muwK KbrF
ssIlIaf XYNg dy kql 'c iewk nOjuafn igRPqfr aqy cfrj
zf:
cMnx isMG `cMn’ df afKrI sPr
soky nfl iswjx dI pUrI iqafrI: mnmohn isMG
3
pMjfbIaF smyq 6 ivakqI ierfk ivc bMdI bxfey gey
sLhfbUdIn nUM jLmfnq dyx vflf jwj izsims
bfdl hspqfl dfKl
sYksI sYktrI nM1 iPlm dy ipMRt jLbq
soryn dy srkfrI invfs dI qlfsLI,vfrMt dI kfpI icpkfeI
jmImf nfl ihAU grFt vlo rfq ibqfAux df ieMksLfP
sLRomxI kmytI dI pRDfngI df qfj bfdl dy hwQ ivc
pfik 60-70 iswKF nUM irhfa krn leI rfjLI
sLRomxI kmytI ivc qfnfsLfhI nhI cwlx idaFgy : irafV
‘pMQk morcf golk corF nUM brdfsLq nhIN krygf’
pfxIaF dy muwdy qy kyNdr vwlo idwqI jf skdI hY kYptn dI blI
ssIlIaf XYNg dy kql 'c 21 sflf icn imn cfrj
 |
|
kiQq kfql imn icn |
|
 |
|
mrhUm sslIaf XYNg |
trFto-kYnyzf (aYc ibAuro) bIqy
buwDvfr 21 julfeI 2004 nMU svf igafrF vjHy sslIaf XYNg tfsk Pors ny 21
sflf skfrbro invfsI nOjuafn nMU sslIaf nMU agvf krky kql krn dy jLurm
ivwc igRPqfr kr ilaf hY ijsdf vyrvf pulIs ny vIrvfr svyry iewk pRYWs
kfnPrMs krky idwqf. sslIaf XYNg nMU 20 akqUbr 2003 nMU Ausdy mfipaF dy
GroN nfrQ XOrk coN agvfh kIqf igaf sI aqy Ausdy srIr dy kuwJ ihwsy 27
mfrc sMn 2004 nMU imsIsfgf dy iewk jMglI ielfky ivwc iKwlry imly sn.
ies kql ny trFto Br dy lokF nMU ihlf ky rwK idwqf sI. trFto pulIs, pIl
pulIs, cIn dI pulIs, aYP[bI[afrI[ E[pI[pI[, dunIaF Br dIaF hor
eyjMsIaF aqy XUnIvristI afP trFto dy stfP vloN kIqI jf rhI CfxbIx qoN
bfad 21 sflf imn icwn nMU bIqy buwDvfr nMU cwup cfp igRPqfr kr ilaf
igaf. icn nMU Pst izgrI mrzr dy dosL qihq cfrj kIqf igaf hY. pulIs ny
dwisaf ik imn icn 2001 qoN
kYnyzf
ivwc stUzYNt vIjLy Aupr rih irhf hY aqy Auh cIn df nfgirk hY. icn
pihlF sYinkf kfilj ivwc ividafrQI sI aqy iPr mkzfnlz ieMstIicAUt ivwc
pVdf sI.
pIl pulIs cIP nol kYtnI ny
ikhf ik ies kys dI CfxbIx sfzI pulIs Pors dy ieqhfs ivwc sB qoN cuxOqI
vflI sI. aqy ies igRPqfrI qoN bfad ieh iswD ho igaf hY ik agr sfrIaf
PorsjL iekwTIaF ho ky kMm krn df asIN cMgI pRfpqI kr skdy hF.
ies kql dy ijLMmyvfr nMU
igRPqfr hox qoN bfad smuwcy AuntfrIE dy lokF nMU skUn imilaf hY. vrlz
iswK afrgynfeIjysLn dy sInIar nyqf sR[ gurpRIq isMG bwl ny ikhf ik imn
icwn dI igRPqfrI qoN bfad afm lokF dy mnHF nMU cYn imilaf hY. AunHF
ikhf ik DIaF vfilaF dy iDafn ivwc jdoN ieh gwl afAuNdI sI ik sslIaf
XYNg df guMmnfm kfql ieQy hI GuMmdf iPrdf hY qF iPkr aqy icMqf nfl iGr
jFdy sn. ies igRPqfrI ny lokF dy mnF nMU swcmuwc hI rfhq pRdfn kIqI hY.
Aupr cwlo
zf: cMnx isMG `cMn’ df
afKrI sPr
(hrijMdr
isMG ‘kMvl’ ) 19 qrIk svyry nON pMqflI mntIlf zrfeIv qoN sLurU ho ky
11[30 vjy kYnlI kirmytorIam ivc zf: cMnx isMG cMn df jIvn sPr smfpq ho
igaf . afp jI nUM afKrI alivdf krn afey afpdy prIvfr dy sdsX, dosq
imwqr aqy Auh axigxq sfihq ipafry, pwqrkfr aqy sfihq dI dunIaF dy
isrkwZ sfihwqkfr, kvI aqy afritst . ‘cMn’ dI
ies ‘kihksLF’ nUM afKrI sLrDf dy Puwl Byt kIqy ies iviBMn isqfiraF ny
ijnHF dIaF bjLmF aqy mihiPlF ivc Auh `cMnx’ dI ‘KusLbo’ iKlfrdf aqy
pUrnmfsLI dy `cMn’ vFgUM cmikaf krdf sI .
