|
|
||||||||||||||||
|
sFJ svyrf nMU XOrp, AuWqrI amrIkf aqy Bfrq ivwc pRqIinwDF dI loV hY dsMbr 20, 2005, ipClIaF sfrIaF KbrF
kYnyzf ivwc alp sMiKak srkfr bxnI lgBg XkInI ivsLysL irport: (sFJ svyrf-dsMbr 18 2005) iqMn hPiqaF dy cox pRcfr aqy do tI[vI[ bihsF dy bfvjUd knyzIan coxF 'c bhumq ijwqx leI koeI pfrtI dfhvydfr nhIN bx skI. hux qwk dy cox srvyKx iehI dws rhy hn ik aYqkIN iPr alp sMiKak srkfr bxygI pr iks dI bxygI ieh PYslf 23 jnvrI nMU votr hI kr rhy lwgdy hn. ikAUibk dy blfk pwKI votrF qoN ibnF smuwcy kYnyzf dy votrF df aMdfjLf lfAuxf musLkl hY. bihs dOrfn vqnpRsqI bfry pfl mfritn dI sMvygsLIl ibafnbfjLI aMgryjLI bolx vfly kynyzf ivwc cMgI pVq bxf rhI hY jdoN ik iesny ilbrl pfrtI nMU ikAUibk ivwc imlx vfly sMBfvI sihXog nMU mwDm pf idwqf hY. bIqy somvfr 19 dsMbr nMU jfrI hoey srvyKx anusfr ilbrl pfrtI alp sMiKak srkfr bxf skdI hY. srvyKx anusfr pfrtIaF dI pujIsLn, ilbrl 37% aqy kMsrvyitv 34% hY. qfimnlfzU ’c BfjV nfl 43 mOqF cyneI:aWj svyry sLihr ivc iek BfjV dorfn GWto-GWt 43 lok mfry gey aqy 50 hor PWtV ho gey| ieh hOlnfk Gtnf krIb 4[15 vjyN vfprI jdoN do hjLfr qoN vWD lok BfrI igxqI ivc iek kfrporysLn skUl dy awg ieWkTy ho gey aqy gyt qoV ky skUl dy aMdr jf vVy| pulIs kMtrol rUm ivc puWjIaF KbrF anusfr imRqkF ivc 25 afdmI aqy 15 aorqF sLfml hn| jLKmIaF nUM srkfrI hspqfl dfKl krvfieaf igaf hY|puls ny ikhf hY ik BfrI igxqI ivc lok kl rfq qoN hI skUl dy gyt aWgy AuzIk kr rhy sn aqy jdoN gyt KoilHaf igaf qF Auh aMdr nUM BWj pey ijs dy iswty vjoN BfjV mc geI|ieh vI ikhf igaf hY ik qyjL vrKf suLrU ho krky lok skUl ivc afsrf lYx BWj AuYTy|sLihr ivc BfjV dI ieh dUjI Gtnf sI| qfimnlfzU dI muwK mMqrI jYlilqf ny aWj vfprI BfjV dI duKdfeI Gtnf dI jFc leI syvf mukq jWj hyT iek kimsLn ibTfAux df aYlfn kIqf| kFgrs ny gurduafrf rkfb gMj ’qy krfieaf puls df kbjLf :suKbIr bfdl jlMDr: kFgrs ny idWlI isWK gurduafrf qy prmjIq isMG srnf df kbjLf krvfAux leI gurduafrf rkfbgMj sfihb qy pMjfb puls df kbjLf kr idqf hY qF jo iPr prmjIq srnf nUM puls dy dbfa QWly muV pRDfngI dvfeI jf sky|ieh dosL lfAuNidaF sRomxI akflI dl dy jnrl skWqr lok sBf mYNbr suKbIr isMG bfdl ny dWisaf ik hflfq dy mWdynjLr kr idWlI ivKy gurduafrf pRbMDk kmytI dI hox vflI cox aWgy pf idWqI geI hY aqy cox krvfAux dI qrIk18 jnvrI imWQ leI geI hY| bfdl ny dosL lfieaf ik gurduafrf rkfb gMj sfihb qy kbjLf krn vfly lfm-lsLkr dy agvfeI pMjfb puls dy afeI [jI rijMdr isMG kr rhy hn,jo ik bIqI rfq nvIN idWlI Tihry pMjfb dy muWK mMqrI kYptn amirMdr isMG dy iesLfry qy cWl rhy hn|suKbIr bfdl ny dWisaf ik rkfbgMj gurduafrf ivc puls dfKl ho geI hY|AunFH ikhf ik ies qoN pihlf muwK mMqrI kyptn amirMdr isMG ny sRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dI pRDfngI dI cox vyly drbfr sfihb ivc puls dfKl krvfeI sI qy hux AunFH aWj gurduafrf rkfbgMj sfihb ivc pMjfb puls dfKl krvf ky isWKf dIaF BfvnfvF nUM bhuq vWzI Tys mfrI hY. AunFH ieh vI Kulfsf kIqf hY ik bIqI rfq hI pMjfb puls ny idWlI isWK gurduafrf pRbMDk kmytI dy kuJ mYNbrF nUM agvf kr ilaf| AunFH ikhf ik ieh pihlI vfr hY ik puls qy pMjfb srkfr ny cox ivc ieMnI vWzI pWDr qy dKl idqf hY ,pr isWK kom ies DWkysLfhI nUM kdy vI brdfsLq nhI krygI| idWlI isWK gurduafrf pRbMDk kmytI dy pRDfn prmjIq isMG srnf idWlI isWK gurdvfrf pRbMDk kmytI dy pRDfn prmjIq isMG srnf idWlI iswK gurduafrf pRbMDk kmytI dI sflfnf hox vflI cox nhI krvfAuxf cfhuMdy sn| sRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dI pRDfngI dI sflfnf cox vFg hI idwlI isWK gurduafrf pRbMDk kmytI dy pRDfn dI cox vI afey sfl hI huMdI hY| srnf vWlo pRDfngI dI cox nf krvfAux kr ky sRomxI akflI dl dy afgU qy idWlI iWsWK gurdvfrf pRbMDk kmytI dy jnrl skWqr rivMdr isMG Kurfxf dI agvfeI ivc aYgjYLkitv dy 17 mYNbrF ny pRDfngI dI cox df aYlfn kr idqf sI, pr prmjIq isMG srnf qy Aus