|
|
|||||||||||||||||||
|
knyzIan aKbfr nvIs nMU Bfrq jfx df vIjLf dyx qoN ienkfr krn sdkf Bfrq srkfr nMU iPtkfrF “Kfilsqfn” dI vkflq krnf koeI gYrkfnMUnI nhIN[[[[suKimMdr isMG hMsrf
sR[ hMsrf ny ikhf
ik sMn 1984 ivwc jdoN drbfr sfihb qy Bfrq srkfr vloN hmlf kIqf igaf
qF Auh 21 sflF dI Aumr dy sn, aqy AunHF nMU ies hmly ipwCy cwl rhI
isafsq bfry koeI igafn nhIN sI. pr ies hmly ny AunHF nMU JMjoV ky
rwK idwqf aqy ies bfry jfxkfrI hfisl krn dI koisLsL kIqI. AunHF
dwisaf ik sRI drbfr sfihb Aupr Bfrq srkfr vloN kIqy POjI hmly qoN
bfad kIqI GoK qoN pqf lwgf ik Bfrq ivwc iswK burI qrF gulfmI dI cwkI
ivwc ipws rhy hn. ieh vI pqf lwgf ik Bfrq dI afjLfdI qoN bfad srkfrI
Purmfn jfrI krky Bfrq dy ihMdU hukmrfnF ny iswKF nMU ikRmInl krfr
idMidaF ienF nMU AuWcy ahudy dyx qoN vrijaf sI. iehI kfrx hY ik iswK
ipCly vIh sflF qoN sR[ hMsrf ny jUn 1984 ivwc sRI drbfr sfihb Aupr Gfqk hmly, nvMbr 1984 ivwc idwlI aqy afs pfs dy ielfikaF ivwc iswK kOm df kqlyafm, hjLfrF iswKF df ihrfsq ivwc kql aqy sR[ jsvMq isMG KflVf dy pMjfb pulIs vloN kIqy gey vihsLIafnf kql df iensfP mMigaf hY. sR[ hMsrf ny bVI dlIl aqy qrk nfl sLFqImeI ZMg nfl iswK kOm dy afjLfd dys “Kfilsqfn” dI vkflq kIqI hY. sR[ hMsrf ny ikhf ik agr Bfrq srkfr ny mYnMU vIjLf ies krky nhIN idwqf ik mYN iswK kOm leI vwKry dysL Kfilsqfn dI vkflq krdf hF qF ieh hor vI hYrfnI vflI gwl hY ikAuNik zYmokRYitwk ZFcy aMdr sLFqIpUrx alfiedgI dI gwl krnI gYrkfnMUnI nhIN hY. suaflF dy juafb idMidaF sR[ suKimMdr isMG hMsrf ny ikhf ik iewk pwqrkfr nMU Ausdy ivcfrF dy afDfr qy vIjLf nf dyxf, pwqrkfrI nfl Dwkf hY, Gor byiensfPI hY. pwqrkfrqf lokqMqrqf df qIsrf QMm mMinaf jFdf hY pr Bfrq dy hukmrfn pwqrkfrqf nMU afpxy ivcfrF anusfr Zflx ivwc XkIn rwKdy hn. ivroDI ivcfrDfrf vfly pwqrkfr df ienF nMU dysL ivwc dfKlf vI mMnjLUr nhIN hY. suKimMdr isMG hMsrf ny pwqrkfrF dy iewk hor suafl df juafb idMidaF ikhf ik kFslyt dPqr nMU pRImIar dy dPqr vloN hI kfgjfq Byjy gey sn qy AunHF ny hI mYnUM vIjLf ienkfr df sMdysL idwqf hY, pr kFslyt ny pfsport Aupr mohr lfAux qoN bgYr hor koeI kfrx nhIN dwisaf.
suKimMdr isMG hMsrf aqy keI hor mnuwKI aiDkfr sMgTn, ijMnF ivwc aYmnYstI ieMtrnYsLnl, eysLIaf vfc aqy vrlz iswK afrgynfeIjysLn ny ipCly keI sflF qoN iewko suafl bfr bfr duhrfieaf hY ik afpxy afp nMU sMsfr dI sB qoN vwzI zYmokRysI df Brm pflx vfly dysL Bfrq nMU kI CupfAuxf pY irhf hY? ikAuN Bfrq ajy vI mnuwKI aiDkfr sMgTnF aqy pwqrkfrF dy Bfrq aqy pMjfb jfx qy pfbMdI lf irhf hY? Bfrq df mnuwKI aiDkfr sMgTn aqy pwqrkfrF nMU Bfrq dy vwK vwK ihwisaF ivwc jfx qoN rokxf iehI iswD krdf hY ik Bfrq srkfr df mnuwKI aiDkfrF pRqI irkfrz bVf GtIaf aqy sLrmnfk hY.
pwqrkfrF ny suafl
kIqf ik agr hux AunHF nMU vIjLf dy idwqf jfdf hY qF kI Auh pRImIar
nfl tRyz imsLn qy jfxf cfhuxgy qF suKimMdr isMG hMsrf ny dwisaf ik
BfvyN mYN vIjLf lYx vfsqy pRImIar dy stfP nMU pfsport aqy hor
loVINdy kfgjfq dy idwqy sn pr myrf ies dOry dOrfn jfqI surwiKaf,
icMqf df ivsLf jrUr irhf hY. ies bfry mYN pRImIar dy stfP nfl vI gwl
kIqI sI aqy ajy ivcfrF cwl hI rhIaF sn ik vIjLy df
BfvyN ik Bfrq srkfr nMU sflF bwDI cwlx vfly axKIlf pMjfb ryzIE aqy tYlIivjLn pRogRfmF dI Evrton hjLm krn ivwc bVI musLkl rhI hY, pr sR[ hMsrf afpxy ivcfrF pRqI idRV rhy. Bfrq srkr aksr afey idn afpxy afp nMU sMsfr dI sB qoN vwzI zYmokRysI hox dI zONzI ipwt rhI hY pr iesdy bfvjUd ieh iewk aKbfr nvIs nMU vIjfL dyx qoN ienkfr krn ivwc koeI sLrm mihsUs nhIN kr rhI. sLfied iesy krky ik sR[ suKimMdr isMG hMsrf ny Bfrq srkfr dy PrybI ivcfr pRcfrn nMU qrjIh nhIN idwqI aqy afpxy AusfrU kOmI ivcfrF pRqI idRV rhy. sR[ suKimMdr isMG hMsrf ny Bfrq srkfr vloN vIjLf ienkfr krn qoN bfad afpxy ibafn ivwc ikhf hY ik iksy vI zYmokRyitwk ZFcy aDIn hr iewk nMU afpxy ivcfr rwKx aqy pRcfrn df aiDkfr hoxf cfhIdf hY. ieh hwk iksy dI hkUmqI dKlaMdfjLI qoN rihq hoxf cfhIdf hY. sR[ hMsrf ny AuntfrIE dy pRImIar zfltn mgYntI nMU arjL kIqI hY ik Auh Bfrq srkfr dy mnuwKI aiDkfr irkfrz df inrIKx krn qoN bfad hI Aus dysL nfl afpxIaF vpfrk sFJf df islislf sLurU krn. sR[ hMsrf ny pRImIar nMU Xfd krvfieaf hY ik sfzy do ajoky pRDfn mMqrIaF ny hfl ivwc hI cIn nMU mnuwKI aiDkfr pRqI suafl kIqy hn. Bfrq df mnuwKI aiDkfr irkfrz, cIn nfloN koeI ijafdf suKfvF nhIN hY. AunHF ikhf ik Bfrq nMU vI mnuwKqf Aupr kIqy jLulmF leI AuWqrdeI hoxf cfhIdf hY. ies mOky suKimMdr isMG hMsrf dy nfl vrlz iswK afrgynfeIjysLn dy sfbkf nYsLnl pRDfn sR[ ieMdrjIq isMG bwl, vrlz iswK afrgynfeIjysLn dy mOjUdf nYsLnl pRDfn gurpRIq isMG bwl, AuntfrIE Kflsf drbfr izksI roz gurduafrf sfihb dy cyarmYn sR[ avqfr isMG pUnIaf, AuWp pRDfn kuldIp isMG lwCV aqy AuntfrIE iswK aYNz gurduafrf kONsl dy cyarmYn sR[ hrbMs isMG jMzflI mOjUd sn. ienF qoN ielfvf awj dI afvfjL ryzIE pRogRfm dy sMcflk suKdyv isMG igwl ny vI ies pRYWs kfnPrMs ivwc sLmUlIaq kIqI.