Bojn, Bog dy
sLlok aqy kIrqn gurdvfrf rfmgVHIaf kvYNtrI ivKy hoey ijs ivc hfijLr
sMgq ny dunIafvI aqy rsmI qOr ivc ihwsf pfieaf aqy afpxIaF sLrDFjlIaF
ivCuVI afqmf nUM Byt kIqIOaF . prIvfr vloN afey sfiraF df pUrn qOr qy
DMnvfd kIqf igaf ijnHf ny ies akih mOky Auqy AunHf df sfQ idqf .prIvfr
Auhnf sfiraF aKbfr nvIsF df, ieMtrnYt vfilaF df aqy ijnHf ny ilKqI qOr
qy aqy tYlIPon duafrf afpxy sLok sMdysLF nfl afpxf ihwq `cMn-sMDU’
prIvfr nfl sFJf kIqf, aqI DMnvfdI hY . adfrf sFJ svyrf vloN zf[
cMn nMU sLrDFjLlI ByNt kIqI jFdI hY.
cMn bfry hor lyK
Aupr cwlo
soky
nfl iswjx dI pUrI iqafrI: mnmohn isMG
nvI idwlI:- dysL dy bhuqy BfgF Aupr soky df Kqrf
mMzrfAux dy mwdynjLr pRDfn mMqrI zf[mnmohn isMG ny awj ikhf ik ijMnFH
ielfikaF ivc mINh Gwt ipaf hY ,AunFH ivc kyNdr ny lokF nUM rfhq
phuMcfAux df bIVf cuwk ilaf hY aqy anfj df BMzfr ivc vfDf krn df PYslf
kIqf hY. soky dI hflq bfry lok sBf ivc iek ibafn idMidaF, pRDfn mMqrI
ny ikhf ‘soky dI sUrq ivc srkfr lokF nUM hryk qrFH dI sMBv shfieqf
pRDfn krn krn ivc koeI ksr nhI rihx dyvygI. AunFH ikhf ik dysL dy mosm
ivBfg dIaF 36 sb-zvIjLnF ivco hux qwk 16 sb-zvIjLnf ivc afm nflo Gwt
mINh ipaf.
aFDrf pRdysL dy qylMgnf qy rfielsIaf KyqrF,pwCmI
Auqwr pRdysL, mwD pRdysL ,rfjsQfn, pMjfb ivc soky qoN rfhq kfrjF leI
iqafrI bfry irportF df jfiejLf lY rhy hn aqy KyqIbfVI mMqrfly ny siQqI
Aupr krIbI ingfh rwKI hoeI hY. mfnsUn dI siQqI bfry pRDfn mMqrI mnmohn
isMG ny ikhf ik ies sfl pihlI jUn qoN 14 julfeI qwk nfrml 291[8
imlIlItr dy mukfbly 264 imlIlItr mINh ipaf jo ik 10 PIsdI Gwt sI.
AunFH ieh vI ikhf ik jy soky dI afPq lMmI iKwcI geI qF rfhq dy kMmF
ivc suDfr krn qy hor gor kIqf jfvygf. AunFH ikhf ik sbMDq mMqrfilaF dy
numfieMidaF aqy aFDrF qy AuVIsf dy rfhq kimsLnrF dI iek kmytI kfiem
kIqI geI aqy KyqIbfVI skwqr ies dy cyarmYn hoxgy . kmytI afpxI irport
CyqI iek Auwc qfkqI kmytI nUM soNpygI. ies qoN ielfvf kYbint skwqr hr
hPqy soky dI siQqI df jfiejLf lYNdy hn.
Aupr cwlo
3
pMjfbIaF smyq 6 ivakqI ierfk ivc bMdI bxfey gey
bgdfd: iek awqvfdI grup ny ikhf hY ik Aus ny kInIaf
do do, imsr dy iek aqy Bfrq dy 3 ivakqIaF nUM bMdI bxf ilaf hY jo
AunFH dy dysLF ny qurMq ierfk ivcoN afpxIaF PojF aqy sLihrIaF nUM kwZx
dy afpxy PYsly df aYlfn nf kIqf qF ieMnHF sfry 6 ivakqIaF dy isr Dox
qoN vwK kr idwqy jfxgy. dubeI siQq al-arbIaf tI[vI cYnl ny awj rfqI
ieMnFH bMdI bxfey gey ivakqIaF dI vIzIE qsvIr pRsfrq kIqI ijMnHF kol
nkfb pfeI bMdI bxfAux vfly KVy hn .