dy kwtV hmfieqI pMjfb dy muWK mMqrI kYptn amirMdr isMG nUM ieh gWl hjLm nhI hoeI, ijs krky AunFH ny suLrU qo hI ies cox aml df ivroD krnf suLrU kr idqf| suKbIr bfdl ny ikhf ik prmjIq isMG srnf vWloN 18 jnvrI nUM pRDfngI dI cox df aYlfn krn qy AunFH Blky dI cox mulqvI kr ky hI hux srnf qy AunFH dy JolI cuwkf nfl 18 jnvrI nUM hI tkrnf df pRogrfm AulIikaf hY| AunFH ikhf ik Blky hox vflI cox hflfq suKfvyN nf hox kfrn akflI dl(b) ny mulqvI kIqI hY| suKbIr bfdl ny dWisaf ik rivMdr isMG Kurfxf ny pMj isMG sfihbfn nUM icWTI ilKI sI ik Auh cox smyN hfjLr rihx, pr isMG sfihbfn ny vI hflfq nUM mWdynjLr rWKidaF suJfa idWqf ik Auh Blky dI cox mulqvI kr dyx| cox aml anusfr pRDfngI dI cox smyN pMj isMGH sfihbfn df hfjLr hoxf jLrUrI huMdf hY| suKbIr bfdl ny ieh vI dosL lfieaf ik muWK mMqrI kyptn amirMdr isMG qy prmjIq isMG srnf ny kmytI mYNbrF nUM KrIdx leI notF dIaF borIaF dy mUMh Kol idWqy| AunfH ikhf ik kmytI mYNbrF dI ieMnFH 25-25 lWK dI bolI lfeI, pr kuJ mYNbrF nUM qF 50-50 lwK rupey qWk dyx dI afPr vI kIqI| suKbIr isMG bfdl ny ikhf ik BfvyN prmjIq isMG srnf muWK mMqrI kYptn amirMdr isMG nfl rl ky ijMnI mrjIL puls ly ky jfvy qy gurdvfry qy kbjLf krvf lvy pr 18 jnvrI dI pRDfngI cox smyN ijWq qF sRomxI akflI dl bfdl dy AumIdvfr dI hI hovygI| kfbjL iDr dIaF aOrqF ny srpMc nUM aWg lfeI sRI cmkor sfihb:ipMz syLKpur dy srpMc nUM ies kr ky aWg lf idWqI ikAuNik Auh nfjfiejL kbjLf nhI sI hox idMdf|moky qy jfxkfrI anusfr bylf cokI aDIn pYNdy Aukq ipMz dy srpMc sqIsL kumfr sBrvfl jo ik mfrkIt kmytI cmkor sfihb dy vfeIs cyarmYn qy kFgrsI afgU vI hn|AunFH dy ipMz dIaF hI do aorqF prmjIq kor qy rijMdr kor ny srpMc nMU aWg lf idWqI|moky qy KVy crnjIq isMG qy mohx isMG ny Aukq dosL lfAuNdy hoey dWisaf ik ipMz dI sLfmlfq jLmIn qy jn ishq ivBfg vWlo ipMz leI pIx vflf pfxI dyx leI bor kIqf jf irhf sI|ies qy Bjn isMG,ikRpfl isMG qy BuipMdr isMG vgYrf nUM ieqrfjL sI ikAuNik AunFH ny ies jgfH qy nfjfiej kbjLf kIqf hoieaf sI qy pMcfieq do vfr zI[zI[pI E ropV qy zfierYktr pMcfieq kolo ieh kys ijWq cuWkI sI qy hux srpMc qy pMcfieq ny Aukq ivBfg nUM bynqI kIqI sI qy bor hox df kMm vI cflU ho igaf|Gtnf vflI QF qoN isrP 200 gjL dI dUrI qy Aukq aorqF dy Gr sn|Auh mihkmy dy krmcfrIaF nUM aWj sLfm nUM kMm bMd krn leI mjLbUr kr rhIaF sn qF krmcfrIaF ny srpMc nUM bulfieaf|ies qy Aukq aorqF afpxy Gro zIjLl df zolU Br ilafeIaF qy nfl msLfl vI bfl ilaFdI|pihlf bor kIqI msILn qy zIjLl pf ky aWg lfeI qy iPr Aukq srpMc qy zIjl suWt idWqf qy msLfl nfl aWg lf idWqI| srpMc ny KVy pfxI ivc lyt ky aWg buJfeI ,nfl KVy lokF qy vI aorqF ny hmlf kr idWqf|srpMc nUM qurMq ropV hspqfl phuMcfieaf igaf idwlI gurduafrf kmytI cox: srnf aqy ivroDI DVy ‘c tkrfa tilaf jlMDr : idWlI isWK gurduafrf pRbMDk kmytI dy pRDfn prmjIq isMG srnf aqy AunFH dy ivroDI jnrl skWqr rivMdr isMG Kurfxf drimafn pRDfngI dI cox nUMlY ky cWl irhf tkrfa iPlhfl tl igaf hY|sRI Kurfxf ny19 dsMbr nUM cox nf krfAux df aYlfn kIqf hY|AunFH ny idWlI qoN tYlIPon qy sUicq kIqf ik sRI akfl qKLq sfihb dy jQydfr igafnI joigMdr isMG vydFqI vlo tkrfa tflx dy idWqy gey sWdy nUM dyKidaF AunFH ny hux srnf vWlo aylfnI 18 jnvrI dI qfrIK nUM hI cox aml ivc ihWsf lYx df PYslf kIqf hY|dUjy pfsy srnf DVy ny dfavf kIqf hY ik Kurfxf kol bhumq nf hox kfrn dI cox rWd kIqI geI| ies qo pihlF aWj sfrf idn kWl dI pRsqfivq cox nUM lY ky qxfa BrI siQqI bxI rhI|sRI srnf ny aWj idWlI kmytI dy dPqrF nUM bMd krvf idWqf qF ik cox nf ho sky|ies qo ielfvf dohF DiVaF dy qxfa nUM dyKdy hoey idWlI kmytI dy dPqrF ivc BfrI igxqI ivc puls Pors qfienfq kr idqI geI sI|sRI Kurfxf ny ikhf ik aWj vI AunFH nfl25-26 mYNbr KVy hn aqy 18 jnvrI nUM Auh srnf vWlo KVyH kIqy jfx vfly AumIdvfr dy mukfbly ivc afpxf AumIdvfr jLrUr KVfH krngy|sRI prmjIq isMG srnf ny cox rWd hox nfl suWK df