muwK KbrF
ilbrl pfrtI vloN “jsvMq isMG rMDfvf
skflrisLp” sQfpq
nklI notF dI Brmfr ny knyzIan krfeIm
ryt vDfieaf
mnuwKI qskrI dy DMdy ‘c qyjLI
brYNptn pfrk ivwc kfmuk CyVKfnI dy
dosL ‘c pulIs nMU sfAUQ eysLIan dI Bfl
dysL qy peI kudrqI afPq bfry kyNdr
gMBIr
kyNdrI srhwdI lokF nUM qurMq
muafvjLF dyvy : amirMdr
ies vfr nihrI pfxI df sMkt sB qoN
gMBIr
Bfrq PfeInl ‘c pfik bfhr
ibjlI imlygI pMjfb nUM
pMjfb muitafr df amrIkf ‘c kql
pr kYptn dI sonIaf nfl mulfkfq nf
ho skI
3 BfrqIaF dI irhfeI dI afs : kuvYqI
kMpnI dI agvfkfr nfl gwlbfq jfrI
ajy vI ierfk jfx leI BfrI idlcspI
hY pMjfbIaF ivc
nfbflg kuVI Aupr hmlf krn qy iqMn
kuVIaF jylH puwjIaF
BfKVf ibafs mYnyjmYNt borz dy cyarmYn iKlfP lok ihq ptIsLn dfier krn
dI cyqfvnI
afsLUqosL dy cyilaF qy iswK jQybMdIaF ‘c tkrfa, Qfxy df iGrfE
sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI df jnrl hfAUs agsq dy pihly pMdrvfVy
ivc
sLRomxI akflI dl (loNgovfl) dy jQybMdk ZFcy df aYlfn
hfeIkort vwloN isLwbU soryn bfry PYslf rfKvF
pMQk morcy dy mYNbrF vwloN BfeI rxjIq isMG dI agvfeI hyT aihm PYsly
ley gey
pUry pMjfb ivc sLfm 6 vjy qoN bfad dukfnF KuwlHIaF vI sn qy bMd vI
ierfk ivc 7 bMdIaF dy isr qoN mOq df pRCfvF iPlhfl tilaf
CuwtI afey aYsw[pI[E[ dy isr dy toty toty kr idwqy
pfbMdIaF dy bfvjUd srkfrI dPqrF ivc
ey[sI[ cwly
pMjfb srkfr ny KfVkUvfd vyly dy krjLy
df muwdf ivwq kimsLn kol AuTfieaf
hirafxf qoN ijwqy sLRomxI kmytI
mYNbrF ny vydFqI nUM mYmorMzm idwqf
ilbrl
pfrtI vloN “jsvMq isMG rMDfvf skflrisLp” sQfpq
trFto (sFJ svyrf) ilbrl pfrtI afP kYnyzf, AuntfrIE
vloN bIqy sLinrcvfr 24 julfeI
 |
|
kMcndIp isMG rMDfvf |
idn sLincrvfr nMU ilbrl pfrtI dy nfiek inwk
inkolfeIz dI 13vIN sflfnf bfrbIikAU pfrtI dOrfn iswK kOm df mfx, ilbrl
dy muwZly afgUaF ivwcoN iewk svrgvfsI sR[ jsvMq isMG rMDfvf dI imwTI
Xfd ivwc skflrisLp df aYlfn krky AunHF nMU sLrDFjLlI ByNt kIqI geI.
ies skflrisLp ivwc Xogdfn pfAux vfilaF ivwc XOrk vYst PYzrl ilbrl
rfeIizMg aYsosIeysLn aqy ilbrl pfrtI afP kYnyzf, AuntfrIE dy nfm
vrnxXog hn. ieh aYlfn sfbkf PYzrl mMqrI sRI afrt aYgltn ny kIqf. ies
mOky, AuntfrIE dy pRImIar zfltn mgYntI, mMqrI zyivwz simdrmYn, mMqrI
ikn zrfeIzn, nvdIp isMG bYNs, sMsdI skwqr gurbKsL isMG mwlI, rxjIq
isMG dUly qoN ielfvf kimAUNtI dy anykF pqvMqy sLfml sn.
afrt aYgltn ny ieh skflrisLp sR[ jsvMq isMG rMDfvf
dy do spuwqr sR[ kMcndIp isMG aqy sR[ ggn isMG rMDfvf nMU pysL kIqy.
ggn rMDfvf ny adfrf sFJ svyrf nMU dwisaf ik AunHF
dy ipqf jI sR[ jsvMq isMG rMDfvf dI Xfd ivwc iewk cYrytybl PfAUNzysLn
sQfpq kIqI jfvygI ijs ivwc ilbrl pfrtI afP kYnyzf aqy XOrk vYst dI
rfeIizMg aYsosIeysLn Xogdfn pfieaf krygI aqy ies qoN ielfvf hor vI
kimAUntIaF vloN Xogdfn pfieaf jfieaf krygf aqy ies coN cMgI pVfeI krn
vfly aqy kimAUntI dI syvf krn vfly nOjuafnF nMU vjLIPy idwqy jfieaf
krngy. AunHF ieh vI dwisaf ik ies PfAUNzysLn dI sYtawp bfry ajy ivcfrF
kIqIaF jfxIaf bfkI hn.
Aupr cwlonklI notF dI Brmfr ny knyzIan krfeIm ryt vDfieaf
aOtvf(aYc ibAuro) kYnyzf ivwc nklI notF dI Brmfr ny
knyzf df krfeIm ryt sMn 2003 ivwc vDf idwqf hY. iewk dhfky bfad ieh
pihlI vfr hY ik iewk sfl ivwc krfeIm ryt 6% viDaf hovy. stYts kYnyzf
dI CpI irport anusfr kYnyzf ivwc nklI notF dI mOjUdgI dy nfl nfl Coty
Coty JgVy ijvyN pRfprtI krfeIm, BMn qoV aqy sLFqI BMg krnI afid cfrjF
sdkf ies ryt ivwc vfDf hoieaf hY. ies qoN ielfvf kYnyzf ivwc kqlF dI
dr 1967 qoN bfad pihlI vfr 7% GtI hY. sMn 2003 ivwc 548 kql hoey sn jo
sMn 2002 qoN 34 Gwt sn. ies qoN ielfvf zrwg ryt ies qoN vI Gwt Bfv 8%
Gitaf hY. stYts kYnyzf dy aMkiVaf anusfr sMn 2003 ivwc knyzIan pulIs
kol 2[5 imlIan kys drj hoey sn ijMnHF ivcoN isrP 12% kys POjdfrI, 51%
jfiedfd sbMDI aqy 37% bfkI jnrl kys sn. jfiedfd sbMDI kysF ivwc kfr
corI, GrF ‘c corI afid kys hn.
stYts kYnyzf anusfr AuntfrIE aqy XUkfn qoN ielfvf
sfry sUibaF ivwc krfeIm ivwc vfDf hoieaf hY. sYskfqUn sUby dy kql ryt
ivwc sB qoN vwD vfDf hoieaf hY ieQy sMn 2002 ivwc 27 kql aqy sMn 2003
ivwc 41 kql hoey hn.
vrnxXog hY ik krfeIm Aupr kfbU rwKx leI Dfrimk
adfiraF df sB qoN vwzf rol mMinaf jfdf hY. Dfrimk adfiraF nMU JgVflU
qbIaqF dy mnuwKF leI Kfs pRogRfm AulIkxy cfhIdy hn qF ik lokF df
mfnisk qxfE Gwt sky aqy Auh koeI krfeIm krn qoN guryjL krn.
Aupr cwlomnuwKI qskrI dy DMdy ‘c qyjLI
aOtvf: (aYc ibAuro) kYnyzf srkfr vloN lgfqfr sKqfeI
krn dy bfvjUd 15,000 dy krIb lok qskrI jLrIey hr sfl kYnyzf ivwc dfKl
huMdy hn. mnuwKI qskrI srkfr dIaF pRmuwK smwisafvF coN iewk hY. iewk
srkfrI not jo akqUbr 2003 ivwc aMqrfly nMU sONipaf igaf sI, anusfr
1998 ivwc aMdfjLn 15 hjLfr lok qskrI krn vfilaF dI mdd nfl kYnyzf
puwjy sn aqy mOjUdf smyHN ivwc vI ieh aMkyVy aijhy hI hn. ivBfg ny
ikhf ik ieh aMdfjLf afAux vfilaF nfl mulfkfqF, pulIs dI CfxbIx aqy glq
dsqfvyjF dI pCfx qoN bfad lgfieaf igaf hY. ieMmIgRysLn mMqrI jUzI sgro
ny ikhf ik mnuwKI qskrIkfrF dI ieh bVI kmInI hrkq hY. dunIaF dy dUsry
mulkF coN lok syP dysL ivwc afAux leI bybfk hn. knyzIan kONsl Pfr
irPUjLI dI numfieMdI jYint izMc ny ikhf afAux vfly bhuqy XQfrQk
irPUjLI hn aqy qskrIkfrF nMU pYsy idMdy hn ikAuNik srkfrI cYnl PylH ho
cuwky hn.