KbrF ivc ikhf igaf hY ik bMdI bxfey gey 3 BfrqI
pMjfb dy vfsI hn aqy ieMnFH ivco 6 huisLafrpur dy iek pitaflf df hY.
ieMnFH dI pCfx iqlk rfj, suKdyv lfl aqy aMqrXfmI vjoN hoeI hY. ieh
iqMno iek trYvl eyjMsI rfhIN ierfk afey sn aqy AuQy sXuMkq rfsLtr dIaF
motr -gwzIaF nUM clfAuNdy sn. ieMnFH nUM bMdI bxfAux vfly awqvfdI grup
ny DmkI idwqI hY ik jy sbMDq dysL nUM sfzI mMg qy aml nf kIqf qF 8
GMitaF ipCo iek ivakqI df isr klm kIqf jfvygf aqy Aus dy 72-72 GMitaF
bfad iek-iek ivakqI df isr klm kIqf jFdf rhygf.
ies dorfn ieslmfbfd qoN XU [aYn [afeI muqfbk BfrqI
ivdysL mMqrflf dy iek bulfry ny awj rfq dyr gey ieQy ikhf ik bgdfd
siQq BfrqI dUqGr aqy ierfkI aiDkfrI pMjfb dy iqMnF bNMdI bxfey gey
ivakqIaF dI surwiKaq irhfeI leI koisLsL kr rhy hn . bulfrf jo ieQy
BfrqI ivdysL mMqrI ntvr isMG nfl afieaf hoieaf hY ny ikhf ik asIN awj
ies sbMDI Kbr suxI hY aqy bgdfd siQq BfrqI rfjdUq aqy aiDkfrIaF nUM
ikhf hY ik Auh ieMnFH iqMnHF pMjfbIaF dI irhfeI leI pUrI vfh lf dyx.
Aupr cwlo
sLhfbUdIn nUM jLmfnq dyx vflf jwj izsims
ptnf: hfeIkort ny rfsLtrI jnqf dl dy ivvfdgRsq
qy bfhublI sMsd mYNbr sLhfbUdIn nUM afrjLI jLmfnq idqy jfx dI kfrvfeI
qy krVf ruK aKiqafr kridaF Pfst trYk adflq ny jwj anMq pRsfd sRIvfsqv
nUM qurNMq brKfsq kr idqf hY qy pUry mfmly dI jFc sI[bI[afeI hvfly krn
df hukm idqf hY. ptnf dI hfeIkort dy cIP jsits afr[aYs[Dvn dI pRvfngI
vflI hfeIkort dy swq mYbrI stYNizg kmytI ny hyTlI adflq vwlo sLhfbUdIn
nUM sMsd dy iejlfs ‘c sLfml hox leI idqy gey jLmfnq dy hukm dI
njLrsfnI dy bfad Auprokq hdfieq jfrI kIqI. stYNizg kmytI ny sLhfbUdIn
nUM Cot idqy jfx dI kfrvfeI nUM pUrI qrFH gYr kfnUMnI qy afphudrI
dwisaf. ptnf hfeIkort dy sUqrF muqfbk stYNigz kmytI ny bIqy sLnIvfr
nUM mfmly dI pUrI smIiKaf dy bfad jwj dI ptIsLn vI rok dyx dy hukm
idqy. stYizMg kmytI dy PYsly dy bfad jwj ny ijLlHf qy sYNsLn jwj
aiBjIq isnFH nUM asqIPf sLoNp idwqf. ptnf hfeIkort dy jwj bfl ikRsLn
Jfa vloN 15 julfeI nUM sLhfbUdIn dI jLmfnq rwd kr kr idqy jfx dy bfad
jwj Jfa dI irport Auwqy stYNizMg kmytI dI mIitMg swdI geI sI.
Aupr cwlo
bfdl
hspqfl dfKl
cMzIgVH: pMjfb dy sfbkf muwK mMqrI pRkfsL isMG bfdl
idwlI dy bwqrf hspqfl ivc dfKl ho gey hn . ies sbMDI pRgtfvf AyunFH dy
vkIl sRI virMdr ny awj muwK juzIsLIal mYijstrYt prmvIr inwJr dI adflq
ivc kIqf. AunfH dy vkIl ny ikhf ik 19 julfeI nUM s[bfdl afpxy cYkawp
leI AuQy gey sn aqy AunFH nUM mYzIkl jFc leI BrqI kr ilaf igaf. vkIl
ny adflq ivc bwqrf hspqfl df kfrz vI soNipaf.
Aupr cwlo
sYksI sYktrI nM1 iPlm dy ipMRt jLbq
muMbeI: puls ny iPlm ‘sYksI sYktrI nMbr 1 dy ipMRt
jLbq kr ley hn. ies sbMDI sQfnk nfj isnymf ivwc puls ny Cfpf mfr ky do
ivakqIaF nUM igRPqfr kr ilaf. ieh iPlm jo ihMdI ivwc zwb kIqI hY ivc
aiqaMq ieqrfjLXog idRsL hn. igRPqfr ivakqIaF ivc isnymf Gr df mflk aqy
izstRIibAUtr vI sLfml hn. iPlm df pRsfrn puls dy Cfpy kfrn aDvfty hI
rok idqf igaf.
