rInf ivrk dy kql kys
dy PYsly leI ijAUrI qIsry idn ivwc dfKl
vYnkUvr: 1997 ivwc rInf ivrk df kuWJ ivgVy nOjuafn
lVky aqy lVkIaf vloN kuwt ky kIqy kql dI suxvfeI Kqm hox qoN bfad 12
mYNbrI ijAUrI koeI PYslf krn leI qIsry idn ivwc dfKl ho cuwkI hY. jwj
vloN ijAUrI nMU sfry qwQ sfhmxy rwK ky PYslf krn dy afdysL idwqy hoey
hn aqy jd qwk ijAUrI koeI PYslf nhIN kr lYNdI AudoN qwk dunIaF nfloN
afpxf qflmyl nf rwKx dy vI afdysL hn. ipCly buwDvfr qoN ijAurI, rInf
ivrk dy kql ivwc PsI eIlfrz nfmI vihsLI smJI jFdI lVkI nMU kfql GoisLq
krn jF vrI krn dy muwdy AuWqy bYTI hY. jd qwk ijAurI srb sMmqI nfl
iksy PYsly Aupr nhIN puwj jFdI AudoN qwk ieh kys Kqm nhIN mMinaf jf
skdf.
bfdl dI ivdysLI
jfiedfd dI jFc leI ieMtrpol qoN mdd mMgI : pFzy
jlMDr: ivjIlYNs ibAUro dy zfierYktr ey[pI pFzy ny
ikhf hY ik akflI dl dy pRDfn aqy sfbkf muwK mMqrI pRkfsL isMG bfdl vlo
NiBRsLtfcfr krky ivdysLf ‘c bxfeI geI jfiedfd dI cwl rhI jFc ibAUro ny
ieMtrpol qoN mdd mMgI hY. awj pI[ey[pI ‘c ivjIlYNs ibAUroN dy aPsrF
nfl mIitMg krn qoN bfad pwqrkfrF nfl gwlbfq kridaF AunFH ny ikhf ik
bfdl mfmly ‘c ivjIlYNs vloN koeI nrmI nhI vrqI jf rhI hY. ieh puwCy
jfx qy ik kI bfdl dI ivdysLF ‘c jfiedfd bfry koeI sbUq imilaF hY,
AunFH ny ikhf ik ajy ies sbMD ‘c kuJ vI dwsxf TIk nhI hovygf. ibAUro
ny pihlF vI ivdysLF ‘c afpxIaF tImF ByjIaF sn aqy hux iPr qoN tImF nUM
Byijaf jf irhf hY.
AunFH ikhf ik ivMpI nUM hvflf dy jLrIey pRfpq hoey
9 kroV rupey dy mfmly dI jFc ibAUro ny ienPorsmYNt brFc nUM soNp idwqI
hY. ies sbMD ‘c afmdn kr ivBfg nUM vI sUicq kr idwqf igaf hY. iek svfl
dy jvfb ‘c AunFH ikhf ik rvI iswDU vloN ivjIlYNs aiDkfrIaF qy Aus dy
irkfrz nfl CyVCfV krn dy lfey gey dosL glq hn. AunFH ikhf ik iswDU
muljLm hY aqy Auh afpxy bcfa leI glq dosL lgf irhf hY. AunFH ikhf ik
kwlH nUM iswDU ieh vI kih skdf hY ik Aus dy bYNk lfkrF ‘c imly 8 kroV
rupey Aus dy nhI hn. sRI pFzy ny ikhf ik qfrkol Gply dI jFc qyjLI nfl
awgy vD rhI hY. ies Gply ‘c 9 hor aiDkfrIaF dIaF jLmfnqF adflq ny rwd
kr idwqIaF sn. AunFH ikhf ik ibAuro vloN qfrkol Gply dy sfry irkfrz dI
cYikMg kIqI jfvygI aqy ibAUro ny mQUrf aqy pfnIpq irPfeInrI qoN qfrkol
dy sMbMD ‘c irkfrz mMgvfieaf hY. ajy ies Gply ‘c iksy isafsI ivakqI df
nF AuBr ky sfhmxy nhI afieaf hY pr jFc pUrI hox qoN bfad sfrI swcfeI
pqf lwgygI.
AunFH ikhf ik sLihrF ‘c ngr ingm aqy puwzf
aiDkfrIaF dI imlIBugq nfl nfjLfiejL inrmfx ho rhy hn . ibEuro ny
aMimRqsr aqy luiDafxf ‘c kuJ aiDkfrIaF ‘c kuJ aiDkfrIaF iKlfP ies sbMD
‘c kys vI drj kIqy hn. AunFH dwisaf ik ivjIlYNs vloN aiDkfrIaF nfl iml
ky nfjLfiejL inrmfx krky kroVF rupey kmfey jFdy hn. ies sbMD ‘c kfnUMn
nrm hY ikAuNik Aus anusfr nfjLfiejL AusfrI nUM bfad ‘c pwkf kr idwqf
jFdf hY. pwkf krn leI vI aiDkfrIaF vloN GplybfjLI kIqI jFdI hY aqy
iblzrF qoN nfjLfiejL qor qy rkm vsUl kIqI jFdI hY. iek hor svfl dy
jvfb ‘c AunFH ikhf ik ies vyly ivjIlYNs ibAUro vloN iksy vI
afeI[ey[aYs jF afeI[pI[aYs[aPsr dy iKlfP jFc nhI kIqI jf rhI hY.
ibAUroN kol ies vyly 300 kys ivcfr aDIn pey hoey hn, ijMnFH dI jFc
CyqI pUrI kIqI jfvygI. AunfH ikhf ik ibAUroN vwlo drj kIqy jfx vfly
kysF ‘c isrP 60 PIsdI lokF nUM sjLf imldI hY. sjLf dI dr vDfAux leI
aiDkfrIaF nUM jFc dy kMm ‘c hor suDfr ilafAux leI afiKaf igaf hY . keI
kysF ‘c qF gvfh muwkr jFdy hn aqy ibAUro ny aijhy keI gvfhF iKlfP Dfrf
420 dy qihq muwkdmy drj krvfey hn.
sRI pFzy ny ikhf ik ivjIlYNs vloN afp iekwTI kIqI
jfxkfrI nUM lY ky vI kys drj kIqy jf rhy hn. jy mfmlf aprfiDk hovyN qF
Porn kys drj kr idwqf jFdf hY pr jy ieh pRsLfsink pRivrqI df hovy qF
iPr kfrvfeI krn dI isPfrsL sMbMDq ivBfg nUM kIqI jFdI hY . ibAUro dI
kfrvfeI nUM nfjLfiejL nhI Tihrfkieaf jf skdf hY. AunFH ikhf ik pMjfb
tYknIkl XUnIvristI dy ijhVy 95 krmcfrIaF nUM pwkf nf krn dIaF hdfieqF
idwqIaf geIaF sn, Aus qy XUnIvristI nUM aml krnf cfhIdf hY. AunFH ikhf
ik sLurU ‘c ibAUro ny iswiKaf aqy ishq dPqrF ‘c Cfpy mfr ky gYr hfjLr
rihx vfly stfP nUM PiVaf sI pr hr smN ivjIlYNs ieh kMm nhI kr skdf hY.
asl ‘c iswiKaf aqy ishq ivBfg dy Auwc aiDkfrIaF nUM afpxy ivBfgF ‘c
hfjLrI nUM XkInI bxfAux leI afp cYikMg krnI cfhIdI hY. ies moky qy sRI
pFzy ny zI[afeI[jI eIsLvr cMd aqy aYs[pI qulsI rfm nfl mIitMg krky
AuMnFH qoN iBRsLtfcfr dy mfmilaF dI irport leI. bfad ivc sRI pFzy ny
kFstybl pwDr dy puls krmcfrIaf nfl mIitMg krky AunF dIaF smwisafvF nUM
suixaf.
hnf df ‘kfql’ kohlI
pwCmI bMgfl ‘c igRPqfr
kolkfqf: brqfnIaf ivKy sfAUQpYNtn ivc ipCly sfl
mfrc dorfn skUlI ividafrQx hnf Postr dI blfqkfr bfad hwiqaf kr ky Bfrq
‘c luky BfrqI mUl dy brqfnvI nfgirk minMdrpfl isMG kohlI nUM pwCmI
bMgfl dI pulIs ny awj svyry sfZy ds vjy igRPqfr kr ky vwzI sPlqf pRfpq
kIqI hY. Aus kolo puwCigwC kIqI jf rhI hY. Aus nUM Blky adflq ivc pysL
kIqf jfvygf. pqf lwigaf hY ik pMjfb pulIs qy idwlI pulIs dIaF tImF vI
ies sbMDI pwCmI bMgfl jf rhIaF hn. pRfpq jfxkfrI anusfr Auh iek nypflx
nfl ivafh krf ky glq nfm hyT iqMn mhIinaF qoN rih irhf sI. kohlI df
pirvfr pitaflf, muhflI qy cMzIgVH ivc rih irhf hY. ieh igRPqfrI
dfrjIilMg ijLlyH dI sb-zvIjLn islIguVI ivc pfnI tFkI qoN hoeI hY. hnf
dI mF ihlyrI Postr dy ipqf trYr Postr awj kwlH cMzIgVH afey hoey hn .
