jUn 1984 dy sLhIdF nMU Xfd kIqf
igaf
brYNptn:(sFJ svyrf) 22 sfl pihlF sRI drbfr sfihb Aupr Bfrq
srkfr vloN kIqy gey POjLI hmly dOrfn sLhId ho cuwky smUh
sLhIdF dI Xfd ivwc bIqy hPqy sfrI dunIaF ivwc sLhIdI smfgm
hoey. vrlz iswK afrgynfeIjysLn vloN kYnyzf dI pfrlImYNt dy
vYst blfk ivwc 1 jUn idn vIrvfr nMU pRBfvsLflI smfgm krvfey
gey ijQy kYnyzf dy ieMmIgRysLn mMqrI mONtI solbrg, pRDfn
mMqrI stIPn hfrpr dy inwjI skwqr jysn kYnI qoN ielfvf anykF
aYm[pIjL, sYnytr aqy amrIkf dI aYNbYsI dy numfieMdy puwjy.
sMsQf dy sInIar mYNbr igafn isMG sMDU, ieMtrnYsLnl pRDfn rfm
rGbIr isMG cfhl, nYsLnl pRDfn gurpRIq isMG bwl, AuntfrIE dy
vI[pI[ sqnfm isMG vfGf aqy sfbkf nYsLnl pRDfn ajIq isMG
shoqf qoN ielfvf anykF mYNbrF ny sLmUlIaq kIqI. isLkfgo dy
zf[ hrijMdr isMG sMDU ny muwK bulfry dy qOr qy BfsLn idwqf.
AuprMq AuntfrIE Kflsf drbfr izksI roz gurduafrf sfihb ivKy
sMsQf vloN hr sfl dI qrF sLhIdF nimwq sRI aKMzpfT krvfey gey
ijMnF dy Bog aYqvfr nMU svyry 10 vjy pfey gey AuprMq sfrf
idn dIvfn sjy.
ies mOky sR[ suKimMdr isMG hMsrf ny sLhIdF nMU sLrDFjLlIaF
aripq kridaF ikhf ik pihlF 20-21 sfl asIN sMqF dI AuzIk ivwc
gflH idwqy hn pr hux vkq hY gwl iesqoN awgy qurn df. AunHF
ikhf ik vrlz iswK afrgynfeIjysLn sLhIdF nMU sLrDFjLlI arpx
krdI hY aqy smuwcI sMgq nMU bynqI hY ik Kflsf pMQ df afpxy
dysL kfl df nfhrf hmysLf bulMd rihxf cfhIdf hY qF ik asIN
afpxI mMjLly mksUd qwk phuMcx leI hmysLF XqnsLIl rhIey.
sLincrvfr nMU sLfm dy ZfzI
drbfr dIvfn mOky kYnyzf invfsI sLhId BfeI suirMdr isMG
isLMdr dI brsI AunHF pRIvfr vloN mnfeI geI. ies mOky awj dI
afvfjL ryzIE dy krqf Drqf suKdyv isMG igwl ny afpxy ivcfr
sFJy kridaF iswK kOm nMU afjLfdI pRqI XqnsLIl hox dI vMgfr
pfeI. inrvYr ryzIE dy sMcflk blivMdr isMG ny vI kOm dI
mfniskqf nMU JMjV dI koisLsL kridaF mnorMjk sPF df ijLkr
kIqf. sLhId BfeI suirMdr isMG isLMdr dy vwzy BYx jI gurjIq
kOr bYNs ny afpxy Brf dI Xfd ivwc ilKI iewk kivqf sFJI kIqI.

hfrpr df isr
vwZx dI Xojnf sI
17 ivakqI
awqvfdI kfrvfeIaF leI igRPqfr
brYNptn
(sFJ svyrf)bIqy sLukrvfr nMU trFto pulIs, afr[sI[aYm[pI[,
sIss aqy hor pulIs PorsF dI sFJI kfrvfeI hyT trFto, imsIsfgf
aqy afs pfs dy ielfikaF dy 17 ivakqIaF nMU pulIs ny awqvfdI
kfrvfeI krn dI Xojnf bxfAux dy dosL aDIn igRPqfr kr ilaf hY.
aMqF dI tfeIt sikAUrtI aqy POjI CfAuxI vrgy mhOl ivwc ienHF
ivakqIaF nMU sLinrcrvfr qy iPr mMglvfr nMU brYNptn adflq
ivwc ilaFdf igaf. mMglvfr nMU brYNptn adflq dy bfhr mhOl bVf
qxfapUrvk sI ijQy dunIaF Br df mIzIaf iekwTf hoieaf sI.
BfvyN ik ajy srkfrI vkIl ny igRPqfr kIqy ivakqIaF iKlfP drj
kIqy gey kys dI pUrI jfxkfrI nhIN idwqI pr kuwJ hYrfnIjnk
jfxkfrI bIqy mMglvfr nMU igRPqfr kIqy 25 sflf stIvn ivkfs
cMd dy vkIl gYrI bqsr ny pwqrkfrF nMU idwqI ik srkfrI iDr
Ausdy muawkl ivruwD dosL lf rhI hY ik Ausny pRDfn mMqrI df
isr klm krn dI Xojnf bxfeI sI. kuwJ ku Aupr dosL lwg rhy hn
ik AunHF ny knyzIan pfrlImYNt iblizMg AuzfAux df pRogRfm sI.
knyzIan aYm[pIjL nMU agvfh krn, sI[bI[sI[ iblizMg, sIss df
trFto hYzkuafrtr afid insLfny sn.
gYrI bqsr ny ikhf ik krfAUn ny AusnMU 8 siPaF dI cfrjjL smrI
idwqI hY ijs ivwc pfrlImYNt iemfrq AuzfAux aqy rfjnIqkF nMU
agvfh krky srkfr qoN mMg kIqI jfvygI ik Auh aPgfinsqfn coN
knyzIan POjF nMU vfips bulfAux aqy jylHF ivwc bMd muslmfnF
nMU irhfa krn, afid drj hY. ies smrI ivwc drj hY ik ivkfs
cMd Kud pRDfn mMqrI stIPn hfrpr df isr vwzx df ieCuwk sI.
gYrI bqsr ny brYNptn adflq dy sfhmxy ikhf ik myry muawkl
iKlfP ieh bhuq sMgin dosL hn ijMnF bfry ajy qwk myry muawkl
ny mYnMU kuwJ nhIN ikhf. Ausny isrP iehI ikhf hY ik Auh
inrdosL hY.
pRDfn mMqrI stIPn hfrpr ny ienF DmkIaF pRqI ivaMg ksidaF
ikhf ik Auh aijhIaF DmkIaF nfl rih skdf hY bsLrqy ieh DmkIaF
myry kfks vloN nf hox.
ienF igRPqfrIaF ny ijQy
kYnyzf ivwc muslmfn BfeIcfry nMU vKq ivwc pf idwqf hY AuQy
muslmfn BfeIcfry dy afgU duibDf ivwc hn ik ies Gtnf ipwCy
scfeI kI hY. iewk sQfnk ihMdI-pMjfbI ryzIE qy ijafdfqr kflr
iesnMU amrIkf dI cfl dws rhy sn.

