|
|
||||||||||||||||
|
sFJ svyrf nMU XOrp, AuWqrI amrIkf aqy Bfrq ivwc pRqIinwDF dI loV hY PrvrI 16, 2006 ipClIaF sfrIaF KbrF
skfrbro gurduafry dI iemfrq KUbsUrqI ivwc pihly nMbr qy
kuwJ sfl pihlF gurduafrf sfihb dy nfl lwgdf plft KrId ilaf igaf sI qF ik pfrikMg afid dI pRysLfnI df aMq ho sky. iqMn ku sfl pihlF nfl lwgdI iewk pfrk KrId ky ielfky dI sMgq ny Bgq pUrn isMG pfrk sQfpq kr idwqf sI ijQy bwicaF dIaF KyzF aqy gqky df tUrnfmYNt “XuwD” vI ho cuwkf hY. ies ielfky ivwc ipCly iewk dhfky aMdr sMgq df kfPI ivkfs irhf hY. BfvyN ik sMgq mfltn jF brYNptn vFg iewk ielfky ivwc iekwTI nhIN, iKMzI puMzI hY pr sMgq ivwc sMjm aqy eykqf kfPI njr af rhI hY. kuwJ smF pihlF sMgq dy kuwJ lokF dI asihmqI kfrn ies gurduafrf sfihb dy mhOl ivwc kuwJ bysuafdI ijhI ho geI sI pr adflq aqy jnrl bfzI dy iekwT ny bVy sulJy ZMg nfl smfpq kr idwqI sI. Bfv ik ies ielfky dI sMgq ivwc duibDfvF Gwt aqy suihrdqf vwD njLr afAuNdI hY.
gurduafrf sfihb nMU cuPyirEN drvfjy hn pr muwK drvfjLf sfhmxy aqy pfrikMg lft coN hY ijQy vwzy vwzy hflvya hn. hyTly PlUr qy iewk mltIprpjL hfl bxfieaf igaf hY ijs ivwc kursIaF lgf ky bwicaF dy sYmInfr jF jnqk mIitMg ho skdIaF hn. bysimMt ivwc hI iewk vwzy afkfr df skUl leI hfl bxfieaf igaf hY ijs ivwc zvfeIzr lf ky klfsrUm bxfey jfxgy. bysimMt ivwc sB qoN mhwqvpUrx eyrIaf rfgI isMGF dI irhfiesL vfsqy bxfieaf igaf hY. ies vwKry eyrIey ivwc vwK vwK kmry aqy rfgI isMGF leI iewk Kuwlbhfr ilivMgrUm bxfieaf igaf hY ijQy Auh afp bYT skdy hn jF afpxy mihmfnF nfl bYT ky gwlbfq kr skdy hn. rfgI isMGF leI afpo afpxy kmry aqy vwKrf lFzrIrUm bxfieaf igaf hY. bysimMt ivwc kmytI df vDIaf dPqr hY ijsdf drvfjLf bfhr nMU vI hY qF ik agr koeI dPqrI kMm leI hI afAuxf cfhuMdf hY qF Auh bfhro bfhr af skdf hY. trFto dy pUrb ivwc bxy ies gurduafrf sfihb dI iemfrq afpxy afp ivwc iksy ajUby qoN Gwt nhIN hY. afAux vfly zyZ-do dhfky ieh iemfrq ies ielfky dI sMgq dIaF Dfrimk aqy smfijk loVF dI pUrqI leI kfPI hY. aYqvfr nMU
kIqy gey AudGftnI smfroh ivwc pRbMDkF ivwc vwKrf AuqsLfh njLr af
irhf sI. gurduafrf sfihb dy muwK syvfdfr sR[ ajmyr isMG brfV, sMgq
nMU vDfeIaF dy rhy aqy vDfeIaF lY rhy bVy KusL idwK rhy sn. AunHF ny
styj qoN bolidaF vI sMgq nMU
awj dI afvfjL ryzIE dy sMcflk suKdyv isMG igwl ny ikhf ik skfrbro gurduafrf sfihb dI iblizMg bhuq hI KUbsUrq bxI hY. AunHF ikhf ik skfrbro dy pRbMDk XoginpuMn hn. sR[ igwl ny ikhf ik myrI iswK kOm nMU apIl hY ik ijs qrF asIN gurduafry Ausfr rhy hF Ausy qrF sfnMU iswK kOm dy mIrI- pIrI dy isDFq nMU prcMz kridaF kOm df Gr Ausfrn leI vI XqnsLIl hoxf cfhIdf hY. AuntfrIE Kflsf drbfr izksI roz gurduafrf sfihb dy pRDfn sR[ jsjIq isMG Buwlr ny ikhf skfrbro gurduafrf sfihb dI iblizMg vfikaf hI aiq suMdr hY. gurduafrf sfihb df dOrf krn qoN bfad jsjIq isMG Buwlr ny ikhf ik bVy vDIaf ZMg nfl ies df nksLf iqafr kIqf igaf hY. AunHF ikhf ik gurduafrf sfihb ivwc pMQ-pRvfinq rihq mrXfdf qihq ho rhy kfrj sLlfGfXog hn. AunHF kYnyzf dy smUh gurasQfnF dy pRbMDk vIrF nMU apIl kIqI ik Auh pMQ pRvfinq rihq mrXfdf nMU apxf ky gurU dI bKisLsL dy pfqr bxn, aYsf krn nfl eykqf afpxy afp af skdI hY. AuntfrIE
Kflsf drbfr izksI roz gurduafrf sfihb dy cyarmYn sR[ avqfr isMG
pUnIaf ny gurduafrf sfihb dy drsLn krn qoN bfad afpxy pRBfv dwsidaF
ikhf ik skfrbro gurduafrf sfihb dI iemfrq trFto dy gurasQfnF dI sLfn
hY. bfhroN afAux vflI sMgq ijQy hux qwk izksI roz gurduafrf sfihb dy
drsLn krn nMU qrjIh idMdI sI AuQy hux AunHF leI
pMj pfxI aqy sFJ svyrf aKbfr dy numfieMidaF ny ies gurasQfn dy drsLn kridaF mihsUs kIqf ik ieQoN dI pRbMDk tIm ivwc eykqf hI nhIN sgoN kfrj ivwZx aqy nypry cfVn dI Xogqf vI hY. ieh gurduafrf sfihb dI kuwl lgq 7[5 imlIan dwsI geI hY. 4 imlIan zflr qoN Aupr ies Aupr mfrgyjL hY jo gurduafrf sfihb dy sInIar mYNbr aqy sfbkf pRDfn guibMdr isMG rMDfvf anusfr 6 ku sflF ivwc lfh idwqI jfvygI. sR[ rMDfvf ny ienHF pwqrkfrF nMU gurUduafry df tUr luafieaf aqy sfrI jfxkfrI muheIaf kIqI. lMgr hfl ajy vI Cotf hY ijsdI mjbUrI ibafnidaF sR[ rMDfvf ny ikhf ik ies nMU vDfAuxf sMBv nhIN sI. ivclI motI dIvfr vI kwZI nhIN sI jf skdI ikAuNik ies dIvfr Aupr purfxI iblizMg df sfrf Bfr sI. kul imlf ky skfrbro gurduafrf sfihb dI iemfrq trFto ielfky dy smUh gurasQfnF dIaF iemfrqF mukfbly nMbr iewk hY. pMj pfxI aqy sFJ svyrf vloN ies gurduafrf sfihb dy smUh pRbMDkF nMU lwK lwK vDfeI hovy. puils ny idwlI iswK gurduafrf pRbMDk kmytI dy dPqr ƒ lwgf qflf KoilHaf
iehI nhIN dPqr dy aMdr ahudydfrF dy kmiraF ƒ vI qfly luaf idwqy qF jo Auh aMdr af ky nf bYT skx. dwisaf jFdf hY ik gurduafrf kmytI dy pRDfn s: hrivMdr isMG srnf aqy jnrl skwqr s: rfijMdr isMG tYkno ny dPqr dy aMdr jfxf cfihaf pr puils ny AunHF ƒ bfhr hI rok idwqf. s: srnf ny izptI kimÈnr puils dyy nFa idwqy pwqr dI kfpI vI AunHF ƒ ivKfeI, ijs ivc AunHF ny hfeI kort dy zbl bYNc dI Aus hdfieq df hvflf idwqf hoieaf sI, ijs ivc AunHF anusfr ieh ikhf igaf hY ik isMgl bYNc dy 23 jnvrI dy afdyÈ ijs rfhIN 14 PrvrI ƒ aMiqRMg borz dI nvIN cox krvfAux dI hdfieq kIqI geI hY, ‘qy aml ‘mfrc qwk mulqvI kIqf jFdf hY. ies afDfr ‘qy AunHF ƒ gurduafrf kmytI df pRbMD pRDfn aqy jnrl skwqr vjoN clfAux idwqf jfvy. puils ny AunHF ƒ rokidaF ikhf ik AuWproN afdyÈ afAux ‘qy hI Auh AunHF ƒ aMdr jfx dI iejfËq dy skdy hn. bfad ivc dwisaf igaf ik izptI kimÈnr dy dPqroN s: srnf qy s: tYkno ƒ sUicq kIqf igaf ik Auh AunHF dy pwqr ‘qy adflqI afdyÈ dy sbMD ivc kfƒnI sYWl pfsoN slfh lY rhy hn. 16 PrvrI vIrvfr ƒ ies sbMD ivc afpxf PYslf dwsxgy. pRo: Buwlr dI PFsI dI sËf bfry brqfnvI pfrlImYNt ‘c crcf
AuqrFcl ‘c iswK iksfnF dy AujfVy ivruwD awj rfjpfl ƒ mMg pwqr dyvFgy-mfn
iBMzrFvfilaF dI qsvIr ajfieb Gr ‘c lfAux df PYslf ÈlfGfXog-gryvfl btflf, 15 PrvrI (iv[ pR[)-ÈRomxI kmytI vwloN iswK kOm dy mhfn ÈhId sMq jrnYl isMG Kflsf iBMzrF vfilaF dI Poto iswK ajfieb Gr, sRI aMimRqsr sfihb ivKy lfAux df PYslf ÈlfGfXog hY, BfvyN ik bhuq pCV ky ilaf igaf PYslf hY. ieh pRqIikiraf awj ieQy pwqrkfr imlxI smyN iswK stUzYNts PYzryÈn mihqf dy pRDfn BfeI gurcrn isMG gryvfl aqy hor sInIar afgUaF ny ÈRomxI kmytI dy pRDfn avqfr isMG mwkV vwloN sMqF dI Poto ajfieb Gr ivc lfAux sbMDI kIqy aYlfn ‘qy pRgtfeI hY. BfeI gryvfl ny ikhf ik PYzryÈn df iek Auc pwDrI ies PYsly leI vDfeI dyx aqy bfkI hor mMgF dI pUrqI leI jldI hI ÈRomxI kmytI dy pRDfn ƒ imlygf. ieQy BfeI gryvfl ny aMqirMg kmytI mYNbr BfeI rfijMdr isMG mihqf vwloN ies PYsly ƒ lfgU krvfAux leI pfey Xogdfn dI BrpUr ÈlfGf kIqI. ies smyN isspfl isMG mIrF kot, lKivMdr isMG GuMmx, kMvljIq isMG lflI, hrivMdr isMG Kflsf, gurivMdr isMG cfvlf, AuNkfr isMG GuMmx, suKdIp isMG isDvF, jsvMq isMG dflm, lKivMdr isMG trFsportr, suKdyv isMG molovflI qy plivMdr isMG cImf AunHF dy nfl sn. gfiek kml hIr ‘qy hmlf rfeykot, 15 PrvrI-pRiswD lok-gfiek kml hIr ‘qy bIqI rfq sQfink iek pYlys ‘c hmlf krn vfly awDI drjn qoN vDyry ivakqIaF ivruwD mukwdmf drj krn df smfcfr pRfpq hoieaf hY. pRfpq jfxkfrI anusfr gfiek kml hIr sQfink iek pYlys ‘c pRogRfm pysL krky jfx lwgy qF kwuJ ÈrfbI ivakqIaF ny kml hIr ƒ hor gIq pyÈ krn leI ikhf aqy juafb imlx qy Aus dI iKwc-DUh kIqI ‘qy mYirj pYlys dy ÈIÈy vI qoV idwqy. srkfr dIaF nIqIaF qy pYNqiVaF df smyN nfl bdlxf jLrUrI : pRDfn mMqrI nvIN idWlI:- ierfn bfry srkfr dI nIqI kfrn kimAUinst pfrtI dy qkVy hwl df sfhmxf kr rhy pRDfn mMqrI zf[mnmohn isMG ny aWj ieQy ikhf ik‘smF bdl rhy sMsfr dI bdl rhI hkIkq dy nfl ieksur krn leI srkfr dIaF nIqIaF qy pYNqiVaF ivWc smyN nfl qbdIlIaF kIqIaF jf skdIaF hn|ierfn dy pRmfxU muWdy bfry Bfrq dy stYNz sbMDI sMsd ivWc bihs suLrU hox qoN kuJ idn pihlF afpxf mn dWsidaF AunFH ny ikhf ik nIqIaF dy pWKo Xu[pI[ey srkfr dIaF kdrF kImqF ‘srb ivafpk hn aqy ieh sfry simaF leI pRsMgk rihxgIaF|AunFH ny ies Dfrnf nUM rWd kIqf ik srkfr ny guWt inrlypqf dy afdrsL idWqy hn|ivdysL mMqrfly dI nvIN iemfrq df nINh pWQr rWKx dy bfad smfgm nUM sMboDn kridaF AunFH ny ikhf ‘sMsfr qyjIL nfl aMqr -inrBr bxdf jf irhf hY|ies sMsfr ivWc vI asIN afpxIaF nIqIaF suqMqr ZMg nfl bxfAux df rfh lWiBaf hY|amn,komI,slfmqI aqy ivkfs dy sdIvI mMqvf dI pRfpqI leI asIN ijhVy ZMg -qrIky apxfAuNdy hF Auh smyN dy bIqx nfl bdldy rihMdy hn|inWq bdl rhy sMsfr dI bdl rhI hkIkq dy anusfr ieh ZMg qrIky vI bdlxy pYNdy hn|guWt inrlypqf