| ||||||||||
|
| ||||||||||
aKOqI sfDF df KihVf Cwzo iewk AukFr dy lV lwgo aKOqI sfDF df KihVf Cwzo lwKF aKvfAux pey, bRhmigafnI Bly loko dwsoN qF AunHF dI kI insLfnI. ryq sIs qy pf ky kdy dyKx dyKx rMbI nf lfhky KoprI nUM . afry nfl cIrky, afpf dyKx bMd-bMd qF iehnF ktvfAuxy nhI cIk ichfVf jy bfibaF pf idwqf smJ lYxf ieh GfqI ny kOm dy ivwc puwTI Kl luhf ky nhI dyKI. iswKI sLfn vDf ky nhI dyKI pRvfr vfrky kdy nhI, ienHF izwTf rUM ivwc afpf sfVky nhI, ienHF izwTf goibMd isMG jy bMdUk nUM kry itst. pfV dyvy Auh bfibaF dI sfrI ilst. bfby kVfh nUM pYdy ny Bwj Bwj ky kdy iZkfr nf mfrdy, ieh rwj ky. duwD ivwc hI pwqI puaf lYdy. rotI lMGy nf prOTy bxvf lYdy. aMimRq vyly nf sfnUM jgf dyxf TMzy pfxI nf, kdy nf nuhf dyxf. zyry huMidaF kI rwbf, hnyr afieaf bfby iswKI dI jVHF pey puwtdy ny. lok aMbF nUM cUp ky suwtdy ny. pr eyho bMdy cUpky, suwtdy ny. rwb bhuq vDIaf clfAuNdf sI, dunIaF nUM. BMbl Busy ivwc iehnF pf idwqy. mIh pYx qy zwzU qF, bhuq dyKy. qusI bfibaF dy mIh vrsf idwqy. iek AuNkfr qF afKdf rwb eyko, eyk AukFr dI BgqI krnI qUM. ilKI koeI qkdIr nf myt sky, "bsrf" eyk AukFr dI AuglI PVHnI qUM. bldyv isMG bsrf
|
PrvrI 11, 2005, ipClIaF sfrIaF KbrF
‘ajIq’ dI sfKL df lfhf lYx leI ieMglYNz qoN Cpdy ‘ajIq vIklI’ df adflq ny pfieaf Bog brqfnvI adflq ny vIklI dy sMpfdk nUM vI pfeI JfV
cyqy rhy ik pMjfb dI afvfjL ‘ajIq’ 17 jnvrI 1959 qoN lgfqfr ies nFa hyT Cpdf af irhf hY aqy ies df mOjUdf ‘mfst hYWz izjLfeIn’ 1984 qoN ieko ijhf hI hY. 1984 qoN zf: brijMdr isMG hmdrd dI agvfeI ivc aKLbfr ny jo kfmXfbI dIaF pulFGF puwtIaF hn, Aus df nfjfiejL lfB AuTfAux ihq ‘ajIq vIklI’ vwloN durvrqoN vI iesy ‘mfst hYWz’ nUM Cfp ky kIqI jfx lwgI sI ijs qoN ivdysLF ivc pMjfbI pfTkF nUM aksr BulyKf pY jFdf sI ik ‘ajIq vIklI’ aqy rojLfnf ‘ajIq’ ‘ajIq pRkfsLn smUh’ dy hI aKLbfr hn jd ik pMjfbIaF df chyqf ‘ajIq’ isrP jlMDr qoN Cpdf hY. ‘ajIq vIklI’ ivc kfly ielm vfilaF dy vihmF-BrmF vfly iesLiqhfrF qoN ielfvf mnmrjLI dI smwgrI Cfp ky ‘ajIq’ dy vkfr nUM BfrI Tys phuMcfeI jf rhI sI ijs df ibRitsL pytYNt dPLqr vwloN sKLq noits ilaf igaf hY. ‘ajIq vIklI’ aqy s: bYNs dy vkIl dIaF dlIlF nUM mUloN rwd kridaF mfxXog jwj jOn mkiglIvry ny 19 siPaF dy afpxy PYsly ivc afiKaf hY ik pMjfbIaF ivc hrmn-ipafry ho cuwky ‘ajIq’ aKLbfr dy nFa nUM brqfnIaf ivc ‘ajIq inAUjLpypr aYzvrtfeIijLMg’ dy nFa dI kMpnI bxf ky ax-aiDkfrq qOr `qy vrqx dI sfijLsL jfx-buwJ ky rcI geI hY. ies PYsly ivc kiQq ‘ajIq vIklI’ nUM clfAux vfilaF `qy ‘ajIq’ nfl byeImfnI krn dy dosL vI lgfey gey hn. cyarmYn s: pRym isMG aYzvokyt aqy sfDU isMG hmdrd trwst dy sfry dfaivaF nUM Auicq mMnidaF adflq dy PYsly ivc s: bYNs dy vpfrk ivhfr dI vI inMdf kIqI geI hY aqy Aus nUM iek hPqy aMdr sfDU isMG hmdrd trwst nUM 2000 brqfnvI pONz Krcy dy ihwsy vjoN adf krn dy hukm kIqy gey hn. ies mOky `qy ‘ajIq’ dy pRbMDkI sMpfdk zf: brijMdr isMG hmdrd ny afiKaf ik ‘ajIq’ hmysLf pMjfb aqy pMjfbI df pihrydfr hY ijs krky iksy nUM afpxf vpfr cmkfAux Kfqr ies df nFa vrqx dI iejfjLq nhIN idwqI jf skdI. s: pRym isMG aYzvokyt ny PYsly `qy itwpxI kridaF ikhf ik AunHF ny hmysLf isDFqF dI vkflq kIqI hY ijs krky awj isDFq dI ijwq hoeI hY. ijLkrXog hY ik kYnyzf smyq keI pwCmI dysLF ivc pRcwilq BfrqI aKLbfrF dy nfvF `qy keI aKLbfr Cp rhy hn pr aksr ienHF aKLbfrF dy nFa asl mflkF dI sihmqI qoN ibnF hI inwjI lfB Kfqr rwK ley jFdy hn. ajIq pRkfsLn smUh nUM ieh kfmXfbI brqfnIaf ivc afpxy chyqy pMjfbI pfTkF aqy sLuB-icMqkF dy sfQ nfl imlI hY. ienHF ivc XU[ ky[ ivc pRiswD ibjLnsmYn s: ajYb isMG, iswK imsLnrI susfietI dy s: ajIq isMG dosq, gurduafrf gurU nfnk dyv jI lYstr dy pRDfn s: ajmyr isMG bsrf, sRI gurU isMG sBf gurduafrf sfAUQfl dy Aup-pRDfn aqy sLRomxI akflI dl XU[ ky[ dy skwqr s: amrjIq isMG iZwloN, iesy gurduafrf sfihb dy sfbkf pRDfn s: bicwqr isMG, ieMzIan EvrsIjL kFgrs pfrtI (XU[ ky[) dy cyarmYn s: dljIq isMG shoqf, lYstr qoN inAUjL eyjMt s: idldfr isMG, hPqfvfrI ‘dys pRdys’ dy muwK sMpfdk s: gurbKsL isMG ivrk, iswK syvk jQf XU[ ky[ dy jnrl skwqr s: gurimMdr isMG iQMd, sRI gurU isMG sBf gurduafrf dy pRDfn s: ihMmq isMG sohI, lok BlfeI pfrtI dy vflsfl iekfeI dy pRDfn s: krm isMG, pMjfbI akYzmI lYstr dy cyarmYn zf: krnYl isMG, gurduafrf aMimRq pRcfr Dfrimk dIvfn dy pRDfn s: mihMdr isMG Kihrf, brfAUnston dy istI kONslr s: suirMdrpfl isMG, pMjfb tfeImjL dy sMpfdk s: hrijMdr isMG mMzyr, sLRomxI akflI dl (a) XU[ ky[ dy pRDfn mfstr avqfr isMG, zrbI dy sRI gurU isMG sBf gurduafrf dy pRDfn s: rGbIr isMG, kYnyzf qoN Cpdy hPqfvfrI ‘KLbrnfmf’ dy pRbMDkI sMpfdk s: iekbfl isMG rfmUvflIaf, isLv kumfr btflvI trwst XU[ ky[ dy pRDfn qlivMdr isMG iZwloN, lok BlfeI pfrtI XU[ ky[ dy pRDfn s: suKivMdr isMG afid dy nFa vrnxXog hn. [[[[[[DMnvfd sihq ajIq jlMDr coN sfbkf pRDfn mMqrI jIn kircIan ny spFsrisLp skYNzl nMU ikAUibk ‘c AuWTI lihr nMU dbfAux leI ZukvF hiQafr dwisaf ilbrl aglI cox hfr skdI hY[[[pYt EbrfeIn