sLhIdF dI Xfd ivwc izksI gurUGr
ivwKy KUndfn kYNp lfieaf
imsIsfgf:(pMjfbI pRYs)bIqy sLinwcrvfr AuntfrIE KLflsf drbfr,
izksI roz gurduafrf sfihb ivwc 1984 dy sLhIdF dI Xfd ivwc
KLUndfn kYNp df aXojn kIqf igaf. hr sfl dI qrHF ies sfl vI
BfrI igxqI ivwc sMgq ies kYNp ivwc sLfiml hoeI. svyry 10 qoN
sLfm 4 vjy qwk cwly ies kYNp ivwc ies bfr 103 XUint KLUn
iekwTf kIqf igaf. ipCly sflF ivwc ieh smF sLfm 5 vjy qwk
huMdf sI ies leI Aus ihsfb nfl afey keI lokF nUM vfps vI
muVnf ipaf. ies bfr dy KLUndfn kYNp ivwc mrdF nfloN aOrqF
ivwc vwD AuqsLfh dyKx nUM imilaf.
ies qoN bfad sLfm nUM sLhIdF
dI Xfd ivwc sjy dIbfn ivwc blvMq isMG pRymI aqy nfBy vflIaF
bIbIaF dy jQy ny 1984 df sfkf sMgqF nfl sFJf krky AunHF
Bfvuk kr idwqf. KfVkU suirMdr isMG isLMdr ijhVy Bfrq jf ky
sLhIdI jfm pI gey sn, dI Xfd ivwc rwKy smfgm ivwc AusdI BYx
gurjIq kOr bYNs vloN pVI kivqf ny smfgm ivwc bYTI sMgq dIaF
awKF ivwc awQrU vgf idwqy. pRbMDkF vwloN dwisaf igaf ik agly
hPLqy qoN guru arjn dyv jI dy 400 sflf sLhIdI smfgm dy
pRogrfm sLurU ho jfxgy.

dovyN kbwzI
PYyzrysLnF ‘c smJOqf, sB qoN vwD drsLk KLus
stfr, inrml brfV-kuJ smF pihlF jdoN
EntfrIE kbwzI PYzrysLn coN kuJ klwbF ny inkl ky iewk hor
EntfrIE kbwzI aYsosLIeysLn bx geI sI qF torMto eyrIey dy
kbwzI drsLk bhuq nfrfj hoey sn. kbwzI dy chyqy ipCly kfPI
smyN qoN iehI suxdy af rhy sn ik sLied donF PYzrysLnF ‘c
smJOqf ho jfvy. drsLkF dI afs AudoN tuwt geI jdoN 27 meI ƒ
izksI klwb ny EntfrIE kbwzI PYzrysLn dy bYnr Qwly afpxf
tUrnfmYNt krvf idwqf. ijs ivwc EntfrIE kbwzI aYsosLIeysLn dI
koeI vI tIm nhIN KyzI. pr ipCly sLuwkrvfr aqy sLinwcrvfr
dovyN idn lgfqfr cwlI gwlbfq qoN bfad donoN kbwzI PyYzrysLnF
ny afps ivwc smJOqf krky sB ƒ KLus kr idwqf aqy hYrfn vI kr
idwqf. ikhVIaF ikhVIaF gwlF qy smJOqf hoieaf ieh qF afAux
vfly smyN ivwc hI pqf cwlygf, pr BrosyXog sUqrF qoN ieh jrUr
pqf cldf hY ik ahudydfrIaF ivwc ies sIjLn dy aMq qwk koeI
qbdIlI nhIN hovygI aqy iksy klwb qy lwigaf bYn Kqm kr idwqf
jfvygf. kbwzI PyYzrysLnF dy ies afpsI smJOqy dI Kbr sux ky
dUroN dUroN lokF ny ieMnHF ƒ vDfeIaF idwqIaF. pqf lwigaf hY
ik ieh smJOqf jspfl ghUxIaf, AuNkfr gryvfl, rysLm isMG bfsI,
igMdf, syvf isMG, jwsI, ipMkI, mnjIq goqrf, blivMdr isMG,
primMdr igwl aqy bfkI hor vI sfrIaF klwbF dy mYNbrF dy Audm
nfl hI hoieaf hY. donF kbwzI PyYzrysLnF dy vwK vwK ahudydfrF
nfl gwl bfq krky pqf cwilaf ik afAux vfly tUrnfmYNt ivwc
sfrIaF klwbF hI Bfg lYxgIaF. sfry tUrnfmYNt vI EntfrIE kbwzI
PYzrysLn dy bYnr Qwly hI hoxgy.
ies smJOqy ƒ pRvfngI idMidaF bIqy
aYqvfr sLRI gurU isMG sBf mfltn vloN sLhIdF dI Xfd ivwc
krvfieaf igaf tUrnfmYNt vI EntfrIE kbwzI PYzrysLn dy bYnr
Qwly hI hoieaf. ijs ivwc awT klwbF ny Bfg ilaf.
pihlf mYc sRI gurU isMG sBf
mfltn sports klwb ny 46; kYn iswK mfltn spirMgzyl sports
klwb ƒ 46 dy mukfbly 22 puafieMtF nfl hrf ky ijwiqaf. dUsrf
mYc mYtro pMjfbI sports klwb ny XMg sports klwb ƒ 39 dy
mukfbly 30 puafieMtF nfl hrf ky ijwiqaf.
qIsry mYc ivwc pMjfb sports
klwb ny EntfrIE kbwzI klwb ƒ hrfieaf. cOQf mYc ieMtrnYsLnl
kbwzI klwb ny afjLfd sports klwb ƒ 49 dy mukfbly 21
puafieMtF nfl hrf ky ijwiqaf. pMjvF mYc: sRI gurU isMG sBf
mfltn ny EntfrIE kbwzI klwb ƒ 34 dy mukfbly 26 puafieMtF nfl
hrf ky ijwiqaf. CyvF mYc pMjfb sports klwb ny kYn iswK mfltn
spirMgzyl sports klwb ƒ 41 dy mukfbl 21 puafieMtF nfl hrf ky
ijwiqaf. swqvF mYc mYtro pMjfbI sports klwb ny afjLfd
sports klwb ƒ 40 dy mukfbly 14 puafieMtF nfl hrf ky ijwiqaf.