AunFH ny kohlI dI igRPqfrI qy qswlI pRgtfeI.
BfvyN brqfnvI pulIs ieMtrpol qoN BfrqI pulIs dI mdd
nfl muljLm nUM lwBx dy Xqn bhuq pihlF qoN krdI af rhI sI pRMqU duKI
Postr joVI dI hux vflI Bfrq PyrI ny kohlI dI qlfsL dy kMm ‘c qyjLI lY
aFdI sI. AunFH ny idwlI phuMc ky ijQy ivsLysL kfl sYNtr KoilHaf qy Aus
rfhI vYbsfeIt Aupr muljLm dI ivsQfr jfxkfrI qy sMBfivq hulIey bfry vwK
vwK pwqrkfrf nUM iml ky ies sbMDI mdd dI apIl kIqI qy mulxm dI jfxkfrI
vfly ieiqhfsk muwheIaF kIqy. Postr joVI ny Blky pMjfb dy muwK mMqrI qy
pMjfb pulIs muKI nUM imlx df Xqn vI krnf sI. kohlI dI igRPqfrI ny
pulIs hlikaF dy nfl nfl Postr joVI leI vwzI rfhq ilaFdI hY.
srkfrI sUqrF anusfr ies igRPqfrI ivc aKbfr vwlo
kwlH CfpIaF geIaF PotoaF smyq irportF ny vwzI shfieqF kIqI hY. ies
igRPqfrI dI pusLtI AuqrI bMgfl dy afeI [jI bmIsL imsLrf ny kIqI hY.
bfad dupihr AunFH iek inAUjL cYnl nUM Pon Aupr dwisaf ik kohlI koloN
svyr vyly dI puwCigwC kIqI jf rhI hY. Aus nyafpxI sLnfKq shI hox dI
pusLtI kIqI hY BfvyN ik Auh blfqkfr qy kql mfmly ‘c sLfml hox qoN
ienkfr kr irhf sI. Aus dI igRPqfrI Bfrq nypfl srhwd qy hoeI hY. Auh
nypfl Bwjx df Xqn kr irhf sI. iesy dorfn pMjfb pulIs dy zI[jI sRI
ey[ky iswdIkI ny sLfmI krIb sfZy cfr vjy iek inAUj cYnl nUM Pon Aupr
dwisaf ik Auh iek tIm pwCmI bMgfl Byj rhy hn ijhVI kohlI dI snfKLq kr
ky Aus nU MpMjfb ilafAux df Xqn krygI. sRI imsLrf anusfr Auh klImpYNg
Kyqr ivc ipCly iqMn mhIinaF qoN rih irhf sI.
sqfrF virHaF dI cusq qy KubsUrq hnf Postr pVHn ivc
bhuq huisLafr sI. Auh zfktr bxnf cfhuMdI sI. pRfpq vyrivaF anusfr
kohlI sfAUQpYNtn ivKy trwk clfAuNdf sI. Aus nyiek idn hnf nUM skUl
jFidaF rsqy ‘c kfbU kr ky Aus nfl blfqkfr kIqf qy kql kr ky lfsL AujfV
Qf qy suwt idwqI. lVkI jdoN Gr nf prqI qF Aus dy mFipaF nUM iPkr
hoieaf qy ies sbMDI sUcnf pulIs nUM idwqI geI. lgfqfr do idn hnf dI
qsvIr qy Aus sbMDI jfxkfrI bI[bI[sI cYnl qy pRsfrq huMdI rhI. afKr do
idn bfad pulIs lfsL lwBx ‘c sPl ho geI. pulIs ny Aus dIaF shylIaF qy
BYx koloN imlI jfxkfrI dy afDfr qy pqf lwigaf ik minMdrpfl kohlI pihlF
vI Aus df ipwCf krdf sI. pulIs ny Aus nUM dosLI nfmjLd kr idwqf . Auh
AunFH dy Gr nyVy hI rihMdf sI. Ayuh ies smyN dorfn Bfrq Bwj afieaf.
Aus dI pqnI ieMglYNz qoN Pon kr ky dwisaf ik brqfnvI pulLIs Aus dI
qlfsL ivc hY. Auh pitaflf ,muhflI,cMzIgVH pirvfrk mYNbrF’c rihx bfad
iPr alop ho igaf. ieMtrpol qy bI[bI[sI dy iek pwqrkfr ny pihlf vI
pitaflf,muhflI qy cMzIgVH af ky ies dI qlfsL kIqI sI pRMqU Aus smyN
sPlqf nhIN imlI sI. smiJaf jf irhf hY ik pwCmI bMgfl dy muwK mMqrI ies
sbMDI ivDfn sBf ‘c ibafn dyxgy.
hfeI kort vwlo kFsLI
rfm dy pirvfr dI ptIsLn rwd
nvIN idwlI: idwlI hfeI kort ny awj bhujn pfrtI
dy moZI sRI kFsLI rfm dI mfqf aqy do BrfvF dI ptIsLn rwd kr idwqI ijs
ivc AunFH ny ikhf sI ik sRI kFsLI rfm nUM AunFH nfl imlx dI afigaf
nhIN idwqI jf rhI. sRI kFsI rfm dI mfqf ibsLn kor aqy do BrfvF hrbMs
isMG aqy drbfrf isMG dI ptIsLn nUM jsits bI[ey Kfn aqy jsits jspfl Kfn
qy afDfrq bYNc ny hfeI kort dy rijstrfr dI irport dy afDfr qy rwd kr
idwqf rijstrfr ny kwlH sRI kFsLI rfm df ibafn drj kIqf sI. ijs ivc
AuynFH ny ikhf sI ik Auh mfieafvqI dy Gr afpxI mrjLI nfl rih rhy hn
iksy ny vI AunFH nUM kYd ivc nhI rwiKaf hoieaf. AunF Hny ieh vI ikhf
sI ik Auh afpxy ho rhy ielfj qoN pUrI qrFH squMsLt hn. adflq ny kwlH
sRI kFsLI rfm dI mfqf aqy do BrfvF nUM AunFH nfl imlx dI afigaf dy
idwqI sI aqy iehdy nfl hI adflq dy rijstrfr nUM ikhf sI ik Auh pirvfr
dy jIaF dy imlx qoN pihlF sRI kFsLI rfm nUM imlx. bspf afgU 1 julfeI
nUM bqrf hspqfl qoN CuwtI dy idwqI geI sI aqy Aus qoN bfad Auh kumfrI
mfieafvqI dy Gr rih rhy hn.