Aupr cwlo
soryn dy srkfrI invfs dI qlfsLI,vfrMt dI kfpI icpkfeI
nvIN idwlI:kyNdrI kolf mMqrI isLbU soryn ivruD 30
sfl purfxy kql dy iek mfmly ivc jfrI igRPqfrI vfrMt dI qfmIl krvfAux
dy ierfdy nfl idwlI phuMcI JfrKMz puls dI iek tolI ny awj AunFH dy
srkfrI invfs ivKy qlfsLI leI aqy AunFH df kuJ aqf-pqf nf imlx qy AunfH
dy invfs qy vfrMt dI kfpI icpkf idqI.
imlI KbrF muqfbk JfrKMz puls dI do mYMNbrI tolI ny
idwlI puls dy sihXog nfl nfrQ aYvinAUy siQq sRI isbU soryn dy invfs dI
qlfsLI leI aqy AunFH df kuJ pqf nf lwgx qy AuQy kM krn vfly mulfjLmF
qoN puwCigwC kIqI. JfrKMz dy puls sRI nIrj isnhf ny ikhf ik aprfiDk
pRikiraf muqfbk ijs ivakqI ivruwD vfrMt jfrI jFdf hY aqy jy Auh nhI
imldf qF Aus dy Gr bfhr vfrMt dI kfpI icpkf idqI jFdI hY. asI vfrMt dI
kfpI icpkf ky adflq nUM soNpI ijLMmyvfrI pUrI kr idwqI hY aqy ies
sbMDI jLfmqfrf dI adflq nUM sUcnf idaFgy.
ijs smyN puls sRI soryn dy invfs ivKy puwjI qF AuQy
mojUd soryn hmfieqIaF ny BfrI nfarybfjLI kIqI aqy puls vlo icpkfeI
vfrMt dI kfpI pfV idqI. ies kfrvfeI dorfn soryn hmfieqI kfPI apmfnq
mihsUs kr rhy sn. JfrKMz mukqI morcf dy sMsd mYNbr sRI sunIl mhfqo ny
ikhf hY ik sfzy afgU ivruD kfrvfeI isafsq qoN pRyrq hY.
Aupr cwlo
jmImf nfl ihAU grFt vlo rfq ibqfAux df ieMksLfP
lMzn: jmImf Kfn nfl dyKy jfx dIaF KbrF ipCo ihAU
grFt ny jmImf nfl sbMDf qoN prdf htf idqf hY. dohF dIaF PotoaF nfl vI
iek Byd jwg jLfhr ho igaf hY. ‘hYlo rsfly dI iek irport anusfr grFt
nUM jmImf dy Plhfm hfAUs dy bfhr svyr dIaF aKLbfrF KrId dy dyiKaf igaf
sI ijs nfl dohF dy sMbMDF dI gMBIrqF qoN prdf AuT igaf sI prMqU AuQy
rfq ibqfAux ipwCy jFdy dI Poto iKwcy jfx nfl AunFH dy sbMDF bfry
ieMksfP tflx dI koeI guMjfiesL nhI rhI hY. iesy dorfn grFt dI sfbkf
mfsLUkf iljL hrlI ijs nfl Aus dy 1987 qoN 2001 ivckfr sMbMD rhy sn ny
vI jmImf ihAU iesLk nUM afsLIrvfd dy idqf hy.
Aupr cwlo
sLRomxI kmytI dI pRDfngI df qfj bfdl dy hwQ ivc
luiDafxf(qijMdr isMG ): iswKf dI imMnI pfrlImYNt
sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dI cox pRikiraf pUrI hox qoN bfad akflI
dl bfdl nUM BfrI bhumq imilaf hY. bfvjUd iesdy ik bfdl ivruwD pMQk
morcf bVy josL nfl cox mYdfn ivc afieaf hY . sLRomxI kmytI dy 170
mYNbr pMjfb,hirafxf ,ihmfcl aqy jMmU ksLmIr qoN votF rfhIN cuxy jFdy
hn, ijMnF ivc bfdl DVy nfl sMbMDq 132 mYNbr ,pMQk morcy dy 21 afjLfd
aqy 7 hirafxf qoN afjLfd 7 AumIdvfr ijwq ky afey hn .