bfry jvfhr lfl nihrU dy ivcfrF df ijLkr kridaF AunFH ny ikhf ik ieh ivcfr‘ies asUl qy afDfirq hn ik asIN iksy df ivroD krn leI iksy nfl gTjoV nhI krdy,asIN qF afpxIaF kdrF kImqF qy komI ihWqf nfl juVy hoey hF. amirMdr vWlo pRDfn mMqrI kol ivsysL pYkyj leI apIl nvIN idWlI:pMjfb dy muuWK mMqrI kYptn amirMdr isMG ny aWj pRDfn mMqrI zf[mnmohn isMG nfl mulfkfq krky rfj dI afriQkqf nUM qyjL ivkfs dI lIh qy pfAux leI 2040 kroV rupey df ivsyLs pYkyj lfgU krn dI apIl kIqI|iesy dorfn Xojnf kimsLn ny pMjfb dI 4000 kroV rupey dI sflfnf Xojnf nUM pRvfngI dy idWqI hY|pYkyj dIaF mWdf bfry muWK mMqrI ny dWisaf ik 760 kroV rupey idhfVI buinafdI shUlqF,630 kroV rupey sLihrI buinafdI shUlqF,100 kroV rupey KyqIbfVI Koj qy ivkfs,340 kroV rupey sVkF,100 kroV rupey ibjlI aqy 110 kroV rupey isWiKaf Auqy Krc kIqy jfxgy|ies qoN ielfvf muWK mMqrI ny muWK ibjlI Auqpfdn pRfjYktF ivc injI invysL leI smJoqy krn df rfh KolHx leI vI pRDfn mMqrI qy joLr idWqf|AunFH ny sRI gurU rfmdfs ivkfs pRfjYkt,aMimRqsr aDIn kyNdr srkfr nUM pihlf ByjIaF vWK vWK qjLvIjLf leI 240 kroV rupey dy PMz CyqI jfrI krn leI vI pRDfn mMqrIO nUM apIl kIqI| dl Kflsf vWlo vydFqI dI muV nukqfcInI gurUsr sDfr:sRI akfl qKLq dy jQydfr juigMdr isMG vydFqI vWlo qKLq dy PYsilaF dI nukqfcInI krn vfilaF ivrwuD sKq kfrvfhI dy sMkyq dyx dy bfvjUd aWj dl Kflsf ny iPr akfl qKLq vWlo suxfey hflIaf PYsilaF dI nukqfcInI kridaF ieMnfH nUM rfjnIqI qoN pRyirq pRkfsL isMG bfdl dy Purmfn dWisaf hY|dl Kflsf dy komI pRDfn sqnfm isMG pfAUNtf sfihb ny lfgly ipMz Gumfx ivc ieh ivcfr pRgt kIqy|dl Kflsf afgU ny jQydfr vydFqI vWl osRomxI kmytI nUM hI srbWq Kflsf df drjf dyx dI krVI aflocnf kridaF ikhf ik iqMn rfjF dy isWK votrF vWlo cuxI kmytI dunIaf Br dy iswKf dI numfieMdf jQybMdI nhI ho skdI|AunHF ikhf ik aTfrvI sdI ivc mhfrfjf rxjIq isMG vWl ovI srbWq Kflsf dy sMklp nUM Tys phuMcfAux df Xqn kIqf igaf sI ijs df nqIjf isWK rfj dy pqn ivc inkilaf sI|aWj AuhI kfrvfeIaF krky isWK isafsq df Durf bxnf locdf bfdl pirvfr vI srbWq Kflsf dy sMklp nUM lIro-lIr krnf cfhuMdf hY|AunFH sucyq kridaF ikhf ik akfl qKLq dy mojUdf jQydfr pRkfsL isMG bfdl dy kirMdy vFg Aus dI hI bolI bol ky akfl qKLq dI mirafdf nUM imWtI ivc imlfAux qy quly hoey hn aqy iesy kfrn Auh ieiqhfsk srbWq Kflsf dy sMklp nUM hI Kqm krn dy rfh pY gey hn|ies pRsLn dy Auqr ivc AunFH ikhf ik Auh PiqhgVH sfihb ivc krvfey jf rhy ivrsf sMBfl sMmyln ivc sLmUlIaq krngy|dl Kflsf dy sQfnk kfrkuMn cmkor isMG Gumfx dy mfipaF dI byvkq moq qy aPsos krn leI puWjy sqnfm isMG pfAuNtf sfihb ny pfrtI vrkrF dI iek hMgfmI mIitMg nUM vI sMboDn kIqf mYN pMjfb jfx df ieWCuk nhI hF: gMgf isMG iZWlo vfisLMgtn: AuGy isWK nyqf gMgf isMG iZWlo ny ikhf hY ik Auh Bfrq jfx leI iksy vI BfrqI rfjnIqk nfl koeI sFT-gFT nhI kr rhy aqy nf hI AuhnF dI aijhI koeI ieWCf hY| AuuhnF ny pMjfb dIaF aKLbfrF ivc CpI Kbr df gMBIr noits ilaf hY qy ikhf hY ik AunFH dI pRkfsL isMG bfdl dI pqnI suirMdr kOr nfl pfiksqfn ivc koeI mIitMg nhI hoeI| Xfd rhy sRI ismrnjIq isMG mfn ny ieh ibafn jfrI kIqf sI ik pRkfsL isMG bfdl afAux vflIaF coxF ivc ijWq hfsl krn leI KfilsqfnIaF df sihXog pRfpq kr rhy hn aqy iesy islisly ivc AunFH dI pqnI suirMdr kOr ny pfiksqfn ivc gMgf isMG iZWlo nfl gupq mIitMg kIqI sI| gMgf isMG iZWloN ny afpxy ilKqI ibafn ivc ikhf hY ik mYN ies iksm dy by-buinafd ibafnF df kdI jvfb nhIN idMdf pr sRI ismrnjIq isMG mfn dy ies ibafn df jvfb ies leI jLrUrI smJdf hF ik ieh pMjfb‘c gurduafrf dI rfjnIqI dI ibmfrI nUM hux pfiksqfn dy gurDfmF qWk iljfx dI koisLs kIqI geI| mYN ieh kdI nhI cfhFgf ik ieMnFH lokF vWlo afpxy injI svfrQF leI mYNnUM pMjfb dI gMdlI akflI rfjnIqI ivc AulJfieaf jfvy| sRI ismrnjIq isMG mfn aqy XU[ky dl Kflsf dy nyqf mnmohn isMG bjfj dy vWK vWK ibafnF ivc ieh vI ikhf igaf hY ik gMgf isG iZWlo Bfrq afAuxf cfhuMdy hn ies leI hI AunFH ny muWK mMqrI amirMdr isMG nUM ieMtrnYsLnl gurduafrf aYzvfeIjLrI kmytI df mYNbr nfmjLd krvfieaf hY| pI[ey[XU dy ividafrQI ny sLwkI hflfq ivc Pfhf lf ky KudkusIL kIqI luiDafxf: pMjfb KyqI XUnIvristI dy aYm[aYs[eI dy 25 sflf ividafrQI goibMd isMG BWtI ny somvfr rfq nUM gly ivc Pfhf lf ky KudkusIL kr leI|Aus dI lfsL hostl dy kmry ivc ltkdI hoeI pfeI geI|puls ny lfsL nUM kbjyL ivc lYky aglI kfrvfhI suLrU kr idWqI hY prMqU hfly qk afqm hWiqaf kIqy jfx dy kfrnF df pqf nhI lWg sikaf|ies ividafrQI df hfly hI ivafh hoieaf sI aqy ies df irkfrz vI bhuq cMgf sI| Auh kflj dIaF sWiBafcfrk ivc vWD -cVH ky srgrm rihMdf sI,prMqu acfnk ies ividafrQI vWlo ieh kdm cuWkx nfl ividafrQI jgq sqMB hY|Gtnf df pqf aWj svyry lgBg sfZy 8 vjy cilaf|jd Aus df sfQI gurdIp isMG sYxI Aus nMU dyKx leI Aus dy kmry ivc afieaf| goibMd dy ipaf ny rfq nUM Aus nfl gWl krnI cfhI prMqU mobfiel nf cuWkx dy kfrn goibMd dy ipqf ny Aus dy sfQI gurdIp nUM ikhf ik Aus dy kmry ivc jf ky dyKy|gurdIp jd Aus dy kmry ivc dyKx afey qF Aus ny hI sB qoN pihlF lfsL nUM ltkdy hoey dyiKaf| adflqF sMsd dI kfrvfeI ivc dKl nf dyx : atvfl luiDafxf: lok sBf ivc dfgI sMsd mYbrF nUM brKfsq krnf TIk hY ikAuNik cuxy hoey numfieMidaF qoN ieho ijhI afs rWKxf ijs nfl dysL dI bdnfmI hovy,cMgf nhI lWgdf|ies krky sfrIaF pfrtIaF dy sMsd mYNbrF ny sFJI rfey krky 10 sMsd mYNbrF dI lok sBf qoN CuWtI kIqI hY|hux adflq AunFH dI mdd jF sMsd dI kfrvfeI‘c dKl dyvygI qF Auh glq hovygI|ieh sLbd lok sBf dy izptI spIkr s[crnjIq isMG atvfl ny bIqI sfLm srbjIq isMG DflIvfl sfbkf srpMc dy invfs qy khI|sRI atvfl ny ikhf ik dysL aMdr adflq dy kMm ivc koeI dKl nhI dy skdf ,Ausy qrFH sMsd dI kfrvfhI ivc vI byloVf dKl nhI cfhIdf| sRI atvfl ny kuJ mYNbrF vWl oafpxy PMz dI durvrqoN krn dy mfmly qy ikhf ik sMsd mYNbr ies qrFH dI kfrvfhI qoN guryjL krn|AunFH nfl hI ikhf ik sMsd mYNbrF dy PMz jfrI rihxy cfhIdy hn|sRI atvfl ny dysL dy votrF nUM apIl kIqI ik Auh hr cox‘c sfP aks vfly AumIdvfr dI hI cox krngy|ies moky sRomxI akflI dl XUQ ivMg dy komI pRDfn s[sLrnjIq isMG iZwlo ny pMjfb dI kYptn srkfr qy vrHdy hoey ikhf ik kYptn hr rojL aKLbfrF ivc JUTI iesLiqhfrbfjIL krky lokF nUM mUrK bxf irhf hY|jdoN ik muwK mMqrI kuJ afK irhf hY qy Aus df mMqrI kuJ hor bol irhf hY|AunFH ikhf ik srkfr ny ivkfs kfrj krvfAux dI bjfey akflI srkfrF dy suLrU hoey kfrj hI bMd kr idWqy|AunFH dWisaf ik pMjfb dy muWK mMqrI df kyvl ieko pRogrfm hY ik pMjfb nUM qbfh kIqf jfey|s[iZWlo ny dWisaf ik pMjfb dy log Bry pIqy bYTy hn ik ies srkfr nUM cldf kIqf jf sky|ies moky AunFH dy nfl luiDafxf imlk plFt dy zfierYktr ajmyr isMG BfgpUr ny srkfr dI iKcfeI kIqI qy ikhf ik sRomxI akflI dl dI 18 nUM dilq rYlI srkfr nUM cldf krygI| zyrf sWcf sodf isrdf smfgm ivc sLfml akfl qKLq qlb kIqf jfvy: inmfxf luiDafxf:sRomxI Kflsf pMcfieq aqy sihXogI jQybMdI dI jLrUrI mIitMg Kflsf pMcfieq dy ijLlf knvInr jQydfr BuipMdr isMG inmfxf dI pRDfngI hyT amrpurf ivKy hoeI mIitMg ivc Kflsf pMcfieq dy afgU gurdyv isMG btflvI, mMgl isMG Kflsf, crnjIq isMG,amndIp isMG rfjivMdr isMG kfkf qoN ielfvf vWzI igxqI ivc vWKo-vWK jQybMdI dy srgmr afgU sLfml hoey|mIitMg nUM sMboDn krdy hoey BuipMdr isMG inmfxf ny iswK pMQ dy dfavydfr aqy pihrydfr aKvfAux vfly aKoqI akflI afgU ivDfiek goibMd isMG kFJlf,sfbkf ivDfiek surjIq kor brnflf dI zyrf sWcf sodf srsf ivKy hoey smfgm ivc sLfml hox qy joLrdfr sLbdF ivc inKydI kridaF ikhf ik sRomxI kmytI dy pRDfn jo bfdl dy iesLfry qy cldy hn | isWKf nUM aMimRq CkvfAux dIaF gWlf krdy hn pr aKowqI akflI afgU dyhDfrI bfibaF dy pYrF ivc bYT ky sMgq nUIM gUMmrfh krdy hn| AunFH ikhf ik isWK jgq ieMnFH dIaF votF hfsl krn dI doglI nIqI qoN sucyq rhy|inmfxf ny ikhf ik bfdl jQydfr vydFqI nUM vrq ky idWlI gurduafiraF dI golk qy kbjLf krnf cfhuMdf hY|ies leI pMQk afgUaF iKlfP hukmnfmF jfrI krvfieaf igaf| Kflsf pMcfieq dy inmfxf ny mMg kIqI ik sWcf sodf jfx vfly lIzrF nUM akfl qKLq sfihb qy qlb krky sjLf lgfeI jfvy|inmfxf ny ikhf ik zyrf sWcf sodf ivKy smfgm isWK kom dy mhfn sLhId jrnYl isMG iBMzrfvfilaf dy jnm idhfVy qy smfgm nUM qfrpIzo krn leI krvfieaf igaf| idWlI gurduafrf kmytI dI qflfbMdI nUM lY ky bfdl dl ny kdm ipCy htfey nvIN idWlI: idWlI isWK gurduafrf pRbMDk kmytI dy dPqr qy lWgf qflf KulHvfAux bfry sRomxI akflI dl bfdl idWlI styt aqy sRomxI akflI dl pMQk ny ijLlf puls nUM ilK ky dy idqf hY|pihlF ieh dovyN akflI