aTvF mYc qF ies tUrnfmYNt df
sB qoN vDIaf mYc sI. ies ivwc awD smyN qwk ieMtrnYsLnl
sports klwb ijwq rhI sI pr dUjy awD ivwc XMg sports klwb ny
pfsf hI bdl idwqf. XMg dy jfPIaF gwgI aqy kfkf GxIvflf ny
sMdIp aqy mMgy ƒ lgfqfr jwPy lf ky aqy lwBI dIaF ryzF ny XMg
ƒ 37 dy mukfbly 34 puafieMtF nfl ijwq idvf ky sYmIPfeInl
ivwc phuMcfieaf.
pihlf sYmIPfeInl ivwc mYtro pMjfbI
sports klwb ny mfltn ƒ 42 dy mukfbly 31puafieMtF nfl
hrfieaf.
dUsry sYmIPfeInl: ivwc XMg sports klwb
ny pMjfb sports klwb ƒ 47 dy mukfbly 37 puafieMtF nfl
hrfieaf.
PfeInl mYc mYtro sports klwb
aqy XMg sports klwb ivcfly hoieaf ijs ivwc mYtro ny bVI
afsfnI nfl ijwq hfsl kIqI. ies qoN ielfvf bwicaF dI kbwzI
tIm aqy bwicaF dy Gol vI krvfey gey, joik drsLkF ny bhuq hI
psMd kIqy.
mYtro dy iKzfrI suwKI, kfkf aqy lfzI
ies tUrnfmYNt dy bYst ryzr rhy. iehnF iqMnHF ƒ koeI vI jwPf
nhIN lwigaf. ikMdf ies tUrnfmYNt df vDIaf stfpr irhf. ies
tUrnfmYNt dI kumYNtrI pRo: mwKx isMG aqy gurpRIq isMG ny
sFJy qOr `qy kIqI. drsLkF ivwc afm suxn ƒ imilaf ik kumYNtrI
krn vfilaF ƒ cl rhy mYc ivwc kI ho irhf, kOx kbwzI pf irhf
hY qy kOx jwPf lf irhf hY vwl pUrf iDafn dyxf cfhIdf hY aqy
bfhr bYTy mihmfnF dy JUTy soHly gfAux qoN guryj krnf cfhIdf
hY.
tUrnfmYNt dI jyqU tIm nUM izskvrI afto
klIink dy rfj aqy bOb vwloN ienfm idwqf igaf.

pRYWs klwb dI
mIitMg ivwc mihmfnF dI Brmfr
nfmvr lyKk
guljLfr sMDU ivsLysL qOr qy phuMcy
imwsIsfgf (pMjfbI pRYWs)-bIqy sLukrvfr
nUM pMjfbI pRYWs klwb, kYnyzf dI pMdrvfVf mIitMg lMbfrzo
bYNkuat hfl ivwc hoeI. ies df kfrx ieh sI ik pRYWs klwb dy
mYNbrF nUM ieMzo kYnyzIan vrkrs aYsosIeysLn vwloN, AunHF dy
iznr smfgm ivwc sLfml hox df swdf sI.
ieMj pihlF pYRWs klwb dI afpxI mIitMg
hoeI aqy iPr sfry hfjLr mYNbrF ny ieMzo kYnyzIan vrkrs
aYssIeysLn dy iznr smfgm ivwc ihwsf ilaf. ieh iznr smfgm
aYsosIeysLn dy mYNbrF aqy AunHF dy pirvfrF vwloN AunHF
bwicaF dI hOslf aPjLfeI krn leI afXoijq kIqf igaf sI, ijnHF
ny bIqy idnIN aYsosIeysLn vwloN 23 mfrc dy sLhIdF dI Xfd
ivwc afXojq kIqy gey pRogrfm ivwc vDIaf adfkfrI df pRdrsLn
kIqf sI.
pMjfbI pRYWs klwb dI mIitMg ivwc pihly
mihmfn s[ blvMq isMG KyVf sn, jo mfltf bot trYjzI prob imsLn
dy cyarmYn hn. s[ blvMq isMG horF dwisaf ik 25 dsMbr nUM,
1996 nUM 'jIEhfn' nfmk jhfjL qy ietlI jf rhy dwKx eysLIaf dy
565 muMizaF coN 300 dy krIb muMzy smuMdr ivwc smf gey sn.
ienHF ivwcoN 170 pMjfbI, 90 lMkf aqy 39 pfiksqfnI sn. ies
qoN bfd ienHF pIVq pirvfrF nUM muafvjLf duafAUx leI ies
imsLn vwloN iek lMmI lVfeI lVI geI.
s[ blvMq isMG horF ies jwdo jihd df
vyrvf pYRWs klwb dy mYNbrF nfl sFJf kIqf.
AunHF dwisaf ik ietlI dI srkfr qF ieh
gwl mMnx nUM vI iqafr nhIN sI ik aijhf koeI hfdsf hoieaf hY.
ieh qF imsLn dy mYNbrF dI imhnq hI sI, ijnHF ny afpxy pwDr
qy sbUq iekwTy krky ietlI srkfr nUM dubfrf ies hfdsy sI jFc
krvfAUx leI mjLbUr kIqf.
AunHF dwisaf ik ies smyN dunIaf dy vwK
vwK mulkF, ijnHF ivwc ietlI, grIs aqy mfltf vI sLfml hn,
ienHF pIVq pirvfrF vwloN muafvjLy dy kys dfier kIqy gey hn,
ijnHF dI pYrvI imsLn kr irhf hY.
AunHF hor jfxkfrI idMidaF dwisaf ik
lgBg 8 sfl pihlF pMjfb srkfr ny lgBg 40 pIVq pirvfrF nUM
50,000 rupey pRqI pirvfr aYksgrysLIaf dyx df aYlfn kIqf sI.
prMqU hux pMjfb aqy hirafxf hfeIkort ny bfkI pirvfrF nUM vI
ieh aYksgrysLIaf rfsLI dyx dy hukm idwqy hn.