Bfjpf hfeI kmfn
akflIaF dI gwl mMnx nUM iqafr nhIN
idwlI: pMjfb ivDfn sBf vwlo dirafeI pfxIaF dy
smJoqy rwd kfrn Bfjpf hfeI kmFz qy sLRomxI akflI dl (bfdl) ivcfly sbMD
qyjLI nfl nfKusLvfr bxny sLurU ho gey hn. Bfjpf hfeI kmFz ny sLRomxI
akflI dl (bfdl) dy afgUaF dI Auh bynqI pRvfn krn qoN nFh kr idwqI hY
ik Auh ies mfmly qy inrpwK rihx df stYNz ley ikAuNik Auh ivvfd isafsI
pfrtIaF df nhIN sgoN rfjF df afpsI mfmlf hY. ieh vI pqf lwigaf hY ik
Bfjpf hfeI kmfn ny afpxI pMjfb iekfeI nUM hdfieq idwqI hY ik Auh
rfjsQfn,hirafxf,qy ihmfcl pRdysL nfl iekmuwTqf pRgtfey.
sfbkf kyNdrI mMqrI qy sLRomxI akflI dl (bfdl) dy
skwqr jnrl suKdyv isMG ZINzsf ny awj dwisaf ik Bfjpf dI kyNdrI kmFz ny
AunFH dI Aus apIl nUM pRvfn nhI kIqf ik Auh ies ivvfd ivc inrpwK rhyN
sgoN kwlH pMjfb dI kfrvfeI iKlfP sMsd ivcoN vfkafAUt kIqf. AunFH sMsd
Bvn dy bfhr pwqrkfrF dy suaflF df juafb idMidaf ieh vI ikhf ik BfvyN
ajy aijhI nobq nhIN afeI pRMqU loV peI qF aYn[zI[ey nflo nfqf vI
qoiVaf jf skdf hY. aijhy vI ivcfr suKbIr isMG bfdl ny pRgtfey. sRI
ZINzsf ny dwisaf ik pfrtI dy sMsd mYNbrf df iek vPd Bfjpf dy AuwGy
afgUaF atl ibhfrI vfjpfeI, lfl ikRsLn azvfnI qy jsvMq isMG nUM imilaf
qy bynqI kIqI sI ik Auh akflI dl dI pMjfb ivDfnsBf dy PYsly ‘c
sLmUlIaq nUM iDafn ‘c rwKx pRMqU kwlH Bfjpf ny sMsd dy bfhr pMjfb
ivroDI pRdrsLn dI agvfeI kIqI. sLRomxI akflI dl (bfdl) leI hux bhuqf
icr ivckfrlf rsqf aKiqafr krnf sMBv nhI rhygf qy pUrI sMBfvnf hY ik
Aus vwlo Bfjpf dI hmfieq pihlF vrgI nf rih ky isrP muwidaf aDfrq pwDr
Aupr rih jfey. ies dorfn akflI dl (loNgovfl) dy pRDfn pRym isMG
cMdUmfjrf ny pMjfb dy muwK mMqrI amirMdr isMG dy dirafeI pfxIaF sbMDI
ros nUM ieiqhfsk krfr idwqf.
rvIieMdr vwlo pfxIaF
bfry ibl dI hmfieq
cMzIgVH: nvyN sLRomxI akflI dl dy pRDfn qy
pMjfb ivDfn sBf dy sfbkf spIkr rvIieMdr isMG ny dirafeI pfxIaF bfry
pMjfb ivDfn sBf vlo pfs kIqy ibl nUM jfiejL TihrfAuNidaF ikhf hY ik
ieh ibwl pfs krky rfj dy ihwqf dI rfKI kIqI geI hY qy ieh ibl sMivDfn
ivc imly aiDkfrF muqfibk hI pfs kIqf igaf hY . ies muwdy nUM lY ky
hirafxf dy muwK mMqrI Em pRkfsL cotflf aqy BfrqI jnqf pfrtI dy kyNdrI
afgUaF vlo KfhmKfh vfvylf mcfieaf jf irhf hY. AunFH ikhf ik ieMnFH
vwlo BVkfAU ibafnbfjLI agly sfl dy sLurU ‘c hox vflIaF ivDfn sBf coxF
nUM muwK rfvI ,ibafs aqy sqluj qoN imldy pfxI ivco hirafxf qy rfjsQfn
pMjfb nflo vwD ihwsf lY rhy hn qy ies dy bfvjUd ivqkry df rolf pf rhy
hn. AunFH ikhf ik pfxIaF dy muwdy qy komI pRYsw vI pMjfb df pwK pysL
nhI kr rhI. AunFH ikhf ik dysL Br dy lokF nUM ieh hkIkq dwsx dI loV hY
ik pMjfb pfxIaF dy muwdy qy iksy nfl Dwkf nhI kr irhf sgoN ies nfl
Dwkf ho irhf hY qy ies ny ibwl pfs krky BivwK ‘c hox vfly ies Dwky nUM
rokx dI koisLs kIqI hY.
AunFH ikhf ik ieh ibwl dy pfs ho jfx nfl hirafxf qy
rfjsQfn nMU pihlF jo pfxI iml irhf hY Auh imldf rhygf. AunFH ikhf ik
pMjfb dy lokF ny ibl pfs krky sMivDfnk qrIkf apxfieaf hY aqy ies
jmhUrI qrIky nuM dysL ivroDI ikhf jf irh hY aqy ies muwdy qy Bfjpf
vfly bwsf sfV rhy hn qy AunFH bfry cwup vtI jf rhI hY . AunFH ikhf ik
ies muwdy qy soRmxI akflI dl bfdl nUM spwsLt smJ apxfAuxI cfhIdI hY qy
Bfjpf nflo nfqf qoVnf cfhIdf hY. pMjfb hirafxf hfeI kort dy sInIar
vkIl mnjIq isMG Kihrf jo lMmy smyN qoN pfxIaF dy muwdy nfl juV rhy hn
qy ijMnFH ny pMjfb ivDfn sBf vlo 12 julfeI nUM pfs kIqy ibl df KrVf
iqafr krn ivc aihm BUimkf inBfeI ny ikhf hY ik pMjfb ivDfn sBf ny ibl
pfs krky rfj dy ihwqF dI rfKI kIqI hY.
AunFH ikhf ik pfrlImYNt ny ajy qk pfxIaF dy msly qy
koeI kfnUMn nhI bxfieaf qy jy pMjfb dy muwdy qy koeI kfnuMn bxfieaf
jFdf hY qF ieh gwl rfj dy ihwqF dy ivruwD hovygI ikAuNik pfxIaF df
mfmlf rfj df ivsLf hY qy kyNdr srkfr ies ivc dKlaMdfjI nhIN kr skdI.
sRI rvIieMdr isMG ny ikhf ik sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dIaF coxF
ivc AunFH dy pMQk morcy ny 35 sItF ijwqIaF hn qy ies ivc hirafxf dIaF
swq sItF vI sLfml hn. AunFH ikhf ik pMQk morcy ny BfvyN sItF Gwt
ijwqIaF hn pr kuwl peIaF votF ivco 40 PIsdI pRfpq kIqIaF hn . AunFH
dosL lfieaf ik gurduafrf muwK cox kimsLnr sRI jY isMG soKy ny pwKpfqI
BUimkf inBfeI hY qy bfdl dl dI jfiejL nfjfiejL shfieqf kIqI hY. AunFH
ikhf ik pMQk morcf kfiem rhygf qy afpxy mMqv dI pUrqI krygf. pRYsw
kfnPrMs ivc dl dy jnrl skwqr rfijMdr isMG bVhyVI vI hfjLr sn.
iesy dorfn sLRomxI Kflsf dl ny dirafeI pfxIaF dy
muwdy qy pMjfb ivDfn sBf vwlo qmfm smJoiqaF nUM rwd krn sbMDI kfnUMn
bxfey jfx dy kdm df svfgq kIqf hY pr nfl hI ikhf hY ik ies idsLf ivc
rfjnIqk qor qy pMjfbIaF nUM lfmbMd krnf bhuq jLrUrI hY. nfBf jylH ivc
njLrbMd sLRomxI Kflsf dl dy pRDfn sRI dljIq isMG vlwo idwqy ibafn nUM
pfrtI dI vrikMg kmytI dy mYNbr suirMdr isMG iksLnpurf vlo jfrI kridaF
ikhf igaf hY ik pfxIaF dy svfl bfry qwQf dy afDfr qy lokF dI rfjnIqk
cyqnf df pwDr Auwcf krnf bhuq jLrUrI ho igaf hY ikAuNik keI ivroDI
qfkqF ies aihm muwdy qy qwQf qoN rihq bybuinafd qy jLihrIlf pRcfr krky
pMjfb dy stYNz nUM lok mnF ivc kmjLor krky pysL krn ivc ruwJ geIaF hn.