jdoN kircIan nMU ieh puwiCaf igaf ik ijMnHF kMpnIaF nMU imlIanjL zflr idwqy gey hn AunHF bfry qusIN kI jfxdy ho? qF pRDfn mMqrI ny ikhf ik mYN ies ikiraf ivwc sLfml nhIN sI ik iks nMU imlIanjL zflr df kMtrYkt idwqf jfvy qy iks nMU nF idwqf jfvy aqy nf hI mYN kMpnIaF dI ilst iqafr krn ivwc koeI BUimkf inBfeI sI. AunHF ikhf ik ieh PYsly keI ivBfgF vloN kIqy gey sn. 5 GMitaF dy hlPIaf ibafn ivwc jIn kircIan ny spFsrisLp pRogRfm nMU ikAUbk dI vwKvfdI lihr iKlfP iewk ZuwkvF aqy asrdfiek hiQafr dwsidaF ikhf ik agr 1-2 imlIan zflr df Gplf vI ho igaf qF iesdy nqIjy vI bVy sfrQk inkly hn. pRDfn mMqrI ny srkfrI Kjfny dI durvrqoN qoN iblkul ienkfr kridaF afpxy rfj Bfg dOrfn pUrx sMquln dI vkflq kIqI. jIn kicaIn ny jsits gomrI vloN kircIan dIaF jfqI glP bfljL bfry kIqI itwpxI df noits lYNidaF afpxy brIP kys coN dUsry sMsfr pwDr dy lIzrF dy nfm vflIaF glP bflF vI idKfeIaF ijs ivwc ibwl kilMtn aqy busL dIaF bflF vI sLfml sn.
sLurU ivwc jIn kircIan ny bVy TrMmy nfl ieh gwl khI ik Auh lMmy smyHN qoN ies mOky dI AzIk kr rhy sn ik kdoN AunHF nMU kuwJ glq qwQF nMU shI krn df mOkf imly aqy kdoN mYN dws skF ik rojLmrf srkfrI kMmkfjL ikvyN cwldf hY. ilbrl pfrtI cox hfr skdI hY
ihwl tfeImjL nfl iewk ieMtrivAU dOrfn Ebrfien ny ikhf ik asIN kfPI sItF jrUr ijwqy sI pr votF df mfrijn bVf Gwt sI aqy agr ienHF votrF ny afpxf mn bdl ilaf qF ilbrl pfrtI nMU aglIaF coxF ijwqxIaF musLkl ho jfxgIaF. pYt Ebrfien ny ikhf ik adflqF knyzIan eyjMzy Aupr BfrU hn jo iksy nMU cMgf lwgy jF nf pr mYnMU psMd nhIN hY ies krky isrP iewk ZMg nfl aOtvf dI rfjnIqk sLkqI vfips rfjnIqkF kol af skdI hY ik pRDfn mMqrI "nftivwdstYNizMg" klfjL vrq ky ies ibwl nMU sLFq kr dyx. zfAUn tfAUn ivwc ngr kIrqn 24 aprYl idn aYqvfr nMU brYNptn (sFJ svyrf) AuntfrIE iswK aYNz gurduafrf kONsl ny ieh aYlfn kIqf hY ik Kflsf pMQ df 306vF sfjnf idvs 24 aprYl idn aYqvfr nMU trFto zfAUn tfAUn ivwc bVI DUm Dfm nfl mnfieaf jf irhf hY. jfrI pRyWs rIlIjL ivwc kONsl dy skwqr sR[ blivMdr isMG ny ikhf hY ik sfzy bjLurgF dI 30 sfl qoN clfeI pRMprf anusfr ieh idvs zfAUn tfAUn ivwc sfno sLOkq nfl mnfAux dy vwzy pYmfny qy pRbMD kIqy jf rhy hn. sR[ hrbMs isMG jMzflI ny ies ngr kIrqn dI jfxkfrI idMidaF ikhf ik hr sfl dI qrHF dIvfn sI[aYn[eI[ grfAUNz ivwc sjfieaf jfvygf AuprMq trFto istI hfl ivKy smfpqI hovygI. ies mhfn idn dI mhwqqf nMU dUsry BfeIcfry ivwc vI pRcfiraf jfvygf. ies ngr kIrqn ivwc AuWc kotI dy bulfry bulfey jfxgy. aYm[ky[ Dr vloN
sLhId sMq iBMzrFvfilaF pRqI ilKy qwQ bybuinafd -akflI dl
aMMimRqsr XU[ ky pMjfb qy hirafxf ‘c mINh qy gVyHmfr nfl PslF dI BfrI qbfhI cMzIgVH:- pMjfb aqy hirafxf ivc ipwCly iqMn idn qoN ruk ruk ky ho rhI bfrsL aqy gVyHmfr kfrn keI ielfikaF ivc kxk dI Psl dI BfrI qbfhI hoeI hY| sroH aqy CoilaF dI Psl df vI bfrsL aqy giVHaF nfk qkVf Krfb ho igaf hY| biTMzf,abroh,tohfxf aqy keI hor ielfikaF ivc giVHaF nfl PslF dI hoeI qbfhI ny iksfnF dy sfh sUq idWqy hn | sym aqy byt dy ielfky dIaF PslF ivc pfxI KVfH suLrU ho igaf hY aqy PslF pIlIaF pYx lWgIaF hn| sfDfrn rUp ivc hoeI bfrsL brfnI aqy kMZI ielfky dIaF PslF leI ajy lfBkfrI hY| gVHymfr nfl ijwQy pMjfb ivc PslF dI qbfhI hoeI hY AuQy hirafxf ivwc ipwCly dy idn qoN keI QF gVyH pYx nfl PslF df nuksfn hoieaf hY| aWj sLfmI tohfxf aqy ies dy nfl lwgdy ielfikaF ivc BfrI gVHymfrI hoeI| BfrI giVHaF aqy qUPfn ny ies ielfky dy drjn ipMzF ivc Psl qbfhI hI kr idWqI hY| srd ruWq dI pwCV ky ho rhI bfrsL df pihlF qF sfry hI iksfnF ny svfgq kIqf sI ikAuN jo kfPI lMmy qoN mosm KusLk cWl irhf sI aqy ies nfl hfVHI dI Psl leI pfxI dI vI musLkl bx geI sI| ies vfr brsfq ruWq ivc vI BrvIaF bfrsLf nhI hoeIaF aqy Aus qoN bfad srdIaF vI KusLkI nfl hI sLurU hoeIaF| ies nfl ijQy zYmF ivc pfxI df pWDr nIvF cly jfx kfrn isMcfeI df sMkt bx igaf AuQy ibjlI df sMkt af igaf ikAuN jo hfeIzl cYnl nfl bxn vflI ibjlI df Auqpfdn vI hyTF af igaf| iqMn idn dI ho rhI bfrsL nfl ibjlI splfeI ivc qF suDfr ho igaf hY aqy kxk leI isMjfeI dI smWisaF vI Kqm ho geI pr vDyry bfrsL aqy gVyHmfr ny kxk dI Psl leI Kqry dI GMtI vjf idWqI hY| sfry pMjfb aqy hirafxf ivc ikDry vWD ho rhI bfrsL ajy Psl leI lfBkfrI hI cWl rhI hY| ruk ky aqy itk ky pY rhI bfrsL kxk dI Psl dy vfDy leI sfDfrn hflq ivc TIk hY pr keI KyqrF ivc hoeI gVHymfr aqy cWl