Aupr cwlobrYNptn pfrk ivwc kfmuk CyVKfnI dy dosL ‘c pulIs nMU
sfAUQ eysLIan dI Bfl
brYNptn (sFJ svyrf) brYNptn ivwc kYnzI aqy rdrPorz
qy siQq aYsLhrst pfrk ivwc blIcrF Aupr bYTI aOrq nfl kfmuk CyVKfnI krn
dy dosL ivwc pIl pulIs iewk sfAUQ eysLIan nOjuafn dI Bfl kr rhI hY
ijsdI AUmr 16-22 sfl aqy kwd 6 Puwt dy krIb hY.
bIqy sLukrvfr 23 julfeI 2004 nMU kiQq dosLI ny ies
pfrk ivwc bYTI aOrq nfl pihlF afm gwl bfq sLurU kIqI aqy QoVI dyr bfad
Ausdf nfl bdslUkI krn dI koisLsL kIqI. jdoN aOrq ny Ausdf ivroD kIqf
qF kiQq dosLI ny aOrq nMU Dwkf dy ky hyTF suwt ilaf aqy Aus nfl kfmuk
CyVKfnI krn dI koisLsL kIqI. aOrq ny cIKxf sLurU kr idwqf ijs krky
kiQq dosLI zrdf AuQoN sfeIkl qy svfr ho ky Prfr ho igaf. afly duafly
vsdy lokF ny aOrq dIaF cIKF sux ky ieQoN kiQq dosLI sfeIkl qy jFdf
vyiKaf hY.
aOrq nMU hspqfl iljFdf igaf ijQy AusnMU mfmUlI
zfktrI shfieqf qoN bafd rIlIjL kr idwqf igaf hY.
pulIs not anusfr kiQq dosLI sfAUq eysLIan, Aumr 16-21 sfl kwd 6
Puwt rqf pqlf srIr, Coty vfl aqy Ausny icwtI inwkr aqy icwtI tI[sLrt
p[ihnI hoeI sI. Ausdf sfeIkl bI[aYm[aYks stfeIl icwtf aqy islvr rMg df
sI. agr iksy vI ivakqI nMU iesdI jfxkfrI hovy Auh pulIs nMU
905-453-2121 iekstYNsLn 3460 qy Pon kry.
Aupr cwlo
dysL qy peI kudrqI afPq bfry kyNdr gMBIr
ptnf: pRDfn mMqrI zf[mnmohn isMG ny ajy hVF dI mfr
hyT afey hoey ibhfr nUM hr sMBv mdd dyx df Brosf idwqf pr rfj srkfr dI
ies mMg bfry koeI vfadf nf kIqf ik rfj ivc afDfrI -ZFcy dI muV AusfrI
df aqy pIVqF nUM rfhq phuMcfAux df kMm hwQ lYx leI 7,000 kroV rupey
idwqy jfx. drBMgf,bysurfie, KgVIaF aqy smsqIpur ijLilHaf df hvfeI
srvyKx krn qoN bfad pwqrkfrF nfl gwlbfq kridaF AunFH ny ikhf ‘mY ibhfr
srkfr dI icMqf nUM afpxy pIVqF dy dwK nUM smJdf hf" kyNdr byGr ho gey
lokF dy muV vsyby leI aqy hVFH kfrn qbfh hoey iksfnF nUM lIh qy
ilafAux leI hr sMBv mdd krygf. pRDfn mMqrI ny muwK mMqrI rfbVI dyvI
aqy srkfr dy sInIar aiDkfrIOaF nfl gwlbfq kIqI. ibhfr srkfr vwlo mMgy
gey ivsLysL pYkyj bfry kuJ vI kihx qoN ienkfr kridaF pRDfn mMqrI ny
ikhf ik iek kyNdrI tIm iqMn agsq nUM rfj ivc afvygI aqy hVFH kfrn hoey
nuksfn df jfiejLf lvygI. AunfH ikhf ‘ies moky jo mYN afriQk mdd df
aYlfn krF qF ieh gwl TIk nhI hovygI kyNdr srkfr tIm dIaF isPfrsLF qy
hI aml krygI.
iesy dorfn rfj dy jl sfDn mMqrI jgdfnMd isMG ny ies
smfcfr eyjMsI nUM dwisaf ik muwK mMqrI rfbVIO dyvI dy afDfrI ZFcy dI
muV AusfrI leI aqy rfhq kfrj leI 7000 kroV rupey dy ivwqI pYkyj dI mMg
kIqI hY. zf[mnmohn isMG ny dwisaf ik kyNdr ny komI afPq PMz ivcoN bfhr
nUM 115 kroV rupey dI mdd idwqI hY . zrynyj skImF leI aqy dirafvF dy
kMZy pwky krn leI pihlF hI idwqy hoey hn . srkfr ieMnFH dI Xog vrqoN
kry. mYnUM pqf sI rfj ivc hVFH dI smwisaF gMBIr hY pr swcI gwl qF ieh
hY ik mYnUM ieh nhI sI pqf ik smwisaf eynI gMBIr hY. mYN asl ivc pihlF
afAuxF cfhuMdf sI pr mYnUM dwisaf igaf ik myry ieQy afAux nfl srkfrI
msLInrI nUM sfrf iDafn myry dory dI iqafrI krn vwl dyxf pvygf.
AunFH ny dwisaf ik nypfl ivcoN inkldy dirafvF kfrn
ibhfr dy AuqrI ijLilHaf ivc aksr afAuNdy hVFH df sQfeI hwl lwBx leI
srkfr gMBIrqF nfl kMm kr rhI hY . nypfl srkfr ny spqkosI pRfjYkt nUM
pRvfngI dy idwqI hY aqy cflU ivwqI sfl ivc ies mMqv leI 29 kroV rupey
rfKvyN kIqy gey hn. ieh rkm srvyKx krn leI aqy kfTmMzU ivc dPqr KolHx
leI vrqI jfvygI . ‘AunFH ny ikhf ‘ibhfr ivc hVFH df sQfeI hwl ieh hY
ik nypfl ivcoN inkly dirafvF qy Aucy zYm Ausfry jfx aqy ibhfr ivc
nihrF dI sfP sPfeI kIqI jfvy.
iek svfl dy jvfb ivc pRDfn mMqrI ny ikhf mYnUM pqf
hY ik iksfnF df sB qoN vwD nuksfn hoieaf hY pr KyqI krjLy mfP krn df
PYslf irjLrv bYNk hI kr skdI hY aqy ieh bYNk afpxy nymF anusfr kMm
krdI hY. bYNk krijLaF dI muVvfeI df kMm awgy pf skdI hY. AunfH ny gYr
-srkfrI sMsQfvF qy lokF nUM ikhf ik Auh pIVqF dI mdd leI awgy afAux.
AunfH ny ibhfr srkfr nUM nsIhq kIqI ik Auh hVF dI rokQfm leI rfKvyN
400 kroV rupey dI Xog vrq kry. rfbVI dyvI KusL ibhfr dI muwK mMqrI
rfbVI dyvI ny ivsLvfs pRgt kIqf hY ik pRDfn mMqrI ibhfr nUM pUrf
sihXog dyxgy. AunFH ny dwisaf ik AunFH ny pRDfn mMqrI nUM hVFH dI
siQqI bfry dws idwqf hY . AunFH ny kyNdr dI sLlfGf kridaF ikhf ik
vrqmfn kyNdrI srkfr dy qihq ibhfr Auwjl BivwK vwl vwD irhf hY
Aupr cwlo
kyNdrI srhwdI lokF nUM qurMq muafvjLF dyvy : amirMdr
nvIN idwlI: pMjfb dy muwK mMqrI kYptn amirMdr isMG
ny awj kyNdrI rwiKaf mMqrI pRxv muKrjLI nfl AunFH dy dPqr ivKy mulfkfq
kIqI aqy rfj dy srhwdI ielfikaF dy vsnIkF leI AunFH dI Psl aqy mjLdUrI
dy hoky nuksfn dI pUrqI leI 33[80 kroV rupey dy muafvjLy dI rkm qurMq
jfrI krn dI mMg kIqI. srhwdI ielfikaF dy vsnIkF leI qurMq muafvjLAy df
mfmlf AuTfAuNdIaF kYptn amirMdr isMG ny ikhf ik PojI pRsfsn vwlo ajy
qwk muafvjLy dIaF sLrqF nUM aMiqm rUp nf idwqy jfx kfrn kyNdr srkfr
vwlo ajy ieh rkm jfrI kIqI jfxI hY . AunFH rwiKaf mMqrI nUM bynqI kIqI
ik pRBfivq lokF nUM rfhq dyx leI ieh rfsLI ijMnI CyqI sMBv ho sky jfrI
kIqI jfvy. AunFH ny srhwdI KyqrF qoN PojI jvfnF dI BrqI df muwdf vI
AuTfieaF qy BrqI leI rvfieqI 45 PIsdI aMkF dI sLrq nUM Gtf ky 33 PIsdI
aMk qy ilaFdf jfvy.
sfbkf PojIaF dIaF pqnIaF leI pYnsLnrI PfieidaF dI
iek hor mMg AuTfAuNidaF AunFH dwisaF ik syvfmukqI moky sfbkf PojIaF
nUM Poj qoN pYnsLn imldI hY aqy isvl ivc BrqI AuprMq AunFH nUM AuQON
vDIk mYnsLn imldI hY . pr pYnsLnr dI moq ho jfx dI sUrq ivc ivDvf df
isrP iek pYnsLn qy hI hwk rih jFdf hY AunFH ikhf ik ieh jfiejL nhI hY
ikAuNik ivDvf nUM pqI dI moq AuprMq qF hor vDyry shfieqf dI loV huMdI
hY . AunFH rwiKaf mMqrfly qoN ieh dovy pYnsLnF jfrI rwKx dI ivvsQf dI
mg vI kIqI. dysL ivc luiDafxf ivKy afpxI qrFH dy bxn vfly pihly jMgI
ajfiebGr leI grFt dI mMg dy sbMD ivc kYptn amirMdr isMG ny dwisaf ik
pMjfb srkfr smUh bhfdr jvfnF nUM iek sLrDfjlI vjoN iek komFqrI imafr
df jMgI ajfiebGr luiDafxf ivKy bxf rhI hY . kyNdr srkfr ies gYlrI leI
ieko vfr 4[50 kroV rupey dI gRFt jfrI krky iek ieiqhfsk Xfdgfr ivc
afpxf Xogdfn pfey.