pRYWs kfnPrMs qoN
bfad vrlz iswK afrgynfeIjysLn dy pRDfn sR[ gurpRIq isMG bwl ny ikhf
ik Bfrq srkfr ijs dy hwQ mfsUm lokF dy lhU nfl rMgy hoey hn, Auh
afpxy hwkF leI sMGrsL kr rhy lokF nMU brdfsLq nhIN kr skdI. AunF
ikhf ik ijhVy lok hvfeI gwlF krdy hn ik kflI sUcI Kqm kr idwqI jF
krvf idwqI hY, KfilsqfnI ivcfrDfrf vfly pMjfb af ky vyKx afid afid,
AunHF dIaF KoKlIaF dlIlF df pfj Kuwl igaf hY ik Bfrq srkfr dIaF
sOVIaF nIqIaF, iswK kOm dy hwkF dI gwl krn vfilaF vfsqy AuvyN hI
brkrfr hn. AunHF Bfrq srkfr dI inKyDI kridaF ikhf ik AuntfrIE dy
pRImIar zfltn mgYntI dy tRyz imsLn lY ky Bfrq aqy
AuntfrIE iswK aYNz gurduafrf kONsl dy cyarmYn sR[ hrbMs isMG jMzflI ny ies mOky ikhf ik Kfilsqfn dI sLFqmeI ZMg nfl gwl krnI gYrkfnMUnI nhIN hY. ieh gwl Bfrq df suprIm kort vI mMndf hY iPr iksy pwqrkfr nMU afpxI izAUtI inBfAuNidaF aijhIaF bMdsLF lfAuxf AuWkf hI jfiejL nhIN hn. sR jMzflI ny ikhf ik BfrqI hkUmq vloN iswKF Aupr ivsLvfsL nf kIqy jfxf mMdBfgf hY. AunHF ikhf ik iswK kOm ny Bfrq leI jo kurbfnIaF kIqIaF Ausdf koeI sfnI nhIN hY. idwlI qKq qyy kfbjL sLkqIaF nMU iswK kOm df ieqhfs nhIN Buwlxf cfhIdf. sR[ jMzflI ny AunHF Btk rhIaF rUhF nMU vI qfVnf kIqI ijhVIaF aKbfrI ibafnF rfhIN iswK kimAUntI ivwc jLihr GolH rhIaF hn. AuntfrIE Kflsf drbfr izksI roz gurduafrf sfihb dy cyarmYn sR; avqfr isMG pUnIaf ny ikhf ik Bfrq srkfr lokF dy ihwqF df iKlVfV kr rhI hY. sfnMU Bfrq jfx df sLONk nhIN hY pr agr koeI pwqrkfr pRImIar dy vPd nfl jf ky afpxy pwqrkfirq PrjL inBfAuxy cfhuMdf hY qF Bfrq srkfr nMU aijhf kmInf rveIaf nhIN sI apnfAuxf cfhIdf. AunHF ikhf ik ijhVy ivkfAU ibrqIaF vfly lok kwCF mfrdy iPrdy sI ik Auh sR[ hMsrf nMU Bfrq jfx qoN bfad Cwj ivwc pf ky Cwtxgy, Auh smJ lYx ik ivwkx vfilaF dy muhFdry quhfzy vrgy huMdy hn hMsry vrgy nhIN. quhfzI soc df pYmfnf, suKimMdr isMG hMsrf dI kOm pRqI soc nMU mfpx jokrf nhIN hY. swjxo, ivwkx vflIaF rUhF isrP ivwk hI skdIaF hn, kOmF df kuwJ sMvfr nhIN skdIaF. AuntfrIE Kflsf drbfr izksI roz gurduafrf sfihb dy vfeIs pRDfn kuldIp isMG lwCV ny ies pRYWs kfnPrMs qoN bfad suKimMdr isMG hMsrf dI suafl juafb krn dI Xogqf qoN pRBfivq huMidaF ikhf ik ieKlfkI igrfvt df isLkfr ho cuwky, Bfrq srkfr dy JolI cuwk kI jfnx ik sfzy insLfny qF asmfn dIaF bulMdIaF nMU CUMhdy hn. awj dI afvfjL ryzIE dy sMcflk suKdyv isMG igwl ny ies pRYWs kfnPrMs qoN bfad ikhf ik iswK kOm gulfmI dy sMglF ivwc jkVI peI hY ijs nMU afjLfd krvfAux leI iswK kOm nMU isr joV ky bihxf cfhIdf hY. Kflsf pMQ nfl ivsLvfsLGfq krn vfly pMQk doKI aqy gwdfr ruldy df hsLr Xfd rwKx sUrj ciVaf dyK ky AuwlU Gbrfvy dyKo pMQ dy gwdfrF nUM gdfr ruldf Bfvy rfsLtrI iswK sMgq Bfrq ivwc vsnIk iswKF smyq qmfm Gwt igxqIaF df nfmo insLfn imtf ky ihMdU rfsLtr dI muwdeI BfrqI jnqf pfrtI aqy ies dy kwtV iPrkfpRsq ivMg rfsLtrI surwiKaf syvk sMG dI CotI BYx hY ijs rfhIN ihMdUqvIaF df Boly Bfly iswLKF nUM afpxy jfl ivwc Psf ky AuhnF dI soc df bRfhmxIkrn krn leI vrqx df mnsUbf sI . iesy hI rfsLtrI iswK sMgq df PIlHf ruldf pitafly vflf hY . ijs nUM iesdy mflkF ny KfilsqfnI Kymy ivwc sMnH lgfAux df kMm sONipaF hoieaf hY . ijs aDIn ies ny kYnyzf ivwc vwzI pwDr qy Kfilsqfn dI lihr df nuksfn kIqf hY . AuprMq Aukq iswK mfrU kMm ies ny ieMglYNz ivwc sLurU krn dI koisLsL kIqI sI . ieMglYNz dy nfmvr iswK afgUaF nUM iml ky AuhnF nUM BrmfAux , llcfAux aqy iQRkfAux dI ies ny bVI vfh lfeI . pRYPsr divMdrpfl isMG Buwlr df mddgfr aqy dmdmI tksfl df ividafrQI ds ky ieh iewQoN dy iswK afgUaF nUM imilaf pr imlx qy AuhnF ivwc Bfrq pRqI moh jgfAux dIaF momoTwgxIaF gwlF krn lwgf sfzI jfcy jd ies dy koeI vI aiVwky nf ciVaf qF iehny iswK kOm dy bydfg lIzr aqy ajLfdI dI qihrIk dy JMzf brdfr sR, ismrnjIq isMG mfn , BfeI dljIq isMG ibwtU ,dmdmI tksfl ,hor iswK sMsQfvF aqy Kfilsqfn kmFzo Pors dy pihly muKI sLhId BfeI mnbIr isMG chyVU dy pirvfr nUM bdnfm krn df dsqI pRcfr arMB kr idwqf ijs ivwc ies dy nkfbposL hmfieqIaF ny BfrI Xogdfn pfieaf . jd ies dI Kbr imlI ik ieh iPr ieMglYNz afieaf hoieaf hY qF asIN iqMnF ( qrsym isMG idAul , kuldIp isMG chyVU , lvisLMdr isMG zwlyvfl ) ny ies nUM iml ky sbk isKfAux df PYNslf kIqf . Ausy aDIn hI ies nUM bRrYwzPorz qoN bRimMGm swidaf igaf . pihlF ies dI puwC pVqfl ivlnhfl jF bRimMGm ivKy hI krnI sI . pr Aus idn gurU qyg bhfdr gurdvfrf lYstr dI pRbMDk kmytI dI cox sbMDI sLLfm swq vjy myrI ( kuldIp isMG dI ) mIitMg sI ijs krky myrf phuMcxf musLkl sI ies krky hI myry ( kuldIp isMG chyVU ) dy kihx qy hI Aus nUM lYstr ilaFdf igaf . ijwQy Aus nUM iswK afgUaF aqy sLhId pirvfrF pRqI kIqy jf rhy bkvfs bfry puwiCaf igaf qF svflF dy jvfb ididMaF ieh hr gwl qy JUTf sfbq hoieaf aqy juwqIaF df hfr puafky aKIr ivwc iehny afpxI glqI mMn leI aqy BviwK ivwc