rhIaF qyjL hvfvF ny iksfnF dy sfh sUq idWqy hn | lgfqfr bdlvfeI aqy bfrsL nfl ieMnFH ielfikaF ivc kxk dI Psl df rMg pIlf pYx lWgf hY aqy kxk dI Psl dy gl jfx df zr bx irhf hY | nfnfvqI kimsnL ny kyNdrI gRih mMqrI nUM irport soNpI nvIN idWlI: pRDfn mMqrI ieMdrf gFDI dI hwiqaF bfad1984 ivc hoey isWK kqlyafm sbMDI jFc sbMDI vfsqy bxfey kimsLn dy muwKI jI[tI nfnfvtI ny aWj afpxI irport gRih mMqrI isLvrfj pfitl nUM soNp idWqI| jsits (syvf mukq) nfnfvtI ny afpxI ieh irport 31 jnvrI nUM gRih mMqrI nUM soNpxI sI pr pfitl AuNdo iqMn rojLf PyrI qy dysL dy Auqr pUrbI KyqrF ivc gey sn,ijs kfrn ieh sMBv nhI ho sikaf| gRih mMqrI aWj svyry hI putfpfrQI qoN prqy jF jsits nfnfvtI ny AunFH dy dPqr ivc jf ky ieh irport soNp idWqI| komI jmhUrI gWTjoV (aYn[zI[ey) srkfr ny isWK kqlyafm dI jFc vfsqy 10 meI 2000 nUM nfnfvtI kimsLn kfiem kIqf sI| kimsLn nUM ieh Gtnfvf ikAuN aqy ikvyN vfprIaF dI jFc qoN ielfvf ieh ijMmyvfrI vI soNpI geI sI ik Auh BivWK ivWc aijhy dMgy BVkx qoN rokx leI kIqy jfx vfly loVINdy pRbMDF bfry vI dWsy| kimsLn ny ieh vI dWsxf sI ik ihMsk GtnfvF vyly pRsLfskI pWDr qy ikQy koqfhI hoeI hY | kimsLn ny ies mfmly ivc keI AuWGIaF hsqIaF,ijMnFH ‘c KusLvMq isMG,jXf jyqlI,mdn lfl Kurfxf ,lYPtInYNt jrnl(syvf -mukq) jy[aYs[aroVf aqy sfbkf pRDfn mMqrI afeI[ky gujrfl dy ibafn vI klmbMd kIqy| 1984 ivWc 31 akqUbr qoN 7 nvMbr drimafn idWlI smyq dysL dy keI ihWisaF ivc BVky dMigaF ivc hjLfrF ivakqI mfry gey sn| srkfrI qor qy ieMnFH moqF dI igzqI2427 dWsI jFdI rhI hY | ies qoN pihlF moqF dI igxqI qy pIVqF df pqf lgfAux leI do kimsLn aWT kmytIaF bxfeIaF jf cuWkIaf hn | iek kmytI ies kMm vfsqy vI bxI hoeI hY ik ies sbMD ivc ikMny kys rijstr kIqy jfxy cfhIdy hn | sB qoN pihlF jsits rMgfnfQ imsLrf kimsLn ny ies mfmly dI jFc kIqI sI| ies kimsLn dI imafd aqy jFc Kyqr kfPI sImq sI aqy ies ny kyvl ieh pqf lgfAuxf sI ik isWKf ivruWD ihMsf koeI igxI imwQI sfijsL sI jF nhI| ies dorfn jsits nfnfvtI ny afpxI irport bfry iek vI sLbd kihx qoN ienkfr kr idWqf| AunFH ikhf ik mIzIaF ny ipwCly smyN ‘c AunFH vWlo kIqIaF gWlF nUM qoV-mroV ky pysL kIqf sI aqy hux Auh kyvl eynf hI dWs skdy hn ik ieh 185 siPaF dI do-ijldF vflI irport hY| nIly sUt ‘c sjy jsits nfnfvtI ny afpxy Butflk lyn siQq Gr ‘c gey pWqrkfrF nUM cfh dI pysLksL kridaF keI hor ivisLaF bfry gWlbfq kIqI pr ikhf ik irport nUM jnqk krnf jF nf krnf srkfr dy hWQ hY | Auh isrP ieh kih skdy hn ik AunHHF nUM afpxy kMm ‘c qWslI hY| aMimRqsr bws awzy dI AusfrI pRfeIvyt kMpnI kolo krfAux df mfmlf BiKaf cMzIgVH:- aMimRqsr dy bWs aWzy dI AusfrI iek inwjI kMpnI kolo krvfAux aqy ies kMpnI nUM aWzy df pRbMD igafrF sfl leI dy ky kroVF rupey df lfB phuMcfAux df mfmlf qUl PVdf jf irhf hY| pMjfb rozvyjL dIaF mulfjLm jQybMdIaF ny kYptn srkfr kolo mMg kIqI hY iek injI kMpnI nuM kroVf rupey df munfPf phuMcfAux dy mfmly dI sI[bI[afeI kolo jFc krvfeI jfvy aqy ijMLmydfr aiDkfrIaF nMU sjLfvF idWqIaF jfx aqy rfj dy hor awizaF dI AusfrI inwjI kMpnIaF kolo krvfAux dIaF qjvIjLf nUM rWd kIqf jfvy | pRfpq jfxkfrI muqfbk aMimRqsr dy aWzy dI AusfrI df Krcf 14 kroV dy krIb idKfieaF igaf hY jdoN ik lfgq ies qoN GWt hY| ies aWzy dI AusfrI vfsqy pMjfb rozvyjL ny srkfr kolo 10 kroV rupey mMgy sn pr srkfr ny KjLfnf KflI hox df bhfnf lY ky pYsy nhI idWqy aqy nf hI ies aWzy dI AusfrI leI bYNk qoN krjLf lYx dI KuWlH idWqI sI| pMjfb srkfr ny pI[afeI[zI [pI (pMjfb ienPrf strkcr izvYlpmYNt borz) kolo ies aWzy dI AusfrI df pRfjYkt iqafr krvfieaf aqy ies qoN bfad ies dI AusfrI df kMm aYm[aYm[ky ieMzIaF ilmitz nUM soNp idWqf| jfxkfrI hlikaF df kihxf hY ik pMjfb rozvyjL ny ies aWzy dI AusfrI leI pRfjYkt irport iqafr krvfeI sI ijs qy 25 lWK df Krc afieaf sI pr ies dy bfad kMm pI[afeI[zI [bI nUM dy idWqf igaf | ies krky rozvyjL vWl Kricaf 25 lWK ivarQ igaf aqy 25 lWK hor Krc krnf ipaf| aYm[aYm[ky ieMzIaF ilmitz ny aWzy dI AusfrI df Krcf 14 kroV idKfieaf hY | srkfr ny ies kMpnI nUM afpxf Krc pUrf krn leI 11 sfl vfsqy aWzy dI sFB sMBfl aqy clfAux df pRbMDF dy idWqf hY | pMjfb gorimMt trFsport vrkrjL XUnIan dy jnrl skWqr gurdIp isMG moqI aqy pMjfb rozvyjL dI sFJI aYksLn kmytI dy knvInr gurmyl isMG df kihxf hY ik ies aWzy qoN iekWlI bWs PIs dy rUp ivc do kroV dI sflfnf kmfeI hovygI aqy dukfnF dy ikrfey qoN vWKrF pYsf imlygf| ies aWzy ivc lgpg 80 dukfnF bxfeIaF hn aqy hryk dukfnF df ikrfieaF pRqI mhIny 15 qoN 30 hjLfr ivcfly imlx dI sMBfvnF hY | bWs aWzy qoN iesLiqhfrbfjIL rfhIN vWKrF pYsf imlxf hY| bfdl srkfr smyN vI pMjfb styt bWs stYNz mYnyjmYNt kMpnI (pWn bWs) bxfeI geI sI| ies kMpnI ny aWzy bxfAux aqy ieMnFH