3 mYNbrF dI cox df PYslf nhIN ho sikaf. sLRomxI
kmytI df bfkI rihMdf kMm srkfr vwlo icwTI imlx dy bfad sLurU hovygf.
sLRomxI kmytI dy aiDkfrI mYNbrF nUM swdf dy ky aMimRqsr ivKy iek jnrl
mIitMg ivc bulfAuxgy ijs ivc gurduafrf juzIsLIal kimsLn dy ahudydfr qy
srkfr vlo izptI kimsLnr aqy srkfrI aiDkfrI sLfml hoxgy. ies nvIN hox
vflI cox pRikiraF ivc iek aihm gwl ieh hY ik ipCly cfr dhfikaF qoN
sLRomxI kmytI ivc srgrm rhy aqy 27 sfl sLRomxI kmytI dI pRDfngI krn
vfly jQydfr gurcrn isMG tohVf ies smyN dunIaf ivc nhI hn . dUsrI gwl
ieh hY ik sLRomxI kmytI dy pRDfn dI cox dy sfry aiDkfr bfdl afpxy kol
lY ky ijs nUM cfhuxgy,Aus dy isr Auqy pRDfngI df iqlk lgf skdy hn .
ies vfr sLRomxI kmytI dy pRDfn df qfj pfAux dI doV ivc sLRomxI kmytI
dy sfbkf pRDfn jQydfr jgdyv isMG qlvMzI ,ikRpfl isMG bMzUgr ,bIbI
jfgIr kor pihlI kqfr ivc hn. sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dy pRDfn
df qfj AuhI KusLiksmq dy isr Auqy suhfvygf,ijs nUM akflI dl dy pRDfn
pRkfsL isMG bfdl cfhuxgy.
Aupr cwlo
pfik
60-70 iswKF nUM irhfa krn leI rfjLI
ieslfmfbfd: pfiksqfn ny awj Bfrq nUM Brosf idvfieaf
ik Auh afpxIaF jylHF ivco 60-70 iswKf nUM CyqI hI irhfa kr dyvygf. ieh
lok Twg iksm dy trYvl eyjMtF dI TwgI dI isLkfr ho ky pfik jylHF ivc
phuMcy hn. ieh Brosf pfiksqfn dy ivdysL mMqrI KursLId mihmUd ksUrI ny
awj svyry Bfrq dy ivdysL mMqrI ntvr isMG nfl mulfkfq dorfn idvfieaf.
Bfrq ny pfiksqfn nUM 400 BfrqI mCyry vI irhfa krn leI ikhf.
Bfrq ny ksLmIr muwdf afpxy Brosf pYdf krn vfly kdmF
aqy dUjy doqrPf muwidaF bfry pfiksqfn nfl crcf dorfn srhwd pfrly
awqvfd aqy GuspYT Auqy icMqf pRgt kIqI. ies dy nfl hI dohF ny ivafpk
vfrqf pRikiraf nMU jfrI rwKidaF 5 aqy 6 sqMbr nUM nvI idwlI ivc ivdysL
mMqrI pwDr dI vfrqf muV krn df PYslf kIqf. ivdysL mMqrI ky[ntvr isMG
ny pfik dy ivdysL mMqrI KursLI mihmUs ksUrI nfl nfsLqy qy lgBg 90 imMt
qk mulfkfq qoN bfad pwqrkfrF nfl gwlbfq kridaF ikhf srhwd pfrly awqvfd
aqy GuspYT qoN ielfvf hor muwidaF qy vI crcf hoeI. dUjy pfsy sRI ksUrI
ny vfrqf nUM KuwlIO aqy dosqfnf dsidaF ikhf ‘asI afs krd hF ik jdoN
asIN nvIN idwlI ivc imlFgy qF vfrqf ivc vwzI pRgqI df aYlfn kr skFgy.
sRI ksUrI ny Brosf idvfieaf ik Auh srhwd pfrly
awqvfd bfry Bfrq dI icMqf Kqm krn leI qyjLI nfl kdm cuwkxgy. AunFH
ikhf ik pfik vwlo awqvfd rokx leI afpxI pUrI qfkq dI vrqoN kIqI
jfvygI. AunfH ikhf ik Bfrq vI ies bfry pfik srkfr nfl TrMHmy nfl pysL
afvy. mMqrI pwDr dI sfrk mIitMg moky vwKry qor qy dohF mMqrIaF vwlo
doqrPf mulfkfq kIqI geI. ies mulfkfqF bfry dwsidaF sRI ksUrI ny ikhf
ik AunFH ny sRIngr aqy pfiksqfn dy kbjLy hyTly ksLmIr ivc siQq
muwjLPrfbfd ivckfr bws syvf dI sLurUafq sxy Brosf pYdf krn vfly vwK
vwK AupfvF qoN ielfvf ksLmIr aqy hor buinafdI muwidaf bfry ivcfr
vtFdrf kIqf. ipCly kuJ arsy dorfn dohF ivdysL mMqrIaF drimafn ieh qIjI
mIitMg hY. ies qoN pihlF AunFH ny jUn ivc cIn dy dory dorfn mulfkfq
kIqI sI. Aus qoN bfad ieh mhIny dohF ivc jkfrqf ivc mulfkfq hoeI. awj
dI mulfkfq ivc dohF iDrF ny nvIN idwlI aqy ieslfmfbfd ivc siQq hfeI
kimsLnF ivc mulfjLmF dI purfxI igxqI bhfl krn dI pRikiraf qyjL krn
bfry vI crcf kIqI. ies muwdy qy dohF ivckfr pihlF hI sihmqI hY.