AunFH ikhf ik kuJ aijhIaF qfkqF vI hn jo eykqf aqy aKMzqf dI duhfeI dy
ky pMjfbIaF ivc rfjnIqk Puwt pYdf krn df mfhol pYdf kr rIaF hn.
sLRomxI Kflsf dl dy afgU ny ikhf ik ieh ikMny aPsos dI gwl hY ik
kimAUinst pfrtIaF pfxIaF bfry sMivDfnk aqy kfnUMnI pihlUaF sbMDI
buinafdI qy sfDfrx jfxkfrI ley qoN ibnF hkI ies muwdy nUM do rfjF dy
lokF ivc sdBfvnf df mfhol Krfb hox dy zr nfl joV ky vyK rhIaF hn.
zyrf bfbf nfnk hlky
dI sIt bfdl dI JolI peI
zyrf bfbf nfnk:- ies hlky dy ipMz vIlfH qyjf dy bUQ
nMbr 88 aqy 89 Aupr awj sROmxI kmytI dI cox leI dubfrf votF peIaF .
dyr sLfmI pRfpq hoey nqIjy anusfr ies hlky dy sLRomxI akflI dl ( b) dy
AumIdvfr jQydfr amrIk isMG sLfhpur gurfieaf afpxy ivroDI afjLfd
AumIdvfr jQydfr amrIk isMG KlIlpur nUM 24 votF dy Prk nfl hrf ky cox
ijwq gey. ijLkrXog hY ik gurduafrf cox kimsLn ny ipMz vIlfH qyjf ivKy
11 julfeI nUM votF dorfn akflI vrkrF qy pulIs mulfjLmF drimafn hoeIaF
JVpF aqy golI cwlx dIaF GtnfvF kfrn ipMz dy bUQ nMbr 88 qy 9 Aupr
dubfrf votF pfAux dy afdysL idwqy sn. votF pfAux df kMm amnamfn nfl
isry ciVHaF. pulIs ny sKq pRbMD kIqy hoey sn.
goDrF kFz dI jFc qoN
sMsd dI kfrvfeI Twp
nvIN idwlI:- BfrqI jnqf pfrtI dI agvfeI ‘c ivroDI
iDr ny awj sMsd dy dohF sdnF dI kfrvfeI Twp kr idwqI. ivroDI iDr dy
mYNbr srkfr vwlo goDrF kFz dI jFc dubfrf krvfAux dy kIqy gey PYsly dy
ivruwD ros pRgt kr rhy sn. ivroDI iDr dy mYNbrF ny dosL lfieaf ik
kyNdr srkfr lokF nUM iPrkU lIhF qy vMz rhI hY. dohF hI sdnF ‘c ivroDI
iDr dy mYNbr nfary mfrdy hoey sdn dy kyNdr ivc af gey aqy pRDfn mMqrI
zf[mnmohn isMG qoN spwsLtIkrn mMgx lwg pey . ies leI lok sBf ivc spIkr
ny aqy rfj sBf ivc cyarmYn ny idn Br leI bYTk AuTf idwqf. awj svyry
dohF sdnF dI bYTk ijAu hI sLurU hoeI,komI jmhUrI gwTjoV dy roh ‘c afey
hoey, mYNbr rylvy mMqrI lflU pRsfd Xfdv ivruwD rosL pRgt krn lwg pey.
sRI lflU ny kwlH aYlfn kIqf sI ik Auh goDrf kFz dI jFc dubfrf
krvfAuxgy.
spIkr som nfQ cYtrjLI ny lok sBf ivc ivroDI iDr dy
mYNbrF dI AunFH dy ivhfr leI iKcfeI kIqI. AunFH ny ikhf ik mYNbrF nUM
sdn dy kyNdr ivc afAuxF hI nhI cfhIdf ikAuNik Auh vfadf kr cuwky hn ik
dupihr dy Kfxy qoN bfad AunFH nUM bolx df pUrf mokf idwqf jfvygf?
sfbkf rylvy mMqrI aqy smqf pfrtI dy afgU iniqsL kumfr ny ikhf ik ryl
bjt df goDrf Gtnf nfl koeI sbMD nhIN hY. AunFH dI ies gwl dy ivruD
hfkm iDr dy mYNbrF ny jLordfr ivroD kIqf. Bfjpf afgU ivjy kumfr
mlhoqrf ny sdn dI bYTk sLurU huMidaF hI sRI lflU pRsfd Xfdv qy dosL
lfieaf ik Auh goDrf kFz bfry BVkfAU ibafn dy rhy hn. AunfH ny ikhf ik
nvIN jFc krvfAux dI koeI loV nhI hY ikAuNik gujrfq srkfr pihlF hI ies
kFz dI jFc krvf rhI hY.
sRImlhoqrf dy ibafn qoN mgroN Bfjpf aqy isLv sYnf
dy mYbr sdn dy kyNdr ‘c af gey aqy lflU htfE dysL bcfE dy nfary lfAux
lwg pey. ies qy hfkm iDr dy mYNbrF ny modI htfE dysL bcfE dy nfary
lfAuxy sLurU kr idwqy hn. ies sB kfsy qoN pRysLfn sRI som nfQ cYtrjI
ny hdfieq kIqI ik kYmry cldy rihx idwqy jfx qF jo dysL dy lokF nUM pqf
lwgy ik sMsd dy mYMbr kI kr rhy hn.ies qoN bfad AunFHny sdn dI bYTk
dupihr qk AuTf idwqI. jdoN bYTk dubfrf sLurU hoeI qF AuNdoN vI rolf
pYNdf dyK ky AunFH ny bYTk idn Br leI AuTf idwqI. rfj sBf ivcoN mYNbr
pI[aYm jvfb do lflU zMzf nhI clygf’ dy nfary mfrdy hoey sdn ny kyNdr
ivc af gey . jdoN rolf jfrI irhf qF cyarmYn BYro isMG syKfvq ny ikhf
ik Auh Bfjpf afgU murlI mnohr josLI nUM bolx dI afigaf dy skdy hn pr
AunFH dI gwl iksy ny nf suxI. sRI josLI ny srkfr qydosL lgfieaf ik
srkfr quwC rfjnIqk lfBF leI dysL ‘c Puwt pfAux dI sfijsL GV rhI hY.
AunFH dI pfrtI dy iek hor mYNbr aYs [aYs afhlUvflIaf ny mMg kIqI ik
pRDfn mMqrI nUM mYNbrF dy svflF dy jvfb dyxy cfhIdy hn. jdoN aYn [zI
[ey mYNbrF ny rolf jfrI rwiKaF qF sRI syKfvq ny sdn dI bYTk idn Br leI
AuTf idwqI.
pfrlImfnI skwqrf ivc
mihkimaf dI vMz
cMzIgVH: pMjfb dy rfjpfl ny muwK mMqrI vwloN ByjI
isPfrsL pRvfn krdy hoey muwK pfrlImfnI skwqrF aqy pfrlImfnI skwqrF nUM
ivBfgF dI vMz kr idwqI hY . rfxf gurmIq isMG soZI nUM Kyzf aqy XUvk
syvfvF ivBfg sRI mlkIq isMG bIrmI nUM jylFH aqy zf[ hrbMs lfl nUM
pYnsLnrF dI BlfeI aqy isLkfieq invfrn ivBfg idwqy gey hn. ieMnFH iqMnF
muwK pfrlImFnI skwqrF nUM muwK mMqrI nfl lfieaf igaf hY. pfrlImfnI
skwqrF ivco sRImqI hrbMs kor dUlo nuM idhfqI ivkfs qy pMcfieqF aqy
Kurfk qy splfeI ivBfg dy ky sRIO lfl isMG nfl aqy rfxf ky[pI isMG nUM
snaq aqy vxj ivBfg dy ky muwK mMqrI nfl aqy trFsport leI sRI mihMdr
isMG nfl lfieaf igaf hY. sRI pRkfsL isMG sYxI nUM sUcnf qy qknflojI
ivBfg dy ky muywKmMqrI nfl aqy sQfnk srkfr ivBfg leI coDrI jgjIq isMG
nfl lfieaf hY. sRI sfDU isMG Drmsoq nUM gRih mfmly aqy inaF ivBfg leI
muwK mMqrI nfl pI[zbilAU leI sRI pRqfp isMG bfjvf nfl lfieaf hY. sRI
suKijMdr isMG rMDfvf nUM KyqIbfVI aqy sihkfrqf leI sRI jsjIq isMG
rMDfvf nfl lfieaf hy. sunIl kumfr jfKV nUM isMcfeI leI sRI avqfr hYnrI
nfl aqy bfgbfnI leI sRI jsjIq isMG rMDfvf nfl lfieaf hY, sRI suirMdr
kumfr zfvr nUM ibjlI ivBfg leI muwK mMqrI nfl aqy mkfn aqy sLihrI
ivkfs leI sRI rGUnfQ shfey purI nfl lfieaf hY.