aijhf nf krn df aihd kIqf . ieh ivakqI sR ,ismrnjIq isMG mfn aqy BfeI dljIq isMG ibwtU bfry kihMdf hY ik Auh sfzy krky hI bfhr hn . ijs sbMDI ieh gurcrn isMG igwl aYzvokyt jnrl rfjsQfn df hvflf idMdf sI ik Auh sfzI pfrtI bI[jy[pI df mYNbr hY ijsny mfn sfihb df kys liVaf sI . kI ieMglYNz ivwc vkIl krn vyly torI pfrtI dy smrQk vkIl nUM puwCdy hn ik qUM ikhVI pfrtI df hmfieqI hYN ? jF kI lybr pfrtI dy smrQk vkIl torI pfrtI smrQkF ky kys nhIN lVdy ? sfrf jwg jfxdf hY ik Kfilsqfn dI jMgy ajLfdI dOrfn jUJx vfly isMGF dI hmfieq nfl qrqqfrn lok sBf hlky qoN pOxy Cy lwK lokF ny sR, ismrnjIq isMG mfn dy hwk ivwc Pqvf idwqf aqy ijs nfl AusdI jyhl coN irhfeI hoeI sI . BfeI dljIq isMG ibwtU ny nON sfl knUMnI lVfeI lVI hY . jlMDr dI zYjLIgnyitz sYLsLn kort ny Aus nUM aqy BfeI gursLrn isMG gfmf nUM kql kys ivwc Aumr kYd suxfeI sI ijs iKlfP suprIm kort ivwc apIl kIqI geI qF AhnF nUM bfiewjLq brI kr idwqf igaf ies ivwc ruldy df rol Blf ikwDroNN af igaf ?? ieho ijhy anykF svfl ies nUM puwCy gey sn . asIN pMjfb qoN lYky ieMglYNz qwk koeI KflseI isDFqF dy ivprIq kMm nhIN kIqf . pMQ nfl Droh krn vfilaF nUM sjLf dyxf hr iswK df muwZlf PrjL hY . ijhVf ies qoN muwK moV ky pMQ nfl Droh krn vfilaF df hmfieq bxy Aus qoN vwzf aikRqGx ho hI nhIN skdf . pMQ doKIaF nfl BivwK ivwc vI aijhf hI slUk kIqf jfvygf . asIN ies nUM lY ky Kflsf pMQ dI kichrI ivwc hfjLr hF ik kOm dI cVdI klf leI kMm kr rhIaF iswK jQybMdIaF aqy pRbMDk kmytI pMQk aqy gYr pMQk ,ivsLvfsLpfqr aqy ivsLvfGfqk bfry koeI inrxf krn . pr pMQ dI ipwT ivwc Curf mfrn vfly svf lwKIaF nUM pMQ jF pMQ df ihwsf nhIN mMndy ijhnF kMm Aus bFdr vflf hY ijhVf do ibwlIaF nUM lVf ky rotI Kfdf hY . ies ruldy vloN ieh kihxf ik rfsLtrI iswK sMGq dI sQfpnf sRI akfl qKq sihb qy PrbrI 1986 nUM hoeI sI srfrsr JUT df pulMdf aqy kOmI sLhIdF nUM bdnfm krn df CVXMqr hY ikAuN ik 26 jnvrI 1986 nUM srbwq Kflsf hoieaf ijs ivwc BfeI gurdyv isMG kfAuNky sRI akfl qKq sfihb dy kfrjkfrI jQydfr aqy pMj mYNbrI pMQk kmytI bxfeI geI sI .Aus vkq sRI akfl qKq qy isMGF df pUrf jlfl sI audoN qF iswK ivroDI iksy dusLmx dI icVI ivwc vI AuwQy Pvkx dI ihMmq nhIN sI qF ies ruldf AwQy rfsLtrI iswK sMgq df gTn ikvyN kr ilaf ? dr asl ruldf aqy iehdf sfQ inBfaf rhy nkfbposL KfilsqfnI sRI akfl qKq sihb dy jQydfr isMG sfihb BfI gurdyv isMG jI kfAUNky , bfbf grubcn isMG bfnocfhl aqy BfeI gurdyv isMG jI ausmfnvflf vrgy XoiDaF nUM bdnfm krn dIaF koJIaF cflF cwl rhy hn . Kflsf pMQ nUM bynqI hY ik nkfbposL KfilsqfnI ijhVy hux byprd ho cuwky hn iehnF df mukMml bfeIkft kIqf jfvy ivsLysL not-grU qyg bhfdr gurdvfrf lYstr dy muwK syvfdr mMgl isMG nUM ieqrfjL hY ik ruldy dy juwqIaF df hfr bRimMGm ivKy jF gurdvfrf aYwzvrz strIt ivKy ikAuN nhIN pfieaf ? cMgf huMdf ik mMgl isMG jo ik Aus vkq gurgvfrf sfihb df mIq pRDfn sI ies bfry afpxy pRDfn nUM puwC lYNdf qF Gwto Gwt iesdI byhI kVHI Aubflf qF nf mfrdI . aikRqGqf aqy bhfdrI dy arQ vI iesdI smJ pY jFdy . pr aslIaq ivwc mMgl isMG ies bfry BlI pRkfr jfxU sI blik anykF lYstr dy guriswKF nUM iesdf pihlF hI ielm sI pr asI NguriswKF dy aqI DMnvfdI hF ik AuhnF ny mMgl isMG vFg ruldy nUM bcfAux Kfqr BjfAux dI koisLsL nhIN kIqI . ruldf kFz dI pRoVqf aqy ies nUM bhfdrI Biraf kfrnfm bfbf srbjoq isMG bydI , BfeI dljIq isMG ibwtU sInIar mIq pRDfn sRLomxI akflI dl aMimRqsr aqy kYnyzf amrIkf smyq dysL ivdysL ivwc vsdy anykF hor guriswKF vloN ikhf igaf hY pr pqF nhIN lvisLMdr isMG dI hIiehnF kI qklIP ho rhI hY . ajfd iswK soc vfly iswKF nUM iesdI KusLI hoeI pr iesdf duwK AuhnF nUM hI puwjf hY ijhnF dI soc ruldy nfl imldI hY jF ijhVy Kfilsqfn dy burkf pihn ky afr[aYws [aWYws df sfQ inBf rhy hn. gurU pMQ dy dfs - sR, qrsym isMG idAul jrnl skwqr ibRitsL iswK kONsl , sR, lvisMLdr isMG zwlyvfl jnrl skwqr sLRomxI akflI dl aMimRqsr XU,ky , sR, kuldIp isMG chyVU sfbkf pRDfn aqy mOjUdf jnrl skwqr gurU qyg bhfdr gurdvfrf lYstr , sR, jgdIp isMG KjLfncI gurU qyg bhfdr gurdvfrf lYstr aqy sRLomxI akflI dl aMimRqsr XU,ky ( mOky qy hfjLr ). jgmohn zflmIaf ikRkyt borz ‘coN klIn borz jYpur :- BfrqI ikRkyt kMtrol borz ny awj ieQy hoeI afpxI afm sBf dI mIitMg ivc sfbkf pRDfn jgmohn zflmIaf nUM Aumr Br leI borz ‘coN kwZ idwqf| AunHF nUM borz ivcly sfry ahuwidaF qoN vI htf idwqf igaf hY| AunHF iKlfP ieh kfrvfeI AunHF dy pRDfn huMidaf borz ivc hoeIaF ivwqI byinXmIaF dy dosL qihq kIqI geI hY| ieh PYslf borz dI awj ieQy hoeI ivsLysL afm sBf mIitMg ivc ilaf igaf| AunHF iKlfP mqf borz dy KjLfncI aYn[sRI invfsn ny pysL kIqf aqy pMjfb ikRkyt aYsosIeysLn dy pRDfn afeI[aYs[ibMdrf ny ies dI qfeId kIqI| mqy dy hwk ivc 29 votF peIaF jdoN ik ies dy ivroD aqy sRI zflmIaf dy hwk ivc 24 votF peIaF| ies pfbMdI ipwCoN sRI zflmIaf nUM