Bfrq ny 13 dsMbr 2002 nUM sMsd Auqy hmly ipwCo pfik
hfeI kimsLn ivc mulfjLmF dI igxqI Gtf ky awDI kr idwqI sI. ies ipwCy
pfiksqfn ny vI aijhf hI kIqf sI. iPr vI ipCly sfl dohF dysLf ny ieMnFH
mulfjLmF dI igxqI 55 qoN vDf ky 110 qk phuMcfAux qoN pihlF 75 krn df
PYslf kIqf sI. sRI ntvr isMG ny ikhf ik sRI ksUrI nfl AunfH dI gwlbfq
ivc keI KyqrF ivc pRgqI hoeI hY pr AunFH ny vyrvy dyx qoN ienkfr kr
idwqf . AunFH ny 6 jnvrI nUM ieslfmfbfd ivc sfrk isKr sMmyln moky
qqkflIn pRDfn mMqrI atl ibhfrI vfjpfeI aqy pfik rfsLtrpqI prvyjL
muwsLrP dy sFJy ibafn dI crcf kridaF ikhf ik jnvrI ivc sLurU hoeI ies
pRikiraF nUM awgy vDfieaf jfvygf.
do -dhfky pihlF 1980-82 ivc pfiksqfn ivc BfrqI hfeI
kimsLnr rih cuwky ntvr isMG ny ikhf ik prvyjL muwsrP aqy pfik srkfr ny
ijs qrFH nfl BfrqI vPd dI pRfhuxcfrI kIqI hY aqy ijs qrFH Aus df iKafl
rwiKaf hY, Ayus dy leI AuMnFH df sLuwkrIaf adf krdy hn. iek pfiksqfnI
pwqrkfr ny jdoN AunFH kolo puwiCaf ik kI ksLmIr dy hwl aqy afpsI Brosf
bhflI dy rvfieqI kdmF bfry crcf hoeI hY qF hY qF AunFH ny hwsidaf ikhf
qusI khfxI lwB rhy ho asI hwl lwB rhy hF. AuDr sRI ksUrI ny ikhf ik
asI sfry muwidaf Auqy crcf kIqI hY qy koeI vI muwdf Cwizaf nhI. AunFH
ikhf ik 90 imMt qk hoeI gwlbfq dorfn qusI isrP mosm bfry gwlf nhI kr
skdy. iek hor pfik gwlbfq ny svfl kIqf ik kI sRI ksUrI ny ies gwlbfq
dorfn kMtrol lfeIn Auqy vfV lfAux bfry ieqrfjL jLfhr kIqf, ies Auqy
dohF nyqfvF ny ikhf ik ies muwdy Auqy crcf nhIN hoeI. sRI ksUrI ny
ikhf ik pfiksqfn ies bfry pfihlF hI keI vfrI ieqrfjL pRgt kr cuwkf hY.
dohF mMqrIaF ny KoKrpfr -mnfbfE ryl ilMk bfry vI gwlbfq kIqI. ieh syvf
CyqI sLurU krn dI sMBfvnF df pqf lfAux leIO rylvy aiDkfrIaF nUM kihx
df vI PYslf kIqf igaf.
Aupr cwlo
sLRomxI kmytI ivc qfnfsLfhI nhI cwlx idaFgy : irafV
aNMimRqsr:- sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dy
cMzIgVH qoN cuxy geyy afjLfd mYbr gurpRqfp isMG irafV ny ikhf hY ik
ipCly lMmy smyN qoN kmytI ivc cwl rhI qfnfsLfhI nUM Kqm krvf ky
lokqMqr bhfl krFvFgy qF jo hryk mMybr afpxI smwrQf anusfr BUimkf inBfa
sky. sRI irafV awj ieQy drbfr sfihb mwQf tykx afey sn. drbfr sfihb dy
sUcnf kyNdr ivc gwlbfq kridaF sRI irafV ny ikhf ik sLRomxI kmytI iek
Dfrimk sMsQf hY ijQy isafsq aqy DVybMdI qoN Aupr AuT ky kyvl Dfrimk
kMm krn dI loV hY . AunfH ikhf ik Auh ieMnFH kurIqIaF qoN injfq
idvfAux aqy nojvfnF nUM iswKI nfl joVn leI ivsLysL Auprfly krngy.
sLRomxI kmytI mulfjLmF dIaF smwisafvF bfry gwl
kridaF sLRI irafV ny ikhf ik Dfrimk adfry ivwc kMm krn vfly mulfjLmF
dI sMqusLtI bhuq jLrUrI huMdI hY qF jo Auh sLrDf, Bfvnf aqy smripq ho
ky syvf inBfAux. AunHF ikhf ik sLRomxI kmytI aDIn cwl rhy mYzIkl aqy
zYNtl kfljF dy aYn[afr[afeI[ koty df nfjfiejL Pfiedf mYNbr AuTfAuNdy
rhy hn. AunHF ikhf ik Auh ieh Xqn krngy ik ieh kotf AunHF ividafrQIaF
leI hI insLicq hovy, ijhVy ivdysL ivwc pVHy hox aqy pwky qOr ‘qy hI
ivdysL vwsdy hox. AunHF ieh vI ikhf ik ijnHF mYNbrF ny vI bkfieaf dyxy
hn, AunHF nUM jmHF krvfAux leI mjbUr krngy. AunHF ieh vI ikhf ik Auh
vI Xqn krngy ik ividak adfiraF aqy ividak kmytIaF ivwc kyvl buwDIjIvI
aqy ivdvfn hI mYNbr bxfey jfx.