dI sFB sMBfl krnI sI pr srkfr ny ies nUM kMm nhI idWqf| jy srkfr pWn bWs kolo AusfrI krvfAuNdI hY qF srfr krjLf pMj sfl ivWc moiVaf jfxf sI pr hux srkfr ny 11 sfl leI aWzy df sfrf pRbMD injI kMpnI nUM soNp idWqf hY| ies leI aWzy qoN hox vflI kroVF rupey dI kmfeI kMpnI dI JolI ivWc pf idWqI hY | igafrF sfl ivWc ies aWzy qoN lgpg 48 korV dI afmdn hovygI aqy ies df sB qoN vWD munfPf kMpnI nUM hovygf| ies qoN ielfvf jlMDr aqy luiDafxf dy bWs aWizaF dI AusfrI df kMm inwjI kMpnIaF nUM (iblt apryt trFsport ) skIm aDIn dyx dIaF iqafrIaF hn| mulfjLm afgUaF df kihxf hY ik aMimRqsr dy aWzy dI AusfrI aqy pRbMD dyx dy mfmly dI jFc nUM lY ky hor awizaF dI AusfrI inwjI kMpnIaF kolo krfAuNx dI qjvIjL rWd krvfAux leI ivafpk aMdoln CyiVaF jfvygf| hfeI kort vWlo bfr koNsl dy cyarmYn muMjfl qy dosL afied cMzIgVH: pMjfb aqy hirafxf hfeI kort ny aWj pMjfb aqy hirafxf bfr koNsl dy cyarmYn sI[aYm muMjfl nUM inaFpfilkf dy kMm kfj ivc gYrkfnUMnI dKl aMdfjIL krn leI muWZly qor qy ijMmyvfr Tihrfieaf hY| hfeI kort dy cIP jsits bI[ky rfey aqy jsits rfjIv BWlf qy afDfrq bYNc ny sRI muMjfl ivruWD dosL afied krky Aus nUM kfrn dWso noits jfrI kr idWqf hY| kys dI aglI suxvfeI 11 PrvrI nUM hovygI| hfeIkort dy do jWjF dy bYNc ny aWj afpxy hukmF ivc ikhf hY ik sRI muMjfl ny adflq dy nF PrjIL hukm jfrI krny inaF-pfilkf dy aiDkfrF dI durvrqoN kIqI hY| bYNc df kihxf hY ik jsits aYm[aYm kumfr ny aijhy koeI afdysL jfrI nhI kIqy sn ijhVy Aus ny afpxy afp hI afpxy iek irsLqydfr muWvkl aqy hirafxf dy iek pulIs aiDkfrI nUM Pon qy dWs idWqy| adflq ny sRI muMjfl nUM adflq dy aiDkfrF dI inWjI suafrQ leI durvrqoN krn df kfrn puWiCaF hY | ies dy nfl hI adflq ny mfnhfnI aYkt 1971 qihq dosIL TihrfieaF hY| adflq df ieh vI kihxf hY ik sRI muMjfl ny pMjfb dy vDIk aYzvokyt jnrl dI hYsIaq ivc pulIs aiDkfrIaF nUM aslIaq qoN hnyry ivc rWiKaF hY | adflq df ieh vI kihxf hY ik muMjfl ny aijhI hrkq krky vkIl aqy kosl dy cyarmYn dy ahuwdy nU byieWjLq kIqf hY| hukm ‘c ieh vI ikhf igaf hY ik pivWqr inaFpfilkf dy vkfr nUM sWt vWjI hY| cyqy krfieaF jFdF hY ik ipCly sfl dy nvMbr ivc sRI muMjfl ny abroh dI pulIs nUM iek Kq ilK ky PojdfrI kys dy muljLm ainl imWZf nUM igRPqfr nf krn leI ikhf sI| Aus ny afpxy Kq ivc ieh ikhf sI ik pmjfb aqy hirafxf hfeI kort dy jsits aYm[aYm kumfr ny muljLm dI igRPqfrI Auqy rok dy hukm juLbfnI idWqy hn| ipWCy ieh gWl sfhmxy afeI ik adflq ny aijhy koeI hukm nhI idWqy sn iewQoN qk ik Aus idn kys dI suxvfeI vI nhIO hoeI sI| qKq dmdmf sfihb dy jQydfr aqy jMglfq mMqrI afhmo -sfhmxy biTMzf: qKq sRI dmdmf sfihb dy jQydfr BfeI blvMq isMG nMdgVH aqy pMjfb dy jMglfq mMqrI hMs rfj josn ipMz lmcoV ‘c sRI gurU gRMQ sfihb dI mfx mirXfdf dI AulMGxf dy mfmly kfn afhmo -sfhmxy ho gey| jQydfr nMdgVH ny ipMz lmocV ‘c hoeI Gtnf ivc jMglfq mMqrI hMs rfh josLn nUM muWK dosIL dWsidaF pMjfb srkfr nUM ikhf hY ik Aus dy Dfrf 285-ey qihq pulIs mukWdmF drj kIqf jfvy| gorqlb hY ik ipMz lmcox dI Gtnf dI pVqfl leI qKq sRI dmdmf sfihb vlo mukqsr ‘c qfienfq sRomxI kmytI dy mYnyjr jrnYl isMG aqy hYz gRMQI prmjIq isMG dI izAUtI lgfeI geI sI| do mYNbrI tIm ny pVqfl AuprMq irport jQydfr nMdgVH nUM sopN idWqI hY| jQydfr nMdgVH ny ikhf ik pVqfl AuprMq ies gwl dI pusLtI ho geI hY ik jMglfq mMqrI josn dI sLih qy ipMz dy lokF ny ipMz mMjyvfl dy gurU gRMQ sfihb ‘co jbrI pfvn srUp AuTfey qy nMgy isrF qy srUp rWKy| ieQo qWk ik ibnF ardfs hI gurU Gr ‘co gurU gRMQ sfihb dy pfvn srUp ilaFdy gey| ieh lok pfvn srUpF nUM ipMz lmcoV dy bfhrvfr Aus jgFH qoN lY ky gey ijQy sLrfb df cVfHvf cVHdf hY | jQydfr ny dWisaF ik pVqflIaF tIm ny dWisaF hY ik ijMnFH lokF ny pfvn srUp AuTfey Auj kuJ isMGF dy rokx dy bfvjUd ieh kih ky srUp lY ky gey ik jMglfq mMqrI rokx vfilaF nUM dyK lYxgy| AunFH ikhf ik pVqfl ivc hux josLn df hWQ nf hox dI koeI guMjfieMsL bfkI nhI rih geI| gorqlb hY ik ipMz lmocV dy bfhrvfr ipMz dy bjuLrg dIvfn cMd dI Xfd ivc iek sflfnf BfeI joV mylf lWgdf hY | myly dy pRbMDk jdoN ipCly sfl pfvn srUp ‘c pRkfsL krn vfsqy lYx leI ipMz dy gurU Gr gey sn qF ieh ikhf igaf sI ik Auh smfD qy pfvn srUp pRkfsL krn dI bjfey iek vWKrf kmrf bxf ky pRkfsL krn| aYqkI jdoN 31 jnvrI nUM pRbMDk pfvn srUp lYx gey qF sRomxI kmytI dy kuJ lok aijhf krn qy roikaf pr pRbMDkF vWlo pfvn srUp ies dy bfvjUd pRkfsL krfey gey| ijLlHf iProjLpur dy ipMz lmcoV dy srpMc hrnfm cMd df kihxf sI ik AunFH ny pUry adb nfl srUp pRkfsL krfey sn qy gurU mirXfdf dI koeI AulMGxf nhI hoeI,jdo ik akfl qKLq vWlo ByjI tIm df kihxf sI ik gurU mirXfdf df koeI iKafl nhI rWiKaF igaF|AuDr jMglfq mMqrI hMs rfj josLn