bMgfl ikRkt aYsosIeysLn aqy komI ikRkt klwb dy pRDfn dy ahuwdy Cwzxy pYxgy| dUjy pfsy sRI zflmIaf ny ies PYsly dy aYlfn ipwCoN iewQy kIqI iek pRYsw kfnPrMs dorfn ikhf ik Auh ies mfmly ivc kfnUMnI cfrfjoLeI krngy| AunHF ikhf ik aijhf borz vwloN aiDkfrq icwTI imlx ipwCoN kIqf jfvygf| afpxy hmfieqI aqy borz dy sfbkf pRDfn rxbIr isMG mihMdrf dI ikRkt borz dIaF ipWClIaF coxF ivc kyNdrI mMqrI sLrd pvfr hwQoN hoeI hfr qoN bfad hI borz dy mojUdf pRbMDkF aqy sRI zflmIaf drimafn ksLmksL cl rhI sI| borz ny AunHF Auqy hyrfPyrI dy ieljLfm lfAuNidaf AunHF nUM bIqI 21 PrvrI nUM kfrn dwsoN noits jfrI kIqf sI| borz dy Aup pRDfn sLsLFk mnohr ny pwqrkfrF nUM dwisaf ik sRI zflmIaf hux ikRkt pRsLfsLk nhIN rhy| Auh cfhux qF iqMn sfl bfad ieh pfbMdI htfAux leI borz kol apIl kr skdy hn| AunHF nUM ies sbMD ivc do iqhfeI bhumq hfsl krnf pvygf| AunHF ikhf ik sRI zflmIaf nUM iBRsLtfcfr, 42 kroV rupey dI hyrfPyrI aqy PrjLI dsqfvyjL jmHF krn df dosLI pfieaf igaf| ies kfrn afm sBf vwloN AunHF qoN ikRkt pRsLfsLk dy aiDkfr aqy hor aKiqafr Koh ley gey hn| AunHF ikhf ik jy bMgfl ikRkt aYsosIeysLn ies PYsly nUM nhIN mMnygI qF Aus iKlfP vI kfrvfeI hovygI| qknIkI kfimaF d kYnyzf ‘c BivwK Aujwl : suwK DflIvfl jgrfE (qijMdr isMG):- kYnyzf ‘c mYNbr pfrlImYNt bxn AuprMq pihlI vfr afpxy ipMz phuMcy suwK DflIvfl df Zol, BMgVy aqy PojI bYNz nfl svfgq hoieaf| ipMz vfsIaF ny hI nhIN sgoN guaFZI ipMzF vwlo vI suwK nUM hfrF nfl lwd idqf igaf aqy sRI sfihb aqy isropy dy ky snmfnq kIqf| suwK ny vI hr Gr awgoN lMGidaF bjurgF, mfeIaF dy pYrI hwQ lf ky aqy nojvfnF nfl hwQ imlf ky qy gly iml ky suwK sFd pwuCI| smfgm ‘c jfx qoN pihlF AunHF ipMz dy gurduafry jf ky mwQf tyikaf aqy ardfs kIqI| bfad ‘c jdoN snmfn smfroh dorfn AunHF ielfky dy lokF df aMqF df moh qwikaf qF AunHF df iek vfr qF gc Br afieaf aqy Auh awKF ‘coN vgy aQrUaF nUM QMm nf sky| ies smyN pwqrkfrF nfl gwlbfq kridaF sRI DflIvfl ny ikhf ik kYnyzf ‘c qknIkI kfimaF df BivwK sB qoN Aujwl hY| agly vIh sflF qwk kYnyzf ‘c qknIkI kfimaF df BivwK sB qoN Aujwl hY| agly vIh sflF qwk kYnyzf ‘c qknIkI kfimaF dI mMg iesy qrHF brkrfr rihxI hY| ies leI jykr pMjfbI gwBrU kYnyzf jfxf aqy AuQy vws ky cMgI ijMdgI ijAux dI qFG rwKdy hn qF AunHF nUM qknIkI iswiKaf vwl moVf dyxf pvygf| AunHF dwisaf ik kYnyz ‘c cIn qy ieMzIaf qoN hI qknIkI kfmy vDyry j rhy hn aqy kYnyzf iewklf AuQy aijhy kfimaF dI loV pUrI krn dy smrwQ hI nhIN| AunHF ikh ik lokF nUM muwZlIaF shUlqF dyxf hr srkfr df pihlf PrjL hY| AunHF dwisaf ik kYnyzf ‘c Aucw ahuwidaF qy phuMcy aqy isafsq ‘c srgrm pRvfsI pMjfbI hux pMjfb dI ibhqrI leI vI hMBlf mfrn jf rhy hn| AunHF cfa nfl dwisaf ik ies kMm leI sB qoN pihlF AunHF dy hI jwdI ipMz sUjfpur nUM cuixaf igaf hY| AunHF ikhf ik isafsq mn sfP krky aqy syvf Bfvnf nfl hI kIqI jf skdI hY pRMqU aPsos ik dysL aMdr isafsq qy kuJ glq lok kfbjL huMdy jf rhy hn| AunHF pRYsw dI afjfdI qy joLr idMidaf ikhf ik ies df iksy vI dysL dI qrwkI ‘c aihm rol huMdf hY aqy lokF df ies Aupr hfly vI pUrn rUp ‘c Brosf brkrfr hY| AunHF pwqrkfr BfeIcfry nUM ies BrosyXogqf nUM kfiem rwKx df pfT pVHfAuNidaf lok ihwq ‘c kMm krn leI apIl kIqI| kFgrsI afgU ny swuK DflIvfl hwQo iewk lwK rupey dIaF gRFtF dy cYkw vI vMzvfey| ies mOky jwsI KMgUVf, hrdyv isMG gryvfl, pflivMdr isMG qlvMzI afid sLfml sn| akflI ivDfiek ivruwD DoKfDVI df kys drj krn dy hukm jYqo :- pMjfb aqy hirafxf hfeIkort ny kotkpUrf qoN akflI ivDfiek mnqfr isMG brfV ivruwD DoKfDVI df mfmlf drj krn dy hukm idwqy hn| adflq ny PrIdkot ijlHf puils kpqfn nUM ies mfmly dI iek mhIny dy aMdr aMdr jFc krn leI ikhf hY| hfeIkort dy jsits ajy lFbf ny ieh afdysL rfmgVH(BgqUafxf) invfsI jiqMdr isMG rMDfvf, lKivMdr isMG rMDfvf puwqr svrn vwloN sfl 2004 ‘c dfier kIqI geI iek irt qy idwqy hn| jiqMdr isMG aqy lKivMdr isMG ny krIb 5 sfl pihlF afpxI kfPI jLmIn ivDfiek mnqfr isMG brfV, kulqfr isMG aqy blkfr isMG nUM vyc idwqI sI| ies jLmIn ivcoN 2 eykV Ksrf nMbr 206, 207 rkbf rMDfvf pirvfr dy nF nhI sI pr rMDfvf pirvfr dy nF 60 sfl purfxI igrdfvrI cwl rhI sI| kfnUMn muqfbk ies jLmIn nUM afpxy nF krvfAux leI kuJ kfgjfq iqafr krny pYxy sn ijs leI kuJ smF vI lwgxf sI| ies dorfn kfnUMngo jYqo blbIr isMG ny irport jrI kr idwqI, ijs anusfr Auprokq Ksrf nMbr qy jiqMdr iusMG aqy lKivMdr isMG kfsLqkfr sn| irport ‘qy qihsIldfr igafncMd dy dsqKq vI sn| kuJ idnF bfad jdoN ieh irport dubfrf sfhmxy afeI qF ienHF Ksrf nMbrF qy hlkf ivDfiek mnqfr isMG brfV aqy Ausdy Brf kfsLqkfr idKfey gey| ies irkfrz nUM mihMdrpfl aqy ivrsf isMG ptvfrI ny CyVCfV krky bxfieaf sI aqy qfrIk 21 mfrc 2003 bdl ky 29 mfrc 2003 kr idwqI| ies mfmly df jdoN rMDfvf BrfvF nUM pqf lwgf qF AunHF ny PfeInYsLIal rYvIinAU kimsLnr pMjfb kol ies