AunHF awgy dwisaf hux aYn afr afeI sBf
pMjfb dy nvyN bxy pRDfn rysLm isMG ny vI dunIaf Br ivwc
rihMdy prvfsI pMjfbIaF nUM apIl kIqI hY ik Auh ienHF duKI
pirvfrF dI mdd leI awgy afAux.
s[ KyVf ny ies gwl qy duK pRgt kIqf ik
10 sfl df smF bIq jfx qy vI ienHF pIVq pirvfrF nUM iensfP
nhIN imilaf hY.
dUjy mihmfn suKivMdr isMG sn, ijnHF dI
aYnImysLn iPlm 'dI rfeIjL afP Kflsf' ajkl torFto dy vwK vwK
gurUGrF ivwc idKfeI jf rhI hY. AunHF dwisaf ik ies iPlm nUM
drsLkF vwloN byhwd pMsd kIqf jf irhf hY. AunHF ikhf ik BfvyN
ik ieh aYnImysLn iPlm hY prMqU ies nUM dyKky keI lok Bfvuk
ho ky roNdy vI dyKy gey. ieh iPlm bfbf bMdf isMG bhfdr horF
dI jIvnI dy aDfrq hY. AunHF dwisaf ik ies iPlm qy AunHF df
50 ku lwK rupey df Krc afieaf hY aqy ies df muwK mksd nvIN
pIVI nUM nvyN aqy afDuink ZMg qrIikaF nfl iswK ieiqhfs nfl
joVxf hY. ikAUNik bwcy ikqfbF pVx qoN guryjL krdy hn prMqU
iPlmF rfhIN jldI iswK jFdy hn. AunHF dwisaf ik ies iPlm dI
mukMml iqafrI cMzIgVH ivKy hI kIqI geI hY. ies dI zI vI zI
dI kImq 15 zflr rwKI geI hY. AunHF ikhf ik ijhVI vI rkm ies
qoN iekwTI hovygI, Aus nfl aglI iPlm bxfeI jfvygI, jo iswK
Drm qy afDfrq hovygI.
AunHF dwuK pRgt kIqf ik torFto ielfky
ivwc ies iPlm dIaF kfpI kIqIaF zI vI zIjL vI DVfDV ivk rhIaF
hn. AunHF lokF nUM apIl kIqI ik pfeIrytz zI vI zIjL nf
KrIdx.
qIjy mihmfn pMjfbI dy pRiswD aqy nfmvr
lyKk guljLfr isMG sMDU sn. s[ sMDU horF vYsy qF pMjfbI
itRibAUx aqy dysL syvk vrgIaF aKLbfrF dy aYzItr rih cwuky hn
aqy pMjfbI dy nfmvr khfxIkfrF ivwc AunHF df nfm sLfml hY.
ies qoN ielfvf vI Auh rYz krfs pMjfb dy sYktrI vwjoN lMmF
smF kMm krn qoN ielfvf keI hor smfjk KyqrF ivwc agy vD ky
kMm kr cuwky hn. prMqU ies vfr AunHF dI PyrI df mksd sI ik
Auh 'eyz avyarnYWs zI azIksLn' nfmk gYr srkfrI sMsQf dI
cMzIgVH ivwc bx rhI pRsfsLink iemfrq dI AusfrI leI afpxy
dosqF imwqrF aqy snyhIaF qoN sihXog lYx leI afey sn. AunHF
KusLI pRgt kIqI ik AunHF nUM kYlIPornIaf aqy vYnkUvr ivwc
vwsdy pMjfbIaF ny KUb sihXog idwqf hY. aqy aijhI hI afs Auh
torFto vfsIaF qoN vI krdy hn. ies sMsQf bfry AUnHF dwisaf ik
ieh PYimlI plYinMg aYsOsIeysLn afP ieMzIaf aqy ieMtrnYsLnl
plYnz pyrYNts PYzrysLn aDIn kMm krdI hY.
ies dI iemfrq dI bysmYNt dI Cwq pY
cuwkI hY aqy bfkI AusfrI df kMm ajy bfkI hY.
AunHF torFto ielfky ivwc vDdy Puwldy
pMjfbI BfeIcfry aqy KfsqOr qy pMjfbI pwqrkfrI dI qrwkI qy
byhwd KusLI pRgt kIqI.
ies mIitMg ivwc pMjfbI pYRWs dI aglI
sflfnf knvYnsLn agsq dy dUjy hPqy krvfAux df PYslf vI ilaf
igaf, ijs bfry sQfn aqy smF ajy qYa kIqf jfxf hY.

jUn 1984 dy
GwlUGfry dy sLhIdF nimq smfgm
isznI- ( srvirMdr isMG rUmI)-iswK
PLYzrysLn afPL astrylIaf vloN qIjy GlUGfry smyN jUn 1984
ivwc sLhId hoey isMGF , isMGxIaF qy bwicaF dI Xfd ivwc isznI
dy pwCmI ielfky ivwc siQq gurduafrf sihb gulYnvuwz pfrklI
ivKy sLIhIdI smfgm kIqf igaf . ies sLIhIdI smfgm ivwc
PLYzrysLn vrkrF qy iswK sMgqF ny sLhIdF nMU sLrDFjlIaF ByNt
kIqIaF .sLhIdF nimq sRI guru gRMQ sfihb dy afKMz pfT dy Bog
pfey gey qy AuprMq dIvfn sjy . ies mOky qy sLhIdF nUM
sLrDFjlI ByNt kridaf PLYzrysLn dy bulfry BfeI rxdIp isMG ny
ikhf ik sLhIdF nMU swcI srDFjlI ieh hI hY ik asIN AunHF dy
ivKfey rsqy qy pihrf idMidaF iswKI isDFqF qy afdrsLF nMU
jIvn aml ivwc lfgU krIey . BfeI rxdIp isMG ny jUn 1984 dy
GlUGfry dy kfrnF qy ivsQfirq crcf kridaF dlIlF sihq
ihMdosqfnI hkUmq vloN XojnfbMD qrIky nfl afrMBI iswK
nslLkusLI qy cfnxf pfieaf . AunHF nOjvfn pIVHI nMU muKfiqb
huMidaF ikhf ik jUn 1984 dy GlUGfry qy BfrqI styt aMdr
iswKF dI hr pwK qoN jfxkfrI hox qoN ibnHF kOmI drd nUM
smiJaf hI nhIN jf skdf . ies mOky qy BfeI gurcyqn isMG
mYlbOrn qy PLYzrysLn dy sfbkf pRDfn BfeI jspfl isMG dy jQy
ny GlUGfry dy sLhIdF nimq srDFjlI ByNt kridaF kvIsLrI rFhI
sMgqF nfl sFJ pfeI. glYnzYinMg Kflsf skUl dy ividafrQIy
amnpRIq isMG vloN qIjy GlUGfry sbMDI pRBfvsLflI kivqf pysL
kIqI geI . smfgm smyN iswK sGMrsL dy XoiDaF dI qsvIrF guru
Gr ivKy lgIaF skrInF qy nflo nfl cldIaF rhIaF .ies mOky qy
PLYzrysLn vloN zfkUmYNtrI iPlm ‘ivzo klonI ’( ivDvf klon )
dy kuwJ ihsy vI sMgqF nMU ivKfey gey ijs df sMgqF qy zUMGf
pRBfv vyKx nMU afieaf. sLhIdI smfgm dy aMq ivwc amrIkf qo
afpxI cricq iPlm ‘ kMbdI klfeI’ dy pRImIar leI afeI inrmfqf
ggn aimqoj kOr ny vI sMgqF nfl afpxy ivcfr sFJy kIqI . AunHF
ikhf ik ivdysL ivwc rihMidaF AunUF mihsUs kIqf ik mOjUdf
iswK pIVHIM iswKI srUp bfry , jUn 1984 dy GlUGfry qy nvMbr
1984 hoey kqlyafm bfry jfxkfrI qoN pUrI qrHF sKxI hY . iesy
mksd nMU lY ky AunHF dI CotI BYx eIsL aimqoj kOr ny ieh iPlm
bxfeI hY . AunHF iswK sMgqF nMU vwD qoN vwD iPlm vyKx qy
hornF ivKfAux dI apIl kIqI . astrylIan isWK aYsLosIeysLn dy
cyarmYn blivOdr isMG cfhl qy vkIl qyijMdrpfl isMG ny vI
sMgqF ny ivcfr sFJy kIqy . guru Gr dy rfgI jQy BfeI jsivMdr
isMG qy sFQIaF vloN kIrqn duafrf sMgqF nMU inhfl kIqf igaf .