df kihxf sI ik Auh sRI gurU gRMQ sfihb aqy gurU mirXfdf ivc aQfh ivsLvfs rWKdy hn aqy idlo siqkfr krdy hn | AunFH ikhf ik AunFH dI sLih Aupr ipMz lmcoV dy sflfnf myly ivWc gurmirXfdf dI koeI AulMGxf nhI hoeI| AunFH ikhf ik jQydfr nMdgVH vWlo ipMz lmcoV dy sflfnf myly nUM glq rUp dyxf aqy pMjfb dy lokF ivc Brm BulyKy pYdf krny soLBdy nhI| AunFH ikhf ik ies myly ivc hr vrg dy lok pUrI sLrDf nfl BrvI isLrkq krdy hn qy aijhy sQfn Aupr pfvn gurmirXfdf dI AulMGxf krn bfry koeI soc vI nhI skdf| AunFH ikhf ik AunFH qF ies myly ivc isLrkq hI nhI kIqI qy nf hI koeI sLih vflI gWl hY | AunFH ikhf ik jQydfr nMdgVH nUM sMjm qoN kMm lYxf cfhIdf hY| jQydfr nMdgVH ny ikhf ik sRomxI kmytI df iek vPd ijLlHf pulIs kpqfn iProjLpur nUM imlygf qy jMglfq mMqrI qy AunNfH dy sfQIaF qy mfx mirXfdf dI AulMGxf df muWkdmF drj krn leI khygf| aYNqkI sMsfr ivwcoN ‘srb snuWKI vhutI’Bfrq ivwc cuxI jfvygI nvIN idWlI:-isznI,sYn jos, XorysLlm,mfsko,lfs vygfs aqy hvfeI ivc hox qoN bfad sMsfr Br ivWco sB qoN ‘snuWKI vhutI’ cuxn df mukfblf (imisjL vrlz) hux pihlI vfrI Bfrq ivc hovygf ijs ivc sMsfr Br ‘co afeIaF hoeIaf 50- sWT snuWKIaF qy sicafrIaF aorqF ieh qfj hfsl krn dy Xqm krngIaF| muMbeI nyVy shfXfdgfrI prbqF dI lVI ivWc siQq mUrqF vrgI aMbI vfdI ‘c siQq ‘shfrf lok istI’ ies mukfbly df pRbMD qy myjLbfnI krygf| ieh mukfblf 25 PrvrI nUM hovygf| cMzIgVH dI jMmpl jIivkf sLfh jo ipCly sfl dI srb mnuWKI vhutI cuxI hoeI hY ies mukfbly ‘c Bfrq dI numfieMdgI krygI| ies mukfbly ivWc ihWsf lYx vflIaF aorqF dI sUrq dy nfl cfl Zfl aqy pirvfrk kdrF -kImqF vI dyKIaF jFdIaF hn | shfrf ienPrfstrWkcr aYNz hfAUNisMg dy ieMcfrjL sImFqo rfey vWlo idWqy gey iek ibafn anusfr ‘sfzy vWlo ieh Xqn aorq jfq nUM slfmI pfAux dy quWl hY qy ies Xqn rfhIN asIN Aus dy husn vWl vI nhI dyKdy,sgo husn qoN vI pfr JfqI mfrdy hF qy ies mukfbly ‘c Aus afDuink qy sLkqIsLflI aorq nUM bulMdI dyx df Xqn vI krdy hF,jo afpxI bhuprqI ijLMdgI ivWc sMquln kfiem rWKx dy hIly krdI hY aqy Auh afpxy pirvfr dy ihWqf df iKafl vI rWKdI hY| hr sfl ieh mukfblf ivsLv pWDr dy iksy sLihr ivWc krfieaf jFdf hY qy ieh komFqfrI QF ies dI rmxIkqf nUM njLr ‘c rWK ky cuxI jfdI hY| ‘imisjLamyirkf ienk aqy imisjL vrlz ienk dy pRDfn aqy ivktr aYvfrzjL dy borz mYNbr zyivz jYMz mfmYl df kihxf hY ik ‘iweh mukfblf suLrU krfAux ipWCy iksy aorq df aorq jfq,Aus dy dysL aqy afDuink smkflI ijLMdgI bfry Xogdfn jfnx df ierfdf sI|ies rfhIN Auh afDuink aqy ivafhI -vrI aorq cuxI jFdI hY,ijs ivWc nfj- njfkq,aMdfjL dy nfl nfl sUrq vI hovy qy sIrq vI hovy| sRI gurU gRMQ sfihb df hor BfsFvF ‘c anuvfd krn df gMBIr noits cMzIgVH: sRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI ny kuJ eyjMsIaF aqy ivakqIF vWlo sRI gurU gRMQ sfihb dy hor BfsLfvF ivc anuvfd krn df gMBIr noits ilaf hY qy ieMnHf ivruWD sKq kfrvfeI krn dI icqfvnI idWqI hY | aWj ieQy sRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dI kfrjkfrnI dI mIitMg qoN bfad pWqrkfrF nfl gWlbfq kridaF sRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dI pRDfn bIbI jfgIr kor ny ikhf ik sRI gurU gRMQ sfihb dy Bfv arQF vfly stIk qF bx skdy hn pr ies df anuvfd nhI kIqf jf skdf| AunFH ikhf ik ijhVf vI gurU mirXfdf dI AulMGxf krygf Aus ivruWD sKq kfrvfeI kIqI jfvygI| AunFH ikhf ik sRI gurU gRMQ sfihb df anuvfd qy pRkfsLq krn df aiDkfr kyvl sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI nUM hI hY | ieh puWCy jfx qy ik ieMstIicAUt afP isWK stWzIjL ny kuJ idn pihlF hI Aus ivakqI nUM jQydfr gurcrn isMG tohVf aYvfrz nfl snmfnq kIqf hY ijs ny sRI gurU gRMQ sfihb df ihMdI ivc anuvfd kIqf sI,dy ivruWD kI kfrvfeI kIqI jfvygI dy sbMD ivc AunFH ikhf ik ieh mfmlf AunFH dy iDafn ivc nhI hY| ieh puWCy jfx qy ik qfimnlfzU dy rfjpfl surjIq isMG brnflf dy krIbI sfQI guirMdrpfl isMG Dnolf ny sRI gurU gRMQ sfihb df no BfsFvF ivc anuvfd krfAux leI vWzf pRfjYkt sLurU kIqf hY,dy bfry AunFH ikhf ik Auh ies qWQ qoN jfxU nhI hn| sRI hirmMdr sfihb XUnYsko kolo ivsLv ivrfsq df drjf idvfAux bfry suafl dy juafb ivc AunFH ikhf ik ies sbMD ivc pMj-mYBrI kmytI bxf idWqI geI hY qy ieh kmytI hI ies sbMD ivc PYslf krygI| AunFH ikhf ik sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI aijhf koeI kfrj nhI krygI ijs nfl sRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dy kMm -kfj ‘c dKlaMdfjIL huMdI hovy| AunFH ikhf ik pMj -mYNbrI kmytI ies muWdy qy isWK pMQ dy ivcfr jfxygI qy ies qoN bfad hI koeI PYslf krygI|AunFH ikhf ik sRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI cflI mukiqaF dI qIjI sLqfbdI mukqsr ivc mnfeygI qy ies sbMD ivc 16 PrvrI qoN aKMz