dI isLkfieq kIqI| kimsLnr ny ies mfmly dI gMBIrqf nfl jFc krvfeI aqy qihsIldfr igafn cMd, ptvfrI mihMdrpfl aqy ivrsf isMG nUM dosLI imlx qy 8 agsq 2003 nUM sspYNz kr idwqf igaf| rMDfvf BrfvF ny ies PYsly nUM afDfr bxf ky hfeI kort ‘c Pyr bdl krn dy jurm hyT srkfrI krmcfrIaF nUM sspYNz kr idwqf igaf hY pr AunHF dI jLmIn qy kfbjL ivDfiek mnqfr isMG brfV ivruwD koeI kfrvfeI ikAuN nhIN kIqI geI ? adflq ny puils qoNies bfry jvfb mMigaf qf AunHF ikhf ik jFc krn leI smF nhIN iml sikaf|hux hfeIkort ny ijlHF puils kpqfn PrIdkot aqy Qfxf muKI jYqoN nUM iek mhIny aMdr jFc krky ivDfiek mnqfr isMG brfV ivruwD mfmlf drj krn df hukm idwqf hY| ies sbMD ‘c mnqfr isMG brfV nfl Pon qyu sMprk krn dI koisLsL kIqI geI qF AunHF df Pon bMd sI| mwkV df ivrsf isMG dy drsLnF leI jfxf TIk : vydFqI jlMDr :- sRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dy pRDfn s[ avqfr isMMG mwkV vwloN idwlI PyrI dorfn goibMd sdn dy muKI bfbf ivrsf isMG dy zyry jf ky AunHF dy drsLn krn nfl pMQk hlikaF ‘c pYdf hoieaf ros hfly TMZf nhIN sI hoieaf ik akfl qKq dy muwK syvfdfr igafnI joigMdr isMG vydFqI vwloN luiDafxy ivKy mwkV df ivrsf isMG dy drbfr ‘c hfjLrI Brn nUM iblkuwl TIk TihrfAux nfl ieh roh hor grmf igaf hY| ies mfmly ‘c sROmxI kmytI pRDfn aqy igafnI joigMdr isMG vydFqI nUM “ sMq pursL” dsy jfx df pMQk afgU sKq ivroD kr rhy hn| akflI dl (a) dy pRDfn s[ ismrnjIq isMG mfn ny ikhf ik asl ivc Auh sfry lok jo iswK nojvfnF nUM Drm XuwD vyly mfrn dy ijMmyvfr hn, Auh sfry ivrsf isMG dy drsLnF leI jFdy rhy hn, ikAuNik ivrsf isMG df zyrf hI iek aihm kyNdr sI, ijQy srkfr dy eyjMt ByKI iswK iqafr kIqy jFdy sn| AunHf ikhf ik smyN smyN akfl qKq nUM afjfd krvfAux leI lihrf AuTwdIaF rhIaF hn aqy CyqI hI ihMd hkUmq qoN akfl qKq nUM afjfd krvfAux leI lihr muV AuTygI| AunHF ikhf ik vydFqI iswKF df “jQydfr” hY aqy Aus vwloN AunHF lokF nUM “ sMq pursL” kihxf, ijnHF ny iswK nojvfnF nUM mrvfieaf hY, bVf sLrmnfk hY| AunHF ikhf ik vydFqI ny kwQUnMgl ‘c inhwQy iswKF qy hoey hmly nUM vI TIk Tihrfieaf hY aqy myrI dsqfr lfhux dI sLlfGf kIqI hY| s[ mfn ny ikhf ik akfl qKq df “ jQydfr” hox dy nfqy vydFqI sfihb dy ieh gwPy lY ky mY bhuq KusL hF| AunHF ikhf ik asl ivc “ jQydfr” aMdr ies vkq mwsf rMGV aqy nrYxU mhMq dI afqmf pRvysL kr cuwkI hY| jlMDr dy pMQk afgU s[ jy[aYs[ gfbf ny ikhf ik igafnI vydFqI vwloN mwkV dy ivrsf isMG kol jfx bfry ibafnF nUM pVH ky idl nUM bVI Tys phuMcdI hY| AunHF ikhf ik ies vkq igafnI vydFqI akfl qKq df “ jQydfr” Gwt aqy “ bfdl df vkIl” vDyry bixaf hoieaf hY| AunHF ikhf ik sRomxI kmytI,jo iswKF nUM gurU gRMQ sfihb nUM sIs JukfAux dI isiKaf idMdI hY aqy dyhDfrI sfDF qoN bcx leI pyRrdI hY, Aus kmytI df pRDfn hI iswK ivroDI bfby ivrsy awgy nqmsqk ho ky iswK kOm nUM guMmrfh kr irhf hY| AunHF ikh ik jy pRDfn hI dyhDfrI gurUzMm df hmfieqI hovygf qF afm iswK kI krygf ? akflI dl 1920 dy Dfrimk kmytI dy cyarmYn aqy akfl qKq dy sfbkf muwK syvfdfr BfeIjsbIr isMG rozy ny ies mfmly bfry bolidaF ikhf ik sRomxI kmytI pRDfn mwkV ny qF ivrsf isMG dy zyry jF ky glqI kIqI hI sI pr vydFqI vwloN AusdI glqI nUM TIk kihxf hor vI mfVI gwl hY| AunHF ikhf ik ienHF afr[aYs[aYs[ dy ipwTUaF ny iswK prMprf nUM aqy iswKI isDFqF nUM qbfh kr idwqf hY| AunHF ikhf ik asl ivc ieh lok gYr ijMmyvfrnf soc bxf ky afpxy inwjI muPfdf ipwCy lwgy hoey hn| AuhnF ikhf ik vydFqI nUM ieh Buwlxf nhIN cfhIdf ik ijs qKq df Auh “ jQydfr” hY, Aus qKq dy asl mflk mIrI pIrI dy DfrnI gurU hrgoibMd sfihb hn aqy iek idn vydFqI nUM gurU sfihb awgy afpxIaF krqUqF df ihsfb dyxf pvygf| bfdl dy iKLlfP muwkdmy ivc qIjI iDr bxFgy : rvIieMdr jlMDr: akflI dl1920 dy pRDfn rvIieMdr isMG ny ikhf ik sfbkf muWK mMqrI aqy sRomxI akflI dl dy pRDfn pRkfsL isMG bfdl,AunFH dI pqnI aqy spuWqr ivruWD ropV dI adflq ivc cwl rhy iBRstfcfr dy muWkdmy ivc AunHF dI pfrtI iek iDr bxygI|AunFH ikhf ik ies sbMDI kfnUMnI mfihrF dI rfie leI jf rhI hY ik srkfr bnfm pRkfsL isMG bfdl vfly muWkdmy ivc koeI qIjf ivakqI iDr bx skdf hY jF nhI| AunFH ikhf ik jy kfnUMnn qor qy ieh ivvsQf hoeI jF asIN iJjkFgy nhI ikAuNik BWivK ivc iksy vI vyly pRkfsL isMG bfdl afpxf jfqI rfjnIqk rsUK vrq ky iBRstfcfr dy ies mfmly nUM pRBfvq kr skdy hn|AunFH ikhf ik iBRstfcfr dy ies muWkdmy ivc Auh sRI bfdl aqy Aus dy pirvfr nUM koeI vI cor morI nhI vrqx dyxgy aqy BWivK ivc jy muWkdmf vfps lYx dI koisLs kIqI jfvygI qF Auh iek iDr hox dy nfqy mukWdmy nUM aMq qwk lV skxgy| AunFH ikhf ik bfdl dI inWjpRsq aqy iBRst isafsq df corfhy BFzf BWj cuWkf hY aqy afAux vflIaF ivDfn sBf coxF ivc sRmxI akflI dl dI hfr XkInI hY| akflI dl1920 dy pRDfn ny ikhf ik ibnf sWLk AunHF dI pfrtI dI lVfeI kFgrs aqy sRoomxI akflI dl dohf dy iKlfP hY pr pRkfsL isMG bfdl jo