[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[[qy hux joqsLIaF df tolf srgrm
jlMDr: pMjfb pulIs dy Auwc aiDkfrIaF aqy
rfjnIqk nyqfvF vwlo mrdfnf qfkq dy bfdsLfhF nUM pRsMsF pwqr dyx qoN
bfad Auwc rfjnIqk hsqIaF aqy pMjfb pulIs dy muKI ey[ey iswdIkI smyq
pMjfb pulIs dy keI Auwc aiDkfrIaF vwlo pMjfb ivc ipCly iek sfl qoN
joiqsL ividaf rfhI mUrK bxf ky luwtx vfly aFDrF pRdysL nfl sbMDq iek
toly dy mYNbrF nUM mfnqf vfly srtIiPkyt dyx nfl ies sbMDI iPr crcf iCV
geI hY. ieh tolf awj kwlH jlMDr ‘c srgrm hY jo lokF dy GrI, dukfnF aqy
dPqrF ‘c dsqk dy ky Auwc aiDkfrIaF vwlo idwqy pRsMsF pwqrF dI afV hyT
iksmq cmkfAux df kMm kr irhf hY.
jlMDr smyq pMjfb dy keI sLihrF ‘c sLryafm GuMm rhy
ieh sLwkI iksm dy ivakqI jo ik afpxf sbMD aFDrF pRdysL nfl dwsdy hn
Auh lokF dI sLryafm luwt kr rhy hn. hux qwk ieh pMjfb dy muwK mMqrI
kYptn amirMdr isMG aqy pMjfb pulIs dy muKI ey[ey iswdIkI aqy hornF
Auwc aiDkfrIaF dI iksmq cmkfAux dy dfavy kr rhy hn . pMjfb pulIs dy
muKI ey[ey iswdIkI vwlo tI sMjIv rfjU muKIaf nfmIN ies aKoqI sVkCfp
joqsLI nUM 4 akqUbr 2003 nUM iek srtIiPkyt jfrI kIqf igaf. sRI iswdIkI
afpxy ies pwqr rfhI ilKdy hn ik ‘tI sMjIv rfj muKIaf jo aFDrF pRdysL
df rihx vflf hY qy pMjfb afieaf hoieaf hY. ies ny ichrf pVH ky BivwK
aqy BUqkfl bfry BivwKbfxI kIqIaF. ieh sux ky mYN bhuq KusL hF . iesy
qrFH luiDafxf dy aYs[aYs[pI nirMdr pfl isMG ny vI afpxy lYtrpYz qy iek
srtIiPkyt jfrI kIqf. AunFH ies aKoqI joqsLI bfry iliKaf ik sMjIv rfj
muKIaf cMgI BivwKbfxI kr lYNdf hY.
ieMnFH srtIiPkytF dI afV hyT ieMnFH dI dukfndfrI
idn duwgxI rfq coguxI qrwkI kr rhI hY. ieMnFH aKoqI joqsLIaF df tolf
jlMDr sLihr dIaF vwK-vwK posL kflonIaF ‘c sYNkVy GrF qy jf cuwkf hY.
inAU jvfhr ngr dy vsnIk sMjIv ny gwlbfq kridaF dwisaf ik kwlH hI aFDrF
pRdysL df iek joqsLI Aus dy Gr afieaf aqy Aus nUM kihx lwgf ik Auh Aus
df msqk dyKky sfrI hwzbIqI aqy BwivK bfry dws skdf hY. jdoN Aus ny mnf
kIqf qF Aukq joqsLI ny muwK mMqrI kYptn amirMdr isMG aqy hornF Auwc
hsqIaF nfl iKwcvfeIaF PotoaF idKfeIaF ijs qoN Auh pRBfv ‘c af gey.
Aus ny dwisaf ik BfvyN Aukq joqsLI ny Aus nUM
JUTIaF gwlF hI dwsIaF pMRqU iPr vI Auh hjLfr rupey qoN hwQ guaF bYTf.
AunFH dwisaf ik ies ivakqI pfs qF pRDfn mMqrI zf[mnmohn isMG aqy hornF
Auwc sLKsIaqF nfl iKcfeIaF hoeIaF PotoaF vI sn. AunFH dwisaf ik bVI
musLkl nfl Aus joqsLI nUM afpxy GroN kwiZaf. jdoN sfzy PotogRfPr ny
jdoN ies aKoqI joqsLI dI Poto iKcxI cfhI qF Aus ny vfr- vfr mnfH kIqf
,ijs qoN sfrf mfmlf sLwkI jfipaf. zI[jy[pI sRI ey[ey iswdIkI nfl jdoN
sMprk kIqf igaf qF AunFH ikhf ik pulIs muKI hox krky AunFH df drbfr
KuwlFH rihMdf hY aqy keI qrFH dy afdmI imldy rihMdy hn pr afm jnqf nU
MaijhIaF gwlf qoN sucyq rihxf cfhIdf hY. AunFH ieQoN qwk ikhf ‘sfnUM
qF keI vfr cor -Aucyky vI iml jFdy hn . aYs[aYs [pI luiDafxf nirMdrpfl
isMG nfl jdoN sMprk kIqf igaf qF AunFH awDI gwl suxn qoN bfad hI Pon
kwt idwqf.
hirafxf
dy gurduafiraF df iek vI dmVf pMjfb nhI jfx idaFgy : nlvI
sfhbfd: hirafxf iswK gurduafrf pRbMDk kmytI dy
skwqr qy kurUksLyqr hlky qoN sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dy mYNbr
dIdfr isMG nlvI qy mihlf mYNbr bIbI rivMdr kor ny ikhf hY ik Auh awj
qoN bfad hirafxf dy gurduafiraF dI golk df iek pYsf vI pMjfb ‘c nhI
jfx dyxgy. AunFH ikhf ik gurduafiraF’c ijqnI vI afmdn hovygI Aus nUM
hirafxf dIaF iswK sMsQfvF smfjk kfrjF qy gurU GrF dy ivkfs kfrjf leI
hI Krc krngy. sRI nlvI qy bIbI ajVfnf cox ijwqx AuprMq ieQy ieiqhfsk
gurduafrf sRI msqgVH sfihb ivc mwQf tykx qo N bfad iswK sMgqF nUM
sMboDn kr rhy sn.
sRI nlvI ny ikhf ik hirafxf dy 15 lwK iswKF ny
hirafxf iswK gurduafrf pRbMDk kmytI dy swq AumIdvfr ijqf ky pMjfb nUM
Pqvf idwqf hY ik Auh afpxy gurDfmF dI syvf sMBfl afp kr skdy hn .
AunFH ikhf ik kurUksLyqr ‘c hirafxf iswK gurduafrf pRbMDk kmytI df
dPqr KoilHaf jfvygf qy ies pivwqr DrqI qy iek lfiebryrI vI KolIH
jfvygI. AunFH ikhf ik jykr sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dy mYNbrF ny
hirafxf dI afmdn nUM pMjfb iljfx df Xqn kIqf qF Auh ies leI vwzI qoN
vwzI kurbfnI dyx nUM iqafr hn. AunFH ny dosL lfieaf ik bIqy smyN qoN
sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI hirafxf dy iswKF leI kflj, skUl jF
hspqfl afid kuJ nhI bxvfieaf. awj qoN igafrF sfl pihlF ieQy mIrI pIr
mYzIkl kflj qy irsrc ieMstIicAUt df nINh pwQr rwiKaf sI jo mihjL
idKfvy dy qor qy hI kMm ho irhf hY. ies moky sRI jrnYl isMG
ajVfnf,jgIr isMG kMboj ,jsbIr isMG iBMzr aqy byaMq isMG Kflsf ny vI
sMgqF nUM sMboDn kIqf.
muwK pfrlImfnI skwqr
bx ky aMdro KusL nhI mlkIaq isMG bIrmI
luiDafxf: huxy huxy pMjfb dy muwK pfrlImnI skwqr
bxfey gey mlkIaq isMG bIrmI ny awj ikhf hY ik AunFH nUM muwK pfrlImfnI
skwqr bxf ky AunFH df ahudf Gtfieaf igaf hY ikAuNik Auh pihlF jylFH
,mkfn AusfrI aqy sLihrI ivkfs qy rfj mMqrI sn. nvF ahudf sMBfl ky
pihlI vfrI ieQy pwqrkfrF dy rU-b-rU huMidaF sRI bIrmI ny ikhf’mYnUM nf
qF ieh ahudf sMBflx leI iksy ny mjLbUr kIqf hY aqy nf hI mY ieh ahudf
idlo pRvfn kIqf hY. myrI ies ahudy nfl qwslI nhI hoeI ikAuNik mYnUM
hor ijLafdf afsF sn. awj AunfH ny muwK mMqrI nfl sbMDq kr ky jylH
ivBfg idwqf igaf hY.