Aupr cwlo
ies vfr nihrI pfxI df sMkt sB qoN gMBIr
cMzIgVH: pMjfb ivc do dhfikaF qoN vI vwD smyN bfad
nihrI pfxI df gMBIr sMkt afieaf hY. ies nfl KyqI leI hI musLkl nhI
afey sgoN pyNzU aqy sLihrI Kyqr ivc pIx vfly pfxI dI smwisaF vD geI hY
. jykr agly idnF ivc hflq iesy qrFH hI rhI qF aYmrjMsI XojnF lfgU krnI
pY skdI hY. ieh mokf hor vI Kqrnfk hY jdoN grm iKaflI DVy ies mfmly
nUM dirafeI pfxIaF dI vMz nfl joV ky pysL kr rhy hn . ies hflq ivc
sqluj Xmunf ilMk nihr df mfmlf awg qy qyl pfAux vrgf sfbq ho skdf hY.
BrosyXog sUqrF muqfibk rfj dy KuPIaf ivBfg ny ies
qrFH dI iek irport pMjfb dy muwK mMqrI amirMdr isMG nUM pysL kIqI hY .
ieh ikhf igaf hY ik jykr ilMk nihr bfry PYslf pMjfb dy iKlfP jFdf hY
qF ies df lfB grm iKaflI DVy AuTfAux dI koisLs krngy. pMjfb ivc ilMk
nihr df muwdf afAux nfl hI hflfq ivgVny sLurU hoey sn. ies irport ivc
akflI moricaF df vI ijLkr kIqf igaf hY . muwK mMqrI pihlF hI ies bfry
kyNdr nUM sfvDfn kr cuwky hn . ies smyN srkfr ny pIx vfly pfxI df
pRbMD krn leI pMj kroV rupey jfrI kIqy hn . ieh pYsf izptI kimsLnrF
rfhIN ByijaF jf irhf hY . muwK mMqrI ny aiDkfrIaF nUM siQqI dy tfkry
leI hdfieqF dy idwqIaF hn. ipMzF ivc qF pfxI dy nlky vI KusLk hox lwg
gey hn . hVH rokx leI bxy kMtrol rUm hux sokf pIVHq lokF leI kMm
krngy. KyqI ivBfg ny siQqI qy njLr rwKx leI ivsLysL sYl kfiem kIqf hY.
ies qoN pihlF vI 2002 ivc rfj dy lokF nUM soky df
sfhmxf krnf ipaf sI. pr Aus vyly nihrI pfxI dI splfeI ies sfl nflo
ibhqr sI. monsUn PylH hox kfrn ijQy iksfnF nUM musLkl df sfhmxf krnf
pY irhf hY AuQy nihrI pfxI dI Gft kfrn siQqI hor vI ivgV geI hY . ies
vyly rfj dIaF nihrF ivc smrQf dy mukfbly awDf pfxI hY .
Aupr cwlo
Bfrq PfeInl ‘c pfik bfhr
koloNbo: afKrI 3 EvrF ivc sLfndfr gyNdbfjI aqy lMby
smyN qoN bfad Pfrm ivc prqy virMdr sihvfg dy hrPnmolf pRdrsLn dy dm qy
Bfrq ny awj rfq byhwd romFck supr lIg mYc ivc myjLbfn sRIlMkf dI tIm
nUM 4 doVF nfl hrf ky eysLIaF kwp tUrnFmYNt ivc afpxI QF bxf leI ijQy
Aus df mukfblf muV myjLbfn tIm sRIlMkf nfl hI hovygf. Bfrq dI ies
romFick ijwq dy nfl hI pfiksqfn eysLIaF kwp qoN bfhr ho igaf.
Bfrq ny pihlF bwlybfjLI krdy hoey 50 EvrF ivc 6
ivktF qy 271 doVF bxfeIaF sn ijs dy juafb ivc sRIlMkf dI tIm pUry 50
EvrF ivc 9 ivktF qy 267 doVF hI bxf skI. jLhIr Kfn df afKrI Evr Bfrq
leI iksy vrdfn qo Gwt nhI irhf ijs dy dm qy AunF ny muwZly spYl ivc
Krfb gyNdbfjLI dI ksr pUrI krdy hoey mYc Bfrq dI JolI ivc pf idwqf.
Aupr cwlo
ibjlI imlygI pMjfb nUM
nvIN idwlI: kyNdr srkfr ny awj pMjfb nUM BfrI rfhq
phuMcfAuNidaF Brosf idvfieaf ik pMjfb ivc ibjlI sMkt dy hwl leI idwlI
qy mwD pRdysL qoN ibjlI idwqI jfvygI. pMjfb srkfr dy sUqrF ny dwisaf
ik kyNdr srkfr ny pUrf Brosf idvfieaf hY ik pMjfb df ibjlI sMkt Kqm kr
idwqf jfvygf. idwlI aqy mwD pRdysL dy sB qoN vwD ruJyvyN vfly smyN qoN
bcI vfDU ibjlI pMjfb nUM idwqI jfvygI. sUqrF ny dwisaf ik pMjfb ies
smyN rojLfnF 3 kroV 28 lwK XUint ibjlI dy sMkt nfl jUJ irhf hY. ies
ivc idwlI qoN rojLfnF iek kroV XUint dI mdd iml skdI hY . pMjfb keI
hor kdmF nfl hI ieh sMkt hwl kr irhf hY . ijMnFH nfl hflfq suDfrn aqy
PslF bcfAux ivc mdd imlygI. sUqrF ny dwisaF ik pMjfb nUM rfjsQfn dy
pRmfxU AurjF plFt qy aqy ihmfcl qoN afpxf ihwsf nhI iml irhf. kyNdr ny
ieMnFH dohF rfjF nUM vI ies bfry pwqr ilwKx df Brosf idqf hY. pMjfb dy
muwK mMqrI kYptn amirMdr isMG ny kwlH kyNdrI ibjlI mMqrI pI[aYm[seId
nfl mulfkfq kr ky pMjfb df ibjlI sMkt hwl krn ivc mdd dI apIl kIqI sI.
ies qoN pihlF pMjfb dy muwK mMqrI kYptn amirMdr
isMG ny awj kyNdrI rwiKaf mMqrI sRI pRxv muKrjI nfl AUnFH dy dPqr ivKy
mulfkfq kIqI aqy rfj dy srhwdI ielfikaF dy vsnIkF leI AunFH dI Psl aqy
mjLdUrI dy hoey nuksfn dI pUrqI leI 33[80 kroV rupey dy muafvjLy dI
rkm qurMq jfrI krn dI mMg kIqI . srhwdI ielfikaF dy pIVq vsnIkF leI
qurMq muafvjLy df mfmlf AuTfAuNidaF kYptn amirMdr isMG ny ikhf ik PojI
pRsLfsn vwlo ajy qk muafvjLy dIaF sLrqF nUM aMiqm rUp nf idwqy jfx
kfrn kyNdr srkfr vlo ajy ieh rkm jfrI kIqI jfxI hY . AunfH rwiKaF
mMqrfly nUM bynqI kIqI ik pRBfivq lokF nUM rfhq phuMcfAux leI ieh rkm
ijMnHI CyqI sMBv ho sky, jfrI kIqI jfvy.
Aupr cwlo
pMjfb muitafr df amrIkf ‘c kql
rfhoN : nvFsLihr dy ipMz isMblI dI ivafhuqf muitafr
jiqMdr kor pqnI jsivMdr isMG df amrIkf ivKy bIqy idnIN kql ho igaf.
bIqy sLnIvfr dupihr dy 11 vjy AunFH dy invfs eIlf nhU mtrIn anfhIm
sLihr ivKy sskfr kIqf igaf. muhwlf phfV isMG rfhoN dy vsnIk suwcf isMG
pfblf ny dwisaf ik jiqMdr kor dy shury Gr qoN tYlIPon afieaf ik jiqMdr
kor dI lfsL invfs dy krIb zyZ so iklomItr dUr sVk dy iek ivrfn ihwsy
‘co imlI . amrIkf dI puls ies nUM luwt -Koh dI vfrdfq dws rhI hY. ies
df isrP 4 sfl pihlF rfhoN ivKy ivafh kIqf igaf sI. lVkI dy mfqf ipqf
qy sfrf irsLqydfr amrIkf ivc rih irhf sI.
