
6 sflF qoN njLrbMd iswK XUQ amrIkf dy afgU hrpfl isMG cImf nUM irhfa
krn dy hukm
kYlyPornIaf: (husn lVoaf bMgf) iswK
XUQ amrIkf dy cfr sflF qo rhy pRDfn s: hrpfl isMG cImf nUM Cy sfl
jylHF
ivwc kwtx qoN bfad somvfr 1 dsMbr nUM 9 srkt kort sYnPrFissko nUM AunHF
nUM irhfa krn dy hukm jfrI kIqy. iewQy ieh vrxnXog hY ik hrpfl isMG nUM
irhfa krn qoN bfad dUsry idn iemIgRysLn dy dPqr gey nUM PV ilaf sI bfd
ivwc s: cImf nUM vwK-vwK jylHF ivwc rwiKaf igaf ijnHF ivwc bykrsPIlz,
mYirsvYl aqy sYnhyly muwK hn. ipClI PyrI dOrfn sLoRmxI akflI dl dy pRDfn
ismrnjIq isMG vI AunHF nUM jylH ivwc imly sn pr ies qfjf PyrI dOrfn
ieQoN dI ieMmIgRysLn ivBfg ny AunHF nUM imlx nhI sI idwqf. ies kys ivwc
s: hrpfl isMG cImf qy Auhnf dI pqnI rfjivMdr kOr aqy dUsry pfsy amrIkf
dI iemIgRysLn ivBfg sI jo ik ies kys dI pYrvfeI kr irhf sI. s: hrpfl
isMG cImf iewk vkIl sI jo 1987 ivwc ivwc aYsosIeysLn df mYbr vI irhf. s:
cImf 1990 ivwc pihlF vI amrIkf afey sn qy 1997 ivwc vfips ieMzIaF gey qF
eyarport qy gey qF ieMzIaF gOrimMt vloN AunHF nUM cuwikaf igaf. 1993
ivwc AuhnF nUM jmfnF qy irhf kIqf igaf qy iPr Auh amrIkf cV afey.
ies qrHF kwl sYnPrFissko dI 9 srkt
kort dy mfnXog jwj john[tI[nUnYn dI afpxI rfey idMidaF s: hrpfl isMG
cImf dy kys pRqI ikhf AuhnF dI pnfh df kys mnjUr hoxf cfhIdf hY Aus nUM
zYpotysLn nhI lwgxI cfhIdI ikAu ik Bfrq srkfr vloN AuhnF nUM tfrcr kIqf
igaf sI. AunHF irport ivwc ikhf ik AunHF dy iewQy rihx nfl amrIkf dI
sikArtI nUM koeI Kqrf nhI hY.
ies irhfeI dy hukm pRqI s: ismrnjiq
isMG mfn pRDfn sLRomxI akflI dl aMimRqsr, jon isMG igwl, s: jsivMdr
isMG, qyijMdr dusFJ, zf:pRqIpfl isMG, s:urjIq isMG Jfnpur, bUtf isMG aqy
hor iswK XUQ amrIkf qy ihqYsLIaf ny KusLI df iejLhfr kIqf hY.
Buwlr qy zbl eyjMtI df dosL
ieMglYNz:
ieMglYNz qoN CwpdI iewk nfmvr aKbfr "afvfijL pMjfb" dy numfieMdy suKdyv
isMG vloN 1-7 akqUbr 2003 vfly aMk dy sPf nMbr 5 qy CpI iewk snsnIKyjL
Kbr ivwc iliKaf iga hY ik amr isMG Buwlr zbl eyjMtI df kMm krdf hY. ies
Kbr ivwc spwsLt lPjLF ivwc iliKaf hoieaf hY ik "pMjfb dy aYzIsLnl
zfierYktr jnrl ny afvfij pMjfb dy pwqrkfr nMU dwisaf ik amr isMG Buwlr
srkfr df qnKfh pRfpq eyjMt hY". Kbr anusfr sR[Buwlr "rfa" df eyjMt
hY aqy ies ny kYnyzf ‘c rihMdy KfVkUaF dIaF ilstF BfrqI KuPIaf aiDkfrIaF
nMU sONp ky motIaF rkmF hfsl kIqIaF hn. ies Kbr ivwc KdsLf kIqf igaf hY
ik ieMzo knyzIan dy sMpfdk sR[ qfrf isMG hyar dy kql ‘c vI Buwlr df hwQ
ho skdf hY ijs bfry knyzIan aiDkfrI jFc kr rhy hn.