dl idWlI hfeIkort dy hukmF qy dsMbr ivc krvfeIaF geIaF coxF nUM rWd kr ky aglIaF coxF qk purfxI kmytI nUM dPqr df kbjLf idvfey jfx qy aVy hoey sn|hux ieMnFH dohF df kihxf hY ik afriQk hflq nUM afm vFg bxfeI rWKx aqy kmytI dy kMm kfj dI ijLMmyvfrI jnrl mYnyjr dy hvfly kIqI jfey aqy iksy vI ahudydfr nUM agly pRbMD hox qk dPqr jF gurduafry aMdr dfKl hox nf idqf jfey| ipCly19 idn qoN gurduafrf rkfb gMj siQq gurduafrf kmytI dy dPqr qy qflf lwigaf hoieaf hY| rfjDfnI ivwc 9 ieiqhfsk gurduafry hn ijMnFH ivco 3 gurduafrf rkfb gMj, gurduafrf sIs gMj aqy gurduafrf bMglf sfihb ivc ies smyN gurU Gr dIaF golkF nWko-nWk BrIaF peIaF hn| ieMnfH golkF qoN ielfvf dfn pfqrF ivc vI kroVf rupey pey hn| AunFH dI surWiKaf nUM lY ky gRMQI sfihbfn syvfdfr pRYsLfn hn| ieMnFH gurduafiraF ivc rojLfnf lWKf sLrDflU afAuNdy hn qy lMgr CWkdy hn| hux sfmfn aqy gYs islMzr leI musLkl pysL af rhI hY| afriQk sMkt kfrn pRsfd iqafr krn ivc vI sMkt pYdf suLrU ho igaf hY|kWlH idWlI hfeIkot ivc muV ivcfr ptIsLn qy suxvfeI nhI ho skI|aglI imqI 23 PrvrI qYa kIqI geI hY |nvyN pRogrfm muqfbk coxF 1 mfrc nUM krvfeIaF jfxgIaF | aMimRqsr-nnkfxf sfihb bWs ‘c srkfrI vPd vI pfik jfvygf jlMDr: aMimRqsr qoN nnkfxf sfihb qk 24 PrvrI nUM rsmI qor qy suLrU hox vflI bWs syvf ivc pMjfb srkfr df iek AuWc pWDrI vPd vI pfiksqfn jfvygf|ies ivc trFsport mMqrI mihMdr isMG aqy iek do hor mMqrI vI sLfml ho skdy hn|srkfrI hlikaF qoN pqf lWgf hY ik pRDfn mMqrI zf[mnmohn isMG ny ies bWs nUM rvfnf krn leI afpxy vWlo pRvfngI dy idWqI hY|AuNJ vI muWK mMqrI kYptn amirMdr isMG dI kiosLs hY ik pRDfn mMqrI nUM sWd ky isWKf ivc kFgrs pRqI iek cMgf sMdysL Byijaf jfvy|srkfrI sUqrF muqfbk trFsport mMqrI ny qF muwK mMqrI kYptn amirMdr isMG nUM bynqI kIqI hY ik Auh Kud bWs ivc svfr ho ky nnkfxf sfihb jfx|pMjfb ivDfn sBf df bjt smfgm vI 20 PrvrI qoN suLrU hox vflf hY,ies leI muWK mMqrI dy ruJyvy vD skdy hn|ies nUM vyKidaF sLfied Auh pfiksqfn nf jf skx| pr iPr vI aMiqm PYslf ilaf jfxf ajy bfkI hY | sRomxI kmytI dI kroVf rupey jfiedfd KflI krvfAux leI adflq dI mdd leI jf rhI hY: jQydfr mwkV luDafxf(qijMdr isMG ):sRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dy pRDfn jQydfr avqfr isMG mWkV ny Drm pRcfr kmytI dI mIitMg qoN bfad gWlbfq kridaF dwisaf ik sRomxI kmytI ny PYslf kIqf hY ik jo jLmIn sRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dI kuJ lok ny sblyt kIqI hoeI hY,Aus nMU CuzvfAux leI PorI kfnUMnI kfrvfeI qy kortF dI mdd lY ky KflI krvfeI jfey qF jo hjLfrF eykV jLmIn jo sRomxI kmytI dI hY,Aus dI shI vrqoN ho sky| ies kfrj leI iek iqMn mYNbrI kmytI bxfAux dy aiDkfr dfs nUM dy idqy gey hn | jQydfr mWkV ny ikhf ik ies sbMDI kmytI Blky bxfeI jfvygI| jQydfr mWkVny dWisaf ik sRomxI kmytI vWlo svf lWK pRfxI nUM aMimRq CkfAux leI suLRrU kIqI kVI dy aDIn jnvrI dy mhIny 22 hjLfr pRfxI aMimRq CWk cuWky hn| AunFH dWisaf ik hux PrvrI 15 qoN doafby ‘c 10hjLfr pRfxIaF nUM aMimRq CkfAux df tIcf imiQaf hY,jo mfrc qk pUrf ho jfvygf| Aus qoN bfad sMgrUr qy hornF QfvF qy ieh kfrj jfrI rihxgy| jQydfr mWkV ny dwisaf ik ieQy sRomxI kmytI ‘c kyvl hor suDfr nhI ,lMgr leI keI puKqf pRbMDF dI dyKryK kIqI jf rhI hY | AunFH dWisaf ik lMgr hux kyvl lMgr hfl ‘c nhI vrqfieaf jfvygf | AunFH biTMzf ‘c vpfrI rYlI moky ivroDIaF vWlo lMgr vrqfey jfx dI Kbr df KMzn kridaF ikhf ik sRomxI akflI dl ny sfmfn idqf sI pr gurduafrf sfihb ivKy kyvl lmgr bxfieaf igaf| jQydfr mWkV ny dWisaf ik ivdysIL sMgqF vWlo sRI drbfr sfihb ‘c sfl Br leI lMgr bxfAux dI afigaf qy aWj kmytI ny ieh PYslf ilaf ik ivdysIL isWK sMgqF nUM mhIny dy kyvl 10 jF 15 idn lMgr bxfAux qy vrqfAux dI afigaf idqI jfvygI aqy ieh kfrj 13 apRYl qoN suLrU hovygf| jQydfr mWkV ny aWgy dwisaf ik ivdysIL isWK BfeIcfry dy afgU drsLn isMG DflIvfl ny sRomxI kmytI nUM bynqI kIqI hY ik drbfr sfihb aMimRqsr ‘c isWK ajfieb Gr bxfAux dI Aus nUM afigaf idWqI jfvy| AunFH ny dwisaf ik iek mfzrn qy afDuink kimAUintI qy nvyN qrIky nfl bxn vfly ajfieb Gr bxfAux dI sRomxI kmytI ny iejLfjq dy idWqI hY| ajfiebGr ‘c iswK Drm dy sfry mhfn XoiDaf dIaF qsvIrF qoN ielfvf vWK -vWK smyN hoey hmilaF nUM drsfieaf jfvygf| ieQoN qk ik 1984 qoN lY ky ipCly smyN dy idRsL vI idfey jfxgy| AunFH aWgy dWisaf ik ies pirvfr vWlo sRI gurU arjn dyv jI dI sLhfdq qy meI dy pihly hPqy amrIkf ‘c sYmInfr krvfieaf jf irhf hY| ijs ivc kotI dy ivdvfn sLfml hoxgy| ieh sfrf Krcf vI DflIvfl pirvfr hI JWlygf| jQydfr mWkV ny mojUdf idnF ivc sRI akfl qKLq dy hukmnfmyN sbMDI iCVy mfmly qy ikhf ik jQydfr nUM sKqI qoN kMm lYxf cfhIdf hY| AunFH ikhf ik ieh glq hY ik pihlF glqI kr lvo qy iPr inmfxy isWK vjoN muafPI mMg lvo| AunFH ikhf ik iek pfsy qF srnf BrfvF ny hWQ joV ky muafPI qy hor gWlf kIqIaF aqy bfad ivc PokI soLhrq hfsl krn leI kuJ hor bol rhy hn. srnf BrfvF dy spwsLtIkrn qy sMqusLtI nhIN : jQydfr vydFqI
jQydfr vydFqI aqy jQydfr qrlocn isMG ny afiKaf ik pMj isMG sfihbfn vwloN prmjIq isMG srnf aqy hrivMdr isMG srnf nUM dosL mukq krfr nhIN kIqf igaf isrP AunHF dy Dfrimk bfeIkft dy swdy nUM vfps ilaf igaf hY| iqMnF isMG sfihbfn ny iek sur ikhf ik srnf vwloN idwlI iswK gurduafrf pRbMDk kmytI dy pRDfn dI cox smyN sRI akfl qKq sfihb dy hukmF dI avwigaf sbMDI qswlIbKsL spwsLtIkrn nhIN idwqf jf sikaf ies leI Ayus mfmly qy PYslf ivcfr aDIn rwiKaf igaf hY| sRI akfl qKq dy jQydfr ny ikhf ik AunHF ivruwD apmfnjnk postr, ijhVf idwlI dIaF kMDF qy lgfieaf igaf hY, bfry vI jFc krvfeI jfvygI| ies sbMDI dosLI ivruwD kfrvfeI hr hflq ivc hovygI| jQydfr sRI akfl qKq ny AunFH df ivroD kr rhIaF kuJ iswK jQybMdIaF nUM kFgrs srkfrF aqy pMQ ivroDI sLkqIaF dy hwQ Toky dwisaf| AunHF ies smyN srbwq Kflsf swdx qy itwpxI kridaF afiKaf ik hux srbwq Kflsf dI koeI mhwqqf nhIN rih geI ikAuNik sRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI iswKF vwloN cuxI hoeI jQybMdI hY aqy ies leI sRomxI kmytI ‘srbwq Kflsy’ df hI rUp hY| isMG sfihbfn ny ies smyN sKq lihjLy ivc afiKaf ik sRI akfl qKq sfihb dI mhfnqf qy pRBUswqf nUM cYilMj krn vflI iksy vI sLkqI nUM bKisLaf nhIN jfvygf| AunFH afiKaf ik sRI akfl qKq sfihb vwloN CykIaF hoeIaF sLkqIaF qy ivakqIaF nfl myl-imlfp rwKx vfly iswKF ivruwD vI sKq kfrvfeI kIqI jfvygI| ies smyN amrjIq isMG hMsrf (XU[ky), mfstr vkl isMG bfsI, ipRMsIpl zf[ prmjIq kOr rfhl, krnYl isMG, ihMmq isMG syKoN, drsLn isMG, inrBY isMG smrf, gurdIp isMG hMsrf, ipafrf isMG hMsrf, sfbkf srpMc Bjn isMG afid mojUd sn| suKbIr bfdl dy ‘drsLnF’ leI akflI hoey Dwkf muwkI jgrfE :- sROmxI akflI dl ivc suKbIr bfdl nUM BwivK dy muwK mMqrI vjoN mfnqf dyxI surU kr idwqI geI hY ijs df pRqwK idRsL awj ieQy jUnIar bfdl dI PyrI smyN dyKx nUM imilaf| ies PyrI smyN ipMz iekfeI dy pRDfn qoN lY ky akflI aYm[pIjL qwk jUnIar bfdl dy gozI hwQ lfAuNdy cfplUsI dIaF sfrIaF hwdF twp gey| sRomxI akflI dl dy jnrl skwqr aqy XUQ akflI dl dy srpRsq suKbIr bfdl pihlF qF afpxy imwQy smyN qoN lgpg iqMn GMty dyrI nfl puwjy aqy ieh smF sfry akflI afgU suKbIr bfdl dI AuzIk ‘c KVHy dyKy gey| ijAuN hI suKbIr bfdl dI hUtr mfrdI mrsIzIjL kfr afeI ieh sfry afgU iek dUjy nfl Dwkf muwkI hoxy surU ho gey| suKbIr bfdl nUMjdoN pRbMDkF vwloN cfh pfxI ipafAux leI iek kmry ‘c ibTfieaf igaf qF kmry ‘c dfKl hox leI akflI afgUaF nUM KfsI musLkq krnI peI| sLihr dy keI pRmuwK afgUaF smyq XUQ ivMg dy ijlHf pRDfnF drvfjLF KulvfAux leI imMnq qrlF krdy dyKy gey| ies sB dy bfvjUd bfhr rih gey iksy vI afgU nUM aMdr jfx dI afigaf nhIN imlI| ies smyN mYNbr pfrlImYNt joLrf isMG mfn aqy sLrnjIq isMG iZwloN vI jUnIar bfdl dy moZy nfl moZf joV ky qurn leI dUjy akflI afgUaF nUM Dwky mfrn leI mjLbUr sn| suKbIr bfdl nfl nyVqf pRqI akflI afgUaF dI ieh Auqyjnf dyK ky ieh sfP njLr afAuNdf sI ik hux akflI afgUaF ny suKbIr nUM pfrtI df srvy srvf mMn ilaf hY| pulIs ny vI suKbIr bfdl nUM pijlF nfloN ikwqy vwD mfx snmfn qy aihmIaq idwqI| ajy qF suKbIr bfdl sROmxI akflI dl dy jnrl skwqr hn aqy jy kwlH nUM Auh pMjfb dy muwK mMqrI bx jFdy hn qF akflI AunHF dy drsLnF leI kI afpxy hI sfQIaF nfl ies qrHF Dwkf muwkI krngy ? mYN cMzIgVH nUM ijAuN df iqAuN rwKx df hmfieqI hF : bFsl cMzIgVH :- kyNdrI gRih rfj mMqrI pvn bFsl ny ikhf hY ik cMzIgVH kyNdrI sLfsq pRdysL rhy ieQy ‘myar ien kONsl pRQf’ lfgU kIqI jfvy| Auh awj ieQoN dy pRYsw klwb ivKy