ik pMjfb df rfjnIqk qor qy hI nuksfn nhI kr rhyu sgoN isWKf df Dfrimk qor qy vI nuksfn kr rhy hn aqy Dfrimk sMsQfvF nUM afpxy inWjI aqy rfjnIqk ihwqF leI vrq rhy hn ies leI AunHF dI rfjnIqI ‘co cldf krnf aiq jLrUrI hY|sRI rvIieMdr isMG ny dWisaf ik agfmI coxF leI qIjf morcf bxf ky AunFH dI pfrtI coxF lVgygI aqy asIN soRmxI akflI dl nUM sWqf qo pryH krn leI koeI ksr bfkI nhI CWzFgy aqy ies ivc AunFH nUM kfmXfbI vI imlygI| AunHF ikhf ik KWbIaf pfrtIaF aqy lok BlfeI pfrtI vfly morcy qoN ibnF lok jn sLkqI pfrtI,bhujn smfj morcf, sRomxI akflI dl loNgovfl,bhujn smfj pfrtI (a) aqy jn morcf nUM vI qIjy morcy ivc sLfml kIqf jfvygf| kFgrsI afgUaF qy nvyN izptI kimsLnr ivcfly ‘KVkI’ mogf: ijLlf dy sInIar kFgrsI afgUaF aqy nvyN izptI kimsLnr zf[arivMd isMG drimafn vI ‘KVk’peI hY| hfl hI ivWvc qbdIl hoey mogf dy pihly izptI kimsLnr vI[ky mIxf qy ijLlf kFgrs kmytI dy pRDfn irtfierz krnl bfbU isMG ny iek dUjy nUM rWj ky BMizaf sI qy hfly ieh lVfeI ‘mWGI hI sI ik sRI mIxf df qbfdl ho igaf| hux nvyN aey zI[sI[nfl vI ijLly dy sInIar kFgrsI lIzrisLl dy‘isMG’Ps gey hn qy kFgrsI ynyqfvF df iek vPLd izptI kimsLnr iKLlfP isLkfieq lY ky aWj muWK mMqrI kYptn amirMdr isMG nUM imlx leI pitafly nUM kUc kr igaf| ieh pihlf mokf nhI jdoN sWqfHDfrI kFgrs pfrtI dy sQfnk nyqfvF df pRsLfsink aiDkfrIaF nfl aijhf ryVkf ipaf hovy|ies qo pihlF sfbkf ijLlf pRDfn zf[qfrf isMHG sMDU dy smyN kFgrs nyqfvF ny ijLlf isWiKaf aPLsdr ivruWD lgfqfr Drnf idWqf sI qy ies qo bfad twrk XUnIan qy kbjLf krn dy msly nUM lY ky DVybMdI ‘c vMzI howeI ieQoM dI lIzrisLp ny keI vfr vWK- vWK pRsLfsink aiDkfrIaF dy iKlfPL ivroD pRgt krky afpxy mn dI ‘BVfs’kWZI sI aqy smuWcy mfmly muWK mMqrI kol phuMcx dy bfvjUd kFgrsI afgUaF dI aiDkfrIaF ivruWD ieWk nhI cWlI sI| hux iPr ijLly dy kFgsI nyqf qy AuWc pRsLfsink aiDkfrI afhmo sfhmxy ho gey hn| sunIqf ny lfeIaF pulfV ‘c qfrIaF ihAUstn: izskvrI rfhIN pulfV ivc gey ivigafnIaF ny kwl dyr rfq komFqfrI pulfV stysLn dI pfvr girz ivc qfrF nUM iPr qoN ivCfAux df guMJldfr kMm sPlqf nfl pUrf kr ilaf|ies qo bfad BfrqI mUl dI XfqrI sunIqf ivlIam qy amrIkI pulfV XfqrI rfbrt kurbIm ny pulfV kyNdr qo bfhr af ky sUrjI pYnlF nUM druWsq krn df kMm suLrU kIqf hY|hflFik kfPI koisLsf dy bfvjUd Auh sUrjI pYnlF KolHx ivc asPl rhy| mYnyjrF ny pulfV XfqrIaF nUM coQI vfr stysLn qo bfhr pulfV ivc jf ky pYnl nUM druWsq krn dI iejLfjq dy idWqI|ies leI izskvrI dI jLmIn qy vfpsI iek idn bfad XfnI suWkrvfrnUM hovygI,jd stysLn kMtrolr rUm qoN sfQI ivigafnIaF ny sUrjI pYnlF nUM vWK krn dI hdfieq idWqI qF sunIqf surWiKaq dUrI qk hWt geI pr pYnl kuJ qihaF ivc sn qy muV jfm ho gey| dovF ny pYnl nUM KuWlx leI iek hor Xqn kIqf pr nfsf ny kMm rkx qy AunFH nuM pulfV kyNdr aMdr prqx leI ikhf ikAuNik dovF dIaF posLfkF ivc afksIjLn qy hor splfeI GWt hox lwgI sI| afpRYsLn bilAU stfr ivruWD vfjpfeI ny ieMdrf nUM idWqI sI cyqfvnI nvIN idwlI: sfbkf pRDfn mMqrI atl ibhfrI vfjpfeI nfl lMbf smF isafsI shfiek rhy isLv kumfr ny ieMksfP kIqf hY ik sRI vfjpfeI bfbrI msijd Zfh idWqy jfx qy qy sRI hirmMdr sfihb ivc afpRYsLn bilAU stfr suLrU kr idWqy jfx qy sKq pRysLfn ho AuTy hn| sRI kumfr ny Bfjpf dy prcy kml sMdysL nUM idWqI ieMtrivAU ivc ikhf hY ‘atl jI Kud jf ky ieMdrf jI nUM iml qy nsIhq kIqI ik Auh ieh (afpRYsLn bilAU stfr) nf krn nhI qF ies df KimafjLf quhfnUM Kud nUM qy dysL nUM Bugqxf pvygf| iesy qrFH Audo mihsUs kIqf jdo aXuWiDaf siQq bfbrI msijd Zfh idWqI geI| suKbIr vwlo mYgf pRfjYktF bfry lfey dosL bybuinafd : iZlo cMzIgVH: pMjfb kFgrs dy mIq pRDfn kyvl iZWlo ny suKbIr isMG bfdl vWlo lfey gey dosLf nUM bybuinafd qy rfjnIqk kfrnF qo pRyirq dWisaf hY| iek ibafn ivc AunFH ikhf ik AunFH ny akflIaf df gV mMny jfx vfly mflvf Kyqr ivc AunFH nUM AuKfV ky afpxIaF jVF smF leIa hn,ijs nfl akflI buKlf gey hn aqy ies qrFH dI anfp-sLnfp ibafnbfjIL kr rhy hn| AunFH ikhf ik hfl hI ivc suKbIr isMG vWlo brnflf ivc kIqI geI rYlI ivc 700 ivakqI hfjLr sn,jdik pRkfsL isMG bfdl dI rYlI ivc isrP 3000lok hI mjUd rhy pr AunH dI afpxI rYlI ivc 75 hjLfr qoN vI ijLafdf lok mojUd sn, ijs ny akflIaF dy hosL Auzf idqy hn| Pyrf mfmly ivc cMdrfsvfmI iKlfP dosL qYa nvIN idWlI: idWlI dI iek adflq ny gYr kfnUMnI ZMg nfl ivdysIL krMsI kmfAux dy mfmly ivc krMsI rYgUlyitMg kfnUMn (Pyrf) qihq ivvfdgRsq qFqirk cMdrfsvfmI qy Aus dy 2 sihXogIaF iKlfP dosL qya kr idWqy hn| vDIk muWK mYtRopiltn mYijstRyt kfimnI lfAU ny ikhf ik cMdrfsvfmI ny ivdysIL krMsI dy kfrobfrI nf hox dy bfvjUd sih-dosILaf nfl1992 ivc BfrqI irjLrv bYNk dI mnjuLrI dy ibnF ies nUM iekWTf kIqf qy ies qrFH Pyrf dIaF kfnUMnI ivvsQfvF df AulMGx kIqf,jo kfnUMn qihq sjLfXog hY|adflq ny sLnIvfr dy afpxy afdysL ivc BfrqI irjLrv bYNk dI iksy