|
5 nvMbr 2005 dI sLfm
nMU brYmptn istI hfl njLdIk gyjL pfrk ivc phuMcx dI apIl
iswK kOm Aupr
vrqfey GlUGfry nMU Xfd krnf aqy “ iensfP “ nfm dI jQybMdI dy sMcflkF nMU
idwqf sihXog BivwK ivc aijhy GlUGfiraF nMU Twl pfAux ivc shfiek hox qoN
ielfvf ihMdusqfn srkfr nMU nvMbr 1984 dy dirMdyaF nMU sjLf dyx leI
mjLbUr krygf
(jspfl
isMG bwl)brYmptn
zfAUntfAUn ivc 5 nvMbr dI sLfm nMU istI hfl dy njLdIk hox jf rhy kYNzl
lfeIt ivjLl Xfin XfdgfrI sfmrOh ivc sLfml hox leI adfrf sFJ svyrf dI
smuwcy BfeIcfry nMU bynqI hY qF jo 21 vrHy pihlF ihMdusqfnI srkfrI
msLnIrI vloN vrqfey nrsMGfr df isLkfr hoey lokF ‘qy AunHF dy vfirsF dIaF
isskIaF nMU ivsLv pwDr Aupr AuBfr ky AunHF nMU iensfP idvfAux qoN ielfvf
pMjfb ivc inrdosL iswKF dy kfql pulsIaF nMU srkfr vloN afm muafPI idwqy
jfx dy sLuru hoey mfVy ruJfn nMU rokx leI lok lihr sLurU kIqI jf sky .
bysLwk inkt BivwK ivc ihMdusqfnI sfmrfj qoN ies nrsMGfr df iensfP pRfpq
krn dI afs nhIN idwsdI pr sfzI soc anusfr aijhy smfgmF nMU krvfAuxf ijQy
ieh XkInI bxfAux ivc shfeI hovygf ik iswK kOm afpxy Aupr hoey jLbr nMU
BuwlI nhIN hY AuQy jLfbrF nMU vI ieh pqf lwgygf ik Aus nrsMGfr df iensfP
hoxf ajy bfkI hY . bysLwk ihMdusqfn dI kyNdrI srkfr jF ijnHF ielfikaF
ivc iswKF df nrsMGfr kIqf igaf sI Aus ielfikaF dIaF KyqrI/sLihrI srkfrF
ny ipCly do dhfikaF qoN afpxy gunfh nMU kbUlx qoN Gysl vwtI rwKI hY pr
asIN ies nrsMGfr dy leI
isrP rfjnIqk afgUaF nMU ijLMmyvfr TihrfAux dI bjfey smuwcy smfj nMU ies
nf-iensfPI leI ijLMmyvfr TihrFAudy hF ikAuNik ies qRfsdI dy isLkfr lokF
nMU shI vkq Aupr shI iensfP nF iml skx leI ieKlfkI qOr Aupr hr Auh
ivakqI ijLMmyvfr hY ijs ny inwjI muPfdF nMU muwK rwK ky " ieh musIbq
myrI nhIN ikAuNik ies df myry Aupr koeI asr nhIN hY " dI soc apxfeI rwKI
.
jykr asIN ipCly 21
sflF dIaF GtnfvF ‘qy afpxy afly duafly qoN sbk iswKdy hoey kOmI ihwqF
nMU surwiKaq bxfAux leI aijhy sMkyqmeI idnF Aupr vI afpxf ros pRgt krn
qoN GyslH vwtI rwKI qF sfzIaF afAux vflIaF pIVHIaF jdoN aMqrrfsLtrI
GtnfvF df pVcol kridaF nvMbr 1984 ‘qy Aus qoN bfad, sfzy vloN inBfey gey
rol nMU vyKxgIaF qF AunHF kol sfnMU iPtkfrF pfAux qoN ielfvf koeI dUsrf
cfrf nhIN rhygf . awj hflfq ieh hn ik ihMdusqfn ‘qy dunIaF dy hornF
mulkF ivc bhuigxqI kvIsLr/lyKk/ieiqhfskfr jF iswK lIzr ‘qy sMsQfvF jF
AunHF Aupr kfbjL pRbMDk/syvfdfr, 1819 ivc vfpry vwzy GwlUGfry df
jF ipClI sdI ivc brqfnvI sfmrfj dy ivruwD iswKF vloN kIqIaF kurbfnIaF
afid df pRcfr krdy jF krvfAuNdy hn pr nvMbr 1984 ivc vfpry GlUGfry nMU "
bIq cuwikaf smF Bulf dyxf cfhIdf hY ikAuNik ies nMU kurydx nfl kuJ pRfpq
nhIN hoxf " vrgIaF dlIlF jF 911 Xfin 11 sqMbr 2001 qoN bfd pwCmI mulkF
ivc awqvfd ivruwD AuTI cyqnqf ‘qy knyzf vrgy mulkF ivc aYNtI-tYrr vrgy
bxy nvyN kfnUMnF dI rOsLnI ivc afpxy afp nMU sLFqmeI iswD krn leI rfqo
rfq igrgt dI qrHF rMg bdl gey hn .