mIt df pRYsw pRogrfm qihq sMboDn kr rhy sn| sRI bFsl dy kyNdrI mMqrI bxn ipwCoN awj AunHF dI pRYsw nfl plyTI imlxI sI| AunHF ikhf “ mYN cMzIgVH nUM ijAuN df iqAuN rwKx df hmfieqI hF pr ies dy myar smyq kONslrF nUM kfrjkfrnI aiDkfr idwqy jfx dI loV hY|” AunHF ikhf ik aijhf isstm kolkfqf smyq keI hor sLihrF ivc lfgU kIqf igaf hY aqy Auh cMzIgVH df XUnIan tYrItrI df drjf bxfeI rwKx leI Xqn krngy| AunHF ny cMzIgVH nUM ivDfnsBf hlkf bxfey jfx dI mMg rwd kridaF ikhf ik ieh swdf mihMgf pvygf| ies qoN pihlF AunHF ny afpxy mMqrfly qoN gwl surU kridaF ikhf, “ ivwq ivBfg ivc bVf kuJ iswKx dI lOV hY aqy mY ies leI pUrI qndyhI nfl kMm surU kr idwqf hY| AunHF ikhf ik Auh awj kwlH bjt dIaF iqafrIaF ivc ruwJy hoey hn pr ies bfry awj dI imlxI ivc kuJ vI nhIN kihxgy| AunHF ny eynf jrUr dwisaf ik bjt dy iek imwQy hox dI Dfrnf nUM qoV ky ies nUM pfrdrsLI bxfieaf jfvygf| AunFH ny cMzIgVH nUM sYlfnIaf leI ivsLysL iKwc df kyNdr bxfey jfx dI iewCf jfihr kIqI| AunHF dwisaF ik Auh cMzIgVH ivc kfmvYlQ gymjL krfAuxIaF cfhuMdy hn aqy ieh Audm ‘suMdr sLihr’ nUM sMsfr nksLy Auqy hor Auqfrn dI kVI df iek idRsL hY| AunFH cMzIgVH pRsLfsLn vwloN lfl zory qoN bfhr bxfey mkfnF nUM Gwt kImq Auqy akuafier krn dI ivroDqf kridaF ikhf ik mkfn mflkF nUM mfrkIt Bfa imlxf cfhIdf hY| AunHF df ieh vI kihxf sI ik hr ipMz dy bfhr iek sO mkfnF df iek kMplYks bxy, ijs ivc JuwgI JoNpVIaF vfly lokF nUM rihx dI afigaf idwqI jfvy| AunHF ny ieh vI ikhf ik Auh cMzIgVH pRsLfsLn aqy ngr ingm ivckfrF aiDkfrF aqy PrjLF dycwl rhy ryVky nUM pihl dy afDfr qy Kqm krngy| smfgm dy surU ivc kwlb dy pRDfn jgqfr isMG iswDU ny sRI bFsl df suafgq kridaF ikhf ik AunHF vwloN kyNdrI mMqrI mMzl ivc sLfml kIqy jfx nfl pMjfb aqy cMzIgVH df mfx vwiDaf hY| AunHF ikhf ik sRI bFsl dI imhnq aqy iemfndfrI CvI ies pRfpqI leI iek mIl pwQr sfbq hoeI hY| klwb dy skwqr jnrl blvMq isMG qksLk ny awj skwqr dI BUimkf inBfeI| sRomxI kmytI ny akflI rYlIaF ‘c lMgr lgfAux qoN kIqI qobf jlMDr :- sRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI ny akflI dl dIaF rYlIaF ivc lMgr lgfAux qoN qobf kr idwqI hY| biTMzf ivc huxy ijhy hI akflI dl vwloN kIqI geI vpfrIaF dI rYlI ivc sRomxI kmytI ny lMgr lfieaf sI, ijs nUM lY ky bfdl ivroDI DVy srgrm ho gey hn pr hux pqf lwgf hY ik sRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dy pRDfn avqfr isMG mwkV ny ies muwdy qy pfrtI pRDfn pRkfsL isMG bfdl nfl gwlbfq kIqI hY| iek cotI dy akflI afgU ny dwisaf ik krqfrpur ivc akflI dl vwloN kIqI jfx vflI ‘dilq cyqnf rYlI’ nUM lY ky bfdl ny sRomxI kmytI nUM kih idwqf hY ik Auh lMgr df pRbMD nf kry| lMgr df pUrf Krc akflI dl krygf| biTMzf ivc lMgr lfAux dy mfmly nUM lY ky AuTy ivvfd nUM kuJ akflI DVy gurduafrf juzIsLIal kimsLn kol iljf cuwky hn| akflI afgUaF df vI ieh mMnxf hY ik lMgr lgfAux qy 10-15 hjLfr rupey qoN vwD Krc nhIN huMdf| jy pfrtI dI rYlI dIaF iqafrIaF krn vfly afgU pYisaF df pRbMD kr dyx qF sfrf mslf hI hwl ho skdf hY| ies nfl bfdl dy ivroDI akflI DiVaF nUM vI koeI nhIN imlygf| dwisaf jFdf hY ik bfdl vI ies gwl nUM cMgI qrHF smJ gey hn aqy AunHF sKq inrdysL jfrI kr idwqy hn| afjLfd dy sLfsLn kfl dorfn ihrfsq ‘c koeI moq nhIN hoeI jMmU : jMmU ksLmIr dy muwK mMqrI gulfm nbI afjfd ny ikhf ik AunHF dI srkfr dy swqf ivc afAux dy pihly iek so idnF dorfn ihrfsq ivc koeI mOq nhIN hoeI, jdik rfj ivc iBRsLtfcfr ivruwD clfeIjf rhI muihMm sucfrU ZMg nfl jfrI hY| nvMbr ivc rfj dI swqf sMBflx ipwCoN afjfLd dy sInIar surwiKaf aiDkfrIaF nUM cfr gwlF qy gMBIrqf nfl aml krn leI ikhf igaf sI| ienHF ivc ihrfsqI mOq df nf hoxf XkInI bxfAuxf, awqvfdIaF ivruwD muihMm ivc sQfnk nfgirkF dI vrqoN nf krnf, iksy Gr ivc awqvfdIaF ivruwD muihMm ivc sQfnk nfgirkF dI vrqoN nf krnf, iksy Gr ivc awqvfdIaF dy luky hox qy awg nf lfAuxf aqy awqvfdIaF leI golI dy bdly golI nIqI sLfml hY| afjfLd ny iek ivsLysL gwlbfq ivc ikhf ik aYlfnF dy nqIjyL sfhmxy njLr afAux lwgy hn aqy AunFH dy muwK mMqrI bxn ipwCy ihrfsq ivc koeI mOq nhIN hoeI| ijLkrXog hY ik afjLfd srkfr dy iek so idn kwl pUry ho rhy hn| AunFH ikhfik rfj ivDfnsBf ivc AunFH afpxy ibafn ivc sfry ivDfiekF nUM ikhf hY ik jy ihrfsq ivc moq hoeI qF Auh afp iswDy af ky dwsx| iBRsLtfcfr ivruwD muihMm df ijLkr kridaF afjfLd ny ikhf, “ swqf sMBflx ipwCo mYN iBRsLtfcfr ivruwD jyhfd df aYlfn kIqf sI aqy koeI vI iBRsLt aiDkfrI glq kMm ivc sLfml hox qoN pihlF do vfr socdf hY| dysL ivc jMmU ksLmIr aijhf pihlf rfj hY ijQoN dI ivDfnsBf ivc dosLI pfey gey srkfrI mulfjLm dI jfiedfd jLbq krn df kfnUMn pfs kIqf igaf hY| rfj ivc iBRsLtfcfr ivroDI kfnUMnI qoN bfad 200 qoN vwD srkfrI mulfjLmF nUM iBRsLtfcfr dy dosL hyT muawql kIqf jf cuwkf hY| afjfd ny ikhf ik ies qoN spwsLt sMdysL jFdf hY ik rfj ivc iBRsLtfcfr hrigjL brdfsLq nhIN kIqf jfvygf| jMmU ksLmIr nUM dysL df dUjf sB qoN vwD iBRsLt rfj mMinaf jFdf hY aqy ies qgmy nUM lfihaf jfvy| afjfd ny ikhf ik awqvfd dy bhfny rfj dy KjLfny qoN Dn kZvfAux leI sLklI ibwl jmHf kIqf jFdf hY aqy keI QfeIN kMmF df Aucw pwDrI aml nhIN kIqf igaf hY| AunHF ikhf, “mYN ies nUM rokxf pvygf aqy mYN cOksI ivBfg nUM iBRsLt lokF ivruwD kMm krn leI ikhf hY| iBRsLt aiDkfrIaF ivruwD jyhfd dI bhuq loV hY”| AunHF ikhf ik jMmU ksLmIr dysL df iek aijhf rfj sI ijQy dlbdlI ivroDIkfnUMn pfs nhIN kIqf igaf sI, hux ies ivsLysL ajlfs ivc ieh ibwl pfs kIqf igaf| iesy dOrfn jMmU ksLmIr ivc kFgrs dI agvfeI vflI gwTjoV srkfr dy 100 idn pUry hox qy sUbf kFgrs kmytI ny muwK mMqrI gulfm nbI afjLfd vwloN ley gey PYsilaF nUM ieiqhfsk dwsdy hoey AunHF dI BrpUr sLlfGf kIqI hY| Aup pRmuwK abduwl gnI vkIl ny sMsdI Kyqr rPIafbfd dy dMgIvfd aqy pjlporf ielfky ivc kwlH lokF dI iekqrqf nUM sMboDn kridaF ikhf ik rfj qoN iBRsLtfcfr nUM Kqm krn aqy vwKvfdI afgUaF nUM kyNdr nfl gwlbfq krn leI iqafr krnf muwK mMqrI dIaF ivsLysL pRfpqIaF ivc sLfml hn| idWlI gurduafrf kmytI bfry hfeI kort qy sRI akfl qKq sfihb df PYslf aWj nvIN idWlI: idWlI isWK gurduafrf pRbMDk kmytI qy kbjyL dI lVfeI lV rhy sRomxI akflI dl (b)aqy idWlIakflI dl ny idWlI hfeI kort aqy sRI akfl qKLq sfihb dy jQydfr dy vWkfr nUM dfa qy lf ky iek Drm sMkt pYdf kr idWqf hY |ijs ZMg nfl dysL aqy jvfbI dosL dohF qy lWgy hn ,Aus kfrn somvfr nUM afAux vflf koeI vI PYslf AunFH dy vWkfr nUM Zfa lf skdf hY | idWlI isWK gurduafrf pRbMDk kmytI dI 14 PrvrI nUM cox krvfAu sbMDI idWlI hfeI kort ivc 13 PrvrI idn somvfr nUM suxvfeI ho rhI hY | iesy idn sIR akfl qKLq sfihb df PYslf vI afAux dI sMBfvnf hY | ies nUM vyKidaF dohF akflI dlF dI ies smyN DVk x bhuq qyjL hY | dsMbr ivc idWlI akflI dl dy pRDfn prmjIq isMG srnf dy Brf hrivMdr isMG srnf idWlI gurduafrf kmytI dy pRDfn bxy sn pr sRomxI akflI dl (b) dy pRDfn avqfr isMG ihWq aqy hornF dI cuxoqI dI ptIsLn qy adflq ny muV votf pfAux dy inrdysL idWqy sn| ies qy stya lYx leI s[srnf ny adflq df drvfjLf KVkfieaf | jy somvfr nUM adflq stys afrzr nhI idMdI qF ies nUM srnf gruWp dI hfr vjoN dyiKaf jfvygf| AuQy hI sRI akfl qKLq sfihb ny vI s[srnf qy AunFH dy Brf df pWK suxn qoN bfad hI somvfr nUM afpxf PYslf suxfAux dI iqafrI kIqI hoeI hY |adflq ivc lVI jf rhI idWlI isWK gurduafrf pRbMDk kmytI dI lVfeI sbMDI kfnUMn dy jfxkfrF df kihxf hY ik sLryafm dosL lfAux qoN bfad koeI vI PYslf Kfs krky srnf gruWp ivruwD PYslf dyxf zvIjLn bYc leI koeI soKf kMm nhI hovygf| aijhI siQqI ivc akflI gruwpf dI lVfeI nfl adflq df vWkfr vI dfa qy lWg igaf hY | ies qoN pihlf aijhI nobq kdI vI nhI afeI| dUjy pfsy sRI akfl qKLq sfihb dymfmly ivc vI kuJ aijhf hIhY | bfdl gruWp dy afgUaF dy bVbolypn kfrn sRI akfl qKLq sfihb dy jQydfr isMG sfihb igafnI joigMdr isMG vydFqI dI BUimkf sWLkI ho geI hY| prmjIq isMG srnf ny prsoN ijs ZMg nfl sRI akfl qKLq sfihb dy jQydfr sfhmxy smrpx kIqf Aus nfl 5 isMG sfihbfn nUM srnf dy smfijk aqy isafsI bfeIkft dy PYsly nUM vfps lYxf ipaf| hux srnf ny ieh gWl PYlf idWqI hY ik AunFH kol bfdl gruWp dy afgUaF dI gWlbfq dI afzIE typ hY,ijs ivc AunFH ikhf hY ik sRI akfl qKLq sfihb dy jQydfr nUM srnf nUM idWqI jfx vflI sjLf bfry gWlbfq ho cuwkI hY aqy sjLf qYa kr leI geI hY | pqf lWgf hY ik srnf ies kYsyt nUM sIl bMd ilPfPy ivc lY ky idWlI prq afey hn aqy AunFH dI rxnIqI ieh hY ik Auh sRI akfl qKLq sfihb vWlo sjLf qYa kridaF hI kYsyt aqy kuJ hor dsqfvyjL nUM