pfT suLrU kr idWqy jfxgy| sLqfbdI 1,2,3 aqy 4 meI nUM mnfeI jfvygI| sLqfbdI mnfAux leI pMj qKqF nfl joV ky pMj joLn bxfey gey hn ies qo ielfvf coQy joLn vI bxfey gey hn | iswK rfj dy mhfn jrnYl sn srdfr sLfm isMG atfrI srdfr sLfm isMG atfrI df jnm mhfrfjf rxjIq isMG dI Poj ivc sLfml kmFzr srdfr inhfl isMG dy Gr atfrI ivKy 1788 eI dy lgpg hoieaf | ipMz atfrI aMimRqsr qo lfhor vflI sVk qy 26 iklomItr dy dUrI qy visaf purfqn ieiqhfs ksbf hY ijQy bxy burjL,mihlF,hvylIaF aqy smfDF Aus dy ieiqhfsk hox df sbUq pysL krdIaF hn| atfrI ny CotI Aumr ivc hI GoV svfrI,qIraMdfjIL aqy qlvfr clfAuxI afid jMgI krqb isWK ley aqy ipqf dy nfl lVfeIaF ivc Bfg lYxf suLrU kr idWqf | ipqf dy huMidaF hI AunFH ny 12 mfrc 1816 eIsvI nUM mhfrfjf rxjIq isMG kolo iek hIiraF jVI klgI pRfpq kr leI sI| srdfr inhfl isMG dI moq qoN bfad mhfrfjf rxjIq isMF ny srdfr sLfm isMG nUM ipqf dI pdvI qy inXukq kr idWqf|atfrI dy ipqf dI moq qoN bfad 1818 eI ivc mulqfn dI pihlI lVfeI leI aqy ijWq pRfpq kr ky coKf ienfm pRfpq kIqf| ies ipWCo 1818 eI ivc ipsLfvr 11819 ivc ksLmIr ,1828 ivc sMDV,1831 ivWc seIad aihmd brylvI qy ijWq, 1834 ivc bMnU aqy 1837 ivc hjLfry dI muihMm afid AunFH ny pRmuWK lVfeIaF lVIaF aqy ijWqf pRfpq kIqIaF| atfrI dy Gr lVky aqy iek lVkI pYdf hoeI aqy AunFH ny afpxI lVkI bIbI nfnkI df ivafh mhfrfjf rxjIq isMG dy poqry kMvl noinhfl isMG nfl kIqf| 27 jUn 1839 eI nUM mhfrfjf rxjIq isMG dI moq qoN bfad isWK rfj df sUrj asq hox lWg ipaf| holI -holI aMgryjLF ny pMjfb qy kbjLf krnf sULrU kr idWqf aqy zogrsLfhI afrMB ho geI| kqlf qy gdfrIaF df muWZ bWJ igaf | ieQoN hI isWKf qy aMgryjLf ivckfr lVfeI df afrMB hoieaf|isWK Poj dI 1845 eI nUM aflIvfl mudkI aqy iProjsLfh ivKy hfr qoN mgroN brqfnvI PojF isWKf dI rfjDfnI lfhor Aupr kbjLf krn dy mnsUby bxf rhIaF sn| mhfrfjf rxjIq isMG df dyhFq ho cuWkf sI qy lfhor drbfr df kMmkfj mhfrfxI ijMdf dI dyK ryK ivc cWl irhf sI| mhfrfxI ny ds GoV svfrF dy hWQ sLfm isMG atfrIvfly nUM Byjy sunyhy ivc afiKaf ik Auh lfhor vWl vwD rhIaF brqfnvI PojF nUM roky| atfrIvfly ny mhfrfxI df sunyhf imldysfr hI Kflsf Poj dI kmfn sMBflI aqy afpxI kmfn hyT Poj nUM aMgryjLf ivruWD sBrfAUN ivKy lVfeI dy mYdfn ivc lY gey| 10 PrvrI 1846 nuM sqluj diraf dy kMzy sBrfAUN nyVy isWK PojF duafrf brqfnvI Poj dy ivruWD iek jLbrdsq qy KUnI XuWD liVaF | 10 PrvrI 1846 dy idn lVfeI dy mYdfn sBrfvF ivKy isWK Poj dI agvfeI kridaF srdfr atfrI aMgryjLf nfl hoeI jLordfr lVfeI ivc bhfdrI dy johr ivKfAuNidaF anykF dusLmxF nUM moq dy Gft Auqfr ky sLhIdI pf gey| sLfm isMG atfrIvfly dI imRqk dyh nUM atfrI ivKy ilaf ky Aus df sskfr kIqf igaf | sLhId srdfr sLfm isMG atfrIvfly dy snmfn vjoN ipMz atfrI ivKy AunFH dy vfrsF vWlo iek smfrk AusfiraF igaf hY | srdfr sLfm isMG atfrIvflf trwst vWlo hr sfl dI qrHF aWj 10 PrvrI nUM smfDF atfrI ivKy 159 vF sLhIdI idvs mnfieaf jf irhf hY| iswK pirvfrF ivc sLrfb vrqfAux df ivroD afnMdpur sfihb : Kfs qor qy isWK pirvfrF ivc ivafh sLfdIaF pfrtIaF qy hor KusIL moky KuWly rUp ivc vrqfeI jFdI sLrfb qy gMBIr icMqf pRgt kridaF sRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dy sfbkf pRDfn qy mojUdf sRomxI kmytI mYNbr kfbl isMG ny qKLq sRI kysgVH sfihb ivKy pWqrkfr nfl gWlbfq kridaF ikhf ik sRI akfl qKLq sfihb dy jQydfr igafnI joigMdr isMG vydFqI vWD rhy nsyL dy ruJfn nUM rokx leI hukmnfmf jfrI krn| AunFH ikhf ik vWzy vWzy lIzrF dy ivafh smfgmF ivc ardfs krn AuprMq bihry tryaF ivc glfsIaF rWK ky sLrfb brfqIaF nUM vMzdy hn jdik drimafny isWK pirvfr qy vWzy pirvfr vWlo krvfey jFdy smfgm ivc isrP ieqnf Prk hY ik AunFH dy ivafh ivc drimafnI iksm dI sLrfb vrqfeI jFdI hY | sRI kfbl isMG ny ikhf ik pRfiemrI isWiKaF df imafr idn pRqI idn Gtdf jf irhf hY jo icMqf df ivsLf hY| AunFH pMjfb dy muWK mMqrI qoN mMg kIqI hY ik jykr Auh gurU Gr prqI afpxI sWcI sLrDf rWKdy hn qy komI iqAuhfr hWlf mhWlf qoN pihlF afnMdpur sfihb qoN nMgl gVHsMkr hflq sVk dIO Ksqf hflq nUM suDfiraf jfvy| iswK kuVIaF dy jIn aqy hor PYsLnnybl pihrfvy pihnx qy koeI rok nhI cMzIgVH: aYs[jI[pI[sI dI pRDfn bIbI jgIr kor ny ikhf hY ik isWK Drm ‘c kuVIaF nUM jIn aqy hor PYsLnnybl pihrfvy pihnx dI koeI mnfhI nhI hY | jmsLydpur ‘c sQfnk isWK pRbMDkF vWlo gurduafry ‘c isWK kuVIaF dy jIn pihn ky afAux qy lfeI rok qy itWpxI kridaF AunFH ikhf ik iswK Drm ‘c pihrfvy Aupr iksy qrFH dI rok nhI hY qy nf hI sRomxI kmytI ny hI aYsI koeI rok lfeI hY| aYs[jI[pI[sI ny 21 PrvrI qo pMjfb qy hor KyqqF nUM pMj jLonf ‘c vMz ky ivafpk Drm pRcfr lihr suLrU krn df PYslf kIqf hY| ieh joLn qKLqF nfl sbMDq KyqrF dy afDfr qy bxfey jf rhy hn | ieh jfxkfrI