aprYl 6, 2006
ihMdusqfn dI afriQqkf aqy qrwkI sbMDI amrIkI rfÈtrpqI jfrj
buwÈ dI ipCly idnI kIqI ihMdusqfnI PyrI qoN bfad iek bfr dubfrf pwCmI
mulkF ivc crcf pUry jorF Aupr iCVI hoeI hY ikAuNik ienHF mulkF dI awK
Aus iwKqy ivc vwsdy 3000 imlIan AunHF lokF Aupr hY jo ik vDIaf Kpq mMzI
vjoN pYsf Krcx leI iqafr-br-iqafr hn . ihMdusqfn dy ies aks ƒ dwsx ivc
PKr mihsUs krn ivc isrP AuhIE mUhrlI kqfr ivc hn ijnHF ƒ ihMdusqfnI ZFcy
df isrP ieko pfsf hI nËr aFAudf hY jF ijnHF ny ies mulk dy spnI rUpI
ichry ƒ afpxy inwjI ihwqF qihq nËr-aMdfË kIqf hoieaf hY . asIN ihMdusqfn
dy ZFcy ƒ spnI dy nfl ies leI qulnf idwqI hY ikAuNik spnI dI qrHF
ihMdusqfn ZFcf vI afpxy hI bwicaF ƒ mfr KpfAux ivc ruJf rihMdf hY .
iswK, nfgf, asfmI, musilm, aCUq, ikRscIan, kÈmIrI aqy afidvfsI ipCokV dy
lokF dI nslkuÈI krn leI jF AunHF dy siBafcfr/Drm/afriQkqf/ËËbfqF ƒ
srkfrI mÈnIrI dI durvrqoN krn ivc muhfrq kr cuwkI ihMdusqfnI srkfr ny
byÈwk aMqr-rfÈtrI kMpnIaF, mIzIaf kyNdrF aqy pwCmI mulkF dIaF srkfrF ƒ
afpxy aKOqI lokqMqrI zrfmybfËI nfl pRBfivq kIqf hoieaf hY pr iPr vI Au
koeI hiraf bUtf rhIE [[[, dI qrHF koeI nF koeI irport aksr aFAudI rihMdI
hY jo ik ihMdusqfnI ZFcy dy dfaivaF ƒ KoKlf iswD kr idMdI hY .
ihMdusqfnI ZFcy dy KoKlypx dI aslIaq ƒ pRgt krn ivc AuQoN df irÈvqKor
ZFcf aqy aPsr-ÈfhI vI afpxf Xogdfn pFAudI rihMdI hY ikAuNik ieh iek
aijhI ËuMzlI hY jo ik bfbU klcr dy rUp ivc isrP kfgËI kfrvfeI qwk sImq
rihx dI afdq bxf cuwkI hY .
ihMdusqfnI ZFcy vloN Gwt-igxqI lokF dy buinafdI mnuwKI
aiDkfrF jF kqlogfrq ƒ ivÈf nF bxFAudy hoey ies vfr asIN aMqr-rfÈtrI pwDr
dIaF do irportF ƒ afpxI sMpfdkI df ivÈf bxf rhy hF . kuJ hPqy pihlF hI
aMqr-rfÈtrI pwDr vfly do mIzIaf kyNdrF ny afpxIaF irportF jfrI kIqIaF hn
jo ik ihMdusqfn dy vwKo vwKry rUp ƒ drsFAudIaF hn . amrIkI mYgËIn POrbË
jo ik ipCly 20 sfl qoN dunIaF dy arb-pqI amIrF dI sUcI Cfpdf af irhf hY
ny ies vrHy dI sUcI CfpI hY . 20 sfl pihlF afpxy pihly aMk ivc POrbË ny
dunIaF ivc 140 iblIanarË hox df dfavf kIqf sI jdoN ik iqMn sfl pihlF ieh
igxqI 476 phuMc geI sI . ies vrHy ieh igxqI 792 hY aqy ienHF lokF ivc 27
ivakqI ihMdusqfn qoN hn . ihMdusqfn qoN ies mulk ivc Èfml hoey lokF dI
igxqI ivc 2005 dy mukfbly 10 jfxy nvyN ies sUcI ivc Èfml hox nfl amrIkf
qoN bfad nvyN afey amIrF ivc ieh sB qoN vwzf gruwp hY . POrbË dI sUcI
ivc Èfml hox vfly ienHF bhuigxqI ihMdusqfnI amIrF df sbMD ienPrmyÈn
tYknOlËI aqy aqy PfienYnÈl sYktr nfl sbMD hY jo ik ipCly kuJ virHaF qoN
aMqr-rfÈtrI kMpnIaF vloN ihMdusqfn ivc ienPrmyÈn tYknOlËI df Pfiedf lYx
leI sQfipq kIqy sbMDf sdkf hY . POrbË dI sUcI ivc afey aMkiVaF ƒ muwdf
bxf ky ieh aYlfn kr dyxf ik ihMdusqfn ivc bhuq afriQk qrwkI ho geI hY
aqy afm ihMdsuqfnI dI hflq pMj sfl dy mukfbly vDIaf ho geI hY df aYlfn
krn qoN pihlF jrUrI hY ik qsvIr df dUsrf pihlU vI ivcfr ilaf jfvy
ikAuNik ijnHF idnF Ivc POrbË mYgËIn ny afpxI irport CfpI sI iblkul AunHF
hI idnF ivc jrmnI dy aKbrf zr-spIgl ny bMglor qoN afpxy pRqIinD QOms
Èimwt dI iek irport CfpI sI ijs ivc Au Prgotn ien bMglor : mIt df lUËr
aOP glOblfeIjyÈn Au Xfin bMglor ivc Bulf idwqy gey lok - aMqr-rfÈtrI
vpfrk doV df iÈkfr hoey lokF ƒ imlo Au dy tfeItl aDIn ÈurU ivc hI ikhf
sI ik arQ-ÈfÈqrIaF anusfr ihMdusqfn dI afriQkqf bhuq mËbUq hY, swtf
mfrkIt iek qoN bfad dUsrf irkfrz qoV rhI hY, qrwkIaF dIaF buMldIaF CUh
rhy bMglor ivc amIr qbkf afpxI dolq df Èryafm idKfvf kr irhf hY pr
bdiksmqI ieh hY ik amIrF dI ies ckfcOND ivc ies mulk dy afriQk cmqkfr df
iÈkfr hoey lokF dI hoNd guMm ho jFdI hY .