Aupr cwlo
pr kYptn dI sonIaf nfl mulfkfq nf ho skI
jlMDr : pMjfb dy muwK mMqrI kYptn amirMdr isMG
ijhVy ipCly do idnF qoN idwlI ‘c zyry lfeI bYTy hn dI awj vI kFgrs
pRDfn sRImqI sonIaF gFDI nfl mulfkfq nhIN ho skI. pfxIaF dy muwdy qoN
jdoN df pMjfb ny nvF kfnUMn ( pMjfb trmInysLn aYkt ) bxfieaf hY ,AuNdo
qoN kFgrs pRDfn qoN hfeI kmFz dI muwK mMqrI kYptn amirMdr isMG nfl
nfrfjLgI cwlI af rhI hY.
awDI rfq iek tI[vI cYnl nfl gwlbfq kridaF kYptn
isMG ny ikhf ik pfxIaF df muwdf pMjfb dy lokF dIaF BfvnfvF nfl juiVaF
hoieaf hY qy ieh bhuq hI sMvydnsLIl hY . ies nUM njLr aMdfj nhI kIqf
jf skdf hY qF pMjfb dy hflq ivgV skdy hn . ies leI ies muwdy nfl bhuq
hI smJ soc ky nijwiTaF jfxf cfhIdf hY. isafsI ivsLlysLkF df kihxf hY
ik kYptn ny aijhf kih ky kFgrs hfeI kmfn nUM iek qrFH dI gwuJI icqfvnI
hI dy idwqI hY jo ik AunFH nUM muwK mMqrI dy ahudy qoN vwK kIqf igaF
qF keI smwisafvF KVIaF ho skdIaF hn. kFgrs hfeI kmFz pfxIaF dy muwdy
qy ksUqI PsI hoeI hY. kFgrs hfeI kmFz hirafxy dy ihwqf nUM vI njLr
aMdfj nhI krnI cfhuMdI,ijQy asYNblI coxF hox ‘c isrP 5-6 mhIny rihMdy
hn . lok sBf coxF dorfn kFgrs nMU hirafxy dIaF 10 sItF ivco ies awDI
nUM Cwz ky bfkI sfrIaF sItF qy kbjLf kr ilaf sI. kFgrs hfeI kmfn afpxI
ies ijwq nUM ijAU df iqAU hI rwKxf cfhuMdI hY ies krky Auh ies muwdy
qy bhuq sfvDfnI vrq rhI hY qy kfhlI nhI krnf cfhuMdI.
Aupr cwlo
3 BfrqIaF dI irhfeI dI afs : kuvYqI kMpnI dI agvfkfr
nfl gwlbfq jfrI
nvIN idwlI; ierfk ivc agvf kIqy gey 3 BfrqIaF nUM
agvfkfrF kolo shI -slfmfq nUM agvfkfrF kolo shI -slfmq CuzvfAux leI
awj vI srkfr dy Auwc pwDrI sMkt -pRbMDk gruwp dI mIitMg ivc qfjLf
siQqI df jfiejLf ilaf igaf qy AunfH dI irhfeI dI apIl vI kIqI geI.
bMdIaF dy kuvyqI rojLgfrdfiqaF ny vI agvfkfrF nfl gwlbfq jfrI rwKI.
agvfkfrF ny bMdiaF dy isr klm kr dyx dI smF hwd aximwQy smyN leI vDf
idwqI hY ,ijs kfrn hfl dI GVI AunFH dI jfn nUM Kqrf tilaF hoieaf hY.
sMkt pRbMDk kmytI dy muKI ivdysLI rfj mMqrI eI[aihmd
ny AunFH nUM CuzvfAux leI XqnF ivc ilaFdI geI qyjLI
dI rosLnI ivc siQqI dI nvyN isirE smIiKaf kIqI. sRI aihmd ny afs
pRgtfeI ik agvfkfrF nfl cwl rhI gwlbfq dy hF pwKI iswty inklxgy. 3
imsrI qoN iek kInIaf df nfgirk vI agvf kIqy hoey hn.
Aupr cwlo
ajy vI ierfk jfx leI BfrI idlcspI hY pMjfbIaF ivc
jlMDr: ies smyN jd ik ierfk ivc bMdI bxfey gey iqMn
BfrqIaF nfl sbMDq KbrF nfl aKbfrF BrIaF peIaF hn pr ies dy bfvjUd
pMjfbIaF ivc ierfk jfx dI idlcspI Gt nhI hoeI hY. vwzI igxqI ivc
pMjfbI zrfeIvr vjoN mwD -pUrb dy dysLF Kfs kr ky ierfk jfx leI vIjLy
lYx leI jlMDr qy cMzIgVH ivc srgrm hn . Auh koeI vI Kqrf muwl lYx leI
iqafr hn. doafbf Kyqr ivcoN hjLfrF lok KfVI dy dysLF ivc gey hoey hn .
hrdyv isMG ny cMzIgVH dy pfsport dPqr dy bfhr ikhf ik asIN ierfk jf ky
Kqrf muwl lYx leI iqafr hF. jy sfzI iksmq sfQ dyvygI qF asI vDIaF
ijLMdgI ibqf lvFgy . iek hor ivakqI suKdyv isMG ny ikhf ik mYN kUvYqI
kMpnI ivc kMm lYx leI 80 hjLfr rupey idqy hn .
Aupr cwlo
nfbflg kuVI Aupr hmlf krn qy iqMn kuVIaF jylH
puwjIaF
hFgkFg: iek nfbflg kuVI nUM nMgf krn aqy Aus dI
CfqI Aupr bldI hoeI isgrt lfAux dy dosL ivc 16 sflF dI kuVI nUM jylH
ByijaF igaf hY. do hor kuVIOaF nUM iek hor kuVI Aupr Gfqk hmlf krn leI
ies mhIny aKIr ivc sjLf idwqI jfvygI. sUqrF anusfr ies 90 imMtF dI
Gtnf ivc kuVI dIaF nMgIaF qsvIrF iKwcIaF geIaF aqy Aus dy Aupr ipsLfb
zol idwqf igaf. ieh hmlf Audo kIOqf igaf jdoN ies dI isLkfr kuVI ny
AunFH nUM kiQq qor qy mUMh icVfieaf sI. AunFH ny kuVI nUM Tuwzy mfry
aqy Aus dy vfl vI kwt idwqy. Pyr AunFH Aus dy kwt ky Cyk pf idqy aqy
iek isgrt bfl ky Aus dI CfqI Aupr lfeI. Pyr AunFH kuVI nUM kwpVy
Auqfrn leI mjLbUr kIqf aqy Aus dIaF ngn PotoaF vI iKwcIaF. adflq ny
iqMnF hmlfvr kuuVIaF nUM dosLI mMndy hoey AunFH nUM inaFiek ihrfsq ivc
Byj idwqf hy.
Aupr cwlo
BfKVf ibafs mYnyjmYNt borz dy cyarmYn iKlfP lok ihq
ptIsLn dfier krn dI cyqfvnI
luiDafxf:- pMjfb sUby aMdr pYdf hoey ibjlI sMkt leI
iswDy qor Auqy ijLMmyvfr BfKVf ibafs mYnjmYNt borz dy cyarmYn iKlfP
jykr srkfr ny 15 idnF dy aMdr koeI aYksLn nhI ilaF qF lok ihwq ptIsLn
dfier krFgy.ieh cyqfvnI awj ieQy ivMg sLRomxI akflI dl (a) dy komIO
pRDfn jQydfr blivMdr isMG bYNs aqy luiDafxf smfl skYl mYnUPYkcrjL
aYsLosIeysLn dy jnrl skwqr jgbIr isMG soKI ny sFJy qor Auqy pwqrkfrF
nfl gwlbfq kridaF idwqI. ieMnFH afgUaF ny dwisaf ik BfKVf ibafs
mYnyjmYNt borz df mojUdf cyarmYn afr[aYs[aYs df smrQk hY ik ies
aiDkfrI ny lok sBf coxF smyN Bfjpf nUM idwlI aMdr rfjsI lfB AuTfAux df
mokf pRDfn krn leI pMjfb dI ibjlI nUM hirafxf qy idwlI sUibaF nUM
vyicaf aqy stor kIqy pfxI nUM vI iek sfijsL qihq pfiksqfn nUM Cwz
idwqf. ijs kfrn awj pMjfb sUby aMdr BfrI ibjlI sMkt pYdf hoieaf ,ies
nfl pMjfb df AudXog qy KyqIbfVI burI qrFH pRBfivq hoieaf hY.
jQydfr bYNs qy soKI nUM jdoN pwqrkfrF ny ieh svfl
puwiCaf ik qusI ieh ikhVy qwQf dy afDfr Ayuqy kih rhy ho ik Aukq
cyarmYn pMjfb dy ibjlI sMkt leI ijLMmyvfr hY. qF AunFH ies dy jvfb ivc
spwsLt kIqf ik ies sMbMD ivc swcfeI jfxn leI iek pMj mYNbrI Koj kmytI
df gTn kIqf igaf sI ijs ivc pfrtI dy afgU qy AudXog nfl sbMDq sLKsIaqF
nUM sLfml kIqf igaf. ies Koj kmytI vwlo qwQf dI bfrIkI nfl pVqfl krn
Auqy ieh swcfeI sfhmxy afeI ik Aukq cyarmYn hI ibjlI sMkt leI
ijLMmyvfr hY. ieMnFH afgUaF ny ikhf ik hux svfl ieh hY ik BfKVf zYm
ijs dI surwiKaf pwDr 1675 Puwt hY ivcoN pfxI pfiksqfn dysL nUM ikAuN
aqy iks sfijsL jF iks dy hukmF qihq Cwizaf igaf, ies smuwcy mfmly dI
Auwc pwDrI jFc krvfeI jfvy. s[soKI ny ijLMmyvfr sMbMDq aiDkfrI dy
iKlfP dysL DrohI df kys drj kr ky sKq qoN sKq sjLf dyx dI purjLor mMg
kIqI qF jo BwivK ivc pMjfb vfsI iksfn AudXog, mjLdUr vrg ies qrFH dy
sMkt qoN bc skdf.