sfh ilaf hY ikAuNik jy Kurfxf DVf cox krfAux qy aiVaf rihMdf qF BfrI tkrfa qy ihMsf sMBv sI|sRI Kurfxf nUM bfdl dl ny hmfieq idqI hoeI hY |ies qoN ielfvf nvyN pRDfn dI cox ivc AumIdvfr dI cox nUM lY ky zYNzlfk cWl irhf sI|srnf DVf jsLn mnf ky ies nUM afpxI ijWq krfr dy irhf hYY|srnf ny kWl dfavf kIqf sI ik AunFH nUM 30 mYNbrF dI hmfieq hfsl hY|dUjy pfsy akflI dl dy jnrl skWqr AuNkfr isMG Qfpr ny ikhf hY ik muWK mMqrI kYptn amirMdr isMG ny BfrI igxqI ivc pMjfb puls dy ispfhI sfdI vrdI ivc gurduafrf kmytI dy dPqrF dy bfhr qfienfq kIqy hoey sn|AunFH ny aqy sRomxI kmytI dy mYNbr jQy[kuldIp isMG BoNgl ny ikhf ik isWKf dy Dfrimk mfmilaF ivc srkfrI dKlaMdfjIL brdfsLq nhI hovygI| 18 jnvrI dI cox ‘c sfry mYNbr ihWsf lYx: jQydfr vydFqI jlMDr: sRI akfl qKLq sfihb dy jQydfr joigMdr isMG vydFqI ny aWj ieQy idlI isWK gurduafrf pRbMDk kmytI dy ahudydfrF dI 19 dsMbr nUM hox vflI cox nUM rWd krn sbMDI hukmnfmF jfrI kIqf|jQydfr joigMdr isMG vydFqI ny idWlI isWK gurduafrf pRbMDk kmytI dy jnrl skWqr rivMdr isMG Kurfxf nUM afdysL idWqf hY ik Auh Blky pRDfngI qy hor ahudydfrF dI hox vflI cox nUM rWd kr dyx ikAuNik idWlI isWK gurduafrf pRbMDk kmytI dy pRDfn prmjIq isMG srnf ny vI pRDfngI qy dUsry ahudydfrF dI cox leI 18 jnvrI 2006 nUM krvfAux df pRogrfm aYlfinaf hY|isMG sfihbfnf ny ikhf ik jo cox pRogrfm aYlfnx nfl isWK sMgqF ivc BfrI duibWDf pYdf ho jfx aqy vzyry pMQk ihWqf dy mWdynjLr quhfnUM ieh afdysL idWqf jFdf hY ik 19 dsMbr df pRogrfm qurMq rWd kr idWqf jfvy aqy prmjIq isMG srnf vWlo aYlfny gey 18 jnvrI dy cox pRogrfm nUM hI aml ivc ilaFdf jfvy| AunfH idwlI isWK gurduafrf pRbMDk kmytI dy smUh mYNbr sfihbfn nUM vI afdysL idWqf ik Auh 18 jnvrI nUM hI ahudydfrF dI cox krn aqy ies qoN pihlf ahudydfrF dI cox sbMDI iksy iksm dI kfrvfhI nf kIqI jfvy| cox srvyKx ny pMjfb dI isafsq ‘c CyVI nvIN bihs jgrfE: pMjfb srkfr vWlo pRfeIvyt kMpnI E[afr[jI mfgr qoN krvfey cox srvyKx ny rfj‘c iek nvIN bihs CyV idWqI hY|sRomxI akflI dl (bfdl)ies cox srvyKx nUM‘JUT df pulMdf’dWs irhf hY aqy iek mhIny’c hI coxF krvfAux dI cuxoqI dy irhf hY|ies srvyKx qy bfgobfg kFgrsI afgU pRkfsL isMG bfdl qy AunFH dI pfrtI qy dUjy akflIaF nUM sWc hjLm krn df mfdf rWKx dI gWl afK rhy hn|bfdl hmfieqI smJI jFdI PYzrysLn(mihqf)dI njLr‘c ieh cox srvyKx pUrI qrFH glq sfbq hovygf aqy kFgrs srkfr ies qoN bfad iek hor srvyKx krvf ky Kud nUM ies qoN zyZ do drjLn vDyry sItF imldIaF drsfAux df Xqn krygI|ies dorfn hI aijhy srvyKxF df iksy smyN ihWsf rhy jsbIr isMG dy BUsLx kumfr ny afpxy qjLrby dy jo qWQ sfhmxy rWKy hn Auh ienFH cox srvyKxF dI BrosyXogqf qy hI svflIaF icMnH lfAux vfly hn|AuNJ qfjLf cox srvyKx krn vflI sMsQf ny afpxy ies srvyKx dy 99 PIsdI shI hox df dfavf kIqf hY|sMsQf anusfr Aus ny sfry 117 ivDfn sBf hlikaF ‘c hjLfr -hjLfr votrF dI rfie dy afDfr qy ieh nqIjf kWiZaf|srvyKx‘c kFgrs nUM 45 sItF surWiKaq ijs ‘co25 pUrI qrFH surWiKaf dWsIaF geIaF hn|ieh vI drsfieaf igaf hY ik 55 PIsdI pMjfbI muV kYptn amirMdr isMG nUM jdoN ik 38 PIsdI pRkfsL isMG bfdl nUM muWK mMqrI bixaf dyKxf cfhuMdy hn|ies dy nfl hI pMjfb‘c muV kFgrs srkfr bxn dI sMBfvnf pRgtfeI hY|sInIar kFgrsI afgU qy sfbkf lok sBf mYNbr gurcrn isMG gfilb df kihxf hY ik cox srvyKx ijs pfrtI dy ivroD ‘c jFdy hn Aus df qVPnf kudrqI hY|ies qfjLf srvyKx qoN bfad akflI dl vWlo vI jo ieljLfm lfey jf rhy hn Aus qoN hYrfnI nhI hoxI cfhIdI| AunFH sRI bfdl nUM qy AunFH dy spuWqr nUM ieMnfH ‘qWqy nf vgx‘dI slfh idMidaf ikhf ik dovyN ipE puWqr TMrNHmy qoN kMm lyx,nfly hux qF coxF ‘c QoVfH smF hI bfkI rih igaf hY|sfbkf mMqrI drsLn isMG brfV aqy sfbkf ivDfiek gurdIp isMG BYxI ny ikhf ik srvyKx krn vflIaF eyjMsIaF Tos qWQf dy afDfr qy lokF dI rfie muqfbk hI afpxI irport pysL krdIaF hn,ies krky sRI bfdl hoslf nf CWzx|bfkI ijhVI AunFH dI KusLPihmI hY