Èimwt dI irport df afDfr rfmfikRÈn mUrQI nfm df iek
ivakqI hY ijs ƒ ik ihMdusqfn lIvr jo ik aMqr-rfÈtrI kMpnI XUnIlIvr dI
sQfnk bRFc hY vloN 10 sfl dI nOkrI qoN bfad ieh kihMdy hoey nOkrI qoN
Ëvfb dy idwqf igaf sI ik 52 sfl dI Aumr ivc Auh buwZf hox qoN ielfvf loV
pYx anusfr Zlx vflf nhIN hY ijs krky Auh kMpnI ƒ bhuq mihMgf pY irhf hY
. ies vkq 52 sfl df ieh PUz kYmist bMglor vrgy amIr Èihr ivc iksy iksm
dy soÈl syPtI pRogrfm dI axhoNd sdkf byGrf hoieaf ipaf hY . jrmn aKbfr
anusfr swqh qoN byÈwk ihMdusqfn dI cmk bhuq vDIaf jfpdI hY ikAuNik ies
mulk dI afriQkqf 7% slfnf dr dy mOjUdf ryt qoN vwD ky 10% qwk phuMcx dI
afs hY . jrmn dy iek bYNk anusfr ihMdusqfn dI ËI[zI[pI[(afriQk qwrkI df
pYmfnf) afAux vfly 12 sfl ivc dugxf ho jfxf hY aqy ies mulk ny dunIaf dI
qIsrI vwzI afriQk ÈkqI bx ky AuBrdy hoey aMqr-rfÈtrI afriQk mMc Aupr
amrIkf aqy cIn qoN bfad afpxI sQfn bxFAudy hoey ibRtyn, jrmnI, PrFs aqy
jfpfn ƒ ipwCy Dkyl dyxf hY . ihMdusqfnI afriQkqf dI iesy imRg-iqRÈnf dI
afs ivc aMqr-rfÈtrI kMpnIaF AuDr Bwj rhIaF hn pr mUrQI vrgy lok
inrfÈfvfdI hn . mUrQI anusfr Au[[[ihMdusqfn iek ieMzstrIal mulk bnx dy
lfgy vI nhIN hY ikAuNik isrP hr dUsrf ivakqI hI pV skdf hY aqy vfqfvrn
idno idn Krfb huMdf jf irhf hY . qnKfhF vwD nhIN rhIaF jdoN ik mihMgfeI
idno idn vwDdI jf rhI hY [[[. jrmn aKbfr anusfr [[[ stOk mfrkIt dI
ckfcOND ivc smfijk muÈklfvF pRqI koeI iDafn nhIN idwqf jf irhf .
ienPrmyÈn tYknOlËI Kyqr ivc kMm krn vfilaF dI qnKfhF qF vDIaF hn pr
dUsry Kyqr ivc kMm krn vfilaF ƒ ies df koeI iËafdf Pfiedf nhIN hoieaf .
bhuigxqI lokF dI KrId-ÈkqI idno idn Gwt rhI hY . ieMzstrIal iKwqy ivc
bhuq Gwt kfmy hn jo ik 7000 pRqI mhInf qoN vwD kmFAudy hn jdoN ik
idhfVIdfr mËdUr 1500 pRqI mhInf kmfAux qwk sImq hY . ies afmdn nfl isr
leI Cwq df bMdobsq krnf muÈkl hY . ipCokV dI qrHF bfl-mËdUrI df kMm ajy
vI jorF nfl cwl irhf hY aqy grIbI dI dr qoN hyTF rih rhy lokF kol
buinafdI ishq syvfvF AuplbwD nhIN hn . ihMdusqfn vloN qrwkI vwl idwqy
jFdy aMny jor sdkf vwzy ÈihrF dy bfhrvfr vwD rhIaF JONpVIaF ies pflsI df
koVf swc hn . vrlz bYNk anusfr JONpVIaF dy rUp ivc sQfipq ho rhy ieh
muhwly ies vkq dunIaF dy sB qoN qyËI nfl vwD rhy ÈihrF vjoN igxy jFdy hn
. Au
ipMzF ivc iksfnI iKwqy nfl sbMD rwKx vfly lokF
vloN KudkÈIaF krn dIaF KbrF idno idn vwD rhIaF hn . ies hPqy ivDrbf nfm
dy iKwqy ivc KudkÈI krn vfly iksfnF dI igxqI 400 phuMc geI hY . duKdfiek
gwl ieh hY ik isrP 13 idnF ivc 40 iksfnF ny KudkÈI kIqI hY jdoN ik
ihMdusqfn df nYÈnl mIzIaf cuwp DfrI bYTf hY aqy ihMdusqfn ivcly srkfrI
BONpU jo ik ieQoN dy ryzIE pRogrfmF Aupr sfry jhF sy awCf ihMdusqfn
hmfrf df rwtf lAux vfly aKOqI pwqrkfr vI cuwp DfrI bYTy hn .