nvMbr 1984 ivc
ihMdusqfn dy anykF sLihrF/ksibaF ‘qy rylvy gwzIaF/stysLnF jF sVkF Aupr
iswKF df kIqf nrsMGfr 1947 qoN lY ky hux qwk dy ihMdusqfnI ieiqhfs df sB
qoN inMdxXog kFz hY ijs dI qulnf iksy hwd qwk 2002 ivc gujrfq ivc
muslmfnF dy kIqy nrsMGfr nfl imldI hY . gujrfq ivc muslmfnF Aupr hoey
jLulm df ijQy suprIm kort ny noits ilaf hY ‘qy bykrI kFz vjoN jfxy jFdy
16 inrdosLF dy kql kFz nfl sbMDq PVy gey kiQq dosLIaF Aupr dubfrf kys
clfAux dy PYsly qoN lY ky gvfhF nMU suriKaq mfhOl dyx leI spsLYl hukm
jfrI kIqy hn AuQy kyNdr ivclI zf: mnmohn isMG dI kFgrs srkfr nyy goDrf
kFz dI dubfrf jFc df kMm sLurU kIqf hY . hux jdoN ik ihMdusqfn dI kyNdr
srkfr Aupr Aus hI pfrtI df rfj hY ijs dy pRbMD hyT 1984 df nrsMGfr kIqf
igaf sI ‘qy kyNdr srkfr nMU clfAux vflf rImot aijhy sKsL Xfin sonIaf
mfeIno gFDI dy hwQ ivc hY ijs dy pqI, rfjIv gFDI ny 1984 ivc ieh kihMdy
hoey " jdoN koeI vwzf drKq izwgdf hY qF DrqI ihwldI hY " smuwcy Gtnfcwkr
nMU jfiejL Tihrfieaf sI qF 1984 qoN lY ky hux qwk iensfP dI qlfsL leI
sMGrsL kr rhy lokF leI hor jrUrI ho jFdf hY ik Auh nOjvfn pIVHI vloN
afXoijq kIqy jf rhy ies XfdgfrI smfrOh ivc sLfml hox . jykr asIN 21
virHaF qoN iensfP dI qlfsL ivc Btk rhy lokF dI bybsI nMU ivsLv pwDr Aupr
AuBfrFgy qF inrsMdyh sfzy vloN bIqfey ieh kuJ pl ihMdusqfn dI srkfr nMU
nvMbr 1984 dy asl dosLIaF nMU sjLf idvfAux leI mjLbUr krn qoN ielfvf
aMqr-rfsLtrI mMc Aupr afpxI glqI dI muafPI mMgx leI mjLbUr krygI jo ik
ies iKwqy ivc sQfeI sLFqI bhfl krn ivc shfiek iswD hoxgy . sfnMU ieh vI
nhIN Buwlxf cfhIdf ik sfzf ivrsf ‘qy PlsPf sfnMU ieh drsFAudf hY ik
jLulm nMU cuwp cfp vyKI jfxf jLulm krn qoN vI vwzf pfp hY .
ihMdusqfn nMU lokqMqr
df ruqbf dyx vfly lokF nMU sfzf ieh svfl hoxf cfhIdf hY ik ieh ikho ijhf
lokqMqr hY ijQy do dhfky pihlF nrsMGfr krn vfly lok ajy vI Auc-ahuidaF
Aupr jF pfrlImYNt ivc mYNbr bxky ibrfjmfn hn ? aijhy lokqMqr nMU qF
CzXMqr kihxf ijLafdf munfisb hY . icwlI nfm df sYNtrl amrIkf ivclf mulk
ijQy ik POjI izktytr jnrl agsqo ipnocq dy pRbMD hyT 1973 qoN 1990 dOrfn
2095 ivakqIaF nMU suriKaf dsiqaF ny mukfbilaF ivc mfr mukfieaf sI ‘qy
1002 lokF nMU lfpqf kr idwqf igaf sI ivKy truwQ aYNz rIknslIeysLn kimsLn
Xfin swcfeI dI pVqfl krn ‘qy hflfq suKFvy bxfAux leI kimsLn sQfipq kIqf
igaf sI jdoN ik ihMdusqfn ivc do-iqMn idnF dy arsy ivc hI icwlI dy
mukfbly keI guxf vwD iswK mOq dy Gft Auqfry gey sn .