styj skwqr dI syvf BfeI inrml isMG sMDV ny inBfeI . ies mOky
qy PLYzrysLn dy pRDfn BfeI idgivjY isMG nfgrf , srpRsq BfeI
iqRlok isMG ,skwqr hrdIp isMG , KjLfncI igafnI hrbMs isMG ,
isznI XUint dy skwqr amr isMG , kMvljIq isMG , qyijMdr isMG
qy astrylIan isWK aYsosIeysLn dy afgU amndIp isMG , lfB isMG
kUnr , mohn isMG , sFJf pMjfb ryzIE dy sMcflk nirMdr isMG
afid hfjLr sn . smfgm dy aKIr ivwc iPlm ‘ kMbdI klfeI’
inrmfqf ggn aimqoj kOr df astrylIan isWK aYsosIeysLn vloN
snmfn vI kIqf igaf .

AuntfrIE Kflsf
drbfr vloN amrIkf dy inAUË nYtvrk, Poks vloN idwqI geI kvryË
dI inKyDI
pIl puils
dy muKI, mfeik mYtkflP vloN Poks dI kvryË ƒ muwK rwKky ley
gey PYsilaF dI ÈlfGf
imsIsfgf -
AuntfrIE Kflsf drbfr dI pRbMDk kmytI smuwcy nfrQ amrIkn
iswKF ƒ bynqI krdI hY ik Poks inAUË nYtvrk vloN 6 jUn 2006 ƒ
ivKfeI geI inAUË kvryË df sKq noits lYNdy hoey ies nYtvrk dy
sMcflkF ƒ AunHF vloN ibnHF vjHf gurduafrf sfihb ƒ ies inAUË
ivc GVIsx dI inKyDI krn . AuntfrIE Kflsf drbfr dI pRbMDk
kmytI dy muwK syvfdfr, sR: jsjIq isMG Buwlr ny ikhf ik Poks
nYtvrk vloN idKfeI kvryË ivc izksI roz gurduafrf sfihb ƒ
idKfAux sdkf sQfnk pMjfbI mIzIey dy ËrIey AunHF ƒ pqf lwgx
Aupr AunHF pIl puils dy aiDkfrIaF ƒ ies msly dI gMBIrqf
sbMDI jfxU krvfieaf qF jo AunHF dy ËrIey Poks nYtvrk dy
brYmptn ivc phuMcy nuMmfiedaF ƒ AunHF dI glqI df aihsfs
krvfieaf jf sky .
sR: Buwlr
anusfr pIl puils dy muKI ny ies msly dI gMBrIqf ƒ smJdy hoey
qurMq hI Poks nYtvrk dy nuMmfiedaF ƒ AunHF vloN afpxI inAUË
ivc izksI roz gurduafrf sfihb ƒ idKfey jfx dI glqI qoN jfxU
krvfieaf aqy gurduafrf sfihb dI suriKaqf leI spYÈl iDafn dyx
df XkIn idvfieaf . pIl puils dy muKI ny AuntfrIE Kflsf drbfr
dy pRbMDkF ƒ ieh vI XkIn idvfieaf ik pIl puils dy aPsr ies
ielfky ivc vswdy smUMh vsnIkF dI jfn/mfl dI rKvflI leI pUrI
cOksI nfl kMm kr rhy hn . sR: Buwlr ny pIl puils dy pMjfbI
aPsrF vloN puils muKI ƒ jfxkfrI dyx ivc inBfey rol dI ÈlfGf
krdy hoey ikhf ik hmyÈF dI qrHF ienHF aPsrF ny afpxy PrËF ƒ
inBfAux qoN ielfvf BfeIcfrk ihwqF dI mhwqqf ƒ pRmuwKqf idMdy
hoey kimAUntI pulIs dy sMklp ƒ amlI jfmf pihxfieaf hY .
AuntfrIE
Kflsf drbfr vloN Poks nYtvrk dy aiDkfrIaF qoN ielfvf knyzIan
brOzkfistMg mihkmy nfl sbMDq aiDkfrIaF ƒ ies glq kvryË sbMDI
ilKqI Èkfieq drË krn qoN ielfvf knyzIan isafsqdfnF ƒ jfxU
krvfieaf jfvygf qF jo BivwK ivc aijhy BulyiKaF dI guMjfieÈ
Kqm kIqI jf sky . sR: Buwlr ny amrIkn iswKF ƒ bynqI krdy
hoey ikhf ik Poks inAUË nYtvrk vloN iswKF dI pihcfx sbMDI
idKfey ies qfËf BulyKy qoN ieh spÈwt hY ik nfrQ amrIkn iswK
BfeIcfry ƒ ieQoN dy adfiraF aqy smfj ƒ sfzI ivlKxqf sbMDI
jfxkfrI dyx dI bhuq loV hY .