KyqI pRqIOinD anusfr pMjfb dy dirafeI pfxIaF dI vMz
bfry cwl rhy ryVky sbMDI pMjfb ivDfn sBf vlo ipCly sfry smJoqy rwd krn
leI pfs kIqy ibwl AuprMq dysL Br ivwc AuTy ivvfd dy mwdynjLr vwK vwK
nyqfvF ny muwK mMqrI kYptn amirMdre isMG nfl iekmuwTqf df pRgtfvf kIqf
hY. nvyN bxy muwK pfrlImfnI skwqr mlkIaq isMG bIrmI ny afiKaf hY ik
pMjfb dy ihwqf dy rfKI leI lok iksy vI kurbfnI leI iqafr hn aqy muwK
mMqrI kYptn amirMdr isMG nfl ctfn vFg KVyH hn.AunFH ikhf ik muwK mMqrI
ny ieh ibwl pfs krvf ky ieh ieiqhfsk Pyslf kIqf hY. AunFH Bfjpf vwlo
ies muwdy qy doglI nIqI apxfAux dI sKq inKyDI kIqI hY.
sfbkf lok sBf mYNbr gurcrn isMG gfilb ny ikhf hY ik
kFgrs hfeI kmfn dI nfrfjLgI dI pRvfh nf kridaF ieh ibwl pfs krvfAux df
hosly vflf kdm puwt ky ieh sfbq kr idwqf hY ik AunFH nUM pMjfb dy
ihwqf nfl swcmuwc hI ipafr hY jdik aKoqI iksfn ihqYsLI sRI bfdl ny
afpxy rfjkfl ivc ies mfmly qy ByqBrI dV vwtI rwKI. ngr ingm dy myhr
nfhr isMG igwl ny awj koNslrF dI mIitMg dorfn muwK mMqrI dy PYsly df
svfgq kridaF Bfjpf dI doglI aqy pMjfb mfrU nIqI dI krVI inMdf kIqI.
mIitMg nUM sMboDn kridaF sRI igwl ny ikhf ik muwK mMqrI vwlo cuwky ies
kdmnfl pMjfb df iksfn qbfh hox qoN aqy pMjfb dI jLmIn nUM bMjr hox qoN
bcfieaf jf skygf. pRoN mohx isMG mYmorIal PfAUzysLn dy bfnI srpRsq aqy
sfbkf ivDfiek jgdyv ismG jwsovfl ny ivDfn sBf vwlo pfs kIqy ibwl nUM
pMjfb dy iksfnF leI sMjIvnI bUtI krfr idwqf.
hfeI kort aMimRqsr dy
izptI kimsLnr rimMdr isMG dI iKcfeI
cMzIgVH: pMjfb hirafxf hfeI kort ny awj
gurduafrf cox kimsLn dy cIP kimsLnr dy hukm lfgU krn qoN ienkfr krn qy
aMimRqsr dy izptI kimsLnr rimMdr isMG dI iKcfeI kIqI. cIP kimsLnr ny
afpxy hukm rfhIN hfl hI ivc hoeIaF sLRomxI gurduafrf pRMbDk kmytI dIaF
coxF ivc iek AumIdvfr nUM aXog krfr dyx dy izptI kimsLnr dy PYsly nUM
rwd kIqf sI. jsits svqMqr isMG aqy jsits amr dwq qy afDfrq izvIjn bYNc
ny ies sbMD ‘c izptI kimsLnr nUM kfPI JfVF pfeIaF. ieh kfrvfeI sbMDq
izptI kimsLnr dy hukmF ivruwD dfier kIqI hoeI ptIsLn dI suxvfeI dorfn
kIqI geI.
adflq ny ies aiDkfrI nUM ieh vI ikhf ik Auh hlPIaF
ibafn dy ky ieh dwsy ik Aus df ieh vqIrf Aus dy ahudy dy anusfr sI ik
nhIN. ieQy dwsxf bxdf hY ik izptI kimsLnr ny sLRomxI gurduafrf pRbMDk
kmytI dy kfiem mukfm pRDfn alivMdrpfl isMG pwKoky ,ijMnFH aMimRqsr
hlkyN qoN cox lVn cfhI sI nUNM cox lVn qoN aXog krfr dy idwqf sI .
iesy qrFH hI sfbkf mMqrIaF suwcf isMG lMgfh aqy syvf isMG syKvF nUM vI
gurdfspur dy izptI kimsLnr ny cox lVn qoN aXog krfr dy idwqf sI
ikAuNik Auh ijMnFH hlikaF qoN cox lVnI cfhuMdy sn Auh ijLlf gurdfspur
‘c pYNdy sn. ieMnFH jwjf ny ikhf ik ijhVy aiDkfrI cox aiDkfrI dy hukm
lfgU krn qoN ienkfrI rhy hn AunFH nUM bKisLaf nhI jf skdf. AunFH ny
ies gwl qy hYrfnI jLfhr kIqI ik ieMnFH aiDkfrIaF nUM gurduafrf cox
kimsLn dy muwK cox kimsLnr df hukm lfgU krn qoN iks ny vrijaf sI. ies
mfmly dIaglI suxvfeI 22 julfeI nUM hovygI.
BfeI rxjIq isMG vwlo
bfdl dy ibafn df gMBIr noits
aMimRqsr: pMQk morcy dy knvInr BfeI rxjIq isMG ny
sRI pRkfsL isMG bfdl vwlo pMQk morcy dy afgUaF nUM afpxI dukfndfrI bMd
krky afpxy Gr bYTx dI idwqI nsIhq df gMBIr noits lYNidaF ikhf ik keI
vfr sLrmnfk hfr df mUMh vyKx vfly sRI bfdl nUM ieho ijhIaF gwlf krn
qoN pihlF afpxI pIVIH Qwly sotf Pyrnf cfhIdf hY. pMQk morcy mIzIaf
kmytI vwlo jfrI ibafn ivc BfeI rxjIq isMG ny ikhf ik AunFH leI rfjnIqI
pMQ nUM cVHdI klF ivc lY ky jfx df iek imsLn hY nf ik vpfr. AunFH dosL
lfieaf ik sRI bfdl ny ikAuNik rfjnIqI nUM munfPfKor DMdf bxfieaf
hoieaf hY ,ies leI Auh smJdf hY ik sfry hI Aus vFg vpfrI hI hn. AunFH
ikhf ik sRI bfdl nUM ieh pqf hoxf cfhIdf hY ik pMQk morcy nUM kuwl
peIaF votF ivco 47 PIsdI votF imlIaF hn. sMgrUr ijLly dI imsfl idMidaf
AunFH ikhf ik AuQy morcy ny pMj sItF hjLfrF voitF dy Prk nfl ijwqIaF
hn qy hfrn vflIaF 5 sItF df Prk kuJ sYNkVy votF hI hn. sIR bfdl vwlo
pMQk morcy dy afgUaF nUM kFgrsI kihx qy iqwKf pwRqIkrm pRgt kridaF
AunFH ikhf ik sfry iswK afgU hI kFgrsI lwgdy hn qy jy eIn mMn lYx qF
Auh rfqo rfq pMQk ho jFdy hn.
jMmU -ksLmIr ivc
iswKf nfl ivqkrf hox df dosL
jMmU: ksLmIr vfdI ivc iswK BfeIcfry nUM drpysL
msilaF nUM hwlkrn ivc irafsqI srkfr nfkfm rhI hY ijs kfrn vfdI ivc vs
rhy iswKf dIaF musLklF ivc BfrI vfDf hoieaf hY. ieh ivcfr jMmU ksLmIr
gurduafrf borz dy pRDfn qrlocnisMG vjIr ny ksLmIr vfdI dy 10 idnf dory
qoN bfad jMmU ivKy pwqrkfrF nfl gwlbfq krdy hoey khy. AunFH ikhf ik
icwTI isMGpurf hwiqaf kFz qoN bfad irafsqI srkfr aqy kyNdr srkfr ny
vfdI ivc vs rhy iswK BfeIcfry nUM hr qrFH dI shUlq dyx leI aYlfn kIqy
sn pr hkIkq ieh hY ik awj vI icwTI isMGpurf ivKy nf qF koeI roz bxfeI
geI qy nf hI ies ipMz ivc koeI tYlIPon shUlq idwqI geI hY. AunfH ikhf
ik hflFik ies ipMz ivc tYlIPon dI qfr hor awgy ipMz ivc jFdI hY pr
iswKf df ipMz hox kr ky iksy vI iswK dy Gr ivc hux qwk tYlIPon dI
shUlq srkfr vwlo nhI idwqI geI.