Aupr cwlo
afsLUqosL dy cyilaF qy iswK jQybMdIaF ‘c tkrfa, Qfxy
df iGrfE
jlMDr :- ies ijLlHy ivcly cricq Dfrimk afgU
afsLUqosL dIaF srgrmIaF bMd krvfAux nUM lY ky pMjfb dIaF iswK rfjnIiqk
pfrtIOaF aqy jQybMdIaF vwloN ivwiZaf sMGrsL awj Aus vyly gMBIr ruK
aKiqafr kr igaf jdoN afsLUqosL dy cyilaF qy iswK jQybMdIaF dy kfrkuMnF
ivwc tkrfa ho igaf.
dyr sLfmIN vfprI ies Gtnf kfrn jlMDr sLihr dy ies
dy afs pfs dy ielfikaF ‘c qxfa hY. Kbr ilKy jfx qwk sYNkVy lokF ny
Qfxf zvIjLn nMbr-2 df iGrfE kIqf hoieaf sI. iswK jQybMdIaF dI hMgfmI
mIitMg ‘c sLRI akfl qKq sfihb dy jQydfr igafnI joigMdr isMG vydFqI vI
phuMcy hoey sn. JVp AunHF dy afAux qoN pihlF hI ho geI sI. pulIs ny
afsLUqosL dy iek cyly nUM igRPqfr kr ilaf, do Bwjx ‘c sPl rhy. ies
lVfeI dOrfn do ivakqI jLKmI ho gey. jQydfr akfl qKq dy phuMcx qoN
pihlF hI AuQy Kll pY igaf. sUqrF dI jfxkfrI anusfr jdoN iswK jQybMdIaF
gurduafrf bfbf bMdf isMG bhfdr sfihb dy aMdr mIitMg kr rhIaF sn qF
AuQy iqMn ivakqIaF nUM sLwkI hflq ivc GuMmidaF dyiKaf igaf. ieQy hI
ienHF iqMn iswK nojvfnF qy gMzfsy aqy qyjLDfr hiQafrF nfl hmlf kr
idwqf. ies qoN bfad siQqI gMBIr bx geI. QoVHy smyN bfad hI sLRI akfl
qKq sfihb dy jQydfr igafnI joigMdr isMG vydFqI vI phuMc gey. sLwk ieh
vI pRgt kIqf jf irhf hY ik ieh sLwkI ivakqI jQydfr akfl qKq qy hI hmlf
krn afey sn
mIitMg ivc hfjLr ivakqIaF ny PurqI nfl iek hmlfvfr
nUM mOky qy hI PV ilaf ijs dI pCfx gurmIq isMG vjoN hoeI hY. ieh vI
pqf lwgf hY ik ies PVy gey ivakqI dI jyb ivcoN idivaf jXoqI sMsQf df
kfrz vI brfmd hoieaf hY. ies igakqI nUM puils ny igRPqfr kr ilaf hY.
jdoN ik ies dy do hor sfQI Bwjx ivc sPl rhy. awj dI ieh Gtnf ijvyN hI
sLihr ivc jMgl dI awg vFg PYlI, lok Gtnf vflI QF qy iewkTy ho gey.
sLihr ivc siQqI qxfa vflI bx geI. pulIs dy iZwly rvweIey nUM dyKidaF
lok Qfxf zvIjLn nM:2 awgy iewkTy hoxy sLurU ho gey. dyr rfq qwk lok
Qfxy awgy Drnf mfr ky bYTy rhy. lok mMg kr rhy sn ik kiQq hmlfvrF
ivruwD ierfdf kql aqy bfbf afsLUqosL ivruwD sfijsL df mukwdmf drj kIqf
jfvy.
bfbf bMdf bhfdr gurduafrf sfihb ijQy iswK jQybMdIaF
dI mIitMg ivc Kflsf imsLn kONsl dy muKI bfbf idlbfg isMG, iswK
stUzYNts PYzrysLn dy pRDfn gurcrn isMG gryvfl, Kflsf pMcfieq dy crnjIq
isMG cMnI qoN ibnF gurbKsL isMG, jsivMdr isMG aYzvokyt qy sLRomxI
kmytI mYNbr hfjLr sn.
Aupr cwlo
sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI df jnrl hfAUs agsq dy
pihly pMdrvfVy ivc
luiDafxf (qijMdr isMG:- sLRomxI gurduafrf pRbMDk
kmytI dI jnrl cox qoN bfad sLRomxI kmytI dy mYNbrF df jnrl hfAUs agsq
dy pihly pMdrvfVy ivc bulfieaf jfvygf. gurduafrf aYkt anusfr sLRomxI
kmytI dI jnrl cox hox qoN bfad iek mhIny dy aMdr sLRomxI kmytI dy
mYNbrF jnrl hfAUs bulfAuxf lfjLmI huMdf hY. ies jnrl hfAUs ivc izptI
kimsLnr aMimRqsr aqy gurduafrf juzIsLIal kimsLn df hoxf jLrUrI hY.
izptI kimsLnr dI ingrfnI hyT hfAUs dI kfrvfeI cldI hY. iesy hfAUs ivc
sLRomxI kmytI dy pRDfn aqy ahudydfr cuxy jFdy hn, nfl hI nvyN mYNbr
nfmjLd kIqy jFdy hn.
julfeI 11 nUM hoeIaF sLRomxI kmytI dIaF jnrl coxF
ivc 167 mYNbr cox ijwq ky afey hn. 170 mYNbrF dy hfAUs ivc iqMn mYNbrF
dI cox pRikiraf pUrI nhIN ho skI. pMjfb, hirafxf, ihmfcl, jMmU-ksLmIr
qoN cuxy gey. 167 mYNbrF ivcoN 132 mYNbr sLRomxI akflI dl bfdl DVy nfl
sbMDq hn. 21 mYNbr pMQk morcf nfl, 7 mYNbr afjLfd aqy 7 mYNbr hirafxf
qoN afjLfd ijwq ky afey hn. iek jnrl hfAUs ivc iswKF dI imMnI
pfrlImYNt dy pRDfn aqy ahudydfrF dI cox hoxI hY. 15 nvyN nfmjLd mYNbrF
ivc 5 pMjfb aqy 10 dysL dy dUsry sUibaF qoN ley jfxy hn.
iswKF dI imMnI pfrlImYNt dI pRDfngI dI kqfr ivc sLRomxI gurduafrf
pRbMDk kmytI dy iqMn sfbkf pRDfn jQydfr jgdyv isMG qlvMzI, pRo: ikRpfl
isMG bzUMgr, bIbI jfgIr kOr qy aYkitMg pRDfn rih cuwky suKdyv isMG BOr
sLfml hn.jQydfr jgdyv isMG qlvMzI dy pRDfngI dy kfrjkfl ivc do bVy
aihm PYsly hoey sn. iek eI[tI[sI[ cYnl qoN sLRI drbfr sfihb qoN svyry
sLfm gurbfxI df iswDf pRsfrn aqy dUjf sLROmxI gurduafrf kmytI dy aDIn
cwl rhy gurU rfmdfs mYzIkl kflj qy zYNtl kflj nUM pMjfb srkfr vwloN
Gwt igxqI drjf idvfAuxf. iesy kfrjkfl ivc isMG sfihb nUM bhfl krnf aqy
gurU rfmdfs mYzIkl kflj dIaF PIsF df bkfieaf pYsf akflI lIzrF pfsoN
vfps lYxf crcf ivc sI.
Aupr cwlo
sLRomxI akflI dl (loNgovfl) dy jQybMdk ZFcy df aYlfn
cMzIgVH :- sLRomxI akflI dl (lONgovfl) dy jQybMdk
ZFcy df aYlfn kr idwqf igaf hY. dl dy 23 ahudydfr, 21 kfrjkfrnI mYNbr,
ijLlHf pRDfn aqy jnqk jQybMdIaF dy pRDfnF dy nF aYlfny gey hn. ieh
aYlfn sLRomxI akflI dl(lONgovfl) dy pRDfn pRo: pRym isMG cMdUmfjrf ny
awj ieQy pRYsw kfnPrMs ivc kIqf. krnl jsmyr isMG bflf, bfbf guridafl
isMG bydI, srbjIq isMG virafxf aqy rxjIq isMG duMmxf nUM sInIar mIq
pRDfn, sLRI suirMdr isMG DUrI, suKdrsLn isMG Bolf, hrBjn isMG
huisLafrpur, krnYl isMG BfvVf, bhfl pwtI aqy kuldIp isMG ZOs nUM mIq
pRDfn bxfieaf igaf hY.
sLRI bldyv isMG mfn nUM skwqr jnrl, sLRI ieMdrjIq
isMG jLIrf, nirMdrpfl isMG huMdl aqy suKvMq isMG DnOlf nUM jnrl skwqr,
sLRI ieMdr mohn lKmIrvflf, jgjIq isMG gfbf, nirMdr isMG itvfxf nUM
jQybMdk skwqr, sLROmxI gurduafrf pRbMDk kmytI dy mYNbr hrdIp isMG
muhflI nUM skwqr, hrpfl isMG qy ieMdr isMG rfhIN nUM pRcfr skwqr qy
qyijMdr isMG jlMDr nUM pRYsw skwqr, hrIpfl isMG nUM KjLfncI aqy krnYl
isMG mfn nUM jfieMt skwqr bxfieaf igaf hY.