gurU gRMQ
pRcfr imÈn afP
U.S.A. dy pRcfr sdkf Pokt qy
rsmI mrXfdf df idRVqf nfl iqafg
inAUË (avqfr
isMG imÈnrI) asIN GrF ivwc pfT, kIrqfn aqy kQf pRcfr vI krdy
hF, sfzI pUrI koiÈÈ huMdI hY ik sfrf pRogrfm akfl qÉq sfihb
dI pMQ pRvfixq mrXfdf anusfr inBfieaf jfvy pr iPr vI keI
QfeIN jdoN iksy gurduafry vloN pRogrfm ivwc Èfml huMdy hF qF
EQy afm krky rsmI mrXfdf aqy ho rhIaF lokfcfrI rhu rIqF hI
dyKdy hF qF mn bVf duKI huMdf hY ik ijhVy gurU Gr swcy-sucy
igaFn dy somy hn EQy Pokt krmkFz ikAuN ho rhy hn? Pokt krmF
qoN Bfv igxqI-imxqI dy pfT, afrqIaF, DUP smwgrIaF, joqF,
kuMB-nfrIeylF, lfl kpVy aqy pIVy ƒ mOlI Dfgy bMnxy sMpt pfT,
bRhm sihj pfT, iksy Èbd df 40 idn jfp krnf, cwl rhy pfT
ivwcy hI afrqIaF-kIrqn aqy miD dIaF ardfsF krI jfxf, Èbd
gurU ƒ mOsm anusfr grm aqy TMzy rumfly cVfAuxy aqy dyvI
dyviqaF dI qrHF Bog lvfAuxy pr gurbfxI smJx smJfAux dI gwl
hI nf krnf afidk Pokt krm hn.
gurU gRMQ
pRcfr imÈn afP
U.S.A.
vloN ryzIE, ieMtRnYWt, rsfly,
aÉbfrF aqy Gr Gr aMdr cwl rhy Drm pRcfr sdkf mfeI BfeI hux
Pokt krmkFzF df iqafg krn lwgy hn.ijs dI msfl bIqy vIk jUn 2
qoN 4 (sMn 2006) ƒ sR[ BUipMdr isMG aqy bIbI hrivMdr kOr
pRvfr vwloN afpxy Gr sYnhojy by-eyrIaf kYlyPornIaF ivKy
rKfey gey aKMz pfT qoN imldI hY jo Auprokq dwsy gey sfry
Pokt krmkFzF qo mukq sI ijvyN aKMz pfT sfihb ardfs krky
afrMB kIqf aqy smfpqI vI ardfs nfl hoeI, ivwc ivcfly koeI
miD dI ardfs nhIN kIqI geI, koeI joq nhIN jgfeI geI aqy koeI
kuMB nfrIal smwgrI nhIN rwKI geI aKIr qy Èbd kIrqn aqy Èbd
vIcfr hoeI jo sfry pRvfr ny bYT ky bVy ipafr nfl suxI aqy
imÈnrI syDF mygËIn vI buwk krvfey. hflF ik iksy pfTI ny
pRvfr ƒ miD dI ardfs bfry ikhf pr pRvfr ny Kfs kr bIbI
hrivMdr kOr ny sKqI nfl mnHF kr idwqf ik asIN pfT akfl qÉq
dI mrXfdf anusfr krvf rhy hF nf ik iksy zyry dI mrXfdf
anusfr. gurU GrF vloN aijhy pRvfrF ƒ snmfixq krnf cfhIdf hY
jo Pokt krmkFzF df idRVqf nfl iqafg kr rhy hn. so afp vI GrF
ivwc akfl qÉq dI mrXfdf anusfr pfT kQf kIrqn aqy gurbfxI
sMiQaf leI ies 510-432-5827 qy sMprk kr skdy ho jI.

iswK pMQ hmyÈF
hI sRI akfl qÉq sfihb qoN agvfeI lYNdf irhf hY-isMG sfihb
jUn 1984 dy ÈhIdF ƒ Bfv iBMnI
ÈrDFjlI
aMimRqsr - 6
jUn - jUn 1984 `c swcKMz sRI hirmMdr sfihb qy sRI akfl qÉq
sfihb `qy hoey POËI hmly dOrfn gurUGr dI ajmq leI afpf vfr
gey isMGF ƒ sRI akfl qÉq sfihb ivKy aKMz pfT dy Bog AuprMq
iswK pMQ vloN ÈrDf dy Puwl Byt kIqy gey.
ies
mOky juVIaF sMgqF dy ivÈfl iekwT ƒ sMboDn kridaF sRI akfl
qÉq sfihb dy jQydfr isMG sfihb igafnI joigMdr isMG ny kOm dy
nfm sMdyÈ `c ikhf ik iswK Drm df agfË hwk, swc, inaF aqy
mfnvI kdrF kImqF dI pihrydfrI leI hoieaf hY. iswK Drm mfnvqf
ƒ hwQIN ikrq krn, vMz Ckx aqy nfm jpx df sMdyÈ idMdf hY.
iswK Drm afriQk lut-Ksut dy ivruD dUsry df hwk Kohx, bygfny
hwk mfrn ƒ murdfr df drjf idwqf hY.
AunHF ikhf ik pMjvyN pfqÈfh sRI gurU arjn dyv jI ny smuwcI
mfnvjfqI ƒ BfeIcfrk eykqf, brfbrqf, iek akfl purK dI sMqfn
hox, nyk jIvn gujfrn df rwbI AupdyÈ ihrdy ivc vsfAux dI
pRyrxf dyx leI hI srb sfJy Drm mMdr sRI hirmMdr sfihb dI
sQfpnf aqy sRI gurU gRMQ sfihb dI sMpfdnf kIqI. aOKy qoN
aOKy smyN vI iswK pfvn srovr ivc ieÈnfn krky sRI hirmMdr
sfihb ivKy nqmsqk ho jIvn Br leI siqgurU dIaF bKiÈÈF pRfpq
krky BgqI qy ÈkqI dy kyNdr sRI akfl qÉq sfihb qoN rfjsI qy
Dfrimk agvfeI lYNdy rhy hn.
AunHF ikhf ik sRI hirmMdr sfihb aqy sRI akfl qÉq sfihb,
aiqafcfrI qy ainaFkfrI hfkmF dIaF awKF ivc pihly idn qoN hI
rVkdy afey hn. srbwq dy Bly ihwq kurbfnI idMdI afeI iswK kOm
dy gurU isDFq aqy sfzy ieiqhfs ƒ mlIafmyt krn dy nfpfk Xqn
iswK Drm dI sQfpqI hox dy smyN qoN hI jfrI hn. hMkfrI aqy
sqf dy nÈy ivc mdhoÈ hfkmF ny iswK Drm dI ivcfrDfrf ƒ Kqm
krn leI sRI gurU nfnk dyv jI ƒ jylH koTVIaF ivc bMd hI nhIN
kIqf, sgoN ÈhIdF dy isrqfj sRI gurU arjn dyv jI , nOvyN
pfqÈfh sRI gurU qyg bhfdr jI, Coty sfihbËfidaF ƒ jIAuNdy jIa
nIhF ivc icxn aqy mfsUm bwicaF dy toty-toty krn qoN ielfvf
ies ivcfrDfrf dy mudweIaF dIaF KopVIaF lfhIaF, bMd-bMd kwty,
crKVIaF qy cfVHy, isrF dy mul pfey, AubldIaF dygF ivc
Aubfly, afry nfl cIry, rUM ivc lpyt ky sfVy, jMzF nfl ltkf
ky jIAuNdy sfVy, pr ieh ivcfrDfrf hor agy hI awgy vwDdI geI
aqy anUTf ieiqhfs rcdI geI. gurU isDFq dI sQfpqI leI iswK hr
kurbfnI idMdy rhy.