hrb DflIvfl vloN isafsq qoN sMinafs
aOtvf:
(sFJ svyrf) kudrqI soimaF dy mMqrI sRI hrb DflIvfl ny awj isafsq qoN
asqIPf dy irhf hF ik mYN afpxy pRIvfr nfl hor vkq gujLfrnf cfhuMdf hF
aqy vYnkUvr siQq vpfr dI dyKBfl krnf cfhuMdf hF. DflIvfl ny ikhf ik mYN
12 dsMbr nMU kYbint qoN asqIPf dyvFgf ijs idn kYnyzf dy nvyN pRDfn mMqrI
pfl mfritn shuM cuwk rhy hn. vrnxXog hY ik hrb DflIvfl nMU mfritn vloN
kYbint ivwc lYx dI koeI sMBfvnf nhIN hY pr DflIvfl ny ikhf ik asqIPf dyx
nfl kYbint ivwc nf rihx df koeI sbMD nhIN hY. DflIvfl ny ikhf ik mYN 6
mhIny pihlF mfritn nMU dws idwqf sI ik mYN rfjnIqI ivwc hor idlcspI nhIN
rwKdf. Ausny ikhf ik lIzrisLp dOV ivwc vI mYnMU kircIan ny hI dbfa pf ky
rfjLI kIqf sI.
ismrnjIq
isMG mfn jI dI kYnyzI PyrI
sLoRmxI akflI dl aMimRqsr dI kYnyzf ivwc (trFto dI
sLfKf dI) jQybMdI qrPoN smUh gurU dIaF sMgqF ijhnF ny Kfs krky rYkszyl
aqy AuntfrIE Kflsf drbfr ivwc hfjLrI Br ky pMQk ivcfrF dI sFJ ivwc ihwsf
ilaf aqy Aus sfry ryizAu tYlIvIjLn aqy aKbfrI mIzIey df DMnvfd krdy hF
ijhnF ny pMQ dy drd dI avfjL aqy pRogrfm sMgqf qwk phuMcfey hn. sfry
siqkfrXog pMQ drdI isMGF aqy pqvMqy swjxf ivwcoN W.S.O dy
numfieMdy-gurbKsL isMG mwlI aqy zf: amrjIq isMG vfisLgtn dy nfm Kfs
vrxnXog hn. 22 nvMbr nUM gurU GrF ivwc ivcfrF qo bfad brYmtn ivKy s:
qfrf isMG bYs dy spuqr s: POjf isMG bYs dy gRih ivKy bYTk hoeI ijQy ik
s: ismrnjIq isMG mfn jI qo ielfvf qfimlnfzU dy M.P zfktr V. Saroja M.D
vI hfjLr sn ijhnf ny ik vKrI qOr qy rfq nUM hotl ivwc rihx nflo pMjfbI
BrfvF nfl ivcfrF krn nUM pihl idwqI aqy ies bYTk ivwc zf: vI[srojf ny
ikhf ik iksy vI Gt igxqI nfl kydr srkfr nUM koeI hmdrdI nhI aqy afpxy
hwkF qy pihrf dyxf hr iewk Gt igxqI df hwk hY aqy qrwkI dy pRogrfm
AulIkxf rfj srkfrF dI ijMmyvfrI hY aqy ijwQy rfj srkfrF df insLfnf spsLt
nf hovy AuwQy pUrI KusLhflI sMNBv nhIN. AuhnF Kfs krky KyqI-tYknIkl
ividaf aqy mYzIkl PIlz vfry XojnfbwD qrIky nfl qrwkI vfry qfillnfzU bfry
dwisaf aqy vfiedf kIqf ik jy pMjfb dI DrqI qy aYsy pRogrfm AulIky jfx qF
qfimlnfzU vloN hr sMBfvq sihXog idwqf jfvygf aqy AuhnF nfl zf: amrjIq
isMG visLgtn vfilaf ny bhuq aihm msilaf qy ivcfrF kIqIaf. s: ismrnjIq
isMG mfn jI ny Bfrq pfiksqfn dI pMjfb sUby nfl lgdI srhwd qy kMizaf
vfLlI qfr nUM ivCfAuxf iswKF nfl ivkqry aqy swLkI kfrvfeIaF
dwisaf ik
sLfied Bfrq srkfr nUM iswKF aqy pMjfbIaF Auwpr apxq df XkIn nhI irhf.