AunHF ikhf ik mfstr lfB isMG nUM ropV, BrpUr isMG
rfijMdgVH nUM PiqhgVH sfihb, krnYl isMG krqfpur nUM pitaflf, ksLmIr
isMG kiVafl nUM sMgrUr, hrpfl isMG imwTU nUM biTMzf, ihMmq isMG aqlf
nUM mfnsf, jgjIq isMG kohlI nUM mukqsr, suKcYn isMG qlvMzI nUM
iProjLpur, krm isMG DflIvfl nUM PrIdkot, gurpRqfp isMG Kosf nMU mogf,
gurByj isMG nUM abohr, hrdIp isMG zugrI nUM jlMDr idhfqI, bhfdr isMG
nUM jlMDr sLihrI, sqpfl isMG bzflI nUM aMimRqsr, amrIk isMG TyTrky nUM
gurdfspur, jsivMdr isMG blIeyvfl nUM luiDafxf aqy divMdr isMG nUM
cMzIgVH dy pRDfn Qfipaf igaf hY.
sLRI rxDIr isMG rwKVf nUM XUQ akflI dl, amrIk isMG
KlIlpur nUM iksfn dl, ieMdrjIq kOr DUrI nUM iesqrI dl, mfstr imwTU
isMG nUM krmcfrI dl, pRIqm isMG hol nUM dilq PrMt, XsLpfl grg nUM vpfr
mMzl, kuMdn isMG nfgrf nUM lIgl sYlw aqy suKbIr isMG ablovfl nUM
bfjLIgr sYlw df pRDfn inXukq kIqf igaf. ahudydfrF qoN ielfvf 21 mYNbrI
vrikMg kmytI ivc sLRI snmuK isMG moKf, hrnyk isMG Gwgf, myvf isMG BMgU
rfjpurf,nwCqr isMG iZwloN, ksLmIr isMG, bcn isMG sPyVf, surjIq isMG
bopfrfey, gurdIp isMG sMgrUr, gursLrn isMG sihMsrf, rfijMdr isMG
agfrf, jIq isMG lwKIaf rfjsQfn, rfxf pRqfp isMG, gurmyj isMG bfhrvflI,
gujr isMG ToTgVH, gurmIq isMG lohgVH, mlUk isMG PfijLlkf, sLmsLyr isMG
quMgF, nfrMg isMG lfzyvfl, pRym isMG kMbojL, qfrf isMG aMtfl aqy
ajfieb isMG nUM sLfml kIqf igaf hY.
pRo: cMdUmfjrf ny ikhf ik sLRomxI akflI
dl(loNgovfl) mrhUm sMq hrcMd isMG loNgovfl dI brsI 20 agsq nUM
loNgovfl ivc vwzy pwDr qy mnfeygf. ies sbMD ‘c dl dy nvyN ahudydfrF dI
pihlI mIitMg pihlI agsq nUM PiqhgVH sfihb dy gurduafry ivc hovygI.
AunHF dosL lfieaf ik sLRomxI akflI dl dy pRDfn pRkfsL isMG bfdl dI
agvfeI vflf dl iswKI isDFqF nUM Cwz ky BfeI BqIjfvfd qy irsLqydfrF df
dl bx igaf hY. AunHF dfavf kIqf ik AunHF df dl iswK isDFq anusfr
cwlygf. AunHF ny kuJ iswK buwDIjIvIaF vwloN sMq loNgovfl nUM gwdfr
kihx dI sKq inKyDI kridaF ikhf ik rfjIv lONgovfl smJOqy ‘c rfj dy
pfxIaF dI rfKI kIqI geI sI ies leI sMq ivruwD dUsLxbfjLI jfiejL nhIN.
iek suafl dy juafb ivc AunFH ikhf ik sLRomxI
gurduafrf pRbMDk kmytI dy mYNbr sLRI krnYl isMG pMjolI nUM ies krky
ahudydfrF ivc sLfml nhIN kIqf igaf ikAuNik Aus nUM sLRomxI gurduafrf
pRbMDk kmytI dI ijMmyvfrI sONpI geI hY. pRYsw kfnPrMs ‘c sfbkf mMqrI
bldyv isMG mfn ny vI ivcfr pysL kIqy.
Aupr cwlo
hfeIkort vwloN isLwbU soryn bfry PYslf rfKvF
rFcI :- JfrKMz hfeIkort ny JfrKMz mukqI morcf vwloN
afpxy muKI qy sfbkf kyNdrI mMqrI isLbU soryn iKlfP hyTlI adflq vwloN
jfrI igRPqfrI vrMtF nUM rwd krn sbMDI ptIsLn dI awj suxvfeI kridaF
PYslf rfKvF rwK ilaf hY. cIP jsits pI[ky aeIar bflfsubrfnIam qy jsits
aYs[jy[ muKopfiDafey qy afDfrq do mYNbrI bYNc ny PYslf rfKvF rwKx qoN
pihlF dovF iDrF dIaF dlIlF suxIaF. bfad ivc isLbU soryn dy puwqr hymMq
ny ikhf ik AunHF dy ipqf PYslf afAux bfad hI lokF sfhmxy afAuxgy.
adflq ny ptIsLnr koloN ieh puwCx qy ik kys dI sfrI kfrvfeI rwd krn dI
mMg kIqI jf rhI hY ik jF isrP vrMt dI, juafb ivc ptIsLnr dy vkIl
afr[ky jYn ny spwsLt kIqf ik isrP igRPqfrI vrMt rwd krn dIO mMg hY
ikAuNik ieh 18 sflF dy vkPy bfad jfrI kIqy gey hn. vkIl dIieh dlIl sI
ik sYsLn jwj igRPqfrI vfrMt jfrI nhIN kr skdf, isrP sMmn jfrI krky
muljLm nUM adflq ivwc pysL hox leI kih skdf hY.
Aupr cwlo
pMQk morcy dy mYNbrF vwloN BfeI rxjIq isMG dI agvfeI
hyT aihm PYsly ley gey
PiqhgVH sfihb :- pMQk morcy dI agvfeI ivc cuxy gey
sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dy mYNbrF dI iek aihm mIitMg sQfnk
gurduafrf sfihb ivKy isMG sfihb BfeI rxjIq isMG dI agvfeI hyT hoeI.
ies ivc aihm msilaF sbMDI KuwlH ky ivcfrF hoeIaF. mIitMg dI kfrvfeI s[
krnYl isMG pMjolI mYNbr sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI hlkf PiqhgVH
sfihb vwloN jfrI kIqI geI ijs anusfr pfs kIqy miqaF ivc srbsMmqI nfl
PYslf kIqf igaf ik sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dy mYNbr dI
ijMmyvfrI aqy PrjLF nUM insLkfm syvf dy sMklp aDIn inBfAux dy rsqy
Aupr awgy vDfAux dy muwZly kdm vjoN pMQk morcy df koeI vI mYNbr
sLROmxI kmytI dy kMmF qy ijMmyvfrI inBfAux smyN koeI tI[ey[/zI[ey[
vgYrf nhIN lvygf. ijhVy aKOqI pMQk afgUaF ny gurU rfmdfs mYzIkl aqy
zYNtl kflj jo gurU dI golk dy afsry cwl irhf hY, dI lwKF kroVF dI
dyxdfrI dyxI hY, AusnUM vsUlx leI hMgfmI pwDr qy aYksLn plfn AulIikaf
jfvygf. ies rkm nMU vsUlx qoN rokx leI hux qwk ijMmyvfr rhy sLRomxI
kmytI dy ahudydfrF, trwst mYNbrF aqy sMsQf dy aiDkfrIaF iKlfP sKq
kfrvfeI krn leI mjbUr kIqf jfvygf. izPfltr ividafrQIaF dI pVHfeI kr
cuwikaf nUM vI blYk ilst krn leI kfrvfeI kIqI jfvygI qF jo bflg ho
cuwky bwicaF dy mfipaF df asl ichrf pMQk awgy nMgf kIqf jf sky.
kurwpsLn nfm dI lfhnq nUM gurU GrF qoN AuKfV swutx leI byikrk jMg lVI
jfvygI.
sLRomxI kmytI dy ahudydfrF dI cox smyN bfdl vwloN
bMd ilPfPy ‘coN ahudydfr kwZx dy aml df sKqI nfl ivroD kIqf jfvygf.