AunHF ikhf pMQ dI afËfd aqy
jQybMdk hsqI ƒ Kqm krn, Kflsf pMQ ƒ hwk swc dy mfrg qoN
qurnoN rokx leI 22 sfl pihlF awj dy mMdBfgy idn sRI hirmMdr
sfihb aqy hor gurDfmF ivc pMcm pfqÈfh df ÈhIdI idhfVf mnfAux
leI juVIaF iswK sMgqF jdoN iekwqR hoeIaF sn qF smyN dI jfbr
srkfr vloN POËI DfVF cfVH, qopF dy goilaF df inÈfnf bxf ky
sRI hirmMdr sfihb dI pfk pivqr pRkrmF ivc mfsUm bwicaf,
by-gunfh aOrqF qy ÈrDflUaF df kqlyafm krky BgqI aqy ÈkqI dy
kyNdr sRI akfl qÉq sfihb dI iemfrq ƒ mlIafmyt kIqf dI, nfpfk
axmnuwKI kfrvfeI dI kOVI Xfd hr sfl sfzI mfniskqf ƒ JMjoVdI
aqy AucyVdI hY.
AunHF ikhf ik jUn 1984 dy GlUGfry dy ÈhIdF ƒ siqkfr qy swcI
ÈrDfjlI iehI hY ik iswK bwicaF ivc niÈaF aqy piqqpuxy dI vwD
rhI bImfrI ƒ TwlH pfAux, Dur kI bfxI sbMDI Drm doKIaF vloN
pfey jf rhy Brm BulyiKaF dIaF sfijÈF ƒ pCfVn aqy Aucy-suwcy
iswKI isDFqF qy mfx- mrXfdf ƒ Zfh lfAux dIaF sfjÈF, sfzy
iswK ieiqhfs ƒ qoV mroV ky pyÈ krn dy iGrxq mnsUibaF qoN
sfvDfn hox aqy iehnF ƒ inkfrn leI awj qoN hI sfriQk Xqn
arMBx dI loV hY.
AunHF iswK pMQ ƒ apIl kridaF ikhf
ik pMcm pfqÈfh dI Èhfdq dI cOQI ÈqfbdI dy smfgmF ƒ KflseI
jfho-jlfl qy kOmFqrI pwDr `qy mnfAux inwjI rMiËÈF qoN Aupr
AuTx.
ies
qoN pihlF sjy dIvfn ivc swcKMz sRI hirmMdr sfihb dy hËUrI
rfgI BfeI nirMdr isMG bnfrs vfilaF dy jQy ny ielfhI bfxI df
kIrqn kIqf. ardfs qÉq sRI kysgVH sfihb dy jQydfr isMG sfihb
igafnI qrlocn isMG ny kIqI, hukmnfmf swcKMz sRI hirmMdr
sfihb dy hYz gRMQI isMG sfihb igafnI gurbcn isMG ny ilaf.
ies
mOky ÈRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dy pRDfn jQydfr avqfr
isMG, ÈRomxI akflI dl dy pRDfn qy sfbkf muwK mMqrI s[ pRkfÈ
isMG bfdl, sfbkf mMqrI s[ gurdyv isMG bfdl, sInIar akflI
afgU s[ rxjIq isMG bRhmpurf, s[ syvf isMG syKvF, s[ suwcf
isMG lMgfh, nOjvfn akflI afgU s[ ibkrmjIq isMG mjITIaf, s[
ajIq isMG kohfV, ivDfiek bIbI jgIr kOr, s[ vIr isMG lopoky,
s[ guljfr isMG rxIky, s[ hrmIq isMG rfxIvlfh qy s[ mnjIq
isMG mMnf, sfbkf ivDfiek s[ ajypfl isMG mIrF kot, s[ rxjIq
isMG qlvMzI, ÈRomxI kmytI dy jrnl skwqr s[ suKdyv isMG BOr,
aMiqRMg mYNbrfn s[ rijMdr isMG mihqf, s[ suKivMdr isMG pwtI,
s[ gurbcn isMG krmUMvflf qy s[ surjIq isMG gVHI, mYNbrfn
ÈRomxI kmytI s[ jsivMdr isMG aYzvokyt, s[ alivMdrpfl isMG
pwKoky, bIbI ikrnjoq kOr, sMq tyk isMG DnOlf, s[ guirMdrpfl
isMG gorf, s[ ÈMgfrf isMG lohIaF, s[ gurmyl isMG sMgovfl, s[
sivMdr isMG doblIaF, s[ amrjIq isMG BlfeIpur, s[ inrml isMG
noÈihrf Zflf, s[ mihMdr isMG rumfxf, bIbI Bjn kOr zogrF
vflf, akflI afgU BfeI mnjIq isMG, s[ amrpfl isMG bonI, s[
ivrsf isMG vltohf, s[ gurcrn isMG gryvfl, s[ ismrnjIq isMG
mfn, BfeI dljIq isMG ibtU, s[ hrcrn isMG rozy, BfeI eIÈr
isMG, BfeI qrlocn isMG, dmdmI tksfl dy muKI BfeI rfm isMG,
s[ crn isMG luhfrf, s[ rimMdr isMG bulfrIaf, dmdmI tksfl
(mihqf) dy muKI bfbf hrnfm isMG DuMmf, zf: mnjIq isMG Bomf,
s[hrjfp isMG, BfeI kMvrpfl isMG, s[ sqnfm isMG pfAuNtf
sfihb, ÈRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI qy sRI drbfr sfihb dy
smUMh stfP qoN ielfvf pMQk jQybMdIaF dy numfieMdy qy BfrI
igxqI ivc sMgqF mOjUd sn.