soNp ky AunFH dI suxfeI sjLf svIkfr kr lYxgy| s[srnf ny ies sbMDI ajy afpxI koeI vI pRqIikiraF nhI pRgtfeI hY jdik bfdl gruWp ny hux qoN hI KfmosIL Dfrn kr leI hY | 1925 dy gurduafrf aYkt nUM bdlx dI mMg AuWTI nvIN idWlI: sRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dy kfnUMn ivc qbdIlI bfry kyNdr srkr kolo mMg kridaF sRomxI akflI dl ny ikhf hY ik hr sfl kmytI dy ahwudydfrf nUM hox vflIaF coxF dI pRikiraF nUM bdl ky jnrl hfAUs dy nfl pMj sfl jF GWto -GWt ZfeI sfl kr dyxf cfhIdf hY|kmytI dy kol pMjfb,hirafxf aqy ihmfcl pRdysL smyq sB gurduafiraF df pRbMD hY| pihlF idWlI dy gurduafry vI Ayus idWlI dy gurduafiraf vI Aus dy aDIn sn pr 1970 dy dhfky ivc idWlI dy gurduafiraF leI vWKrI pRbMDk kmytI bxf idqI geI | sRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI isWK gurduafrf aYkt 1925aDIn kMm krdI hY |ies df mojUdf kfrjkfl pMj sfl df hY pr kmytI dy ahudydfrF dI cox hr sfl huMdI hY | ies ivc qbdIlI df pRsqfv kmytI vWlo pihlf hI gRih mMqrflf nUM Byijaf jf cuWkf hY | huxakflI dl bfdl ny Aus dI hmfieq kridaF kfrjkfrnI dI cox pRikiraF leI qYa hWd kfnUMn ivc qbdIlI dI mMg kIqI hY | mojUdf kfnUMMn 81sfl purfxf hY ijs nUM aMgryjLf ny bxfieaf sI | eyny sflf ivc Bfrq aqy pfiksqfn dy dosL bx gey aqy pMjfb ivco vI hirafxf aqy ihmfcl inkl gey pr aYkt AuhI hY | mfn ,cohfn,ibWtU qy Kflsf vWlo sMq iBMzrfvfilaF dI soc qy pihrf dyx df aYlfn PiqhgVH sfihb: -sRomxI akflI dl(a) dy pRDfn aqy sfbkf lok sBf mYNbr ismrnjIq isMG mfn ny sMq jrnYl isMG iBMzrfvfila nUM vIhvIN sdI df mhfn aqy vfhd isWK afgU krfr idMdy hoey ikhf ik pUrI isWK kom ies jrnYl Aupr mfx krdI hY ijs qrFH ik ihMdU kom ivc jvfhr lfl nihrU aqy mhfqmf gFDI aqy muslmfn kom ivc muhMmd alI ijnfh df sQfn hY Ausy qrFH sMq iBMzrfvfilaF ny isWK jLjbf pYdf kIqf aqy smyN dIaF jfbr hkUmqF nfl zt ky mukfblf kIqf | ies smfgm ivc vWzI igxqI ivc lokF ny sLmUlIaq kIqI| aWj sMq iBMzrfvfilaF dy jnm idhfVy moky ieQy gurduafry dy sfhmxy krvfey gey iek ivsLfl smfgm nUM sMboDn kridaF sRI mfn ny ikhf ik AunFH dI pfrtI ipCly 12-13 sfl qoN ieh idn mnf rhI hY ,ijs ivc ies vfr dmdmI tksfl aqy hor isWK sMprdfvF dy afgUaF dy nfl -nfl vWzI igxqI ivWc lokF dI sLmUlIaq ny vI sfbq kr idWqf ik lok sMqf dI soc qy DfrnI hn | AunFH ikhf ik 1849 qoN bfad ieh ieko iek aijhf iensfn pYdf hoieaf hY ,ijhVf Bfrq srkfr aWgy nhI Juikaf aqy nf hI ivikaf hY jdoN ik sfbkf muWK mMqrI pRkfsL isMG bfdl, jQydfr gurcrn isMG tOhVf, sMq hrcMd isMG loNgovfl ijhy ieMnFH nyqfvF ny kyNdr srkfr nfl iml ky isWKf df nuksfn krvfieaf| idWlI gurduafrf kmytI dI sflfnf cox qy rok nvIN idWlI: sRomxI akflI dl idWlI dy pRDfn prmjIq isMG srnf nUM aWj Aus vyly BfrI inrfsLf hoeI jd idWlI hfeI kort vWlo 14 PrvrI nUM krvfeI jfx vflI idWlI gurduafrf pRbMDk kmytI dI sflfnf cox 28 PrvrI qWk rok dyx nfl srnf DVy vWlo Blky ieh cox muV DWVly nfl ijWqx dy sfry mnsUby Dry -Drfey rih gey|idWlI hfeI kort dy jsits aYc[afr mlhoqrf qy jsits mukl modigWl qy afDfrq bYc vwlo adflq dy hI isMgl bYNc jsits ivkrmjIq syn vWlo 1 dsMbr nUM hoeI kmytI dI sflfnf cox rWd krky muV ieh cox 14 PrvrI nUM krvfAux dy idWqy afdysL dy iKlfP kIqI geI ptIsLn qy suxvfeI kridaF ieh suxvfeI hux 23 PrvrI nUM dubfrf krn df PYslf lYNidaf ieh cox 28 PrvrI qWknf krn df afdysL idWqf igaf hY | akfl qKLq qoN hfl hI ivWc dosL mukq ho ky afey srnf BrfvF vWlo 14 rvrI nUM hox vflI sflfnf cox leI kmytI dy kuWl50 mYNMbrF ivco31 mYNbr nfl hox df dfavf kIqf igaf|ieh sfry mYNbr19 dsMbr nUM hoeI kmytI dI sflfnf cox ijWqx vFg hI kmrkWsy krI bYTy sn| pMjfb Bvn ivWc kWlH qoN hI zyry lfeI bYTy ies Kymy ivWc pUrI qrFH cVHq qy KusI vflf mfhol sI qy Auh afs lfeI bYTy sn ik adflq dI dyK ryK hyT krvfeI jfx vflI 14 PrvrI dI cox leI jy rfh pWDrf ho vI igaf qF srnf ivroDI DVy nUM BUaFtxI dyx ivc sPlqf AunFH dy kdm cuMmygI| nojvfn kFgrs afgU jogIpur vWlo bfdl dl ivc sLfml hox df PYslf pitaflf : coxF dy mWdynjLr rfjsI pfrtIaF aMdr joV qoV dI nIqI suLrU ho cWukI hY | ijvyN pihlF kuJ afgUaF ny pfrtIaF bdlIaF AuNvyN hI agly do idnF ivc aijhI iek hor kfrvfhI nUM aMjLfm idWqf jf irhf hY |ijs qihq muWK mMqrI dy ijLly aMdr sWqfDfrI iDr nUM Jtkf lWgx jf irhf hY | kFgrs pfrtI dy nojvfn aqy srgrm afgU sRI sLrnjIq isMG jogIpur CyqI hI kFgrs nUM alivdf afK ky afpxy vWzI igxqI sfQIaF smyq akflI dlb) ivc sLfml ho rhy hn |kFgrsI afgUaF nfl pirvfrk nyVqf hox dy bfvjUd Auh akflI bfdl dl ivc sLfml ho rhy hn | coxf nyVy hox kfrn rfjnIqk pfrtIaf vWolo joV -qoV dIaF suLrU kIqIaF geIaF srgrmIaF dy isWty vjoN vI ieh Gtnf vfprn jf rhI hY | ies qoN pihlf vI ies ijLly aMdr aijhf joV qoV ho cuWkf hY | ijQy sfbkf akflI aYm[pI crnjIq isMG vflIaF kFgrs ivc cly gey ,AuQy hI hlkf suqrfxf qo sfbkf kFgrsI ivDfiek hmIr isMG GWkf akflI dl ivc rl gey| ZfzIaF dy ikWqy leI iksy kuJ nhI kIqf : mMnvI amrgVH: ZfzIaF dy Kqm ho rhy ikWqy nUM sMBflx leI pMjfb srkfr sRomxI gurduafrf prbMDk kmytI jF koeI hor adfrf koeI kMm nhI kr irhf ijs kfrn ieh ikWqf Kqm huMdf jf irhf hY | AuWGy ZfzI bilhfr isMG mMnvI ny sRomxI gurduafrf pRbMDk kmyqI qy dosL lgfieaf ik kmytI ny gurU dIaF vfrF gfAux vfilaF dI BlfeI leI kuJ nhI kIqf ijs kfrn durgf rMgIl ,blkfr isWDU,jWsI loNgovflIaF qy dlbIe isMG vrgy nfmvr ZfzI kys kql krvf ky sUry siBafcfr vWl muV gey| sRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI afpxy ZfzIaF dI sFB -sMBfl qy AunFH dI BlfeI leI koeI Xqn krdI qF aWj AunfH df ieh hfl nhI sI hoxf|sRI bilhfr isMG ny ipClI akflI srkfr qy dosL lgfieaf ik Aus ny hMs rj hMs nUM rfj gfiek df ruqbf idWqf pr cMgy rfgIaF -ZfzIaF nUM puWiCaf qWk nf igaf| kmytI ny sRI afnMdpur sfihb ivKy Kflsy dy 300 sflf jLsnf moky gfiek dlyr mihMdI nUM bulf ky 23 lWK rupey idWqy aqy ZfzIaF nUM dyx leI iek pYdf Krc nf kIqf| AunFH dosLlgfieaf ik pMjfb dI kFgrs srkfr ny vI ZfzIaF dI sFB sMBfl vWl AuWkf iDafn nhI idWqf ijs kfrn ieh ikqf Kqm huMdf jf irhf hY | sRomxI akflI dl qy dosL lgfAuNidaF AunFH ikhf ik jdoN coxF vyly AumIdvfrF nUM loV huMdI hy qF Auh ZfzIaF df shfrf ly ky hI coxF ivWc ijWqd hn pr ijWqx mgroN Auh ZfzIaF nUM BuWl jFdy hn | amrIkf qoN afey jQy df inWGf svfgq msquafxf sfihb: amrIkn gurduafrf pRbMDk kmytI dy sInIar mIq pRDfn qy isK gurduafrf sonyijk kYlPornIaF dy sWkqr jsvMq isMG hoQI ,jo aWj kWlH amrIkn isWKf dy jQy nfl Bfrq dy gur DfmF d Xfqrf qy afey hoey hn df aWj jQy smyq msqUafxf sfihb puwjx qy pRbMDk kmytI vWlo inwGf svfgq kIqf igaf|sRI hoQI ny ikhf ik pfiksqfn ivc gurU Grf dI hflq ajy vI qrsXog hY |AunFH ikhf ik BfvyN XurpI dysLf ivc vWsdy isWKf ny ieMnFH gurU GrF dI syvf sMBfl leI Xqn afrMBy hn pr pfiksqfnI srkfr df ZFcf aiVWky zfh irhf hY | AunFH ikhf ik pfiksqfn siQq srovrF ivc pfxI nhI hY | mIr mMnU duafrf sQfpq jylH ijQy ik isWKf nUM qsIhy idWqy jFdy sn dI Aus QF dI syvf BfvyN isWK sLrDflU krvf irhf hY pr ajy vI AuQoN dI hflq vDIaf nhI hY |AunFH ikhf ik pfiksqfn ivWc gurU GrF dI mfVI hflq leI kfPI hWd qWk sRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI ijLMmyvfr hY| sRomx kmytI vWlo pfiksqfn siQq gurduafrf kmytI nUM mfnqf dyx ivWc lgfeI dyrI AuNQo dy gurU GrF dI sMBfl nUM lmkfAuNdI rhI| AunFH ikhf ik jy idWlI dy gurduafiraF dI afpxI pRbMDk kmytI ho skdI hY qF ivdysLf ivc sQfpq gurduafiraF dIaF pRbMDk kmytIaF nUM mfnqf dyx ivc sRomxI kmytI ikAuN kqrf rhI hY| ies qoN pihlF dy mYNbrF nUM isropf idWqy gey| BfKVf ibafs mYnyjmYNt bfry kfnUMnI pRsqfv amirMdr df iek hor isafsI stMt :suKbIr cMzIgVH: sRomxI akflI dl dy jnrl skWqr suKbIr isMG bfdl ny pMjfb dy muWK mMqrI kYptn amirMdr isMG vWlo afpxI sWqf dy aKIrl y mhIinaF ivc BfKVf ibafs mYnyjmYNt df kMtrol pMjfb dy hWQf ivc ilafAux leI suprIm kort ivc kys dfier krn dy pRsqfv nUM iek hor isafsI krMt krfr idMdy hoey ikhf hY ik jy muWK mMqrI ies muWdy Auqy sWcI hI sMjIdf hn qF AunFH nUM cfhIdf hY ik kcihrI dy lMmy Jmyly ivc pYx dI QF kFgrs pRDfn sonIaf gFdI aqy pRDfn mMqrI zf[mnmohn isMG nUM kih ky iek idn ivc hI ieh kMtrol pMjfb nUM dvf skdy hn | ieQy jfrI iek ibafn ivc s[bfdl ny ikhf ik afpxy rfj dy cfr sfl qoN vI vWD arsy qk muwK mMqrI ny ies muWdy qy koeI gWl nf kIqI| hux jdoN AunFH nUM afpxI sWqf hQF ivco iKskdI njLr af rhI hY qF Auh aijhy isafsI soLsyL CWzx Auqy AuqfrU ho gey hn | s[bfdl ny Xfd duafieaf ik pMjfb punrgTn aYkt 1965 dI