iek svfl dy jvfb ivwc sLRI irafV ny ikhf ik ipClI
vfr ismrnjIq isMG mfn dy 6 mYNbr aqy iek afjLfd mYNbr cox ijwqy sn pr
Auh koeI Kfs BUimkf nhIN inBfa sky. ies vfr 21 mYNbr pMQk morcy dy 6
afjLfd aqy swq mYNbr hirafxy qoN hn, ijhVy iml ky aihm BUimkf
inBfAuxgy. AunHF ikhf ik asIN pRDfn dy ahudy leI AumIdvfr KVHf krFgy.
hirafxy qoN ijwqy mYNbrF vwloN vwKrI kmytI dI kIqI
jf rhI mMg bfry puwCy jfx ‘qy AunHF ikhf ik Auh sihmq nhIN hn. AunHF
ikhf ik kmytI ivc pUry ivsLv nUM smytx dI loV hY. AunHF ikhf ik aijhI
mMg cODr aqy pRDfngI leI kIqI jf rhI hY. AunHF ikhf ik sLRomxI kmytI
ivwc pfrdrsLqf ilafAux df Xqn krngy. AunHF ikhf ik srfvF dy KflI
kmiraF bfry ilK ky bfhr lvfieaf jfvygf qF jo koeI iglf-isLkvf nf kry
ik kmrf nhIN imilaf.
Aupr cwlo
‘pMQk morcf golk corF nUM brdfsLq nhIN krygf’
afnMdpur sfihb :- sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI
dIaF hflIaf afm coxF ivc hoeI hfr dy sdmy qoN AuBrn df Xqn kridaF,
pMQk morcy ny sLRomxI akflI dl bfdl dI agvfeI vflI sLRomxI kmytI nMU
Gyrn dI rxnIqI iqafr kr leI hY aqy gurduafiraF dy pRbMD ivc PYly
iBRsLtfcfr nUM muwdf bxfAux df aYlfn kIqf. morcy vwloN awj ieQy swdI
iek mIitMg ivc morcy dy knvInr bfbf srbjoq isMG bydI, akfl qKq sfihb
dy sfbkf jQydfr BfeI rxjIq isMG, sLRI rvIieMdr isMG, sLRI ismrnjIq
isMG mfn, sLRI bldyv isMG dy ibafn ‘qy sKq ieqrfjL kridaF ikhf ik
qrlocn isMG dy ibafn qy sKq ieqrfjL kridaF ikhf ik qrlocn isMG ny iswK
rYNPrYNs lfiebRyrI dIaF vwzmuwlIaF vsqF vfps ilafAux leI kdy koeI
Auprflf nhIN kIqf qy nf hI pfxIaF dy muwdy qy Ausny pMjfb dy ihwqF dI
pYrvI kIqI hY. BfeI rxjIq isMG ny pwqrkfrF nUM kuJ pwqr pVH ky suxfey
jo ik sLRomxI kmytI dy kfrjkfrI pRDfn alivMdrpfl isMG pwKoky nUM asvIr
isMG inwzr qy gurvIr isMG mwkV ny nfisk qy kfnpur qoN Byjy sn. ijnHF
ivc AunHF dy gurU gRMQ sfihb dy 400 sflf sMkln idvs mnfAux leI
afr[aYs[aYs[ qy iswK jgq vwloN kIqy jf rhy Aus XqnF bfry Kulfsf kIqf
ik ies dOrfn gRMQ sfihb dI Cqr Cfieaf hyT afrqI AuqfrI jfvygI. AunFH
sLRI bfdl nUM ies sbMDI afpxf stYNz spwsLt krn leI ikhf .
sLRI bldyv isMG mfn ny ikhf ik rfjsQfn qy ihmfcl
vwloN pMjfb nUM ibjlI mihMgy Bfa idwqI jFdI hY jd ik ihmfcl kuwl
pYdfvfr ‘coN 12 pRqIsLq ibjlI muPq lYNdf hY.