dUsry 1925 ivwc bxI iswKF dI pfrlImYNt(jo ik BfrqI pfrlImYt qoN 10 sfl
pihlF bxI) Aus dI ielYksLn nUM GtIaf bhfnybfjI nfl awgy pfeI jfxf
lokqMqrI isDfqf nfl iKlvfV dwisaf aqy ies gwl Aupr jLor idwqf ik awj
iswK sMsfr dy hr ihwsy ivwc vsy hoey hn aqy Aus iswKF dI pfrlImYt ivwc
ivdysLF ivwc vsdy iswKF nUM ZukvI numfieMdgI dyxI bhuq jrUrI hY aqy
AuhnF ikhf ik ik af rhIaf iswK pfrlImYNt coxF ivwc jy AuhnF nUM syvf
imlI qF sMsfr Br ivwc vsdy BrvI afbfdI dy iswK hlikaF nUM bxdI
numfieMdgI dyx leI Auprfly kIqy jfxgy.
AuprMq 29 nvMbr sincrvfr nUM vfpsI qy pMQk ivcfrF leI
iekwqrqf s: joigNdr isMG bYs(jQydfr sLRomxI akflI aMimRqsr) dy gRih ivKy
hoeI ijwQy ik AuhnF trFto iekfeI dy ivMg nUM prvfngI idwqI aqy ivdysLF
ivwc pMQk soc nUM jQybMdk qOr qy pwikaf krn dI pRyrxf idwqI aqy vfiedf
kIqf ik iswKF dy hwkf dy sMGrsL vfry hmysLF insLkfm ho ky XqnsLIl rihxgy
aqy ivdysLF ivwc ijwQy vI iswK sMgqF bulfAuxgIaf Auh hfjLrI Brn dI
kosLsL krngy aqy Kfs krk ykYnyzf ivwc pfrlImYNt ivwc hr sfl ivsfKI qy
kIqy jFdy pRogrfm Aupr bulfAux qy vI jrUrI hfjLrI Brn dI kyisLsL krngy.
ivdf hox qoN pihlF qfimlnfzU dy aYm[pI[ mYzm
vI[srojf[aYm[zI[ ny hwQ joV ky sfry isMGF df DMnvfd kIqf ik pMjfbI iswK
BrfvF qo imilaf ipafr aqy siqkfr dI pRsMsF krn leI AuhnF pfs lPj nhI aqy
ies ipafr aqy siqkfr nUM Auh hmysLF Xfd rwKxgy.
rfjnIqIk ipV ivwc iswK afgUaF
sLlfGf Xog soc qoN kMm ilaf
iswKF dI hmfieq vfly afgU ijwqy
kfrtyrt dy zYmokryizk afgU ijwqy
brilMgtn dy iswKF dI hmfieq hFsl krn
vfly rIpblIkn jyqU rhy.
kfrtryt: Gwt igxqIaf ijs vI
dysL ivwc mrjLI hox jIvn jIx vfsqy Aus nUM bhuq isafxp aqy sUJ qoN kMm
lYxf pYNdf hY. ies vfr inAUjrsI aqy pYnsYlvfnIaF dy iswKF ny afpxI sUJ
dI ijhVI prdrsLnI kIqI Auh kOm dy cMgy BivwK leI iewk mhwqvpUrn kdm
jfixaf jFdf hY.
ies vfr iswK afgUaF ny ijwQy ijQy kNYzIzytF dI pujIsLn
nroeI sI AuQy AunHF AumIdvfrF dI hmfieq kIqI. iswK afgUaF ny pfrtI nfloN
afgUaF dI pujIsLn nUM ijafdf qrjIh idwqI. ieh iswK lIzrF dI AusfrU soc
df vDIaf ivKfvf sI . ikAu ik ies nfl ijwQy iswK amrIkI lIzrF qoN afpxy
hwkF leI mfx nfl kMm krvf skdy hn AuQy amrIkI afgU vI iswKF dy nyVy
lwgxgy.