Auh coxF ‘c dUr ho jfvygI| hlkf ivDfiek qy pnsp dy sfbkf cyarmYn Bfg isMG mWlfH df kihxf sI ik ipClIaF ivDfn sBf coxF ‘c vI kFgrs ny srvyKx krvfieaf sI ijs‘c Aus nUM 93sItF imldIaF idKfeIaF geIaF jy Gt ky isrP62 rih geIaF|hux vI jo 45 sItF kFgrs nuM idWqIaF jf rhIaF hn Auh iksy vI hflq‘c 25 qo vDx vflIaF nhI|AunFH ikhf ik cfr sfl koeI ivkfs df kMm nf krn ipWCo hux ivDfn sBf hlky nUM pMj -pMj kroV rupey dI grFt dy ky votrF dy aWKI GWtf nhI pfieaf jf skdf|ies qoN ielfvf jy iBRstfcfr mukfAu dy dfavy ho rhy hn Aus dI aslIaq nUM bIrdivMdr isMG ny nMgf kr idWqf hY|sRI mWlfH ny cox srvyKx nUM inrf JUT dWsidaF ikhf ik ieh mMnxXog nhI| cYarmYnI leI bIbI cfhvfn nhI, sgoN borz mYNbr dI pysLksL sI : bfvf jlMDr:qKq sRI hjUr sfihb (nMdyV) dy pRbMDkI borz vWlo bxfeI qRYsLqfbdI kmytI nUM BMg kr idWqf igaf hY aqy ies dy cyarmYn nUM lWzU isMG mhfjn vI bhuq sfrIaF isLkfieqF imlx kfrn ahudy qoN Pfrg kr idWqy gey hn| 13 dsMbr nUM nMdyV ivKy hoeI pRbMDkI borz dI mIitMg ivc dWKxI rfjF dy mYNbrF ny ieh spWsLt afiKaf sI ik Auh lWzU isMG nUM muV ies kmytI df cyarmYn bxfAux dy hWk ivc nhI| gurU gRMQ sfihb dI gurWgdI dI qRYsLqfbdI dy 2008 ivc krvfey jfx vfly smfgmF leI ieh nvIN kmytI jnvrI mhIny borz vWlo giTq kIqI jfvygI|ieh jfxkfrI borz dy mYNbr aqy muMbeI dy AuWGy isWK afgU s[guirMdr isMG bfvf ny idMidaf dWisaf ik kuJ lokf vWlo ieh ikhf jfxf ik ies kmytI dy cyarmYn bxn leI bIbI jgIr kor cfhvfn hn,srfsr glq aqy by-buinafd hY |AyunFH ikhf ik jykr Auh cfhuMdy qF borz dy vWzI igxqI mybr qF Ausy idn hI AunFH nUM ieh ahudf dyx dI pysLksL kr rhy sn|AunFH dWisaf ik bIbI jgIr kor Kus ies borz dy mYNbr hn aqy iesy hYsIaq ivc Auh mIitMg ivc hfjLr hoey|mIitMg ivc s[surjIq isMG igrnIvflf aqy s[rfijMdr isMG ibWtf hYdrfbfd ny Aukq kmytI BMg krn aqy cyarmYn lWzU isMG nUM Pfrg krn df pRsqfv rWiKaf sI,ijs nfl mIitMg ivc hfjLr15 mYNbrF ivco 13 mYNbr sihmq hoey sn| AunFH dWisaf ik s[bUtf isMG vlo borz dI pRDfngI Cwzx qoN bfad hux ieh ahudf mhfrfsLtr dy zfierYktr jnrl puls s[plivMdr isMG psrIcf kol hY qy AunFH dI rihnumfeI hyT hI nvIN kmytI bxnI hY|s[bfvf ny spWsLt kIqf ik borz dI mIitMg ivc nvIN kmytI bxfAux jF cyarmYn Qfpx dI koeI gWl hI nhI cWlI,sgoN ieh mfmlf aglI mIitMg qWk mulqvI kr idWqf igaf hY| AunFH dWisaf ik AuNJ borz dy bhuqy mYNbrf ny bIbI jgIr kOr nUM iml ky ieh pysLksL jLrUr kIqI sI ik qYRsLfqfbdI vrgy ieMny vWzy smfgm dy pRbMD dI agvfeI Auh sMBflx qF bhuq cMgf hovygf pr AyunFH ny ieMnfH hI ikhf ik pihlf qusI afpsI eykf kro,iPr ivcFrfgy|nfl hI AunFH ies bfry pfrtI aMdr ivcfrn qy s[pRkfsL isMG bfdl nfl slfh msLvrf krn qoN bfad hI koeI kdm cuWkx leI ikhf sI|sMprk krn qy bIbI jgIr kor df kihxf sI ik borz dy bhuqy mYNbrF ny AunfH nUM ies ahudy dI pysLksL kIqI sI, jo iekdm pRvfn krn qoN AunFH ienkfr kr idWqf sI| AunHF ikhf ik cyarmYnI leI myrI lflsf prKx vfly pihlf Kud afpxI lflsf dyK lyx| BrUx-hWiqaf, piqqpuxy qy nisLaf qoN isWK guryjL krn: vydFqI jgrfAu: sRI akfl qKLq sfihb dy jQydfr igafnI joigMdr isMG vydFqI ny kOm nUM Brux hWiqaf,nisLaf aqy piqqpuxy vrgIaF kurihqF qoN bcx leI ikhf hY|jdik qKLq sRI dmdmf sfihb dy jQydfr BfeI blvMq isMG nMdgVH ny isWK bIbIaF nUM iswDy qor qy afpxy bwicaF dI idWK ivgfVn leI ijLMmyvfr Tihrfieaf| jQydfr vydFqI aqy BfeI nMdgVH aWj ieQy QoVIH dUr gurduafrf bfAulI sfihb dy bfbf hrnyk isMG soZIvfl vWlo krvfey cfr rojLf gurmiq smfgm dy aMqly idn sMgqF dy BrvyN iekwT nUM sMboDn kr rhy sn|ies gurmiq smfgm ‘c sRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dy pRDfn jQydfr avqfr isMG mWkV ny vI phuMcxf sI| AunFH nfl hI cfr hor sRomxI kmytI mYNbrF ny vI hfjLrI BrnI sI| pMqU sRomxI kmytI vWlo koeI vI numfieMdf ies Dfrimk smfgm ‘c nf phuMcx kfrn isWK sMgqF aqy pRbMDkF ivc inrfsLf vyKx nUM imlI| jQydfr vydFqI ny afiKaf ik jykr gurU df isWK suwKf