Dfrf 76qoN 78 nUM pRkfsL isMG bfdl dI agvfeI vflI akflI srkfr ny sWqrivaF dy afKrI pVfa qy suprIm kort ivc ilaFdf sI | ieh kys pMjfb vWlo pUrI qfkq nfl liVaf igaf aqy 1981 ivc lgBg ieh XkInI ho igaf sI ik suprIm kort df PYslf pMjfb dy hWk ivc hovygf pr PYslf afAux qoN kuJ hIsmF pihlf AudoN dI pRDfn mMqrI ieMdrf gFDI AuNdo dy kFgrsI muWK mMqrI drbfrf isMG idWlI bulf ik DmkI idWqI ik jF qF Auh ieh kys vfps lY lYx jF muWK mMqrI dy ahudy qoN lFBy ho jfx | AunFH ikhf ik ieh sB jfxdy hn ik drbfrf isMG ny AuNdo muWK mMqrI dy ahudy qy bxy rihx nUM qrjIh idWqI|afpxf ibafn jfrI rWKidaF akflI afgU ny ikhf ik pMjfb srkfr ivc ies vKq hr muWdy Auqy mukMml BMblBUsf hY | AunFH ikhf ik iek pfsy qF pMjfb df ivjIlYNs ibAUro pMcfieqI rfj sMsQfvF dy numfieMidaF nUM jLlIl krn qy AuqfrU hY qy dUjy pfsy sUby dy KjLfnf mMqrI lfl isMG ivjIlYNs ibAUro dI ies kfrvfhI nUM ies qrFH njfiejL dWs rhy hn ijvyN ik ieh ibro AunFH dI srkfr qoN ajLfdfnf rih ky kMm kr irhf hY |s[bfdl ny ikhf ik ies vKq pMjfb srkfr ivc mukMml hPVfqPVI hY aqy AunFH dI hr cfl puWTI pY rhI hY | ipCly idnIN muWK mMqrI vWlo bVI hI sLfno soLkq nfl mulfjLm jQybMdIaF dI bulfeI iekqrWqf ivc ijs qrFH muWK mMqrI dy ivruWD aqy AunfH dI srkfr dIaF nIqIaF dy ivruWD mulfjLmF vWlo jMmky nfarybfjIL kIqI geI,Aus qo ieh isWD ho jfdf hY ik srkfr dy pfpF df lyKf joKf hux ieMnFH dy sfhmxy af irhf hY | ipqf ny hI bytI nUM kIqf grBvqI muwjLPrngr: muWjPrngr ijLly dy Qfxf rqnpurI ivc ipqf aqy bytI dy pivWqr irsLqy df mjLfk AuzfAuNidaF iek ajIbo-grIb Gtnf ivc iek grBvqI aorq ny BrI pMcfieq ivc afpxy ipqf qy Aus nfl blfqkfr df dosL lgf ky sB nUM hYrfn kr idWqf|ijLlf muWK dPqr ivKy imlI Kbr muqfbk grBvqI aorq dy kiQq pyRmI dynF df pqf krn leI sWdI geI ibrfdrI dI pMcfieq ivc aorq ny jdoN afpxy grB ivc pl rhy bWcy leI ijLMmyvfr afpxy ipqf nUM hI dWisaf qF pMcfieq hYrfn rih geI| pMcfieq nUM sWLk sI ik aorq df koe pRymI hY |ajy qk puls ny koeI kyas drj nhI kIqf| ivrsf sMBfl ivsLv isWK sMmyln leI pRDfn mMqrI aqy Ql sYnf muKI nUM vI sWdf dyvFgy :bfbf bydI jlMDr: ivrsf sMBfl ivsLv isWK sMmyln leI Bfrq dy pRDfn mMqrI s[mnmohn isMG aqy Ql sYnf dy muKI s[jY[jy[isMG nUM ivsyLsL qor qy sWdf idWqf jfvygf| ies gWl dI jfxkfrI sMq smfj dy pRDfn bfbf srbjoq isMG bydI ny aWj sMmyln dIaF iqafrIaF df jfiejLf lYx leI PiqhgVH sfihb ivKy sWdI geI iek ivsyLsL mIitMg AuprMq idWqI|mIitMg ivc sMq smfj dmdmI tksfl ,sMprdfvF dy afgU aqy mYNbr sLfml hoey| bfbf bydI ny ikhf ik sMmyln leI pMjfb dy muWK mMqrI kYptn amirMdr isMG ,sfry qKLqF dy jQydfr sfihbfn,smUh isWKpRcfrk jQybMdIaF ,buDIjIvIaF aqy smUh isWK sMgqF nUM sWdf idWqf igaf hY | mIitMg ivc PYslf ilaf igaf hY ik pRDfn mMqrI nUM sWdf pWqr dyx leI mhFpursf df iek vPd ivsyLs qor qy idWlI jfvygf| mIitMg ivc smUh isWK sMgqF nUM apIl kIqI ge ik Auh isafsI jF Dfrimk vKryivaF qoNAupr AuT ky sMmyln ivc Bfg lYx qF jo piqqpuxy ,nisLaF dy ruJfn,Brux hWiqaf aqy aijhy hor gMBIr msilaF df hWl lWiBaf jf sky| bfbf bydI ny dWisaf ik ieh sMmyln jo ik 26 PrvrI nUM srihMd dfxf mMzI ivKy afXoijq kIqf jf irhf hY| amirMdr vWlo pMjfb dy vWzy pRfjYktF sbMDI kyNdr vWlo pYrvI cMzIgVH:pMjfb dy muWK mMqrI kYptn amirMdr isMG aWj idWlI ivc kyNdrI ivWq mMqrI sRI pI[icMdbrm nUM imly aqy AunFH ivsLv bYNk dI shfieqf nfl 1100 kroV rupey dI lfgq nfl pMjfb roz sYktr pRfjTYkt ,181o9kroV rupey dI lfgq vflf idhfqI jl splfeI aqy sPfeI pRfjYkt jo ik ivsLv bYk kol pRvfngI leI pey hn Auqy hox vfly Krcy dI ivWq mMqrfly dy ivWq ivBfg kol pRvfngI dI mMg krdy hoey rfj dy kys dI joLrdfr pYrvI kIOqI| srkfrI ibafn anusfr gWlbfq ivc ihWsf lYNidaF kYptn amirMdr isMG ny sRI icMdbMrm qy joLr pfieaf ik ivWq aqy ivsLv bYK nUM ieh Krcf apRYl 2006 qoN krn leI sihmqI leI jfvy ijsdf muV Bugqfn bfad ivc kIqf jfvygf|muWK mMqrI vWlo pysL pRsqfv dy jvfb ivWc kyNdrI mMqrI ny AunFH nUM ivsLvfd idvfieaf ik kyNdr srkfr ieMnFH sfiraF msilaF dy hWl leI hmdrdI nfl ivcfr krygI| sRI icMdbrm ny ikhfik Auh ieMnHF mfmilaF sbMDI ivsLv bYNk dI pRvfngI leI qurMq kfrvfeI krngy| mYnItobf dy pIRmIar im[gYrI zoier sWcKMz sRI hirmMdr sfihb ivKy nmsqk hoey aMimRqsr: kYnyzf dy mYnItobf suby dy pRImIar imstr gYrI zoier afpxy sfQIaF smyq sWcKMz sRI hirMmdr sfihb ivKy nmsqk hoey aqy mnuWKqf dy Bly leI ardfs kIqI| 15 mYNbrF dy zYlIgysLn nfl imstr zoier aWj svyr8 vjy dy krIb sRI hirMmdr sfihb ivKy puWjy| AunFH prkrmf kIqI,sWcKMz sRI hirmMdr sfihb ivKy nmsqk hoey aqy ielfhI bfxI df kIrqn srvx kIqf|sRI drbfr sfihb dy sUcnf kyNdr ivKy sRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dy pRDfn jQydfr avqfr isMG ,aMiqRg mYNbr s[rijMdr isMG mihqf ,mYNbrfn sRomxI kmyrI s[KusLivMdr isMG pWtOI ny jI afieaf ikhf aqy imstr zoier nUM sWcKMz sRI hirMmdr sfihb dI qsvIr isropfE qy Dfrimk pusqkF df sYk Byt krky snmfinq kIqf| ies moky imstr zoier ny sRomxI kmytI dy pRbMDkf vWlo inwGf mfx siqkfr df DMnvfd kridaF ikhf ik rUhfnIaq dy kyNdr sWcKMz sRI hirmMdr sfihb dy drsLn krky mYnUM byyhWd KusIL pRfpq hoeI hY | ies pfvn asQfn qy mnuWKqf nUM afqk afnMd,sLFqI qy mnuWKqf dy Bly df sMdysL imldf hY | sRI drbfr sfihb dy sUcnf aiDkfrI vWlo sWcKMz sRI hirMMmMdr sfihb ,iswK ieiqhfs qy isWK ivrsy sbMDI idWqI jfxkfrI ivc AunFH zuMGI idlcspI idKfeI | pMcfieqI rfj mMqrI ny coksI ivBfg nUM dKl aMdfjIL qoN vrijaf cMzIgVH:pMjfb pMcfieqI rfj ivBfg dy mMqrI lfl isMG ny coksI ivBfg nUM afpxy ivBfg ivc dKlaMdfjIL krn qoN vrijaf hY | pMjfb dy muWK mMqrI kYptn amridMr isMG ipCly ds idnF dorfn cfr vfr coksI ivBfg dI kfrvfhI dI hmfieq kr cuWky hn| AunFH df kihxf hY ik pMcfieq ivBfg dy kyvl iBRst mulfjLmf nUM hWQ pfieaf jf irhf hY | ieh pihlI cfr hY jdoN muWK mMqrI dy sB qoN nyVy smJy jFdy mMqrI lfl isMG ny coksI ivBfg nMU lY ky amirMdr isMG qoN vwKrf ruK apxfieaf hY | kYnyzIan pMjfbIaF ny ipMzf dI nuhfr bdlx df bIVf cuWikaf jlMDr: iqMn vfr kYnyzf dI PYzrl srkfr dy mMqrI rhy hrb DflIvfl dI agvfeI ivc kYnyzf vsy pMjfbIaF ny pMjfb dy ipMzf dI nuhfr bdlx leI ‘imMnI pYNzU ienklfb afrMBx dy mnsUby nfl ies vryH 10 ipMzf nUM krIb 5 kroV dI lfgq nfl ijAUxXog ipMz bxfAux df bIVf cuWikaf hY | ipMzf ivc muWZlf afDuink ZFcf ivksq krn leI Krcy dy aWDy pYsy ieMzo-kYnyzIan PrYzisLp susfietI vWlo idWqy jf rhy hn aqy awDy pYsy pMjfb srkfr Krc krygI| pihly hWly 20 ipMzf nUM afDuink shUlqf nfl lYNs krn dy tIcy aDIn ies vfr hrb DflIvfl df afpxf ipMz ZINgrIaF, KVodI, lMgytI, ijLafx , jMizaflf, KMnf afid ley jf rhy hn | ies pRfjYkt nUM sMraMjfm dyx leI aWj kWl pMjfb afey hrb DflIvfl ny dWisaf ik AunFH dI susfietI kol ies smy 4 kroV qoN Aupr pYsy af cuWky hn aqy AunFH df mksd pUrI dunIaf ivc vsy pMjfbIaF nUM ijhIaF susfietIaF bxf ky afpo -afpxI jnm BUmI dI nuhfr bdlx ivc ihWsf pfAux leI rsqf idKfAux df sI qy lokF vwlo ies kMm leI bVf Auqsfh idKfieaf jf irhf hY | iqMn vfr mYNbr pfrlImYNt bx ky pihlI vfr kyNdrI vjLfrq ivc sLfml hox df mfx Kwtx vfly pMjfbI hrb DflIvfl hux isafsq nUM alivdf afK ky pirvfrk prvirsL nuM smfj syvf nUM smripq ho gey sn| sRI hrb DflIvfl 17 PrvrI nUM pRDfn mMqrI zf[mnmohn isMG nUM iml ky joLr dyxgy ik pyNzU ivkfs leI pRvfsI pMjfbIaF qy pMjfb srkfr nfl qIjf ihWsf kyNdr srkfr vI pfvy| sYNkVy akflI vrkr ho gey kFgrs ‘c sLfml sRI goieMdvfl sfihb :- sRomxI akflI dl nUM awj Aus vyly Dwkf lwgf jdoN hlkf KzUr sfihb ivc pYNdy ipMz Piqhpur bdysLy dy suKdyv isMG BwTy vfly smyq sYNkVy akflI vrkr kFgrs pfrtI ivc sLfml ho gey| bfdl dIaF lok mfrU nIqIaf qoN qMg af ky hux lok DVfDV kFgrs ivc sLfml ho rhy hn| ienFH sLbdF df pRgtfvf s[ suKdyv isMG sfihbfjpurI sfbkf mMqrI qy jnrl skwqr pMjfb pRdysL kFgrs kmytI aqy afl ieMzIaf kFgrs kmytI dy mYNbr ny iek BrvyN iewkT nUM sMboDn kridaF afKy| AunHF kFgrs pfrtI ivc sLfml hox vfilaF df svfgq kridaF afiKaf ik ies nfl pfrtI hor mjLbUq hovygI| ies qoN pihlF ies smfgm ivc puwjx qy sRI sLfihbfjLpurI df AuGy kFgrs afgU BgvMq isMG mIaFivMz, sMqoK isMG srpMc BlfeIpur, nirMdr isMG mIaFivMz mYNbr pMcfieq, sUbydfr surjIq isMG mIaFivMz, idlbfg isMG PfjLlpur aqy surjIq isMG KojkIpur ny BrvF svfgq kIqf| kFgrs pfrtI ivc sLfml hox vfilaF ivc suKdyv isMG BwTyvflf, kYptn kulvMq isMG, svrn isMG, pRIqm isMG, guljLfr isMG, crn isMG, jgqfr isMG sUbydfr mMgq isMG, ajIq isMG, hrBjn isMG rUV isMG afid dy nF sLfml hn| sRI sfihbfjLpurI