arjntInf/mYkIsko/pIrU/eIQopIaf ‘qy dwKxI aPrIkf ivc jykr keI dhfky pihlF
srkfrI sLih hyT vfpry jLbr sbMDI truwQ aYNz rIknslIeysLn kimsLn ibTfey
jf skdy hn qF ihMdusqfn ivc srkfrI msLnIrI vloN iswKF dI nslkusLI leI
kIqIaF koisLsLF sbMDI ieho ijhf kimsLn ikAuN nhIN ibTfieaf jf skdf ?
aijhf ho skdf hY jykr asIN “ iensfP “ dy nOjvfnF vloN brYmptn istI hfl
dy njLdIk gyjL pfrk ivc sLfm dy 5:30 vjy sLurU hox jf rhy kYNzl lfeIt
ivijl ivc vwD cVH ky sLmUlIaq krIey qF jo ihMdusqfn dI srkfr qoN ielfvf
bfhrI dunIaF nMU ieh sunyhf phuMcfieaf jf sky ik iswK afpxy Aupr hoey
jLbr nMU Buwly nhIN hn . iensfP pMsd ‘qy dunIaF ivc sdIvI sLFqI vyKx dI
locxf rwKx vfly hr ivakqI nMU sfzI bynqI hY ik nvMbr 1984 ivc ihMdusqfn
srkfr vloN vrqfey jLbr dy hnyry nMU dUr krn ‘qy pIVqF dIaF isskIaF nMU
ihMdusqfnI srkfr dy boly kMnF qwk phuMcfAux leI kYNzl lfeIt ivijl ivc
sLmUlIaq kro . adfrf sFJ svyrf “ iensfP “ dy vMltIarF dy sihXog dI vI
afpxy pfTkF nMU bynqI krdf hY qF jo ienHF vloN mnuwKI aiDkfrF dy msly
sbMDI sLurU kIqy imsLn nMU pUiraF kIqf jf sky |
sfzI soc anusfr iswKF dy ihwqF dI rKvflI leI mnMUvfdI nksLy dI kYd ivcoN
bfhr bYTy hoey iswK, kfrgr BUimkf inBf skdy hn ikAuNik AunHF dy kol
somy, smF ‘qy smrwQf hY . ies mMqv dI pUrqI leI ieDrly mulkF ivc sfnMU
aMqrrfsLtrI BfeIcfry dI shfnBUqI Ausy qrHF pRfpq krnI pvygI ijs qrHF
iejLrfeIl sQfipq hox qoN pihlF XUrp ‘qy amrIkf ivc bYTy XhUdIaF ny kIqI
sI . ieh Aus vkq hI sMBv ho skygf jdoN ivdysLF ivc vwsdy iswK afpxIaF
kOmI sMsQFvF dy pRbMDkI ZFcy ‘qy pRbMDkF vloN afpxy drsfey hoey insLfny
leI inBfeIaF jf rhIaF jLuMmyvfrIaF pRqI mUk drsLk bx ky bYTy rihx dI
bjfey inwjI idlcspI ivKfAuxgIaF . sfnMU 21 sfl bfad idwlI, kfnpur ‘qy
hornF BfrqI sLihrF ivc hoey iswKF dy nrsMGfr nMU Xfd krn dI loV hY
ikAuNik ajoky smyN ivc iswKF dI sLkqI nMU inrasr krn leI ihMdusqfn ‘qy
dunIaF dy hornF mulkF ivc mnMUvfdIaF df pUrf glbf PYl cuwkf hY, aqy kOmI
pRcfr leI kfrgr iswD hox dI smrwQf rwKx vflIaF styjF Aupr kwcI bfxI
pRcfrx vfly iphovy vfly jF ZwzrIaF vfly vrgy sfDnumf pRcfrkF jF mfstr
amr/ajmyrI bfby vrgIaF smfijk jokF df jfl vCfAux vfilaF dy hwQ mjLbUq
krn vfilaF df kbjLf siQr huMdf jf irhf hY jo ik iswKF nMU krmkFzI bxf ky
hOlI hOlI rsfql Xfin pqfl dy vwl Dwk irhf hY .
editorial@sanjhsavera.com
 |