kmytI dI pRDfn bIbI jfgIr kor ny aWj ieQy kmytI dI aYgjLYkitv dI mIitMg qo bfad pYRs kfnPrMs ‘c idWqI| AunFH dWisaF ik joLnf qihq aWgy hor sB kyNdr sQfpq kIqy jfxgy ijMnFH ‘c kmytI dy pRcfrk gRMQI,rfgI,ZfzI ijWQy isWKI df pRcfr krngy,AuQy hor vWK -vWK smfgm krky isWK nojvfn pIVIH nUM piqqpuxy qy nisLaF afid qoN moV ky gurisWK bxfAux leI pRyiraf jfvygf| AunFH ieh muihMm ipMz pWDr qWk clfAux df aYlfn kIqf| mIitMg ‘c aWj hoey hor PYsilaF bfry AunFH dWisaF ik isWK rihq mrXfdf df AulMGx krn vfly mfmilaF vWl ivsyLs iDafn idWqf jfvygf aqy akfl qKLq aijhy mfmilaF dy noits ‘c afAux qy qurMq kfrvfeI krygf| AunFH dWisaF ik sRI gurU gRMQ sfihb jI df iek ivdvfn vWlo qylgU ‘c anuvfd krn qy rok lgf idqI geI hY ikAuNik sbMDq anuvfdk nUM pMjfbI nhI afAuNdI qy Auh arQ df anrQ kr irhf hY | hirafxf ‘c vwKrI sRomxI kmytI dI mMg sbMDI AunFH ikhf ik AuQo dy afm isWK aijhI koeI mMg nhI kr rhy aqy 7 sRomxI kmytI df PYslf sRomxI kmytI dy 185 mYNbrF dy hfAus ‘c mMinaF nhI jf skdf| AunfH ies mfmly nUM isafsI pfrtIaF vWlo mYnIPYsto ‘c sLfml krn qy muWdf bxfAux nUM isWK Drm ‘c isWDI dKLlaMdfjIL dWisaF| AunFH ies gWl qoN ienkfr kIqf ik hirafxf ‘c isWKF nfl kmytI koeI ivqkrf kr rhI hY | hirafxf dI afmdn ‘co bhuqf pYsf AuQy hI kmytI Krc kr rhI hY | pRYs kfnPrs ‘c kmytI dy sInIar mIq pRDfn gurpfl isMG,jnrl skWqr suKdyv isMG ,bIbI ikrnjoq kor qy skWqr idlmyG isMG smyq hor mYNbr mojUd sn| brinMg tRyn bxn qoN bcI scKMz aYkspRYs jlMDr: aMimRqsr qoN nMdyV jf rhI scKMz aYkspRYs dy sYkyNz lgyj tYst zWby ivc hmIrf rylvy stysLn kol aWg lWg geI (gWzI dI qyjL rPqfr hox kfrn aWg qyjIL nfl PYlI|gWzI dy aYs[aYs[afr ivc aWg lWgx kfrn do motrsfeIkl aqy kuJ sfmfn sV igaf jdik aWg lWgx kfrn koeI XfqrI jLKmI jF miraF nhI|pRfpq jfxkfrI anusfr scKMz aYkspRYs5[30 vjy aMimRqsr qoN cWlI aqy 6:30 qy ibafs rylvy stysLn qy puWjI | dyKx vfilaF anusfr ibafs rylvy stysLn qoN kuJ aWgy afAux qy aYs [aYl[afr nfl juVy XfqrIzWby ivc kuJ lokF ny DuMey kfrn aWKF ivc sVn mihsUs kIqI| hmIrf rylvy stysLn qk puWjx qoN bfad aYs[aYl[afr ivc DUMaF qyjIL nfl inklx lWgf | ies dy nfl hI kfPI AuWcIaF lptF vI inklxIaF sLurU ho geIaF | zWby ivc Xfqrf kr rhy kuJ lokF ny gWzI dI cyn iKWc ky gWzI nUM rukvfieaf | aWg dIaF lptF kfrn XfqrI gWzI dy rukx df ieMqjLfr vI nhI kr sky aqy AunFH ny holI hoeI gWzI qoN CflF mfrnIaF suLrU kr idWqIaF| gWzI dy rukdy rukdy zWby ivco kfPI lok Auqr gey sn| zWby nUM aWg lWgx qoN bfad Porn ryl pRsfsLn hrkq ivc af igaf | ryl dy cflk aqy gfrz ny lokF dI mdd nfl aWg buJfAux dI koisLs kIqI pr kfmXfb nhI hoey| aKIr gWzI df aYs[aYl[afr lfh ky krqfrpur stysLn vl Byj idaf igaf| krqfrpur stysLn qy rylvy krmcfrIaF ny aWg qy kfbU pf ilaF| jFc qoN pqf lWgf ik Aus izWby dy pKfny ivc sLrfb dI aWDI boql peI sI |rylvy dy AuWc aiDkfrI hfdsy dy hor kfrnf df pqf lgfAux leI hfdsfgRsq zWby dI jFc leI PorYisk lYb vWlo nmUny ley gey hn ijs dI irport qoN bfad hI aWg lWgx df Kulfsf hovygf| ivsLv ivrfsq dy ivvfd leI ikrnjoq muWK qor qy ijMmyvfr : hrdIp mohflI: sRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dy mYNbr hrdIp isMG ny bIbI ikrnjoq vwlo drbfr sfihb nUM ivsLv ivrfsq sbMDI ivcfrF dy afDfr qy AunFH qy kIqI itWpxI df jvfb idMidaF ikhf hY ik ikrnjoq kor isWK kom nUM murK bxf rhI hY aqy Auh hI ies ivvfd leI muWK qor qy ijMLmyvfr hY| AunFH ies mfmly ivc aYs[jI[pI[sI dPqr aWgy Drnf dyx dI icqfvnI vI idWqI| AunFH gWlbfq dorfn dosL lfieaf ik Aus ipWCy keI iswK ivroDI qfkqF kMm kr rhIaF hn | AunFH dosL lfieaF ik aYs[jI[pI[sI vWlo 400 pMinaF df iqafr kIqf igaf dsqfvyjL ijsnUM zojILar nUM df nF idWqf igaf hY aqy ies zojILar nUM iqafr krn dy kMm ivc isrP iek sRomxI kmytI mYNbr ikrnjoq kor sLfml sI| AunFH ikhf ik ies ivc jo gurU gRMQ sfihb ‘c drj sLbdF nUM glq rUp ‘c iliKaf igaf hY aqy isWK Drm ieiqhfs aqy ivrsy nUM glq pysL kIqf igaf hY,Aus leI bIbI ikrnjoq kor ijMmyvfr hY | hrdIp isMG ny dosL lfieaf ik hYrItyjL kmytI ‘c iek aYs[jI[pI[sI df mYNbr aqy iek mYnyjr aqy iqMn mihkmy dy aiDkfiraF nUM sLfml kIqf jfxf hY,ies leI bIbI ikrnjoq kor mYNbr bx ky drbfr sfihb qy kbjLf krnf cfhuMdI hY | AunFH ies moky qy bIbI jfgIr kor vWlo 5 mYNbrI kmytI bxfAux aqy ieh kihx ik jdoN qWk KfmIaF dUr nhI huMdIaF Audo qk aglI kfrvfeI nhI kIqI jfvygI| AunFH mMg kIqI hy ik zojILar ivcly glq qWQF nUM TIk kIqf jfvy aqy zojILar nUM vfps lY ky Aus ivc qbdIl kIqI jfvy| bwicaF nuM sYks bfry iswiKaF 8sfl dI Aumr qoN hI idwqI jfvy: kYlfsL pUrI mohflI: bWicaF nUM sYks bfry isWiKaF 8 sfl dI Aumr qo hI dyxI suLrU kIqI jfxI cfhIdI hY pr isWiKaF dyx df qrIkf ieMnf ku vDIaF hovyN ik bWcy ies