kfrtyrt ijQy iswK BfeIcfrf BfrI igxqI ivwc rihMdf hY
AuQy srdfr hridafl isMG jOhl ijhVy iswK BfeIcfry leI hwz BMnvI dOV Bwj
krdy hn qy zYmokryizk AumIvfrF nUM iewk pRIqI Boj vI idwqf sI aqy iewk
PMz ryijMg df aXoijq vI kIqf sI.ies PMz ryijMg ivwc kfrtyrt dy iswK
BfeIcfry aqy hor BfrqI vIrF ny kfPI AuqsLfh idKfieaF sI. dsLmysL drbfr
dy krIb krIb sfry hI kmytI mYNbrF ny ies ivwc ihwsf ilaf jdoN ik isMG
sBf vloN vI srdfr jsjIq isMG sLfml hoey. srdfr hridafl isMG jOhl ijMLnHF
ny 100 dy krIb vot df bMdobsq krky idwqf AuQy Auh vDfeI dy hwkdfr hn.
ies dy nfl hI kfrtyrt dy sfry pMjfbI votrF nUM vI ies dI mubfrkvfd hY
ijMnHF ny votF qy dsqK krky afpxIaF votF d vrqoN kIqI. pMjfbIaF dI
hmfieq hfsl krn vflf zYmokryzk sfry df sfrf grup zbl igxqI ivwc ijwq
igaf hY.
iswK hlikaf ivwc siqkfiraf jfx vflf iPlfzYlPIaf df
myar swT hjLfr votF nfl ijwiqaf
iPlfzYlPIaf-ieQoN dy myar
dI coNx iswK hlikaF ivwc bhuq hI mhwqvpUrn mMnI jf rhI sI. myar dy ahudy
qy cly af rhy myar dy dubfrf cuxy jfxf iswKF leI bhuq lfhybMd mMinaF jf
irhf sI aqy iswKF dIaF ieh AumIdF bhuq sLfno sLokq nfl sfkfr hoeIaF qy
iPlfzYlPIaf dy myar siqkfrXog jon strIt bhuq sLfndfr ijwq nfl jyqU
rhy sn. ieQyy ieh dwsxf bhuq Xog hoeygf ik imstr jon strIt jo ik
iewk zYmokryt hn iswKF
pRqI bhuq AusfrU ivcfr rwKdy hn. ipCly idnIN sLromxI
akflI dl (a)dy pRDfn srdfr ismrnjIq isMG mfn amrIkf afey sn qF AuhnF ny
imstr jon strIt nfl mulfkfq kIqI sI. Aus smy imstr jon ny srdfr mfn hurF
nUM ieh Brosf dvfieaf sI ik iswKF dy msilaF ijMnHF ivwc ikrpfn df muwdf
muwK sI bfry pUrI sMjIdgI nfl kMm krky iswKF nUM ikrpfn pihn ky tYksI
clfAux aqy afm GuMmx iPrn leI kfnUMnI afigaf pRdfn krvfAuxgy.
brilMgtn- ieQoN prfpq
hoey smfcfr anusfr ieQy rIpbilk df plVf BfrI irhf hY. myar smyq sfry
kONsl mYNbr aqy ielfky dI styt sYnytr cox mYdfn ivwc jyqU ho ky inqrI
hY. iewQy vI iswKF dI soc aqy cox ivwc pfrtI dI cox krnf bhuq sLlfGfXog
hY. srdfr rfjibMdr isMG ivdysLF dy hor iswK afgUaF ijMnHF ivwc srdfr
bUtf isMG qoN ielfvf hor vI afgU sLfml sn dI mdq nfl rIpbilk AumId vfr
dI siQqI vDIaf dyK ky aqy rIpbilkn AumIdvfrF vloN iswKF pRqI AuhnF dy
Jukfa dyK sfry AumIdvfrF leI afpxy Gr ivwc iewk pRIqI Boj kIqf. ies mOky
qy bdysLF hurF ny aqy srdfr siqMdr isMG hurF Gr afey afgUaF nUM iswKF dy
muwK msly ijMnHF ivwc ikrpfn aqy pgVI df mudf sI bfry nUM bhuq hI ivsQfr
nfl smJfieaf. ies smy iewk PYktrI ivwc kMm kr rhy kuJ isMGF bfry vI
dwisaf igaf ik Auh afpxy kMmF qy pwgF bMn ky jFdy hn AuwQy AunHF nUM
pwgF Auqfr ky topI pihnx dI hdfieq kIqy jfx dI AumId hY. iswK afgUaF ny
mMg kIqI ik ies kys ivwc Auh awgy ho ky iswKF dI mdq krn qF sfry
rIbpilkn afgUaF ny joLrdfr sLbdF ivwc vfadf kIqf ik Auh aijhf nhI hox
dyxgy. ies ivwc AunHF dI pUrI pUrI mdq krn. iewQy vI sfry AumIdvfr
ijMnHF nUM iswKF dI hmfieq hfsl hY jyqU rhy hn.
kl
dIaF KbrF