dI pRfpqI cfhuMdf hY qF Auh sB qoN pihlf afpxy bWicaF pRqI gMBIr hovy|pr aPsos ik ies pfsy sucyq hox dI QF isWK pWCmI pRBfv hyT af ky Kud hI afpxy bWicaF nUM Aus rsqy vWl DWk rhy hn jo sfnUM gurUaF vWlo drsfey mfrg qo dUr iljFdf hY|AunFH ikhf ik aijhy gurmiq smfgm sfzI nojvfn pIVIH leI mfrg drsLn hoxgy, ies leI vWD qoN vWD ies qrFH smfgm krvfey jfx| sRI akfl qKLq dy jQydfr ny ikhf ik Brux hWiqaf iek klMk hY| ies ny smfijk sMquln nUM ivgfV idwqf hY aqy pMjfb ‘c ies kfrn lVkI qy lVky dy anupfq‘c awj vwzf aMqr af cuWkf hY| qKLq sRI dmdmf sfihb dy jQydfr BfeI blvMq isMG vI ies smfgm ivc sLfml sn| luiDafxf dy akflIaF ivc PuWt peI luiDafxf :qijMdr isMG -sRomxI akflI dl (bfdl) dy kuJ sInIar afgUaF vWlo KuWlyafm ijLlf akflI jWQy dy pRDfn ivruWD ibafnbfjIL krn nfl dl ivclI Puwt AuBr ky sfhmxy af geI hY|iklf rfeypur dy akflI ivDfiek aqy sfbkf mMqrI jgdIsL isMG grcf ny lokl gurduafrf pRbMDk kmytI dIaF hoeIaF coxF dy mfmly nUM lY ky ijLlf akflI jQf luiDafxf sLihrI dy pRDfn jQydfr hIrf isMG gfbVIaF dI nukqfcInI kridaF AunFH dIaF srgrmIaF nUM pfrtI ivroDI afiKaf hY|lokl kmytI dIaF coxF ivc gfbVIaF smrQkF dy ijWqx nfl sLihr ivcfly gurduafrf gAUGft aqy gurduafrf dugrI dIaF pRbMDk kmytIaF qy sRomxI akflI dl (bfdl) df kbjLf ho igaf hY pRMqU ieMnFH coxF ivc hI dUjy DiVaF dy akflI AumIdvfrF nUM hfr df mUMh vyKxf ipaf | iklf rfeypur dy akflI ivDfiek jgdIsL isMG grcf ny gurduafrf sRI gurU isMG sBf mfzl tfAUn aYkstysLn ijs dy sRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dy pRDfn jQydfr avqfr isMG hI pRDfn hn ivKy akflI vrkrF dI mIitMg krky jQydfr hIrf isMG gfbVIaF ivruWD mqf pfs kIqf sI aqy AunFH nUM akflI jQy dI agvfeI krn dy nf -kfbl krfr idWqf sI| jQydfr hIrf isMG gfbVIaF ny sMprk krn qy ikhf ik mYN ivDfiek jgdIsL isMG grcf dy ibafn qy iksy qrFH dI itWpxI nhI krFgf|AunFH ikhf ik Put pfAux dIaF nIqIaF Aus smyN GVIaF jf rhIaF ny jdoN pMjfb df muWK mMqrI kYptn amirNMdr isMG sRomxI akflI dl aqy Kfs qor qy pRkfsL isMG bfdl nUM isWDI cuxoqI dy irhf hY aqy rfj ivc coxF leI rYlIaF kr irhf hY|jQydfr gfbVIaF ijMnFH df akflI vrkrF ivc mjLbUq aDfr mojUd hY ny afpxy smrQkf nUM vI PuWt pfAux vflIaF srgrmIaF aqy ibafnF qoN dUr rihx dIaF hdfieqF kIqIaF hn|jQydfr gfbVIaF ny ikhf ik Auyh sfrI siQqI qoN sRomxI akflI dl dy pRDfn pRkfsL isMG bfdl nUM inWjI qor qy jfxU krvfAuxgy| kinsLk kFz dy muWkdmy leI cuWikaf krjLf adf nhI kr skdf : milk vYnkuvr: ruipMdr isMG milk ijs nUM kinsLk kFz ivco kYnyzf dI iek adflq ny brI kr idWqf sI,ny kYnyzf srkfr dI ies kfrvfhI leI sKq aflocnf kIqI hY ik Aus dy muWkdmy Auqy afey Krcy dy pYsy Auh srkfr nUM dyvy|Aus ny ikhf ik kYnyzf srkfr dI ieh mMg Aus nfl srfsr byiensfPI hY|ieQy vrnxXog hY ik ruipMdr isMG milk qy ajYb isMG bfgVI ny sPfeI pWK dy vkIlF dy Krcy leI krjLf ilaf sI|Aus ny ibRitsL kolMbIaF suprIm kort ivc vI ieh kys dfier kIqf hoieaf hY ik Auh kinsLk kFz ivco brI ho cuWkf hY ies leI Kflsf krYizt XUnIan dy zfierYktr vjoN muV qoN mfnqf idWqI jfvy| ieh pRgtfvf ruipMdr isMG milk ny ieMtrivAU ivWc kIqf|AunFH ikhf ik kYnyzf srkfr dI ieh kfrvfhI glq hY pr Auh ies bfry kuJ nhI kr skdf | kYptn nUM ivdysL jfx leI bfdl qoN afigaf lYx dI loV nhI : coDrI jgjIq isMG luiDafxf(qijMdr isMG ) :pMjfb dy sQfnk srkfrI mMqrI coDrI jgjIq isMG ny ikhf hY ik muWK mMqrI amirMdr isMG nUM ivdysL jfx df pRogrfm bxfAux qoN pihlF akflI dl dy pRDfn s[pRkfsL isMG bfdl jF AunFH dy pWuqr suKbIr isMG bfdl qoN mnjuLrI lyx dI loV nhI hY|aWj luiDafxf dory dorfn srkt hfAUs afey sRI coDrI qoN jdoN kYptn dy dubeI dory nUM ly ky akflIaF vlo jfrI atklF sbMDI puWiCaf igaf qF AunFH ikhf ik muWK mMqrI ny ivdysL jfx leI bkfiedf kyNdr pfsoN mnjuLrI leI hY,jdoN ik isr qoN pYr qWk iBRstfcfr ivc zuWby hox dI siQqI sfP hox qoN bfad bfdl qy AunfH df pirvfr hux Kud isafsI qor qy