nUM sihj nfl lYx| ieh ivcfr sYks ivisLaF qy bVI hI muhfrq nfl ipCly keI sflF qoN ilKdI af rhI lyiKkf kYlfsL gopfl pUrI ny iek ivsyLs mulfkfq dorfn pRgt kIqy | ieh lyiKkf sYks ivsyL qy bVIaF Kuwl ky gWlf kIqIaF qy ikhf ik ies bfry smuWcI jfxkfrI hfsl krnI cfhIdI hY qy sLrmfAuxf nhI cfhIdf| AunFH ikhf ik BfvyN 8 sfl dy bWcy ies gWl dy Xog huMdy hn ik AunFH nUM sYks bfry isWiKaF idqI jf sky pr ies dy nfl ies gWl df jLrUr iDafn rWKxf cfhIdf hY ik jo bWicaF nUM dWisaF jf irhf hY ikDry Auh ies bfry afp qjrbf nf krn lWg pYx|AunFH ikhf ik ieMglYNz ivc aijhf hI ho irhf hY | Coty bWicaF nUM sYks bfry isWiKaF idqI jfdI hY qy Coty bWcy CotI Aumr ivc hI iek dUjy nfl sYks krn lWg jFdy hn | AunFH ikhf ik ieh isWiKaF dyx df iek vWKrf qrIkf hoxf cfhIdf hY,vDIaF qy sfP sUQrI sLbdfvlI hoxI cfhIdI hY | keI aijhy mfihr hn,jo bVy vDIaF ZMg nfl bWicaF nUM ieh isWiKaF dy skdy hn|bWicaF nUM jo kuJ isKfieaF jfvy nfl hI Aus dy cMgy-mfVy nqIijaF bfry Kfs qor qy dWisaF jfxf cfhIdf hY pr jo ivDI ieMglYMz ivc pRcilq hY,Aus anusfr iemosLn hI guaf idqy hn qy mnuWKI irsLiqaF jF BfvnfvF nUM msILnrI bxf idWqf hY| ieMnFH gWlF df iKafl rWKxf cfhIdf hY nhI qF bWWcy glq rsqy vI pY skdy hn| AunFH ikhf ik bWicaF nUM ieh jLrUr dWsxf cfhIdf hY ik Auh ‘sMXm rWKx,afpxy srIr nUM sMBfl ky rWKx,nisLaF qy ivkfrF ‘c pY ky jo nuksfn AuTfAuxy pYNdy hn,AunFH bfry KuWlH ky dWsxf cfhIdf hY| AunfH ikhf ik ies vyly hflfq ieh hY ik muMizaF nfl ijafdF kuVIaF nsyL krdIaF hn | glq sMgq hI bWicaF nUM brbfd krdI hY | ies leI sYks isWiKaF idMdy smyN bWicaF nUM sdfcfr isKfAuxf cfhIdf hY| AunFH aWjkl tI[vI cYnlF qy ivKfeI jf rhI asLlIlqf qy nMgyjL qy icMqf pRgt kridaF ikhf ik sfnUM ies qy sLrm afAuxI cfhIdI hY ik asIN kI kuJ vyK qy ivKf rhy hF| sYks bfry iliKaf qy ivKfieaf jrUr jfxf xfhIdf hY pr Aus nUM asLlIl nhI bxfieaf jfxf cfhIdf| ieQy ieh gWl Kfs qor qy ijLkrXog hY ik kYlfsL pUrI ny BfvyN sYks bfry drjn ky krIb pusqkF ilKIaF hn pr nMgyjL df iek vI sLbd kdy vI nhI iliKaF | AunFH bfry qF krqfr isMG duWgl ny ikhf sI ik kYlfsL pUrI nf kdy sLrmsfr hoeI hY qy nf hI iksy nUM sLrmsfr hox idWqf hY| AunfH ies gWl jLor dy ky afKI ik asIN ivdysILaF df nMgyj hI ikAuN apxf rhy hF| pMjfbI gIqF ivc jo kuJ aWj idKfieaf jf irhf hY ,Aus qoN lokI kI soD lYxgy | ieh hvs hY,vfsnf hY,aqy ieh hvs jF vfsnf kdy Kqm nhI huMdI sgoN vDdI hI jFdI hY | ikhVI cIjL bxfAuNdI hY iksy nUM afqmGfqI aWqvfdI: pqf lWgygf amrIkI Koj kyNdr vfisMgtn:iksy ivakqI nUM dihsLqgrd jF afqmGfqI aWqvfdI ikhVI cIjL bxfAuNdI hY | ikhVI gWl hY ijhVI alkfiedf nfl sbMDq aXmfn-al-jLvfhrI vrgy zfktr nUM nsLqr Cwz ky bMdk QMmH leI pRyirq hY| jF iks vjfH krky do bWicaF dI mF iek PlsqInI aorq ,uiek PojI nfky Auqy afpxy afp nUM bMb nfl Auzf lYNdI hY| ‘XUnIvristI afP myrIlYNz’ivc amrIkI srkfr dI ivWqI mdd nfl cWlx vflf ieh Koj kyNdr ieMnFH svflF dy jvfb qlfsL krn dI koisLs krygf|iek kroV 20 lWK amrIkI zflr dI gRFt pRfpq iqMn virHaF dy ies pRfjYkt nfl sbMDq ivdvfnF nUM ieh afs hY ik AunFH dI Koj nfl ieh pqf lWg skygf ik lok dihsLqgrdI df rfh ikMnFH kfrnF krky cuxdy hn qy ies qrFH ieh Koj dihsLqgrdI dy ivkfs nUM afrMBk pVfvF Auqy hI rokx ivc shfeI hovygI| ieh Koj kyNdr ies sfl apRyl qoN kMm krnf suLrU kr dyvygf | aprfD ivigafnI gYrI lfRPI ies kyNdr dy muKI hoxgy| gYrI df kihxf hY ik isrP Koj nfl aMqrrfsLtrI dihsLqgrdI df Kfqmf nhI hoxf pr ieh nIqI -GiVaF nUM dihsLqgrd jQybMdIaF dI AuqpqI dy ivkfs nUM smJx aqy agfAUN hI ZuWkvyN kdm cuWkx dy Xog bxfeygI| mnoivigafnIaF rfjnIqk mfhrF aqy smfj ivigafnIaF dI afpxI 60 mYNbrI tIm nfl gYrI lfPRI,1970 qoN lY ky hux qk vpfrIaF dihsLqgrdI dIaF7000GtnfvF dy aMkV kos dI pVqfl krngy aqy keI arb ieslfmI dysLF ivc srvy krky AunFH smfijk pirpyKF df pqf lfAuxgy ijMnFH ivc dihsLqgrd pxpdy hn| Auh dihsLqgrdF dI isrjxf ivc jylHF dI BUimkf df vI inrIKx krngy aqy inWky -inWky bhuq GWt jfx jFdy jQybMdk toilaF bfry vI aiDaYn krngy| ieh Koj kyNdr lfqInI amrIkf dy KWby -pWKI dihsLqgrdF ,ieslfmI mUlpRsqF aqy hor anyk qrFH dy dihsLqgrdF dy smUhF dI AuqpqI,ivkfs aqy kfrjsYLlI ivc sFJIaF qMdf qlfsLx dI vI koisLsL krngy| nvyN Koj kyNdr dy pRogrfm mYnyjr vXn jYinMgjL df kihxf hY ik ies kyNdr dI Koj ikqfbF ivc kYd ho ky nhI rhygI aqy ies Koj dy isWitaF dI gRih surwiKaF ivBfg dy AuWcqm pWDrF qk crcf kIqI jfvygI qF jo ZuWkvyN kdm cuWky jf skx pr keI ivdvfnF df mq hY ik dihsLqgrdI nfl ikqfbF aqy aiDaYn nfl nhI sgoN juafbI ihMsf aqy dmn nfl hI nWijiTaf jf skdf hY qy Koj kfrj isrP pYsy brbfd krn vflI hY| | |||||||||
|
© 2003, Sanjh Savera. All Rights Reserved. info@sanjhsavera.com | ||||||||||