMDI PotogrfPI iekwqr kIqI qy pNjfb
nfl sbMDq purfqn aYlbmF iekwqr krky pMjfb dy klfqmk, Dfrimk siBafcfrk
qy rfjnIiqk jIvn, ieiqhfs nUM inrUpq krn dI sLfndfr imsfl kfiem kIqI
hY. iswK ieiqhfs nfl sbMiDq iswky, qsvIrF, pyitMg aqy durlB PotoaF nUM
iekwqr kIqf ijs dy PlsrUp nYsLnl iswK imAUjLm ny afpxy kYtflfg ivwc
pMj kImqI qy anmol vsqF mUl rUp ivwc pRfpq kIqIaF qy CfpIaF hn ijnHF
ivwc mhfrfjf rxjIq isMG, qy gurU goibMd isMG jI dy icwqr sLfml hn.
iewk ivsLysL qsvIr jo mhfrfjf rxjIq isMG , ivlIam bYitg, jrnYl hrI
isMG nlUaf qy PkIr ajLIsLodIn dy gruwp dI hY, Kfs ivsLysLqf dI DfrxI
hY. zf[ cMn ny afpxy amIr ivrsy nUM pRfpq krn leI byaMq dysL pRdysLF
dy cwkr lfeI ijwQy BI kdI Aus nUM koeI qsvIr jF amolI vsqU pMjfb nfl
sbMDq imlI Aus ny iewkdm hr kImq qy pRfpq kIqI. iehI Aus dI BuwK sI qy
iehI Aus df sLok.
pMjfb dy vrqmfn qRFsdI Auwqy Ausny bysLumfr kivqfvF
ilKIaF . pMjfb dy sMqfp sbMDI Ausny idl ibMnxI afvfjL rfhI Aus dI pIV
nUM pysL krky Aus dy hOsly idRVqf qy llkfr nUM BI idRsLmfn kIqf hY.
ikMnf
Kwjl hor pMjfb nUM krnf hY
sbr sfzy df ipaflf lbryjL hY!
vIr Ausdy inwq dmUKf bIjdy
Drq pMjfb dI ZfzI jrKyjL hY.
zf[ cMn smJdf sI ik pMjfb dI qRsfdI aj dI nhI ,
pMjfb df ieiqhfs hI qRsfdI Biraf hY. zf[ cMn iewQy sLrP nUM BI cyq
krfAudf lwgdf hY ik kd pMjfb gulfb bixaf sI.
sLfied sLrP dI ies ivwc sLfml suDI
sLrfPq
vrnf pMjfb kd sI iKiVaf gulfb bx
ky.
muwZ qoN pMjfbI jimaf kyvl muihMmF
Kfqr,
ieiqhfs kUkdf hY KulI ikqfb bx ky.
zf cMn ieiqhfs df KojI hox krky jfxdf sI ik ivdysLF
ivwc bYTy iswKF ny Bfrq nUM PrMgIaF qoN afjLfd krvfAux leI kI kI jPr
jfly sn. Aus dI sUKm ibrqI kfmfgftfmfrU ‘dI roh BrI khfxI dy afsfr nUM
pCfxdI hY . Auh gdrI bfibaF dy pfey purinaF nUM siqkfrdf svIkfrdf hY.
ies leI ivdysL vwsdy iswKF nOjvfnF nUM AuhnF hI pUrinaF qy awKr vfhux
leI pRyrdf hY.
dysL asfzf dfs PrMg df jihmq zyry
lfey sI,
sIs qlI qy Drky bfhroN gdrI bfby
afey sI
AuhnF bujLrgF vFgU isMGo, awj asfzI
vfrI hY.
cwloN isMGo cwl ihwsf pfeIey pMQ qy
ivpqf BfrI hY.
ieiqhfs df pfrKU hox dy nfqy "cMn" iswK kOm dy smuwcy BUq nUM iewk
iewk pMkqI ivwc ibafnx dI smwrQf rwKdf hY.
hr pMjfh virHaf ipwCoN kqlfm ivwcoN hF gujLiraf,
myry jKmF qy ajy afieaf nhI aMgUr
hY.