cuxy hoey numfieMidaF ivcoN ahudydfrF dI cox nUM ielYksLn dI QF sB qoN
vDyry Xog ‘qy smrwQ ivakqI dI islYksLn dI Bfvnf nfl nypry cfVHn df aml
cflU krvfAux leI isr qoV Xqn kIqy jfxgy. gurU GrF aMdr bxIaF srfvF qy
irhfiesL QfvF nUM afm afdmI dI phuMc aMdr krn leI pUrI qrHF
kMipAUtrIkrn kIqf jfvygf. buikMg dy aml ‘qy pihlF afE pihlF pfE dI rIq
clfeI jfvygI. irhfiesL QfvF alft krn leI ijMmyvfr aqy syvf Bfvnf vfly
stfP dI inXukqI aqy sKq ingrfnI rwKI jfvy. hirafxf gurduafrf pRbMDk
kmytI dI agvfeI ivc hirafxf dy iswKF ny afr[aYs[aYs[ dy Aupfsk bfdl
toly nUM krfrI hfr idwqI hY aqy 11 ivcoN 7 sItF ijwqIaF hn. pMQk morcf
smJdf hY ik hirafxf dy iswKF nUM s[ bfdl ny hmysLf hI afpxy rfjsI aqy
inwjI svfrQF dI pUrqI leI bhuq hI bydrdI nfl vriqaf hY. gurU Gr dI
syvf df sMklp AuBfrn leI ivsLysL tryinMg kYNp lgfey jfx aqy lMgrF dI
syvf suDfrI jfvy
Aupr cwlo
pUry pMjfb ivc sLfm 6 vjy qoN bfad dukfnF KuwlHIaF
vI sn qy bMd vI
luiDafxf(qijMdr isMG):- pMjfb srkfr vwloN dukfnF
bMd krn sbMDI spwsLt hukm nf imlx kfrn sLihr dy vwK vwK ihwisaF ivc
dukfndfr BMblBUsy ivc idKfeI idwqy ik Auh ienHF afdysLF dI pflxf ikvyN
krn. kuJ ielfikaF ivc dukfndfrF ny aKbfrF dIaF KbrF pVH ky afpxy afp
dukfnF bMd kr idwqIaF jdoN ik bhuqy sfry ielfikaF ivc dukfndfr dukfnF
KolH ky bYTy idKfeI idwqy. iesy dOrfn Gumfr mMzI sLfpkIpr aYsosIeysLn
vwloN ielfky ivc munfdI krvfeI geI ik dukfnF 6 vjy bMd kr idwqIaf jfx,
ies dy bfvjUd vI kfPI dukfnF dyr sLfm qk KuwlHIaF rhIaF.
igrjf Gr cOk dy nyVy dy dukfndfrF ny dwisaf ik
ibjlI ivBfg dy do krmcfrI qy iek sLfp ieMspYktr ny awj ieQy af ky ieh
cyqfvnI idwqI ik jykr kwlH qoN pMjfb srkfr dy hukmF dI qfmIl nf hoeI
qF clfn krky jurmfny kIqy jfxgy.
keI ielfikaF ivc dukfndfrF dIaF bxIaF jQybMdIaF ny
idl Auqy pwQr rwK ky dukfnF bMd rwKx df PYslf ilaf pr keI ielfikaF dy
dukfndfrF qy vpfrk jQybMdIaF ny srkfr dy glq PYsly iKlfP sMGrsL df
ibgl vjfAux df vI mn bxf ilaf hY. ieh vI jfxkfrI imlI hY ik 27 julfeI
qoN dukfnF qy kfrobfrI adfiraF nUM sKqI nfl bMd krvfAux sbMDI vI kdm
cuwky jfxgy ikAuNik awj pihlf idn hox krky vDyry sKqI nhIN vrqI geI,
kyvl cyqfvnI dy ky hI dukfndfrF nUM dukfnF inrDfrq kIqy gey smy anusfr
bMd krn leI ikhf igaf. pMjfb ivc ibjlI dy Gor sMkt nUM mwdynjLr rwKdy
pMjfb srkfr ny ibjlI nUM bcfAux leI aijhy hukm idwqy hn. mINh ies vfr
nf pYx kfrn pMjfb ivc ibjlI sMkt af igaf hY.
Aupr cwlo
ierfk ivc 7 bMdIaF dy isr qoN mOq df pRCfvF iPlhfl
tilaf
bgdfd :- ierfk ivc 3 BfrqIaF smyq 7 ivdysLI bMDkF
dy agvfkfrF ny kiQq rUp nfl Auh DmkI vfps lY leI ijs ivc AunHF ikhf hY
ik bMDkF nUM iek iek kr ky mfrn df islislfn awj qoN sLurU ho jfvygf.
Kbr eyjMsI ey[aYP[pIO[ nUM awj imly iek ibafn ivc ies sbMDI jfxkfrI
idwqIO geI hY hflFik ies dI pRmfixkqf dI pusLtI hoxI bfkI hY. ieh
ibafn iek awqvfdI jQybMdI dy nF ‘qy jfrI kIqf igaf hY. AuNJ ies ivc
bMDk smwisaf dy hwl hox nfl sbMDq gwlbfq dy sMdrB ivc koeI aMqm
smF-hwd nhIN dwsI geI. ibafn ivc ikhf igaf hY ik awqvfdI jQybMdI afpxI
Aus DmkI qy aml nf krn leI sihmq ho geIO hY ijs muqfbk awj rfq 9:30
vjy qoN bMdIaF nUM iek iek krky mfrn df islislf sLurU kIqf jfxf sI.
Bfrq srkfr nUM ieh ikhf igaf hY ik jy Auh afpxy iqMnF bMdIaF nUM ijMdf
vyKxf cfhuMdI hY qF bfgIaF ivruwD gYr ijMmyvfrnf itwpxIaF nf kry.
PVy pfiksqfnI dI iPlm idKfeI : EDr dubeI qoN imlIaF
KbrF muqfbk al jLjIrf tI[vI cYnlF ny AunHF do pfiksqfnIaF nfl sbMDq
iek iPlm ivKfeI ijnHF nUM ierfk ivc bMdI bxfieaf igaf hY. ies vIzIE
iPlm ivc dohF dy sLnfKqI kfrz ivKfey gey. dohF pfiksqfnIaF dIaF POtoaF
vI ivKfeIaF geIaF . ies dOrfn ivsLv pMjfbI afrgynfeIjLr aqy
ieMtrnYsLnl kONsl afP pMjfbI ny awqvfdI ieslfmI gruwpF nUM ikhf hY ik
Auh iqMnF BfrqIaF nUM Cwz dyx.
Aupr cwlo
CuwtI afey aYsw[pI[E[ dy isr dy toty toty kr idwqy
qrnqfrn :- CuwtI qy afey spYsLl puils
aPsr(aYs[pI[E[) dI ipMz dy cfr nojvfnF vwloN Qfxf vYrovfl dy ipMz Aus
dy tuwkVy tukVy krky byrihmI nfl hwiqaf kr dyx df smfcfr pRfpq hoieaf
hY. kql krn qoN pihlF dosLI aYs[pI[E[ nUM GVIsdy rhy aqy AusdIaF dovyN
bfhvF qoV Aus dIaF pslIaF vI qoV idwqIaF. imRqk dI lfsL df postmfrtm
krvf ky vYrovfl dI puils ny lfsL vfrsF hvfly kr idwqI. Gtnf ‘c sLfml
do muljLmF nUM puils ny igRPqfr kr ilaf hY.
ieh Gtnf ipMz cwk kry KF dI hY. muKqfr isMG df lVkf
jgqfr isMG (35) jLIrf ‘c bqOr aYs[pI[E[ qfienfq sI, jo ipCly idnIN
afpxy ipMz CuwtI afieaf qF Aus dI cfcy dI lVkI amn nUM skUloN afAuNdI
nUM rsqy ivc qMg -pRysLfn krn vfly ipMz dy nojvfnF bfAU aqy sfhbIO nUM
aijhf krn qoN roikaf aqy AunHF nUM ikhf ik ipMz dI DI BYx sB dI sFJI
huMdI hY.
ies qy Auprokq nojvfnF ny jgqfr isMG nUM sbk
isKfAux dI cyqfvnI idwqI aqy Aus nUM itkfxy lfAux dIaF iqafrIaF afrMB
kr idwqIaF. ies kMm leI dohF nojvfnF ny surjIq aqy qrsym nUM vI nfl
ilaf. jgqfr isMG aYqvfr dI sLfm ipMz aflovfl pIr dI jgHf qy mwQf tykx
leI igaf qF Gr vfps nf afAux kfrn Ausdy Gr vfilaF ny vYrovfl dI puils
nUM sUcnf idwqI.
AuDr cfrF nojvfnF ny jgqfr isMG nUM rok ky pihlF
zFgF nfl Aus dIaF bfhvF qoVIaF aqy bfad ivc byrihmI nfl AusdI hwiqaf
kIqI. kuwtmfr dOrfn AusdIaF pslIaF qoVn qoN bfad gMzfsy nfl kIqy isr
qy vfr kfrn jgqfr isMG dy isr qy vfr kfrn jgqfr isMG dy isr qy do
tuwkVy kr idwqy. imRqk dI lfsL somvfr svyry sUey dy kMZy nyiVEN imlI.
Gtnf df pqf lwgdy hI zI[aYs[pI[(zI) jspfl isMG hMs, zI[aYs[pI[
goieMdvfl rfijMdr isMG, vYrovfl dy aYs[aYc[E[ iekbfl isMG mOky qy
phuMcy aqy ies qoN bfad jgqfr isMG dy do hwiqafiraF surjIq isMG sfhbI
nUM igRPqfr kr ilaf.