ny ikhf ik bfdl qy Ausdy sfQI pMQ dy nF qy lokF nUM guMmrfh krky swqf hfsl krdy rhy aqy Drm dynF qy isafsI rotIaF sykdy rhy| AunHF ikhf ik pMjfb dy lok hux ienHF dIaF lUMbV cflF ivc nhIN afAuxgy aqy afAux vflI srkfr dI vfgzor iPr kFgrs pfrtI dy hwQ soNpxgy| rfj bwbr ny idwqf kFgrs ivc jfx df sMkyq nvIN idwlI :- smfjvfdI pfrtI ivcoN muawql sMsd mYNbr rfj bwbr ny kFgrs ivc sLfml hox df sMkyq idMidaf ikhf ik Auh iksy “vwzI kOm qy Drm inrpwK pfrtI” ivc jfxgy| rfj bwbr ny jLI inAUjL nfl gwlbfq kridaF spwsLt ikhf ik Auh spf nfl nhIN rihxgy| AunHF ikhf ik kFgrs df aYlfnnfmf Drm inrpwKqf df vwzf dsqfvyjL hY aqy ieh dysL dy sMivDfn nfl imldf hY| AunHF ikhf ik kFgrs Drm inrpwK nf huMdI qF ibnF mMgy spf afpxy 40 sMsd mYNbrF dI hmfieq srkfr nUM nf idMdI| rfj bwbr ny ikhf ik jy kFgrs mfVI pfrtI huMdI qF jvfhr lfl nihrU vrgy lok ies ivc nf huMdy| AunHF df sfP kihxf hY ik kFgrs burI nhIN hY| AunHF nUM kFgrs ivruwD afpxy purfxy ibafnF dI Xfd idvfey jfx qy AunHF ikhf ik mYnUM kuJ vI Xfd nhIN| spf dy jnrl skwqr amr isMG bfry puwCy jfx qy AunHF ikhf ik inwjI qOr qy mYnUM AunHF pRqI koeI rMijsL nhIN pr AunHF dy kMm krn dy ZMg qy ieqrfjL hY| spf muwKI mulfiem isMG nUM AunHF Drm puwqr disaf qy ikhf ik keI vfr cMgf afdmI vI glq ivakqI df sfQ dy skdf hY| AunHF ikhf ik mulfiem isMG smfjvfdI ivcfrDfrf dy qF vwzy nyqf hn pr amr isMG nUM smfjvfdI nyqf nhIN ikhf jf skdf| kFgrs vwloN kIqI mulfjLm rYlI srkfr ivroDI rYlI ho inbVI pitaflf :- pMjfb srkfr nUM awj Aus vyly ksUqI siQqI df sfhmxf krnf ipaf jdoN awj ieQy hoeI rfj pwDrI mulfjLm rYlI dorfn muwK mMqrI amirMdr isMG vwloN kIqy aYlfnf qoN asMqusLt mulfjLmF ny Drnf mfr ky afvfjfeI Twp kr idwqI| rYlI dy pRbMDk BfvyN vwzf iewkT krn ivc sPl rhy, pr srkfr nUM ies df koeI lfhf nf iml sikaf, sgoN kFgrs dI pihlkdmI ‘qy kIqI geI rYlI ny srkfr nUM ajIb siQqI ivc Psf idwqf| ieh pihlI mulfjLm rYlI sI, jo srkfr dy hwk ivc hoeI| sUby dy kono kony qoN vwzI igxqI ivc puwjy mulfjLmF ivc AudoN ros dI lihr PYl geI, jdoN sRI amirMdr isMG ny koeI aihm aYlfn kIqy ibnF afpxf BfsLn smfpq kr idwqf| mulfjLmF nUM awj srkfr qoN BfrI afsF qy AumId sn| Auh ieh afs lY ky ies rYlI ‘c afey sn ik AunHF dIaF icrF qoN ltkdIaF af rhIaF mMgF awj pRvfn kIqIaF jfxgIaF| rYlI ivc puwjy hjLfrF mulfjLmF ivc BfrI AuqsLfh vyKx nUM iml irhf sI| muwK mMqrI qoN pihlF boly bulfiraF dI gwlbfq qoN vI lwg irhf sI ik sLfied mulfjLmF nUM awj vwzy gwPy imlxgy| pr jdoN muwK mMqrI dI ptfrI ivcoN kuJ nf inkilaf, ijs dIaF Auh afsF lfeIN bYTy sn, qF mulfjLm BVk AuTy| vYsy qF muwK mMqrI dy styjL qoN Auqrn smyN hI dbvIO afvfjL ivc nfarybfjLI surU ho geI sI, pr bfad ivc pMzfl ivcoN bfhr af ky sYNkVy mulfjLmF ny bws awzy dy njLdIk siQq bwqIaF vfly cOk ‘qy Drnf mfr idwqf| keI GMty cwly ies Drny ivc srkfr dI sKq aflocnf kIqI geI| mulfjLmF df kihxf sI ik AunHF nUM qrHF qrHF dy sbjLbfg ivKf ky ies rYlI ivc afAux leI mjLbUr kIqf igaf, pr rYlI ivc pRmuwK mMgF pRvfn nhIN kIqIaF geIaF| ieQoN qwk ik keI vrgF dy mfmly qF CUhy qwk vI nhIN gey| ies Drny ivc vwKrf hI njLfrf vyKx nUM imilaf| jo mulfjLm afgU muwK mMqrI dy gl ivc hfr pfAux leI GMty qoN vwD smF lfeIn ivc lwgy KVHy rhy sn, AuhI muwK mMqrI aqy srkfr dy iKlfP joLrdfr BfsLx kr rhy sn| iek lwK ividafrQIaF dIaF izwgrIaF afXog krfr biTMzf :- pMjfb qknIkI ‘vristI’ qoN izgrI izplomf lYx vfly krIb iewk lwK ividafrQIaF df BwivK Kqry ivc pY igaf hY| izstYNs aYjUkysLn koNsl idwlI ny ies ‘vristI dy dUrvrqI aYjUkysLn pRogrfm nUM afXog krfr dy idwqf hY| ies PYsly nfl dUrvrqI aYjUkysLn qihq krfeI hr izgrI jF izplomf afXog ho igaf hY| hux qwk pMjfb qknIkI ‘vristI qoN krIb iek lwK ividafrQI dUrvrqI aYjUkysLn qihq qknIkI iswiKaf ivc izwgrI jF izplomf hfisl kr cuwky hn| izstYNs aYjUkysLn koNsl idwlI dy zfierYktr svrfj bfsU ny notIiPkysLn jfrI krky pMjfb qknIkI ‘vristI jlMDr dy dUrvrqI aYjUkysLn pRogrfm aqy stwzI sYNtrF nUM afXog krfr idwqf hY| ies PYsly nfl ividafrQIaF dy kroVF rupey ajfeIN cly gey hn aqy AunHF vwloN pfs kIqy kors bykfr cly gey hn| kONsl dy zfierYktr ny ikhf hY ik pMjfb qknIkI ‘vristI dy dUrvrqI pRogrfmF dI mfnqf bfry kfPI lok puwC pVqfl kr rhy sn, ijs krky AunHF ny ieh nvF notIiPkysLn jfrI kIqf hY| AunHF ikhf ik pMjfb qknIkI ‘vristI ny dUrvrqI aYjUkysLn bfry kONsl qoN koeI pRvfngI nhIN leI| ibnF pRvfngI qoN koeI vI stwzI sYNtr KoilHaf nhIN jf skdf| jfrI notIiPkysLn ivc ikhf igaf hY ik Bfrq srkfr dy gjt notIiPkysLn 44 imqI 1 mfrc 1995 muqfbk hr izgrI jF izplomf leI kONsl dI pRvfngI jrUrI hY| kONMsl dI ibnF pRvfngI qoN hfsl kIqI izgrI jF izplomf iksy vI srkfrI nokrI leI Xog nhIN| ikhf igaf hY ik pMjfb qknIkI vristI ny izstYNs aYjUkysLn pRogrfm qihq dfKlf lYx qoN pihlF ies df iKafl jrUr rwKx| kONsl dy ies PYsly nfl lwKF ividafrQIaF ivc bycYnI PYl geI hY, ijnHF ny motIaF PIsF qfr ky izgrI jF izplomf hfisl kIqf hY| ividafrQI puwC rhy hn ik ies ‘c AunHF df kI ksUr hY| dwsxXog hY ik akflI srkfr vyly pMjfb qknIkI ‘vristI vwloN izstYNs aYjUkysLn pRogrfm surU kIqf igaf| pMjfb Br ivc ies pRogrfm qihq krIb 200 stwzI sYNtr KolHy gey| ies df sfrf kMm iek mfstr kMpnI nUM idwqf igaf sI| ijs ny awgy sYNtr KolHy sn| hr sYNtr nUM aosqn 125 sItF idwqIaF geIaF| ienFH stwzI sYNtrF ivc bI[aYs[sI[, afeI[tI[ izplomf ien kMipAUtr aYplIkysLn, bI[aYs[sI, afeI[tI[, post gYrjUeyt izplomf ien kMipAUtr aYplIkysLn, aYm[aYs[sI[ afid izgrI izplomy krfAuxy surU kIqy gey| hr vrHy krIb 20 hjLfr ividafrQI ienHF sYNtrF ivc dfKl hoey| krIb pMj virHaF qoN ieh stwzI sYNtr cwl rhy hn| iewkly pMjfb ivc hI nhIN, blik ihmfcl pRdysL aqy jMmU ksLmIr ivc vI ies ‘vristI ny stwzI sYNtr KolH idwqy| hr izgrI jF izplomf krn leI ividafrQIaF ny 19 hjLfr rupey qoN lY ky 72 hjLfr rupey qwk dI PIs qfrI| qfjLy PYsly muqfbk ieh ividafrQI hux srkfrI nokrI lYx leI afXog krfr dy idwqy gey hn| vristI ny pUry pMjfb nUM swq joLnF ivc vMz ky stwzI sYNtr Koly sn aqy hr sYNtr nUM vwKo vwKrI kYtfigrI ivc rwiKaf igaf sI| ijlHf biTMzf ‘c keI drjn stwzI sYNtr nMU vwKo vwKrI kYtfigrI ivc rwiKaf igaf sI| ijlHf biTMzf ‘c keI drjn stwzI sYNtr KolHy gey hn| ijnHF ividafrQIaF nUM kONsl dy PYsly df pqf lwgf, AunHF dI rfq dI nINd Auz geI hY| mfpy alwg pRysLfn hn| svfl ieh vI AyuT KVHf hoieaf hY ik jo ividafrQI dUrvrqI iswiKaf pRogrfm qihq izgrI jF izplomf hfsl krky srkfrI nokrI qy lwg cuwky hn, AunHF df BwivK kI hovygf| pRfeIvyt qOr qy ijnHF lokF ny kroVF Krc krky stwzI sYNtr KolHy sn, AunHF dy rujLgfr leI vI Kqrf KVHf ho igaf hY| suKbIr bfdl ny inwjI ihwqF leI akfl qKq nUM guMmrfh kIqf : srnf luiDafxf(qijMdr isMG):- sRomxI akflI dl dy pRDfn aqy idwlI gurduafrf pRbMDk kmytI dy sfbkf pRDfn aqy AunHF dy sfQIaF dy kys ivc akfl qKq nUM guMmrfh krn vfly pRkfsL isMG bfdl, suKbIr isMG bfdl, jQydfr pRihlfd isMG cMzok aqy jQydfr avqfr isMG mwkV nUM akfl qKq qy qlb krky sjLf idwqI jfvy| AunHF ikhf ik ienFH afgUaF ny guMmrfh kuMn isLkfieq rfhIN akfl qKq dy vkfr nUM iswK mnF aMdr BfrI Zfh lfeI hY| AunHF ikhfik 10 idnF qoN akfl qKq qoN ienHF afgUaF dy kihx qy ( nf imlvrqx) pwKpfqI aMiqm afdysL pfs krn krky AunHF dy pirvfr dy sfry mYNbr mfnisk qsIihaF ivcoN lMGy hn| AunHF ieh vI ikhf ik Auh akfl qKq nUM kdy vI ipwT idKfAux nfloN mOq nUM qrjIh dyxgy| sRI srnf afpxy idwlI gurduafrf pRbMDk kmytI dy sfQI mYNbr nfl aMimRqsr qoN idwlI prqdy hoey awj sLyrpur cOk luiDafxf ivc jQydfr ikrpfl isMG sMDU dy dPqr ivc pwqrkfrF dy svflF dy Auqr dy rhy sn| Auh eyarkMzIsLn bws rfhIN ieQy puwjy| AunHF ikhf ik bfdl aYNz pRoPYsLnl kMpnI ny iswKI dIaF prMprfvF nUM afpxy pYrF hyT ilqfV idwqf| insLkfm syvf dy sMklp vfly iswK Drm aqy isafsq nUM inwjI lfBF dI Kyz bxf idwqf hY| AunHF ikhf ik Auh awj svyry akfl qKq qoN ardfs krky qury hn ik aglf sfrf jIvn pMQ nUM bfdl aYNz kMpnI qoN injfq idvfAux leI pMjfb dy ipMz ipMz jf ky lokF nUM hlUxf dy ky jgfAuxgy| AunHF dfavf kIqf ik 2007 dIaF ivDfnsBf coxF leI Auh dUjf bdl pysL krngy aqy bfdl dIaF borIaf ibsqrf gol kr dyxgy| AunHF ikhf ik Auh pMjfb aMdr bfdl ivruwD aMdoln 14 PrvrI qoN bfad afrMB kr dyxgy aqy pMjfb dy 12 hjLfr ipMzF ivc Gr Gr phuMc krngy aqy iswKI dIaF jVHF ipMzf ivc hn| iek svfl dy jvfb ivc AunHF ikhf ik sfrI Aumr bfdl ny cox stMt hI KVHy kIqy hn| ies leI AusnUM 26 PrvrI nUM PiqhgVH sfihb dI DrqI