ijLMdf rWKx leI koJIaF hrkqF qy Auqr afieaf hY aqy hr byloVI gwl nUM muWdf bxf ky pRcfr krn ivc ligaf hoieaf hY|ijs lVI ivc bfdl df blUgVf suKbIr sB qoN ijLafdf rolf pf irhf hY,ijs ny akflI-Bfjpf rfjkfl dorfn iBRstfcfr dIaF sfrIaF lIhF qoV idWqIaF sn pr ies sB dy bfvjUd bfdl aYNz kMpnI dI aslIaq jfx cuWkI rfj dI jnqf iblkul guMmrfh hox vflI nhI hY|ijs dI imsfl kFgrs vlo bIqy idn bfdl dy ivDfn sBf hlky lMbI ivc kIqI rYlI ‘c hoieaf BfrI iekWT hY|jdoN ik kFgrs ny ies rYlI ivc isrP afpxI kmjoLr pkV vfly mMny jFdy mflvf Kyqr dy lokF dI BIV iekWTI krn qy hI joLr idWqf sI|ies qoN ieh gWl sfP ho geI hY ik afAux vflIaF ivDfn sBf pMjfb ivc akflI dl df vjUd hI Kqm ho jfvygf| iek svfl dy jvfb ivc sRI coDrI ny ikhf ik pMjfb srkfr bfdl nUM afpxy rfjkfl dorfn kIqy gey iBRstfcfr dI sjLf dyx sbMDI kIqy gey aYlfn nUM hr hfl ivc pUrf krygI|Auh qF isrP suprIm kort ivc bfdl pirvfrF dI igRPqfrI qy lWgy stya afrzr htx dI AuzIk kr rhI hY ijs df PYslf afAuNdy hI ieMnfH dfgIaF iBRstfcfrIaF nUM jyl ivc zkx dy nfl hI ieMnFH vWlo luWitaf igaf pYsf vI rfj dI jnqf nUM vfps idvfieaf jfvygf|AunFH ikhf ik bfdl ny afpxy njLdIkI irsLqydfrF nUM Pfiedf phuMcfAux leI afpxy ielfky dy lokF nUM vI nhI bKLisaf ijs ivc AunFH vWlo afpxy jvfeI afdysL pRqfp isMG kYro dI kIVymfr dvfeIaF bxfAux vflI PYktrI dI srkfrI splfeI lgvfeI sI,ijs df iCVkfa krn nfl kpfh df kIVf mrn dI QF pYdfvfr hI GWt huMdI sI|jdik hux bfdl dy cuMgl qoN Cutx ipWCo mflvf ielfky dy lokF dI irkfrz qoV kpfh dI Psl dI pYdfvfr hoeI hY|sRI coDrI ny kFgrs vWlo pMjfb ivc smyN qoN pihlF coxF krvfAux dI sMBfvnf qoN ienkfr kridaF ikhf ik pfrtI ny bIqy idnIN lMbI ivKy kIqI rYlI dorfn coxF df ibgl vjf idWqf hY ijs ivc ivkfs nUM muWK muWdf rWiKaf jfvygf ikAuNik akflI dl vwlo pMjfb df KjLfnf KflI krn qoN bfad rfj dI mflI hflq nUM ptVI qy ilaf ky kFgrs ny srvpwKI ivkfs suLrU krvfieaf hY ijs dy isWty vjoN pfrtI dy hWk ivc cl rhI lok hmfieq dI lihr dy dorfn kFgrs dI dubfrf ijWq XkInI hY | srnf qy Aus dy sfQIaF ƒ akfl qÉq sfihb ivKy qlb kIqf jfey : jQydfr avqfr isMG aMimRqsr, 19 dsMbr- sRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dy pRDfn jQydfr avqfr isMG ny mMMg kIqI hY ik ÈRI akfl qÉq sfihb dy afdyÈ aqy iswK isDFqF dI AulMGxf krky awj idwlI iswK gurduafrf pRbMDk kmytI dIaF coxF krvfAux leI pRmjIq isMG srnf qy AuhnF dy sfQIaF ƒ sRI akfl qKq sfihb ivKy qlb krky iswK prMprfvF anusfr qnKfh lgfeI jfey. awj ÈfmI ieQoN jfrI iek ibafn ivc AunHF ikhf ik sRI srnf ny ieh cox krvf ky ijQy sRI akfl qKq dy hukmnfmy dI AulGMxf kIqI, AuQy gurduafrf sfihb aMdr puils mMgvf ky pivwqrqf BMg krky iswKI isDFqF df vI apmfn kIqf hY.ies cox dOrfn jQydfr sI akfl qÉq sfihb aqy pMQ dy hor lIzrF ivruD mfVI BfÈf vrq ky AunHF df inrfdr kIqf hY. AunHF mMg kIqI ik sRI srnf qy AunHF dy sfry sfQIaF ƒ sRI akfl qÉq sfihb bulf ky iswK prMprfvF anusfr qnKfh lgfeI jfvy. aMimRqsr aqy lfhOr dy afpsI sbMD hrbIr isMG BMvr agsq 1947 ivc dyÈ dI ÊYr-kudrqI vMz BfrqI Aup-mhfdIp df vIhvIN sdI df sB qoN vwzf duKFq hY. iPrkU aDfr qy hoeI ies vMz kfrn lwKF hI inrdoÈ lok nvIN bxI srhwd dy dovyN pfsy iPrkU jnUnIaF hwQoN ÈhId ho gey. ihMdU aqy iswK prvfrF ƒ nvyN bxy pfiksqfn `coN afpxI jnm BUmI, Bry Brfey jwdI pusqI Gr, hvylIaF, ËmInF jfiedfdF afid Cwz ky KflI hwQ ieDr Bfrq afAuxf ipaf aqy iesy qrHF muslmfn pRIvfrF ƒ ieDroN afpxy ipE-dfdy dI DrqI qoN AujVnF ipaf. dono pfsy bIbIaF dI bypqI hoeI aqy bhuqy prvfrF dy keI mYNbr iPrkU aMsrF hwQoN mfry gey. hËfrF lwKF hI pirvfr vMzy gey srhwd dy dono pfsy. Auh iek dUjy ƒ imlx leI ipCly 58 sflF qoN qrs rhy hn.iesy qrHF iswK sRI nnkfxf sfihb aqy hor anykF gurduafiraF qoN ivCV gey ijnHF dy drÈn dIdfry qy syvf sMBfl leI hr roË ardfsF krdy hn. Auh lIzr ,jo buZy ho rhy sn qy ijnHF dI rfj krn dI lflsf kfrn dyÈ dI iPrkU afDfr ‘qy vMz