mnjuLrI qo ibnF dUjy dosILaf nfl ivvfdgRsq Drm gurU dy Kfqy ivc ivdysIL krMsI dy kiQq qbfdly dy mfmly ivc vI cMdrfsvfmI nUM dosIL Tihrfiraf| dUlo nhI sn pr bfdl ipMz’c rYlI dy pWK’c pr cMzIgVH: pMjfb pRdysL kFgrs kmytI ipClI 8 dsMbr nUM bfdl ipMz’c kIqI rYlI nUM sPl mMn rhI hY pr ies rYlI qoN pihlF iek aijhf smF sI ,jdo pRdysL kFgrs pRDfn sLmsyLr isMG dUlo sRomxI akflI dl dy pRDfn pRksL isMG bfdl dy ipMz akflIaF dI mogf rYlI dy brfbr rYlI dy pWK ‘c nhI hn|pfrtI dy AUc sUqrF dy anusfr ies rYlI dy sbMD ivc dUlo aqy muWK mMqrI dy ivc iek bYTk hoeI sI,ijs ivc dUlo ny bfdl ipMz ‘c rYlI rwKLx df ivroD kIqf sI|dUlo vWlo ivroD kIqy jfx dy kfrn Aus nUM mnfAux leI muWK mMqrI kYptn amirMdr isMG ny afpxy do njLdIk mMqrIaF dI izAUtI vI lgfeI sI,ijMMnHF ny dUlo nUM bfdl ipMz ivc rYlI dy leI iqafr kr ilaf|sUqrF dy anusfr bfdl ipMz ‘c rYlI krn df PYslf muWK mMqrI vlo ilaf igaf sI ikAuNik Auh akflIaF nUM hr muWdy dy jvfb dyxf cfhuMdy sn|ies rYlI nUM bfdl ipMz ivc rWKx df sB qoN vWzf svfl ieh sI ik iksy nf iksy qrFH akflIaF dI cVHq nUM roikaf jfvy aqy Aus qy rok lfeI jfvy| sUqrF anusfr akflI dl vWlo cMzIgVH‘c kIqI geI rYlI qoN bfad bysWLk kFgrs ny luiDafxf ivc rYlI krky Aus df jvfb idqf pr muWK mMqrI nhI cfhuMdy sn ik aWgy qo akflIaF nUM aijhf mokf idqf jfvy,ijs kfrn kFgrs pfrtI nUM koeI nuksfn phuMcy| pfrtI sUqrF dy anusfr bfdl ipMz’c akflI dl dy brfbr rYlI ies leI rWKI geI sI q akflIaF dI rYlI dy pRBfv nUM roikaf jfvy qF ik Auh cMzIgVH rYlI dI qrFH afpxf pRBfv lokF qy nf CWz skx|kFgrs pfrtI ny akflIaF dI mogf rYlI dy jvfb ivc Ausy idn bfdl ipMz ivc rYlI rWK idwqI| ies rYlI dy kfrn hI kFgrs pfrtI kfPI hWd qk mogf rYlI kfrn lokF dy pYx vfly pRBfv nUM rokx aqy akflIaF dI cVHq qy rok lgf geI|sUqrF df kihxf hY ik muWK mMqrI df ieh PYslf shI sfbq hoieaf hY ikAuNik kFgrs dI bfdl ipMz dI rYlI ny akflI dl dI rYlI dy brfbr pRBfv CWizaf aqy akflI dl dI rYlI ny jo pRBfv pMjfb dy lokF qy pfAuxf sI ,Aus nUM kfPI hwd qk GWt kr idqf|sUqrF anusfr muWK mMqrI ies gWl qo pUrI qrFH coks hn ik akflIaF nUM koeI aijhf mokf nf idqf jfvy,ijs nfl rfj dI jnqf qy kFgrs iKlfP koeI burf pRBfv jfvy|ies leI Auh akflIaF dy hryk muWdy nUM Pyl krn dI koisLs ‘c juty hoey hn| kYptn dy ‘afpxy’ hI vWzI bgfvq dy roa ’c : bfdl jlMDr: pMjfb dI izptI muWK mMqrI rfijMdr kor BWTl, pMjfb kFgrs dy pRDfn sLmsyLr isMG dUlo qy sInIar kFgrsI lIzr qy sfbkf lok sBf mYbr jgmIq isMG brfV muWK mMqrI kYptn amirMdr isMG kolo sqy pqy hn qy coxF dy aYlfn qoN mgroN muWK mMqrI kYptn amirMdr isMMG ivruwD vWzI bgfvq hovygI qy ieh sfry lIzr coxF dI AuzIk ivc hn| ieh gWl sRomxI akflI dl dy pRDfn qy sfbkf muWK mMqrI pRkfsL isMG bfdl ny khI| AunFH ikhf ik izptI muWK mMwqrI sRImqI BWTl nUM ivjIlYNs kys ivc PsfAux vflf kYptn amirMdr isMG hI hY aqy bIbI hux cuWp krky nhI bYTygI| kYptn amirMdr isMG ny jgmIq isMG brfV qy kFgrs pRDfn dUlo nfl vI GWt nhI kIqI|dovyN ies vyly pUry qpy hoey hn| AunHF ikhf ik kFgrs pfrtI ivc rfm-rolf hux ipaf smJo| muWK mMqrI kYptn amirMdr isMG qoN sfry hI kFgrsI duKI hoey pey hn| kFgrsIaF ny kYptn dy rfj nUM afpojIsLn dI qrFH hI hMzfieaf hY| idwlI gurduafrf pRbMDk kmytI dIaF coxF df pMjfb dI isafsq qy asr sbMDI s[bfdl ny ikhf ik ieMnFH coxF df pMjfb ivc koeI asr nhI pvygf,ikAuNik idWlI dy iswKf dy msly qy idWlI isWK gurduafr pRbMDk kmytI df kMm kfr vwKrf hY|idWlI isWK gurduafrf pRbMDk kmytI dIaF coxF leI sRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dy pRDfn jQydfr avqfr isMG mWkV dI izAUtI lfeI geI hY|AunFH dfavf kIqf ik idWlI isWK gurduafrf pRbMDk kmytI dIaF coxF vI sRomxI akflI dl dy AumIdvfr hI ijwqxgy|jd AunFH df iDafn sRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dy pRDfn jQydfr avqfr isMG dy goibMd sdn dy muKI bfbf ivrsf isMG dy zyry qy jfx vwl idvfieaf qF s[bfdl ny ikhf ik bfbf ivrsf isMG dy zyry qy jfxf koeI gunfh nhI hY| mYN vI ies zyry qy keI vfr igaf hF| jy hux jQydfr avqfr isMG mWkV cly gey qF kI ho igaf| AunHF ikhf ik ies zyry qy jfxf qF koeI gWl nhI pr kFgrsIaF kol jfx jLrUr gunfh hY aqy mfVI gWl hY ikAuNik ieh jLmfq bhuq mfVI hY| pRDfn mMqrI zfktr mnmohn isMG dy dory sMbMDI puWCy jfx qy bfdl ny ikhf ik ies dory df hux pMjfb dy lokF qy koeI asr nhI pvygf| AunFH ikhf ik 10 idnF qk qF cox jLfbqf lfgU ho jfvygf|pRDfn mMqrI ijhVy vI pRfjYktF df nINh pWQr rWKx af rhy hn,AunFH nUM akflI -Bfjpf srkfr vyly hI mnjLUrI iml geI sI| hux qF muWK mMqrI isrP lokF nUM guMmrfh krn df Xqn kr irhf hY | idlI gurduafrf coxF pMjfb sBf coxF qy asr nhI pfAuxgIaF jlMDr: sRomxI akflI dl dy pRDfn qy pMjfb dy sfbkf muWK mMqrI pRkfsL isMG bfdl ny awj ieQy ikhf ik agly mhIny hox vflIaf idWlI isWK gurduafrf pRbMDk kmytI coxF df PLrvrI ivc hox vflIaF pMjfb