AunFH dwisaf ik irafsq ivc sB qoN jLrUrI mMinaf
jFdf styt sbjYkt bxfAux leI vI vfdI dy iswKf nUM BfrI musIbq df sfmxf
krnf pY irhf hy. pRsLfsn jfx buJ ky vfdI dyu iswKf nUM styt sbjYkt qoN
lFBy rwK rhI hY. AunFH gurduafiraf dy sbMD ivc boldy ikhf ik avMqIpurf
ivKy ieiqhfsk gurduafrf ijQy ik gurU nfnk dyv jI dy crn pey sn AuQy
pihlI srkfr vwlo iek knl jLmIn gurduafrf sfihb nUM idwqI geI sI pr
mojUdf srkfr 2 sfl bIqy jfx qoN bfad vI jLmIn df kbjLf nhIN dy rhI.
AunFH dwisaf ik kuwpvfVf ivc vI iswK BfeIcfry nfl
BydBfv krn dIaF KbrF sfhmxy afeIaF hn. AunFH ikhf ik kuwpvfVf dy iek
ipMz dIdfrpurf ijQoN dI vwsoN iswK BfeIcfry nfl sbMDq hY qy Aus dy nfl
lgdf ipMz hYnfn ijhVf ik muslmfn BfeIcfry nfl sbMDq hY pCiVaf ielfkf
hY pr dIdfrpurf ipMz dI iswK vwso nfl BydBfv kIqf jf irhf hY. sRI
qrlocn isMG ny srkfr nUM icqfvnI idwqI ik pUry sMsfr df iswK ksLmIrI
iswK BfeIcfry nfl KVfH hY aqy ksLmIrI iswKF nfl Dwkf brdfsLq nhI kIqf
jfeygf.
Bfjpf ny akflI dl dI
ipwT ivc Curf mfiraf- qlvMzI
luiDafxf(qijMdr isMG):- sLRomxI akflI dl dy sfbkf
pRDfn jQydfr jgdyv isMG qlvMzI,sfbkf pRDfn sLRomxI gurduafrf pRbMDk
kmytI ny Bfjpf dI sInIar lIzr aqy Bfjpf sMsdI dl dI bulfrn bIbI
sLusLmf svrfj vlo sqluj-Xmunf ilMk nihr dy mfmly ivc akflI dl df sfQ
nf dyx dy ibafn Auqy sKq noits lYNidaF ikhf ik sLusLmf svrfj vlo idwqy
ies ibafn nfl Bfjpf df aslI ichrf nMgf ho igaf hY. jQydfr qlvMzI ny
ikhf ik pMjfb dI afriQkqf qy iksfnI pfxI dy isr qy hY. jQydfr qlvMzI
ny ikhf ik pMjfb dI afriQkqf qy iksfnI pfxI dy isr qy hY. pMjfb df iek
vI bUMd pfxI dUsry rfj nUM nhI dyvFgy. ies leI ijMnIaF vI kurbfnIaF
krnIaF pYxgIaF krFgy akflI dl pMjfb nUM ryigsqfn nhI bxn dyvygf. jy
pMjfb df pfxI bfhr clf igaf qF pMjfb dI iksfnI qy afriQkqf iblkul qbfh
ho jfvygI.
jQydfr qlvMzI ny ikhf ik akflI dl ny aYn[zI ey
srkfr dI ibnF sLrq hmfieq kIqI hY. mgr awj jdoN pMjfb dy pfxI df mslf
sfhmxy afieaf hY qF Bfjpf dI lIzrisLp ny ies nUM styt df mslf dws ky
sfQ nf dyx dI gwl kih ky akflI dl dI ipwT Auqy Curf mfiraf hY. jQydfr
qlvMzI ny ikhf ik akflI dl ny hmysLf pMjfb dy hwkf leI sMGrsL kIqf hY
aqy morcy lgfey. pMjfb dy hwkf dI rfKI leI ieh afKrI dm qk lVdf rhygf.
Bfjpf ny akflI dl dI hmfieq krn qoN korf jvfb dy ky ieh sfbq kr idwqf
hY ik Bfjpf nUM pMjfb nfl koeI ipafr nhI. akflI dl nfl isrP swqf dI
Kfqr hI sFJ sI. AunFH ikhf ik pMjfb ivc akflI dl kol ieMnHI sLkqI hY
ik Auh iekwlf swqf hfsl kr skdf hY. AunfH ikhf ik pihlF qF kFgrsI hI
hmysLf akflI dl nfl gwdfrI krdI sI. akflI dl Bfjpf nUM afpxf vwzf Brf
smJdf sI,pr Bfjpf ny vI akflI dl nUM aMgUTf idKf ky gwdfrI kIqI hY.
jQydfr qlvMzI ny akflI dl dy pRDfn pRkfsL isMG bfdl
vwlo sqluj -Xmunf ilMk nihr dy mfmly ivc aYn[zI[ey df sfQ Cwzx dI gwl
krn df jLordfr svfgq kIqf. AunFH ikhf ik pMjfb df bwcf -bwcf ies msly
Auqy bfdl dI ipwwT Auqy KVfH hY. AunFH ikhf ik pMjfb dypfxI df mslf hr
vrg df mslf hY. jy pMjfb df pfxI bfhr clf igaf qF iksfn ,vprI aqy snaq
qbfh ho ky rih jfvygI. awj df KusLhfl ryigsqfn bx jfvygf. akflIdl
pMjfb dI alMbrdfr pfrtI hY,Auh pMjfb nUM kdy qbfh nhI hox dyvygI.
pihlF gYr kfnUMnI
ipsqol nfl aMzkosL ‘c golIaF lwgIaF, hux pMj sfl dI sjLf imlI
lMzn:- ibRtyn dy sLyPIlz sLihr dy iek jwj rfbrt mUr
ny Aus 28 sfl nojvfn zyivz bfkr nUM pMj sfl dI sKq sjLf suxfeI ijs df
aMzkosL Aus dy pjLfmy ivc lukI gYr kfnUMnI ipsqol qoN golI cwlx kfrn
lhU luhfn ho igaf sI. rfbrt mUr nUM ies ivakqI ny gYr kfnUMnI qor qy
hwiQafr rwKx dy ieljLfm ivc Aukq sjLf suxfeI hY. nojvfn ny jwj nUM
dwisaf ik 6 mfrc nU MAuh sfAUQ XfrksLfier dy idMin grtn ielfky dy pwb
ivc sLfm ibqfAux qoN bfad Gr igaf aqy AuQy Aus dI Gr ivc rwKI iek
gYr-kfnUMnI ipsqol ivc golIaf BrIaF. Aus ny dwisaf ik Aus idn Aus dI
afpxy dosq stUvrt isMpsn nfl ipsqol ilafAux qoN pihlF Aus ny bhuq
sLrfb pIqI sI. iesqgfsf pwK dy vkIl aYNzrIAU htn ny jwj nUM dwisaf ik
ipsqol ivc golIaf Brn qoN bfad vfkr muV pwb igaf pr Aus vyly qk pwb
bMd ho cuwkf sI aqy isMpsn df koeI aqf pqf nhI sI. vfkry pjfmy ivc
ipsqol lukfeI hoeI sI. jdoN Auh lVKVFAUNdy pYrF nfl muV prq irhf sI qF
acfnk ipsqol ‘co golIaf cwlIaF aqy Aus df aMzkosL CwlxI ho igaf.
pfxIaF dy muwdy qy
Bfjpf df pMjfb ivroDI ichrf nMgf hoieaf: luhfrf
jlMDr : pfxIaf dy muwdy qy Bfjpf df pMjfb ivroDI
ichrf nMgf ho igaf pr sLRomxI akflI dl dy pRDfn qy sfbkf muwK mMqrI
sRI pRkfsL isMG bfdl ajy vI sUby ‘c Bfjpf dy pYr mjLbUq krn ‘c lwigaf
hoieaf hY. ieh gwl sLRomxI akflI dl aMimRqsr dy jnrl skwqr qy pMQk
morcy dy sInIar nyqf sRI crn isMG luhfrf ny awj ies pwqrkfr nfl gwlbfq
kridaF khI. sRI luhfrf ny ikhf ik Bfjpf dy aYm[pIjL dy sMsd ‘c pfxIaF
dy muwdy qy pMjfb dy pwK df zt ky ivroD kIqf,ijs nfl Bfjpf nyqfvF dy
pMjfb ivroDI ichry nMgy ho gey. sRI bfdl ny hmysLf hI ikhf ik vfjpfeI
dy hwQ mjLbUq kIqy jfx aqy AunFH lok sBf dIaF 11 sItF ijwq ky vfjpfeI
dI JolI pfeIaF. Bfjpf nfl smJoqf krky AunFH dy pYr sUby ‘c lvfey pr
Bfjpf ny hmysLf hI pMjfb ivroDI vqIrf rwiKaf.