hoeI, inrdoÈ lokF dy kqlyafm, blfqkfr aqy sMqfp leI nYiqk qOr `qy juMmyvfr vI sn.AunHF dy hwQ donF dyÈF dI vfgzor afeI, AunHF ny afpsI sbMD suDfrx leI kuJ vI nhIN kIqf, sgoN iek dUjy dyÈ ivruwD nPrq df pRcfr ÈurU kIqf aqy afpxI gwdI bcfAux leI jfrI rwiKaf. sRI ieMdr kumfr gujrfl dy smyN sbMD suDfrx leI koiÈÈF ÈurU hoeIaF sn, pr kFgrs dIaF sOVIaF nIqIaF kfrn Auh bhuqf smF itk nf sky. coxF hoeIaF. sRI atl ibhfrI vfjpfeI dI agvfeI hyT Bfjpf aqy 17 hor pfrtIaF dI srkfr bxI. sRI vfjpfeI ny sbMD suDfrx leI dlyrfnf kdm cuky.ies pRikiraf ƒ zf[ mnmohn isMG dI srkfr ny jfrI riKaf.hux Bfrq aqy pfiksqfn srkfrF dy sFJy Xqnf sdkf 23 dsMbr qoN donF dyÈF ivckfr aMimRqsr-lfhOr bws syvf ÈurU ho rhI hY.agly mhIny aMimRqsr-nnkfxf sfihb bws-syvf ÈurU hox dI vI sMBfvnf hY. 20 PrvrI 1999 ƒ idlI-lfhOr bs syvf ÈurU hox vyly sRI vfjpfeI Kud pihly idn aMimRqsr qoN ies bws ivc bYT ky gey sn. sMsfr Br df ipRMt aqy ielYktRfink mIzIaf aMimRqsr aqy lfhOr puwijaf. dUrdrÈn, pI[tI[vI[ aqy anykF hor tI[vI[ cYnlF qy ieh sfrf pRogrfm iswDf tYlIkfst kIqf igaf sI. ieMnHF cYnlF qy kumYtrI krn vfilaF ny aMimRqsr aqy lfhOr dy purfxy sbMDF df aksr iËkr kIqf. inrsMdyh aMimRqsr aqy lfhOr ivc bVI nyVqf hY. donF ÈihrF dy lokF dI BfÈf, jn-jIvn aqy qihËIb ieko ijhI hY. ieDrly (cVHdy) pMjfb dy lokF ƒ lfhOr ivc GuMmidaF iPridaF ieh nhIN mihsUs huMdf ik Auh iksy dUjy dyÈ ivc hn, iesy qrHF lihMdy pMjfb dy lokF ƒ aMimRqsr GuMmidaF iPridaF Ërf vI Eprfpn nhIN lgdf. pfiksqfn dy pRiswD gËl gfiek gulfm alI kuJ vrHy pihlF aMimRqsr iek pRogrfm dyx afey sn. afpxy BfÈx ivc AunHF ieho ikhf sI ik mYƒ lfhOr aqy aMimRqsr ivc koeI Prk nhIN lgdf. ikhf jFdf hY ik lfhOr mrXfdf pRÈoqm Bgvfn sRI rfm cMdr jI dy byty lv ny rfvI (eyrfvqI) iknfry vsfieaf sI. ies df pihlf nfAu lvpur sI, jo smyN dy bIqx nfl ivgVdf ivgVdf lfhOr ho igaf. ies df Bfv hY ik lfhOr keI hËfr sfl purfxf Èihr hY.iek khfvq mÈhUr hY ik ijs ny lfhOr nhIN dyiKaF, Auh jMimaf hI nhIN. ‘‘isÌqI dy Gr`` vjoN jfixaf jFdf aMimRqsr Èihr coQy gurU sRI gurU rfmdfs jI ny awj qoN lgBg 428 sfl pihlF vsfieaf sI. gurU jI df jnm cUnf mMzI lfhOr ivKy 24 sqMbr 1534 ƒ hoieaf sI. keI iswK ivdvfnF df ivcfr hY ik aMimRqsr ivKy swcKMz sRI hirmMdr sfihb dI nINh sfeIN mIaF mIr ny rKI sI.sfeIN mIaF mIr lfhOr rihMdy sn ,AunHF dy sRI gurU arjn dyv jI nfl bhuq hI inwGy sbMD sn.lfhOr CfAuxI df nFa sfeIN mIaF mIr dy nFa AuWqy hY. mhfrfjf rxjIq isMG dy rfj dI rfjDfnI BfvyN lfhOr sI, pr aMimRqsr ƒ vI smr kYpItl bxfieaf hoieaf sI. mhfrfjf dy rfjkfl smyN lfhOr aqy aMimRqsr ivckfr nyVqf afeI. mhfrfjf Kud aksr aMimRqsr afieaf krdy sn, Auh guru Gr dy bVy hI ÈrDflU Èn,aqy AunHF ny hI ÈRI hirmMMdr sfihb Auqy son-pwqry cVHfey,ijs kfrn ies pfvn asQfn ƒ golzn tYPl vI ikhf jfx lgf. iesy smyN dOrfn aMimRqsr AuqrI Bfrq df iek pRmuwK kyNdr bixaf. aMgryË rfj smyN vI ieh nyVqf bxI rhI. axvMzy pMjfb ivc sB qoN pihlI rylvy lfeIn aMimRqsr, lfhOr qy mulqfn drimafn 1859 ivc mukMml hoeI aqy ryl syvf ÈurU hoeI. ies AuprMq hI pMjfb qoN dyÈ dy bfkI BfgF ƒ rylvy lfeInF bxIaF aqy ryl syvf ÈurU hoeI. dyÈ vMz qoN pihlF lfhOr aqy aMimRqsr pMjfb ivc afËfdI leI sMGrÈ dy muwK kyNdr rhy aqy donF QfvF qy aksr aMgryË sfmrfj ivruwD muËfhry huMdy rhy. ieh dono Èihr pMjfbI sfihqk aqy siBafcfrk srgrmIaF dy kyNdr vI rhy. agsq 1947 ivc dyÈ vMz kfrn ienHF donoN ÈihrF df afpsI irÈqf tut igaf. lfhOr pwCmI pMjfb dI rfjDfnI hox kfrn pihlF nfloN ijafdf ivksq hoieaf hY, jdo ik dyÈ vMz kfrn aMimRqsr ƒ hr pwKoN kfPI Dwkf lwgf. BfvyN vfhgf srhwd qoN aMimRqsr aqy lfhOr ieko ijhy Pfsly qy 26-26 iklomItr dUr hn, pr srhwd nyVy hox dy bhfny aMimRqsr dy ivkfs vwl nf Bfrq srkfr ny koeI iDafn idwqf aqy nf hI pMjfb srkfr ny jdoN ik lfhOr df bhuq ivkfs hoieaf hY.ies smyN pfiksqfn dy hr pRmUK lIzr, aPsr qy amIr afdmI df iek Gr lfhOr ivc hY.