Aupr cwlo
pfxIaF dy muwdy qy kyNdr vwlo idwqI jf skdI hY kYptn dI blI
jgrfE :- pMjfb dy muwK mMqrI kYptn amirMdr isMG
vwloN pfxIaF dy muwdy qy isafsq aqy pfrtIbfjLI qoN Aupr AuTw jo sKq
kdm AuTfieaf hY Aus nfl kYptn sfihb iek vfr sfbkf sv[ muwK mMqrI byaMq
isMG vFg pUry dysL ivc cricq ho gey. ijwQy kdy vI nf Kqm hox dIaF
sMBfvfnfvF pRgtfAuNdf awqvfd s[ byaMq isMG ny Kqm krky ivKf idwqf hY
AuQy kYptn ny smuwcy pMjfb ivc kwcy Dfgy nfl ltkdI qlvfr pfxIaF df
muwdf pMjfb dy ihwq ivc krn leI Aus bfry pMjfb ivDfnsBf ivc ibl pfs
krky pfxIaF bfry pMjfb nfl hoey sfry smJoqy rwd kr idwqy.
kyNdr ivc kFgrs dI agvfeI vflI srkfr hox kfrn kYptn
vwloN pMjfb ivc AuTfey sKq kdm kfrn kyNdr srkfr kuiVwkI ivc Ps geI hY
ikAuNik dUjy pfsy hirafxf ivc vI pfxI dy muwdy nUM lY ky sMGrsL qyjL
ho irhf hY. dysL dI vMz qoN pihlF 6 dirafvF df mflk pMjfb ijsnUM pMj
dirafvF dI DrqI dy nF nfl jfixaf jFdf hY pr dysL dI vMz qoN bfad pMjfb
dy ihwsy ZfeI diraf afey. ieko iek kudrqI somy pfxI df mflk pMjfb awj
bUMd-bUMd pfxI leI lVfeI lV irhf hY. ies smyN smyN qy pMjfb nfl kyNdrs
srkfr vwloN kIqI geI DwkysLfhI sdkf hI hY. jykr awj kYptn amirMdr isMG
ny pMjfb dy ihwqF leI inwjI ihwqF qoN Aupr AuTw ky kMm kIqf hY qF Aus
dI sLlfGf krn dy nfl nfl smuwcy pMjfb vfsIaF nUM kYptn dy nfl KVnf
cfhIdf hY.
kFgrs ivroDI pfrtIaF BfvyN kYptn vwloN AuTfey gey
ies kdm nUM sMivDfnk sMkt df nF dy rhIaF hn pr smuwcy dysL ivc Bfjpf
dy dohry ikrdfr dI vI nfl hI crcf ho rhI hY ikAuNik Bfjpf dy pMjfb dy
ivDfiekF ny ies ibwl nUM srbsMmqI nfl pfs hox ivc Xogdfn pfieaf aqy
iewQoN dy do Bfjpf aYm[pI[ vI ies ibwl dy hwk ivc dwbI jLubfn nfl bol
rhy hn pr bfkI Bfjpf vwloN iek dm kVk krky ies df ivroD kIqf jf irhf
hY aqy 6 sfl qwk ibnF iksy sLrq dy Bfjpf nUM kyNdr ivc afpxIO hmfieq
dyx vflf akflI dl bfdl Bfjpf dy ies rvweIey kfrn afpxy afp nUM Twigaf
mihsUs kr irhf hY. bfdl sfihb nUM Bfjpf vwloN idwqy gey kory jvfb ik
Auh pfxIaF dy muwdy qy akflI dl nfl nhIN hn, pRqI afpxf stYNz vI
spwsLt krnf cfhIdf hY qF jo pMjfb vfsIaF dy sfhmxy shI aslIaq af sky
ik mojUdf rfjnIiqk afgU isrP POkI sLohrq hfsl krn leI hI qF zrfmybfjLI
nhIN kr rhy . jykr bfdl vI kYptn vFg ies muwdy qy gMBIr hn qF qurMq
Bfjpf sbMDI afpxf stYNz pMjfb vfsIaF awgy spwsLt krn. kYptn amirMdr
isMG pRqI mn ivc buKlfht vflf rvweIaf rwKx vfly pMjfb dy bhuqy kFgrsI
vI ies smyN nf cfhuMidaF hoieaf vI ies muwdy ‘qy kYptn iuvruwD afvfjL
kwZx qoN asmrQ njLr af rhy hn. ijQy kuJ afgU kYptn nUM kursI qoN hyTF
krn leI awzI cotI df jLor lgf rhy sn AuQy AunHF dIaF hux qwk dIaF
kfrgujLfrIaF nUM kYptn dy iek Jtky ny isPr krky rwK idwqf hY. iPlhfl
kyNdr srkfr kol vI kYptn vwlo AuTfey gey ies vwzy kdm kfrn kYptn
ivruwD krn leI kuJ njLr nhIN af irhf. dysL dy bfkI sUibaF aqy bfkI
BfeIvfl pfrtIaF dy dbfa sdkf ho skdf hY ik kyNdr vI kuJ sKq kdm kYptn
pRqI AuTfAuxf pvy. jykr aijhf huMdf hY qF pMjfb dy ihwqF leI AuTfey
gey, ies kdm sdkf pMjfb dy muwK mMqrI kYptn amirMdr isMG di ies muwdy
nUM lY ky blI idwqI jf rhI hY.
Aupr cwlo