dIaF ivDfn sBf coxF qy koeI asr nhI pvygf|s[bfdl ny ikhf ik idwlI gurduafrf pRbMDk kmytI dIaF coxF vKrI qrFH dIaF hn aqy ieMnHF df pMjfb’c hox vflIaf ivDfn sBf coxF qy koeI asr pYx dI sMBfvnf nhI hY| ies smyN sRomxI akflI dl dy muKI ny muWK mMqerI kYptn amirMdr isMG vWlo AuH qy AunFH dy prvfr ivruwD sroqf qo vWD jfiedfd iekWTI krn dy kysF bfry pfey jf rhy rolo dI inKyDI kIqI| muWK mMqrI vwlo AunHF ivruWD drj mfmilaF dI CyqI suxvfeI dI gwl krn bfry itwpxI kridaF s[bfdl ny ikhf ik ieh sfry afm mfmly hn,ijMnFH ‘c koeI vI adflq sfnUM suxvfeI dorfn hfjLr hox leI nhI kih skdI| AunHF ikhf ik dUijaf bfry rolf pfAux vfly muWK mMqrI nUM vI adflq ny cfrjsILt kIqf hoieaf hY| akflI dl nyy kyvl iZWlo qy srkfr nUM 3200 kroV df cUnf lfAux dy dosL lfey cMzIgVH: sRomxI akflI dl vWlo kFgrs srkfr ivruWD jfrI hmilaf dorfn aWj pfrtI dy jnrl skWqr suKbIr isMG bfdl ny muWK mMqrI kyptn amirMdr isMG dy njLdIkI kFgrsI afgU qy AudXogpqI s[kyvl isMG iZWlo Aupr dosL lfAuMdy hoey ikhf ik AunFH ny pMjfb srkfr nUM 3258 kroV rupey df rgVf lfieaf| AunFH ikhf ik AudXogpqI kyvl iZWlo isMG dI kMpnI jo ik irjLrv bYNk afP ieMzIaf ivc sB qo vwzI izPfltr hY ,nUM keI mYgf pRfjYkt alft kr idWqy gey,jd ik AunFH dI ies kMpnI ny isrP iek lWK rupey df invysL kIqf hY|bfdl ny ikhf ik kyvl iZWlo dI kMpnI kih rhI hY ik Auh pMjfb ivc 3622 krV rupey pRfjYktF ivc invysL krngy pr ienFH pRfjYktF nUM pfs hoey iek sfl ho jfx dy bfvjUd awj qk isrP iek lwK rupey df hI invysL hoieaf hY|AunFH ikhf ik s[iZWlo vWlo ieh vI ikhf jf irhf hY ik AunFH vwlo mYgf pRfjYktF ivc pfs krvfey gey 7 hotlF ivc lgBg 10 hjLfr krmcfrIaf nUM rujLgfr imlygf ikAuNik ivsLv pRisWD qfj hotl gruWp vWlo jo 70 hotl clfey jf rhy hn,AunHF ivc isrP 8 hjLfr krmcfrI kMm kr rhy hn| AunFH mYgf pRfjYktF nUM mYgf luWt dWsdy hoey ikhf ik agly kuJ idnF qk Auh ieh sfbq kr dyxgy ik pMjfb srkfr vWlo hux qk iek vI rujLgfr nhI idqf igaf| bfdl ny ikhf ik iZWlo ny ikhf sI ik Auh afpxy pRfjYktF rfhIN 52 hjLfr rujLgr dyxgy pr Auh aWj qk iek vI rujLgfr nhI dy sky| AunHF ikhf ik pMjfb srkfr vWlo hux qk ijMny vI mYgf pRfjYkt pfs kIqy gey hn,AunFH df sfrf Byq agly kuwJ idnF ivc KolH idWqf jfvygf|AunHF ikhf ik srkfr mYgf pRfjYkt rfhIN pMjfb nUM kMgfl krn ivc ruWJI hoeI hY pr iksfnF nUM rfhq dyx leI AunFH kol cuafnI vI nhI hY|AunHF ikhf ik jdo AunHF dI srkfr afeygI qF Auh irlfieMs vWlo suLrU kIqy sfry kMm bMd krvfvFgy| pRDfn mMqrI dy dory df akflI dl ivroD krygf: kYptn kMvljIq isMG luiDafxf:pMjfb dy sfbkf KjLfnf mMqrI kYptn kMvljIq isMG ny aYlfn kIqf hY ik pRDfn mMqrI zf[mnmohn isMG dy do idnF sMBfvq pMjfb dory df akflI dl (b) vwlo jmhUrI ZMg nfl ivroD kIqf jfvygf ikAuNik mnmohn isMG vwlo ieh dorf isrP coxF nUM mWdynjLr rWK ky kIqf jf irhf hY ,jo ik gYr sMivDfnk hY| kYptn kMvljIq isMG ny ikhf ik pRDfn mMqrI 20 dsMbr nUM hlvfrf ivc,ijs aMqrfsLtrI pWDr dy bxn vfly hvfeI aWzy df nINh pWQr rWKx leI af rhy hn,Aus hvfeI aWzy bfry 18 dsMbr nUM hox vflI kYbint dI mIitMg’c ajy pRvfngI leI jfxI hY|AunFH hYrfnI pRgt kridaF ikhf ik ibnF pRvfngI qoN pRDfn mMqrI df nINh pWQr rWKx vflf pRogrfm ikvyN jnqk kIqf igaf|pRDfn mMqrI dy ies dory nUM gYLr-kfnUMnI qy anYiqk krfr idMidaf kYptn kMvljIq isMG ny ies nUM pMjfb dy lokF nfl koJf mjLfk dWisaf hY | bfdlikaf ny gurduafry dy pRDfn dI cox ipsqolF dy prCfvy hyT krvfeI aMimRqsr: gurU nfnk dyv jI dI crn Coh pRfpq ieQoN nyVly ksby vyrk ‘c bxy gurdvfrf nfnksr dI pRbMDk kmytI dI cox dorfn bfdl dlIa vWlo afpxy AumIdvfr nUM pRDfn bxfAux vfsqy sLryafm DWkysLfhI kridaF ipsqolF lihrfAux aqy kiQq qor qy guMzfgrdI krn dI sUcnf pRfpq hoeI hY|ivroDI iDr vWlo ies cox nUM rWd krvfAux vfsqy isWK gurduafrf juzIsLl kimsLn ivc jfx dI iqafrI kIqI jf rhI hY| pRfpq vyrivaF anusfr aWj gurduafrf nfnksr dI pRbMDk kmytI dy pRDfn dI cox hox smyN soRmxI kmytI dy mYbr aqy bfdl dl dy afgU aqy sfbkf ivDfiek dy afgU mojUd sn| sRI gurU gRMQ sfihb dy muWK vfk qoN bfad ijAUN hI ies cox df kMm suLrU hoieaf,kmytI dy mYNbr gurmyj isMG dI pRDfngI dy ahudy leI bldyv isMG df nF pysL kIqf| sfbkf ivDfiek ny afpxy hmfieqIaF nfl cox pRikiraf ivc kiQq dKlaMdfjIL kridaF bldyv isMG Aupr dbfa pfieaf ik Auh pRDfngI ahudy leI kulvMq isMHG df nF pysL kry| ies dorfn dohF iDrF ivckfr gWl qlK-klfmI qk phuMc geI|sUqrF anusfr bfdlikaF dy hmfieqIaF vWlo qysL ivc af ky hiQafr vI cuk ley dsy jFdy hn| lgBg zyZ ku GMtf roly rWpy qo bfad bfdl dlIey bldyv isMG Ayupr dbfa pf ky kulvMq isMG nUM pRDfn bxfAux ivc sPl ho gey|ies sbMDI kmytI mYNbr nvdIp isMG huMdl ny dWisaf ik Auh ies cox ivruWWD iswK gurduafrf juzIsILl kimsLn kol phuMc krngy|
|
||||||||||||||||||
|
© 2003, Sanjh Savera. All Rights Reserved. info@sanjhsavera.com |
|||||||||||||||||||