dyÈ vMz ipCoN donF dyÈF ivckfr pihlI ryl syvf aMimRqsr qy lfhOr drimafn ÈurU hoeI. ies smyN donF dyÈF ivc sVk rfhIN rsqf vI aMimRqsr aqy lfhOr vflI jrnYlI sVk hI hY. ijs rfhIN sRI vfjpfeI pfiksqfn gey sn.aMimRqsr -lfhOr bws syvf ieh iek nvIN ÈurUafq hY. afs hY ik ies nfl donF dyÈF dy afpsI sbMD vwDxgy. aMimRqsr aqy lfhOr dI nyVqf nfl dovF dyÈF ivc nyVqf hor vDy gI. afpsI ipafr vDygf, ivÈvfs vDygf, imwqrqf vDygI. afmIn. qÉq sRI hËUr sfihb dy cyarmYn zf: psrIcf ny sRI hirmMdr sfihb mwQf tyikaf aMimRqsr, 19 dsMbr - qÉq swcKMz sRI hËUr sfihb abcl ngr gurduafrf borz dI pRbMDkI kmytI dy cyarmYn zf: plivMdr isMG psrIcf ny kl ieQy swcKMz sRI hirmMdr sfihb dy drÈn kIqy aqy mwQf tyikaf. sUcnf dÌqr ivKy ÈRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dy pRDfn jQydfr avqfr isMG ny AunHF ƒ isropfE bKiÈÈ kr ky aqy sRI drbfr sfihb df iek mfzl dy ky snmfinq kIqf. zf: psrIcf ny ÈRomxI kmytI qoN qÉq sRI hËUr sfihb dy pRbMD, iswK Drm dy pRcfr aqy sRI gurU gRMQ sfihb jI gurgwdI idvs dI qRYÈqfbdI dy smfgmF leI sihXog dI mMg kIqI, jQydfr avqfr isMG ny hr qrHF dy sihXog df Brosf idqf. zf: psrIcf ny dwisaf ik qRYÈqfbdI dy smfgmF aqy nFdyV Èihr dy ivkfs qy suMdrIkrn leI 817 kroV rupY rwKy gey hn. nFdyV df hvfeI awzf qy rylvy styÈn df ivkfs qy suMdrIkrn, Èihr dIaF sVkF cOVIaF krn aqy iek mfzrn ÈfipMg plfËf dI AusfrI krn df pRfjYkt iqafr kIqf igaf hY. ies smyN ÈRomxI kmytI dy mYNbrfn s[ rfijMdr isMG mihqf, s[ AuNkfr isMG ÈrIPpurf, bIbI ikrnjoq kOr qy skwqr s[ hrbyaMq isMG hfËr sn. gFDI dy nËdIkI irÈqydfr ƒ dobfrf jylH sËf blivMdrpfl isMG Éflsf (sYn ÌrFissko bya) iswK kOm nfl DoKf krn, iswK Drm ivruwD apmfn BrI ÈbdfvlI vrqx aqy Bgq isMG aqy Ausdy sfQIaF ƒ ÌFsI duafAux ivc aihm BUimkf inBfAux vfly mohndfs gFDI dy 55 sflf irÈqydfr XogyÈ gFDI ƒ bxdf tYks nf dyx dy jurm ivc siqkfr Xog jwj mfritn jYnikMË ny EklYNz adflq ivc, do sfl dI sÉq kYd df hukm kIqf hY . ies qoN ielfvf Ausƒ cfr hËfr zflr jurmfnf vI Brnf peygf . kuJ sfl pihlF vI XogyÈ cox ÌMzF dI hyrfPyrI dy msly ivc sËf Bugq cuwikaf hY . hux vflI sËf lompok dI kyNdrI jylH ivc BugqxI peygI . amrIkf df ieh kfƒn hY ik jdoN vI koeI ivakqI ds hËfr zflr jF Aus qoN vD dI rkm ƒ bYNk jF iksy ivwqI sMsQf rfhIN iksy vI iksm df lYx dyx krdf hY qF tYks ivBfg ƒ AusdI irport krnI huMdI hY . pr tYks ivBfg ƒ DoKf dyx vfly ds hËfr zflr qoN kuJ Gwt rkm df lYx dyx krky tYks corI krdy hn pr bYNk aqy hor ivwqI sMsQfvF iesdI irport isDy tYks ivBfg ƒ kr dyNdy hn . iesy krky afr aYs aYs dy nwQU rfm gozsy rfhIN kql kr idqy gey gFDI df ieh irÈqydfr kfbU afieaf . XogyÈ adflq ƒ ieh sfbq nhIN kr sikaf ik Ausny ieh lYx dyx ikAuN kIqf . bYNk vwloN ÈwkI irport hox qy tYks ivBfg, zrg ienPorsmYNt aqy iemIgryÈn ivBfg ny XogyÈ ivruwD pVqfl kIqI aqy Aus ivruwD kys iqafr kIqf . |
|||||||||||||||
© 2003, Sanjh Savera. All Rights Reserved. info@sanjhsavera.com Here We Grow Again |
||||||||||||||||