Gr nUM pYdf krky afpxy Gr jfvFgy,
suwcy bol aml sMg pUry kr jfvFgy.
lY lf myrI ijMd Bfvy hfkmF,
moV dy pMjfb nUM myrf pMjfb.
zf[cMn dI purjLor klm nfl Coh ky roh Bry bol vI ardfs df rUp bx jfdy
hn.
myrf svfs svfs ardfs pMQ dy lyKy
lfvFgy
mYN pMQ leI hF ijAudf pMQ leI hY mr
jfvFgf.
ies pwKo Aus df vMgfrmeI gIq aYinaf coN AuwTy koeI sUrmf vrnxXog hY
idwlI dI idhfVIdfr DfVvI, iswKF nUM
lqfVn iPrn
loQF dy aMbfr leI jFvdy QfhoN Qfh
AuhfVdy iPrn.
hIly qF nkfry hux ho gey bMbF qfeI
hwQ pf lvy
aYinaF ‘co’ AuwTy koeI sUrmf- jo
nyirHaf nUM hwQ pf lvy.
zf[ cMn kOmI sLfier dy nfqy afpxf PrjL inBFAux ivwc sPl irhf. ijwq
dy ivsLvfsL leI Ausny Tok vjf ky afiKaf.
aMqm ijwq pMQ dI hoxI , ies ivwc
koeI sLMkf nhI ,
Drq gurF dI Zyr nhI skdI, ieh rfvx
dI lMkf nhI.
axK nUM pRcMzxf vfly kfrj pRqI vI
Auh cyqMn hY
axK nUM pRcMzxf hY sLfier df kMm,
ieh nhI hoxf gdr dIaF gUMjf ibnF.
cMn jfxdf sI ik kOmI mukqI dy sMGrsL isrP hiQafrF nfl nhI ijwqy jf
skdy. kOmI GrF dI AusfrI leI lVfky XoiDaf dI soJvI qlvfr dI Dfr vfrF
iqwKI hoxI cfhIdI hY. AuhnF dy aml vI sLuB hoxy cfhIdy hn. so ies pwKo
sucyq krdf hY.
sLuwB amlF vwl Buwl ky vI nf kMz
kro
isMGo afpxI soJI nUM pRcMz kro.
sMGrsL dy iesy jrUrq dy qihqL Auh rfjnIqI dy nfl nfl Auh rfjnIqI dI
vI mMg krdf hY
dl BMjn jI dl BMjn dI qfkq dy dy
dy dy rfqI iKaflF nUM kuJ hrkq dy
dy
isrV bVf idwqf hY qUM puwqrF nUM
loV bVI hY QoVI ijhI isafsq dy dy.
zf: cMn iewk purjLor klmkfr hox dy nfqy klm dI qfkq nUM pihcfxdf
hY, ies leI Auh hr klmkfr sfhmxy dfs bx ky arjL gujLfrdf hY
pMjfb dy drd ihwq isrjo nroaf sfihq
hr klmkfr awgy arjL dfs dI hY.
pr ies sB kfsy dy bfvXUd vI zf[ cMn afpxI sfihqk pRfpqI qoN sMqusLt
nhI jfpdf.
iekI hjLfr sUrj qUM Kf igaf ey hux
qwk,
kI Korx Koh ilaf hY "cMn" dI adIb
bxky.
zf[ cMn sfihb myry bihnoeI sn. myrI jvfnI dy kuJ
vrHy mYN AunHF nfl ibqfey. nONvI dsmI klfs mYN AuhnF df ividafrQI BI
irhf. bhuq kuJ iswiKaf AuhnF pfsoN . cMn jI dI imwqrF dI dunIaF df
Gyrf pihlF qoN hI bhuq vwzf irhf hY. Auh ijWQy ikqy BI jFdy mihPlF grm
rihMdIaF. gIq sMgIq
df
sLok , ilKx df sLok, pyitMg df sLok-cMn jI ny anykF pyitMgjL gurU
sfihbfn dIaF BI bxfeIaF. Auh iewk bhuq vDIaf afritst sI. sfihq pRymIaF
leI ijLlF huisLafrpur df ipMz bCoVI sfihqkfrF sMgIq pRymIaF lrI rfhbf
sI ijwQy imwqrF swjx pRymIaf df mylf lwgf rihMdf sI.