qy ho irhf inrol Dfrimk sMmyln vI cox stMt hI lwgdf hY| AunFH ikhf ik ieh iek qrHF df srbwq Kflsf hI hovygf| ijs ivc iswKF ny ieh inrxf lYxf hY ik iswK kOm dI Dfrimk agvfeI iks nUM sONpI jfvy| AunHF ikhf ik Auh bfdl dy jwdI ipMz lMbI ivc gey hn ijQy do PIsdI vI kys DfrI iswK nhIN hn| AunHF ivaMg nfl ikhf ik ieh akflI dl dy pRDfn vwloN kIqy iswKI pRcfr df asr hY| AunHF ieh dfavf kIqf ik pMjfb qoN Kud cox lVngy| sRI srnf ny ikhf ik ijs pRihlfd isMG cMzok dy iesLfry qy jQydfr vydFqI GuMm rhy hn Ausy cMzok ny 1980 dy aKbfrF ivc ibafn idwqf sI ik jy Aus vyly dy jQydfr ajnohf ny jQydfr sMqoK isMG nUM akfl qKq qy qlb kIqf qF idwlI gurduafrf pRbMDk kmytI afpxf vwKrf akfl qKq bxfeygI| luiDafxf puwjx qy luiDafxf dIaF iswK sMgqF vwloN srnf aqy AunFH dy sfQIaF df snmfn kIqf igaf| snmfn krn vfilaF ivc jQydfr ikrpfl isMG sMDU, jIq isMG gOV, jQydfr jsivMdr isMG blIeyvfl, hrijMdr isMG sMDU, kulvMq isMG, krmjIq isMG gryvfl, ieMdrjIq isMG, blivMdr isMG gryvfl, jgjIq isMG afid afgU mojUd sn jdik sRI srnf dy sfQIaF ivc idwlI kmytI dy jnrl skwqr rijMdr isMG tYkno, mIq pRDfn joigMdr isMG vflIaf, inrvYr isMG, jfieMt skwqr surjIq isMG Tykydfr, pRo: mihMdr isMG, sLrn isMG, bldyv isMG, kuldIp isMG, mnmohn isMG krolbfg afgU sLfml sn| sRI srnf awj jyqU roNa ivc idKfeI dy rhy sn| isrP iqMn cox vfady pUry krny bfkI: amirMdr jlflfbfd pwCmI:-muwK mMqrI kYptn amirMdr isMG ny awj ieQy ivDfiek aqy jMglfq mMqrI pMjfb hMsrfj josn dI pRDfngI hyT nvIN dfxf mMzI ‘c kIqI geI rYlI ivc TfTf mfrdy iewkT nMU sMboDn kridaF grIb aqy pwCVy vrg leI keI ivkfs XojnfvF df aYlfn kIqf. AunHF dwisaF ik ipCly vrHy 5 mrly dy 29 hjLfr plft byGiraF nUM idwqy gey jd ik aYqkIN 80 hjLfr plft idwqy jf rhy hn. smfj BlfeI PMz hyT hryk vrHy 450 kroV rupey bjLurgF aqy ivDvfvF nMU pYnsLn dy rUp ‘c idwqy jfx df pRbMD kIqf igaf hY. sUby dy hryk ipMz nMU 24 GMty ibjlI splfeI nfl joiVaf jf irhf hY. muwK mMqrI ny dwisaF ik ibjlI dI Gft pUrI krn leI 500 mYgfvft df nvF pRfjYkt lfieaf jf irhf hY. sLRomxI akflI dl vwloN bfhroN kxk mMgvfAux nfl iksfnf nMU Gwt muwl imlx dy pRcfr nMU korI bkvfs dwsdy hoey ikhf ik mMg pUrI krn leI 500 tn kxk mMgvfeI jf rhI hY,ijs nfl kxk dy smrQn muwl ‘qy koeI Prk nhIN pvygf. AunHF dwisaF ik Bfrq-pfiksqfn ivcly vpfr vwDx nfl pMjfb dy vpfrIaF aqy iksfnF nMU vwzf Pfiedf hovygf. muwK mMqrI ny iksfnF nUM PslI cwkr ‘coN inklx ‘qy jLor idMdy hoey ikhf ik Jony-kxk nfl pirvfr pflxf musLkl ho jfvygf. iksfn hor lfhyvMd PslF vwl iKafl krn. AunHF dwisaf ik pMjfb ‘c irlfieMs,afeI[tI[sI[aqy BfrqI eyartYl vrgIaF vwzIaF kMpnIaF invysL kr rhIaF hn, jo ik iksfnF dI Psl nMU stor krngIaF. muwK mMqrI ny dwisaf ik cox mYnIPYsto ‘c kIqy gey 66 ‘coN 63 vfaidaF nMU pUrf kr idwqf igaf hY aqy bfkI iqMn nMU vI jldI pUrf kr idwqf jfvygf. ies qoN pihlF AunHF vftr splfeI aqy sIvyrj jldI Xojnf df AudGftn, sVk df AudGftn kIqf. jMglfq mMqrI hMsrfj josn aqy ngr kosl pRDfn asLok anyjf vwloN ielfky dIaF mMgF leI mMg pwqr muwK mMqrI nMU idwqf igaf. ies mOky muwK pfrlImfnI skwqr rfxf gurmIq isMG sozI, sQfnk srkfr mMqrI cODrI jgjIq isMG, ivDfiek PfijLlkf mihMdr irxvf aid ijLlHf Xojnf borz dy mYNbr hfkm josn,smyq ijLlyH dy srkfrI aPsr mOjUd sn. klkwqf bfry PYslf jldI: bfdl jlMDr:-sLRomxI akflI dl ny kxk drfmd krn dI nIqI dI iqwKy sLbdF ivc aflocnf kridaF ikhf ik kyNdr srkfr df ieh PYslf pUrI qrHF iksfn ivroDI hY. AunHF awj ieQy sMsd mYNbr,ivDfiekF aqy ijLlHF pRDfnF nfl kIqIaF islislyvfr mIitMgF qoN bfad pRYsw kfnPrMs dOrfn sMboDn kridaF ikhf ik ies nfl srkfr dy pRbMDF dI vI pol Kuwl geI hY. AunHF ikhf ik ivdysL qoN kxk mMgvfAux df sB qoN ijLafdf nuksfn pMjfb dy iksfn nMU hovygf, ikAuNik pMjfb dIaF mMzIaF ivc aprYl dy pihly hPqy kxk af jfvygI aqy lgBg AudoN hI ivdysLF qoN kxk ieQy phuMcygI, ies leI kyNdr srkfr nMU ieh PYslF qurMq rwd kr dyxf cfhIdf hY. sfbkf muwK mMqrI ny ikhf ik kxk drfmd krn dy muwdy ‘qy AunHF dI pfrtI df ruwK spswLt hY aqy asI iksfn jQybMdIaF vwloN ivwZy hr Gol df smrQn krFgy. akflI dl dy pRDfn ny volkr Gotfly ‘c sMgrUr qoN kFgrsI ivDfiek arivMd KMnf dy Brf df nF sfhmxy afAux ‘qy itwpxI kridaF ikhf ik jFc AuprMq aKIr muwK mMqrI kYptn sLRomxI akflI dl lONgovfl, akflI dl 1920, dl Kflsf, sRLomxI Kflsf pMcfieq, iswK stUzYNts PYzrysLn aqy hor pMQk jQybMdIaF dy numfieMdIaF dI iek 11-mYNbrI Aucw pwDrI abjLrvrF dI tIm jsits ajIq isMG bYNs dI agvfeI hyT akfl qKLq ‘qy jfvygI aqy akfl qKLq sfihb vwloN kIqI jfx vflI iekwqrqf ivc ihwsf lvygI. sRI mfn ny ikhf ik bMd kmiraF ivc PYsly krny iswK isDFqF dy Ault hY. sfiraF pMQk jQybMdIaF ieh cfhuMdIaF hn ik isMG sihbfn df PYslf KuwlHy drbfr ivc hI kIqf jfxf cfhIdf hY. isMG sfihb df PYslf iswK sMgqF dI afm rfey anusfr nf hox dI sUqr ‘c 11-mYNbrI tIm dI irport anusfr pMQk jQybMdIaF aglI kfrvfeI krn df aYlfn krngI iesy dorfn sfbkf lok sBf mYNbr sRI rfjdyv isMG Kflsf ny ikhf ik Auh afpxy smyq sRI srnf smrQn leI akfl qKLq ‘qy puwjxgy. akfl qKLq dy sfbkf jQydfr joigMdr isMG vydFqI ny gurU hrgooibMd sfihb dy mIrI-pIrI dy isDFq pMc pRDfnI df bdlIkrn kr idwqf hY. AunHF ikhf ik ijMnHy vI awj qk PYsly ley hn, Auh sfry pwKpfqI hn AunHF ikhf ik jdoN pihlF vI pwKpfqI PYsly huMdy rhy qF ijhVy hux aflocnf kr rhy hn, pihlF KfmosL ikAuN rhy. BfeI rxjIqisMG ny ikhf ik akfl qKLq ‘qy iek inmfxy iswK dI qrHF hoxF cfhIdf hY, sLkqI pRdrsLn nhIN kIqf jfxf cfhIdf. 30 jnvrI nMU hoeI sfihbfn dI mIitMg ivc srnf BgvF aqy AunHF dy sfQIaF nMU 10 PrvrI dI mIitMg ivc pysL hox dy afdysL idwqy gey sn pr 30 jnvrI qoN agly hI idn jQydfr vydFqI ny iek aMiqRm afdysL jfrI krky iswK BfeIcfry nM Uikhf ik 10 PrvrI qwk sRI srnf qy AunHF dy sfQIaF df Dfrimk,smfijk qy rfjsI qOr ‘qy bfeIkft kIqf jfvy. ies afdysL nMU lY ky hI pMQk jQybMdIaF ivc ivroD pYdf hoieaf aqy siQqI ieh bx geI hY ik sfrIaF pMQk jQybMdIaF ny Blky mIitMg mOky akfl qKLq ‘qy puwjx df aYlfn kIqf hY. nvIN idwlI:- sLRomxI akflI dl idwlI dy pRDfn prmjIq ismG srnf ny ikhf ik Auh akfl qKLq sfihb dy siqkfr snmfn pRqI smripq hn qy iek inmfxy iswK vjoN hI AuQy pysL hoxgy. sLRI srnf ny ikhf ik AunHF akfl qKLq df snmfn ikvyN kfiem rwKxf hY ies dI slfh aijhy lokF qo NlYx dI loV nhIN jo Kud akfl qKLq dy jQydfr dy ivruwD aijhI BfsLf qy sLbdfvlI vrqdy qy dosL lfAuNdy rhy hn ijnHF nMU suxky sLrm af jfvy. sRI srnf ny ikhf ik bfdl akflI dl dy nyqf afpxy aMdr JfqI qF mfr ky vyKx ik AunHF akfl qKLq dI ikMnI mirafdf kfiem rihx idwqIhY. AunHF dfavf kIqf ik idwlI gurduafrf pRbMDk kmytI dyhux qwk qfly nf Kuwlx leI kmytI dy sfbkf pRDfn avqfr isMG ihwq brfbr dy dosLI hn. ivroDI iDr pRDfn mMqrInMU Gyrn leI iqafr nvIN idwlI:- agly hPqy sLurU ho rhy pfrlImYNt bjt smfgm dOrfn ivwq mMqrI pI[icdMbrm dI QF pRDfn mMqrI mnmohn isMG hI BfrU rihxgy ikAuNik ivroDI iDr aqy KwbIaF pfrtIaF srkfr nMU keI muwidaF ‘qy ktihry ivc KVHy krn leI iqafr br iqafr hn. pfrtIaF afm qy rylvy bjt bfry Gwt pr hor muwidaF bfry vDyry icMqq hn. iek pfsy pRDfn mMqrI ny CyvF qnKfh kimsLn bxfAux df aYlfn kIqf hY dUjy pfsy ivwq mMqrI ny ikhf hY ik amdn kr drF ivc koeI Cot nhIN idwqI jfvygI. ivwq mMqrI ny hYdfrfbfd ivc hoeI kFgrs dI Auwc pwDrI mIitMg ivc ikhf sI ik afm lokF leI afmdn kr drF iblkul shI hn aqy idwqI jF rhI Cot vI vfjb hY qy ies ivc koeI adlf bdlI krn dI jrUrq nhIN. AunHF ieh vI aYlfn kIqf ik qnKLfh lYx vfly mulfjLmF nMU tYks Pfrm Brm dI Cot idwqIjfvygI. dUjy pfsy pRDfn mMqrI ny ikhf hY ik lokF ‘qy krF df hor Bfr nhIN pfieaf jfvygf pr dysL ivc cl rhIaF smfj BlfeI skImF ‘qy loVINdf ivwq ikQoN juVygf? pRmfxU hiQafrF df muwdf vI pRDfn mMqrI dy isr ‘qy qlvfr vFg ltk irhf hY, ies qoN ielfvF cox kimsLn nvIn cfvlf df ivvfd vI smisaf KVHI kr skdf hY. pRDfn mMqrI dPqr vwloN kIqy hukmF nMUkeI ivBfgF vloN nf mMnx df mslf vI rMg idKfvygf. KwbIaF pfrtIaF afp-invysL qy ierfn pRmfxU muwdy’qy voitMg dy muwdy pihlF hI jkVI bYTIaF hn. zf[ mnmohn isMG ny pihlF hI aYlfn kIqf hoieaf hY ik Auh smfgm dOrfn ies muwdy ‘qy spwsLtIkrn dyxgy. smfgm 16 PrvrI nMU sLurU hovygf. BivwK dI rfjnIiqk qsvIr ‘qy aihm Cfp Cwzygf sRI akfl qKLq sihb df hukmnfmf aimRMqsr:- idwlI gurduafrf pRbMDk kmytI qy hor ahwudydfrF dI cox df mfmlf ies hwd qk BwK cuwkf hY ik ies ny afpxI lpyt ivc do pRmuwK rfjsI dlF nMU qF lY hI ilaf hY pr sRI akfl | |||||||||||||||