Aupr cwlo
pfbMdIaF dy bfvjUd srkfrI dPqrF ivc ey[sI[ cwly
jlMDr :- pMjfb srkfr vwloN ibjlI sMkt nUM vyKidaF
awj qoN lfgU kIqIaF geIaF pfbMdIaF df vDyry asr srkfrI aqy vpfrk
adfiraF qy vyKx nUM nhIN imilaf. srkfr dy hukmF muqfbk srkfrI dPqr awj
svyry 8 qoN dupihr 2 vjy qwk lwgy pr keI srkfrI dPqrF ivc ey[sI[ cldy
vyKy gey. srkfrI dPqrF ivc ivc aiDkfrI imwQy smyN qy nhIN puwjy ijs
kfrn lokF nUM pRysLfnIaF hoeIaF. srkfr ny awj dukfnF sLfm 6 vjy bMd
krn df hukm idwqf sI pr Ausdf asr vI Gwt vyKx nUM imilaf. ibjlI borz
ny afpxy qOr qy dukfndfrF nUM Xfd idvfAux leI sLfm 6 vjy sUby dy
pRmuwK sLihrF dy sB aihm vpfrk bfjLfrF dI ibjlI bMd kr idwqI. ies dy
bfvjUd bfjLfr dyr sLfm qwk KuwlHy rhy aqy lokF dI cihl pihl afm idnF
vFg rhI. awj sLfm 7 vjy qwk sQfnk kMpnI bfg cOk qoN joqI cOk qwk kuJ
dukfnF hI bMd sn. rYxk bjLfr, mfzl tfAUn mfrkIt aqy awzf huisLafrpur
vrgy aihm vpfrk ielfikaF ivc dukfnF sLfm 8 vjy qwk vI KuwlHIaF rhIaF.
pMjfb rfj ibjlI borz dy mYNbr(afprysLn) sLRI
aYcw[aYs[ sUd ny dwisaf ik lokF nUM Kud hI pfbMdIaF nUM lfgU krn ivc
sihXog dyxf cfhIdf hY. borz vwloN afAux vfly idnF ivc sKqI kIqI
jfvygI. borz dy suprzYNt ieMjInIar XU[sI[ sroaf ny ikhf ik ibjlI borz
ny pitaflf qoN inrdysL Byjy hn ik borz vwloN lfgU pfbMdIaF dI AulMGxf
krn vfilaF dy ibjlI kunYksLn kwty jfx. borz ny awj sLfm afpxIaF tImF
PIlz ivc Byj ky dukfnF bMd krvfeIaF pr stfP dIO kmI kfrn hr bfjLfr ivc
tIm ByjxI sMBv nhIN.
Aupr cwlo
pMjfb srkfr ny
KfVkUvfd vyly dy krjLy df muwdf ivwq
kimsLn kol AuTfieaf
cMzIgVH: pMjfb dy muwK mMqrI kYptn amirMdr isMG ny
12 vyN ivwq kimsLn sfhmxy rfj df kys pysL kridaF mMg kIqI hY ik rfj dy
ivkfs nUM qyjL krn leI guaFZI rfj vFg tYks qoN Cot qy ivsLysL pykyj
idwqf jfvy aqy rfj isr 3772 kroV rupey dy KVyH ivsLysL krjLy nUM muafP
kIqf jfvy. AunfH ikhf ik KfVkUvfd dorfn rfj df arQcfrf ivsLysL qor qy
pRBfvq hoieaf sI qy ivkfs dr Gwt sI qy pulIs qy Krc byhwd vwD igaf sI.
1983 -84 ivc pulIs df kuwl Krcf 50 kroV sI jy sfl 2003-04 ivc vD ky
1045 kroV ho igaf. ies arsy dorfn rfj isr 85 kroV rupey df krjLf
ciVHaf ijs ivcoN 3772 ajy vI KVfH hY. ies krjLy nUM muafP kIqf jfvy.
muwK mMqrI ny ikhf ik ipClI kyNdr srkfr ny jMmU
ksLmIr ihmfcl pRdysL aqy AuqrFcl nUM ds sfl leI afbkfrI izAUtI qoN Cot
idwqI aqy puMjI invysL qy ds lwK qwk dI sbiszI idwqI. AunFH ikhf ik
pMjfb ny kyNdr srkfr kolo irafieqF lYx leI kys pysL kIqf pr ajy qwk
kyNdrI ny koeI irafieq nhI idwqI. irafieqF nf imlx krky keI snaqF
guaFZI rfjF ivc qbdIl ho igaf. AunFH ikhf ik ies arsy dorfn rfj dI
snaqI aqy KyqIbfVI ivkfs dr vI GtI hY. KyqIbfVI dI ivkfs dr Cy PIsdI
qoN Gt dy ky PIsdI aqy snaqI ivkfs dr awT PIsdI qoN Gt ky cfr PIsdI
rih geI. rfj dI smuwcI ivkfs dr 6 qoN Gwt ky 3[6 PIsdI rih geI.
Aupr cwlo
hirafxf qoN ijwqy sLRomxI kmytI mYNbrF ny vydFqI nUM
mYmorMzm idwqf
aMimRqsr:sRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI leI hirafxf
qoN cuxy gey aqy hirafxf leI vwKrI kmytI dI mMg krn vfly swq mYNbrF ny
awj ieQy hirafxf iswK gurduafrf pRbMDk kmytI kfiem krn leI sMGrsL krn
df aYlfn kIqf aqy ies muwdy qy akfl qKLq dy jQydfr igafnI joigMdr isMG
vydFqI nUM mYmorMzm dy ky sihXog dI apIl kIqI. drbfr sfihb dy sUcnf
kyNdr ivc iek pRYs kfnPrMs nUM sMboDn kridaF sRI jgdIsL isMG jINdf ny
ikhf ik AunHF df mMqv kyvq qy kyvl hirafxf dy gurDfmF dI sFB sNMBfl
leI vwKrI hirafxf iswK gurduafrf pRbMDk kmytI kfiem krvfAuxF hY aqy
ies dI pUrqI leI awj qo Auh sMGrsL ivwZx df aYlfn krdy hn.
AunFH ikhf ik gurDfmF dy pRbMD leI hirafxf dy iswKf
vwlo bxfeI hirafxf iswK gurduafrf pRbMDk kmytI afrjLI qor qy kMm kr
rhI hY aqy Auh ies kmytI nUM gurduafrf aYkt 1925 ivc soD krvf ky
srkfrI qor qy mfnqf idvfAuxI cfhuMdy hn. AunfH ikhf ik Auh ipCly 4
sflF qoN vwKrI kmytI dI mMg kr rhy hn aqy AunfH ny afrjLI kmytI cox
kimsLn kol rijstrz vI krvfeI hoeI hY ijs rfhIN 11 ivcoN 7 mYNMbr cox
ijwqy hn . AunFH ikhf ik Auh pMjfb nUM afpxf vwzf Brf mMndy af rhy hn
pr ipCly 37 sflF qoN jdoN qoN pMjfb -hirafxf vwK hoey hn akflI
lIzrisLp hirafxy dy iswKf nfl ivqkrf krdI af rhI hY . AunFH dosL
lfieaf ik ieiqhfsk gurduafiraF dI afmdn df iek vI pYsf gurDfmF dI sFB
-sMBfl leI Krc nhI kIqf igaf aqy nf hI pMjfbI dI pVfHeI leI koeI
pRfiemrI skUl hI KoilHaf. AunFH ieh vI dosL lfieaf ik akflI lIzrisLp
ny hirafxy ivc pMjfbI BfsLf nUM dUjf drjLf idvfAux leI vI kdy afvfj
nhI AuTfeI . sRI jINdf jo hirafxf ‘c bxI arjLI kmytI dy pRDfn vI hn
,ny ikhf ik kdy vI akflI lIzrisLp ny hirafxy dy iswKf dIaF rfjsI
,Dfrimk qy smfjk smwisafvF smJx qy hwl krn vwl iDafn hI nhI idwqf. ies
siQqI ivwc AunfH ikhf ik hirafxf dy iswK vwKrI kmytI leI bijLwd hn qy
AunFH dI ijwq vI kmytI bxfAux leI idwqf igaf Pqvf hY.
AunFH ikhf ik jnrl hfAUs ivwc afpxI mMg rwKxgy ik
gurduafrf eYkt ivc soD krky hfAUs vwlo vwKrI kmytI leI mqf pfrlImYNt
nUM Byijaf jfvy. AunFH ikhf ik jykr hfAUs ny mMg nf mMnI qF hirafxf
srkfr qy jLor pfieaf jfvygf ik ivDfn sBf ivwc vwKrI kmytI leI ibwl pfs
kIqf jfvy. AunFH ikhf ik Auh pRDfn mMqrI aqy Bfrq dy gRih mMqrI nUM
iml ky vI jLor pfAuxgy. iek svfl dy jvfb ivwc AunFH ikhf ik jykr hfAUs
hirafxf qoN ijwq sfry 11 mYNbrF nUM ivsLysL aiDkfr dy ky gurDfmF df
pRbMD soNpy qF vI Auh mMnxgy nhI. Auh pRbMD sMBflx leI qd hI iqafr
hoxgy jykr hfAUs mqf pfs krky borz bxfAux df aYlfn kry aqy pfrlImYNt
nUM Byjy. AUnFH ikhf ik jykr idwlI iswK gurduafrf pRbMDk kmytI qy ptnf
sfihb qy hjLUr sfihb dIaF vwK ho skdIaF hn qF hirafxy dI ikAuN nhIN.
AunFH ieh vI ikhf ik jykr mMg nf mMnI geI qF afrjLI kmytI afpxy qor qy
jLbrdsqI pRbMD sMBfl lvygI.
akfl qKq dy jQydfr igafnI joigMdr isMG ny vydFqI mYNbrF nUM ikhf ik
Auh iswKI nUM pRPUlq krn leI kMm krn. AunfH kmytI leI koeI Brosf nhI
idwqf. ies qoN pihlF akfl qKq qy jQydfr vydFqI ny sRI jINdf ,avqfr
isMG cwkU ,bldyv isMG Kflsf ,dIdfr isMG nlvI nUM isropy Byt kIqy.
ieMnFN mYNbrF nfl hirafxy qoN vwzI igxqI ivwc iswK afey hoey sn.
Aupr cwlo