pMQk morcy dy nyqf ny ikhf ik dirafeI pfxIaf bfry
sfry smJoqy rwd krn dy pMjfb srkfr dy PYsly df pMQk morcy qy sLRomxI
akflI dl aMimRqsr svfgq krdf hY. AunFH ikhf ik BfvyN dyr nfl ieh kdm
cuwikaf igaf hY pr hY iblkul drusq . sLRomxI akflI dl dy pRDfn sRI
pRkfsL isMG bfdl qy vrHidaf sRI luhfrf ny ikhf ik sRI bfdl ny pfxIaF
dy muwdy qy ipCly smyN ‘c muwK mMqrI kYptn amirMdr isMG ny swdIaf srb
pfrtI mIitMgF df bfeIkft kIqf pr isrP iek srb pfrtI mIitMg ‘c sLfml
hoky sRI bfdl pfxIaF dy muwdeI bx gey. AunFH sRI bfdl nUM puwiCaf ik
jd Auh pMj sfl sUby dy muwK mMqrI rhy qF AunFH ieh ibwl ikAuN nhI
ilaFdf aqy kyNdr ‘c BfeIvflF dI srkfr huMidaF pMjfb dy ltk rhy msilaF
dy hwl leI koeI Xqn nhI kIqf pr swqf qoN bfhr huMidaF hI AunFH nUM
pMjfb dy sfry msly cyqy af gey.
AunFH ikhf ik akflI dl aMimRqsr ny pfxIaF dy muwdy
qy hmysLf hI srkfr qy dbfa pfieaf sI ik Auh pfxIaF bfry sfry smJoqy
rwd kry qy hux hoieaf vI iesy qrFH hI hY. bfdl ny pfxIaF dy muwdy qy
doglI nIqI apxfeI qy aYn [zI[ey srkfr dI dirafeI pfxIaF nUM joVn dI
Xojnf dI hmfieq kIqI.AunFH dosL lfieaf ik ilMk nihr df muuwZ vI sRI
bfdl ny sRI dyvI lfl qy motI rkm lY ky bMinaf qy rfjIv -loNgovfl
smJoqy smyN ilMk nihr nUM bxfAux dI hfmI BrI.
sMgrUr ‘c pMQk morcy
dI ijwq nfl ZINzsf dy vwkfr nUM swt vwjI
sMgrUr: bysLwk sLRomxI akflI dl ny sLRomxI
gurduafrf pRbMDk kmytI coxF ivc ijwq hfsl krky ieh sfbq kr idwqf hY ik
pMjfb dy lok ajy vI sLRomxI akflI dl dy nfl hn pr ijLlf sMgrUr dIaF
pRmuwK pMj sItF qy ijQy sLRomxI akflI dl dy sInIar afgU aqy pfrtI dy
jnrl skwqr suKdyv isMG ZINzsf df dbdbf hY. ijQy pMQk morcy dy AumIdvfr
ny sLRomxI akflI dl nUM iek krfrf Jtkf idqf hY AuQyN ZINzsf dy vwkfr
nUM vI vwzI swt mfrI hY.
sfbkf kyNdrI mMqrI rih cuwky ZINzsf ny afpxy ivroDI
sur vfly akflI afgUaF nUM dbf ky nf isrP ijLly ivc afpxf pRBfv kfiem
kIqf sgoN Auh pRkfsL isMG bfdl qoN bfad dUjy nMbr dy akflI afgU mMny
jfx lwgy sn aqy ijLly dy ieMcfrjL dy rUp ivc ijLly ivc akflI dl nMUM
mjLbUq krn lokF nUM nfl joVn ieQoN qk ik itktF dI vMz ivc hI aihm
BUimkf ZINzsf dI hI huMdI sI.hux sLRomxI kmytI coxF moky vI ijLlHy dy
akflI AumIdvfr nUM itktF ZINzsf dI isPfrsL qy hI idwqIaF geIaF sn pr
ies dy bfvjUd sMgrUr dIaF do sItF, sunfm sItF,idVHbf sIt smyq sLRomxI
akflI dl nUM pMj sItF qy hfr df sfhmxf krnf ipaf.
jQydfr bYs dI ijwq
bfdlikaF leI cuxoqI sfbq ho skdI hY
luiDafxf(qijMdr isMG): qfjLy sLRomxI gurduafrf
pRbMDk kmytI dy luiDafxf dy aMdrunI hlkyN qoN do nqIjy iek ibnF
mukfblf aqy dUsrf jQydfr blivMdr isMG bYNs vwlo sLRomxI akflI qKLq dy
mIq pRDfn nUM hrf ky ijwq hfsl krnI bfdlikaF leI afAux vfly smyN ivc
cuxoqI sfbq ho skdI hY. luiDafxf dIaF 19 QfvF Auqy hoeI cox ivco
iekwly bYNs ny sLRomxI akflI dl dy 8 koNslrF, sfbkf ivDfiek qy pfrtI
dy do drjnF nyqfvF dy kMmkfj Auqy svflIaf insLfn lgf idqf hY. ieQy ieh
dwsxf Auicq hovygf ik jyqU rhy pMQk morcy dy AumIdvfr leI hlky dy do
koNslrF s[ ismrnjIq isMG bYNs aqy bIbI sunIqf rfxI qy sfQI hI cox
mYdfn ivc lwgy hoey sn. ijs kr ky pMQk morcy df AumIdvfr afpxy GoVy
Auqy svfr ho ky zUMGy diraf nUM pfr krn ivc sPl ho igaf. isafsI mfihrF
ny ies ijwq Auqy afpxf pRqIkrm jLfhr kridaF ikhf ik ieh ijwq ieQy Kqm
nhI hovygI sgo afAuNdIaF ivDfn sBf coxF ivc afpxf Zuwkvf pRBfv CwzygI
aqy nvyN gul iKlfeygI.
mfihrF anusfr ieh nqIjf ies hlky dy sfbkf ivDfiek
leI bhuq vwzI cuxoqI sfbq ho irhf hY ikAuNik bfdlikaF dI sROmxI akflI
dl sLihrI iekfeI dI jQydfrI df mfmlf sfbkf ivDfiek aqy qfjLy jyqU hoey
mYNbr sLRomxI kmytI ivckfr ipCly smyN qoN cldf af irhf hY. BfvyN ajy
qk pfrtI pRDfn s[ bfdl ny dovF afgUaF nUM jQydfrI dyx df kyvl lfrf hI
lf rwiKaf hY aqy ipCly smyN qoN ieh afgU AUT dy bulH izwgx vFg jQydfrI
dI afs lfeI bYTy hn . mfihrF anusfr hux jQydfr mwkV df sLRomxI kmytI
mYNbr bxn Aus dy nMbrF ivc vfDf kr igaf hY aqy pfrtI pRDfn vI hmysLf
hI sRomxI kmytI dy mYNbr nUM hI ijLafdf aihmIaq idMdy hn,ijs krky
ijLlf jQydfrI df mfmlf vI iek pwlVy vwl Jukdf njLr afAux lwg ipaf hY.
isafsI mfihrF anusfr sLRomxI akflI dl dy AumIdvfr dy hfr jfx kfrn keI
akflIaF dy afAux vfly smyN ivc KMB vI kuqry jf skdy hn ikAuNik pfrtI
pRDfn ijLlHf luiDafxf ivc 17 QfvF Auqy hoeI sPl ijwq Auqy BfvyN KusL
hn ,pr Gfg akflIaF dy hfr jfx Auqy inrfsL vI hn . isafsI mfihrF ny
dwisaf ik afAuNdIaF ivDfn sBf coxF ivc ieh jyqU sLRomxI kmytI mYNbr
afpxI pfrtI vloN iksmq ajmfAux leI huxy qoN ivAuqbMdI afrMB krn dI qFG
ivc hn. hux dyKxf ieh hY ik ieMny vwzy hlky ivc Auh iks qrFH dI
GyrfbMdKI aqy afpxI pkV mjLbUq krdf hY.