90 moNtIlf zrfeIv ieMglYNz ivwc cMn jI df Gr iewk
pUrf ajLfieb Gr hY. vwzI lfiebRryrI hY. purfqn jnm sfKIaF hwQ ilKq sRI
gurU gRMQ sfihb dIaF vwzy aqy Coty afkfr ivwc mhfrfj dIaF bIVF sFB ky
rwKIaF hoeIaF sn, bhuq sfry pRymIaF ny pI[aYc[zI dI izgrIaF cMn sfihb
dI aQfh Dfrimk smfgm nUM pVH ky QIsjL ilKy qy pRfpq kIqIaF.
zf[ cMn sfihb ipCly do dhfikaF qoN vI vwD pMjfb,
amrIkf,afstrylIaf, kYnyzf dy gurU GrF ivwc afpxI Dfrimk purfqx hwQ
ilKqF qy anykF pMjfb nfl sbMDq icwqrF dI pRdrsLnI lf cuwky hn. hr gurU
Gr vwloN AuhnF nUM ivsLysL qOr qy pRdrsLnI lfAux leI swidaf jFdf sI.
ijwQy BI Auh gey lokF ny AuhnF nUM isr mwQy qy ibTfieaf qy aQfh ipafr
siqkfr idwqf.
pr aPsos awj zf[ cMn vI sfzy ivckfrs nhI rhy. cMn
dI cfnxI df inwG hux asI mfx skFgy AuhnF dIaF ilKqF rfhI qy iswK Drm
sbMDI iekwqr kIqI geI smwgrI nUM vyK ky ipClI vfrI jdoN Auh kYnyzf
trFto ivwc afey rYkszyl gurU Grf ivwc AuhnF dI afKrI pRdrsLnI sI.
AuhnF mYnUM Xfd vjoN pMj purfqn hwQ ilKqF sfKIaF BI idwqIaF.
zf[ cMn sfihb dI kYnyzf nUM sB qoN vwzI dyx idwqI
jdoN meI 1971 ivwc pMjfbI df pihlF aKbfr "pUrb-pwCm" mYN sLurU kIqf qF
zf[ cMn ivwc Auh pypr ieMglYNz qoN Cpvf ky lY ky afey sn. iewQoN hoeI
sI sLurUafq kYnyzf ivwc pMjfbI aKbfr dI. bfad ivwc ieh aKbfrF df nF
bdl ky "pMjfbI dunIaF " rwK idwqf igaf jo 1977 qwk quhfzI syvf krdf
irhf.
9 julfeI nUM myrI vwzI BYx mihMdr kOr cMn jI dI Drm
pqnI df tYlIPon mnhUs Kbr lY ky KVikaf ik cMn sfihb sfnUM sB nUM
iekwilaF Cwz gey hn. ipCly 10 mhIinaF qoN Auh hspqfl ivwc sn, zfktr
afpxI pUrI vfh lf cuwky sn pr pRmfqmf awgy iks df jLor. do ku sqrF
AuhnF dI Xfd nUM smripq.
afeI jd akfsLbfxI qoN ieh kihrF dI
Kbr,
kI khF kI vriqaf hr ijMd dy Auwqy
kihr,
ivwC geI sogF dI swP qy Cf gey mfqm
hror Gr,
qyrIaF GflF qy hr Xuwg mfx krdf
rhygf,
qyry ipMz dI imwtI nUM snmfx krdf
rhygf.