PLrImFt gurduafrf sfihb ivc jUn 84 dy iswK GwlUGfry dI Xfd
mnfeI geI
sYn PLrFissko bya (blivMdrpfl isMG KLflsf) KLfilsqfn dy
sLhIdF dI Xfd ivc bxy gurduafrf sfihb PLrImFt ivc jUn 1984
dy iBafnk GwlUGfry dy sLhIdF dI Xfd ivc BfrI smfgm hoieaf .
ies smgfm nUM mnfAux leI gurduafrf PLrImFt dI suprIm kONsl,
gurduafrf pRbMDk kmytI, smUMh jQybMdIaF aqy sfD sMgq ny
afpsI sihXog nfl ies sLhIdI smfgm nUM AudfsI, cVHdI klf,
josL, hosL aqy AuqsLfh nfl mnfieaf . kIrqn, kQf qoN ielfvf
dUroN dUroN afey pMQk bulfiraF ny smfgm dOrfn sMgqF nfl
afpxy vIcfr sFJy kIqy . bulfieaF ny sMn curfsI dy jUn mhIny
dy pihly hPLqy Bfv awj qoN 22 sfl pihlF hoey hjLfrF iswK
sLhIdF nUM Xfd kIqf ijnHF nUM hirmMidr sfihb aMdr Gyr ky
Bfrq dI jLflm srkfr ny kql kr idqf sI . sRI akfl qKLq sfihb
nUM Xfd kIqf igaf ijs nUM ihMdosqfn dIaF jLflm PLOjF ny
tYNkF dy goilaF nfl Auzf idqf sI . mhfn sLhId, sMq jrnYl
isMG jI Kflsf iBMzrFvfly, sLhId BfeI amrIk isMG, sLhId jnrl
subyg isMG aqy AunHF dy anykF sfQIaF dI sLhfdq nUM akIdq dy
Puwl ByNt kIqy gey . Xfd rhy ik jUn curfsI ivc ihMdosqfn dI
buwcV srkfr dI PLOj ny pUry pMjfb ivc kriPLAU lf ky sRI
hirmMidr sfihb aMimRqsr aqy 37 hor ieiqhfsk gurduafiraF nUM
Gyr ky Aus ivc iekTIaF hoeIaF inhwQIaF sMgqF nUM golIaF nfl
BuMn ky sLhId kr idwqf igaf . pUry pMjfb ivc iswKF df isLkfr
kIqf igaf . JUTy pulIs mukfbilaF dOrfn nOjvfn iswKF nUM cux
cux ky mfiraf . pUrI dunIaF nfloN pMjfb df sMbD qoV ky iswK
kOm df nslGfq krn leI pUrf qfx lfieaf igaf . PLOj dI dihsLq
nfl iswK kOm ivc zr dI Bfvnf pRgt krky iswK kOm nUM gLulfmI
df aihsfs krvfieaf igaf . hirmMidr sfihb nUM hjLfrF golIaF
mfrIaF geIaF . iswK kOm dI ieiqhfsk lfiebryrI sfV ky suafh
kr idqI geI . Bfrq dI bRfhxvfdI srkfr nUM hr bulfry ny
koisaf aqy ikhf ik jUn curfsI dy GwlUGfry qoN bfad iswK kOm
kol afpxf dysL KLfilsqfn lYx qoN ibnF koeI cfrf nhIN irhf .
bulfiraF ivc BfeI blbIr isMG tuwt, BfeI divMdr
isMG, BfeI suirMdr isMG johl, BfeI rfm isMG cyarmYn suprIm
kONsl, blivMdrpfl isMG KLflsf, jiqMdr isMG swBrvfl hUstn,
BfeI kfbl isMG btflf, BfeI gurmyl isMG bfT . bIbI hrijMdr
kOr ny sLhIdI kivqf suxfeI . swkqr BfeI krnYl isMG ny myhnq
nfl ies smfgm nUM kfmXfb bxfieaf . bfhr pMzfl ivc BfeI krnYl
isMG KLflsf ny sLhIdI prdRsLnI lfeI ijs nUM pUrI sMgq ny
hYrfnI aqy prysLfnI nfl vyiKaf ikAuNik ieh pRdrsLnI iswK kOm
Auqy kIqy gey iBafnk jLulmF dI muMh boldI qsvIr hY .
BfeI rfm isMG cyarmYn suprIm kONsl ny blivMdrpfl
isMG duafrf iqafr krvfeI iek vzy akfr dI qsvIr df AudGftn
kIqf ijs ivc sLhId sMq jrnYl isMG jI Kflsf, sLhId BfeI amrIk
isMG aqy sLhId jrnYl sbyg dI sFJI qsvIr hY . ieh qsvIr
gurduafry dI izAuVI ivc gurduafry dy nINh pwQr nfl lfeI
jfvygI .

amYirkn
gurduafrf kONsl nF dI iswK sMsQf kfiem krn df aYlfn
BfeI rfm isMG
pRDfn aqy gurmIq isMG Kflsf spoksmYn bxy.
PrImFt ( svwdI inAUjL) AuWqrI amrIkf
ivwc iswK rfjLnIqI dy kyNdr smJy jFdy iswK gurduafrf sfihb
PrImFt ivKy hoey sMgqF dy pRBfvsLflI iekwT ivec amYirkn
gurduafrf kONsl nF dI iswK jQybMdI df gTn kIqf igaf hY. Aukq
gurdafrf sfihb df pRbMD clf rhI suprIm kONsl dy swdy AuWpr
vwK-vwK stytF nfl sbMiDq gurdafrf sfihbfn dIaF pRbMDk
kmytIaF dy numfieMidaF ny ies iekwqrqf ivwc BrvIN sLmUlIaq
kIqI. lMby ivcfr vtFtry AuprMq BfrI igxqI c iekwqr hoeIaF
sMgqF ny KflseI josLo KRosL nfl jYkfry gjfAuNidaF ies sMsQF
dI pRvfngI qy mohr lFAuNidaF KusLI pRgtfeI. suprIm kONsl
gurduafrf PrImFt dy mYNbr BfeI rfm isMG nUM srb-sMmqI nfl
ies sMsQf df pRDfn PrImFt gurduafrf sfihb dy pRDfn BfeI
gurmIq isMG Kflsf nUM spoksmYn bxfieaf igaf hY. eIst-vYst
kost dy ielfikaF dy gurU GrF dy numfieMidaF nUM ies sMsQf
dIaF mhwqvpUrn ijMmyvfrIaF sONpIaF geIaF hn. BfeI hrbMs isMG
iZwloN (ircmMz ihl) nUM sInIar mIq pRDfn BfeI jiqMdr isMG
swBrvfl nUM vfeIs pRDfn BfeI kfbl isMG btflf ihAUstn nUM
knvInr BfeI blbIr isMG tuwt (PirjLno) qy BfeI BuipMdr isMG
bopfrfey nUM jrnl sYktrI BfeI qrlocn isMG dupflpur sfbkf
mYNbr sRomxI gurdafrf pRbMDk kmytI (sMpfdk svwdI inAUjL) nUM
pRYs-sYktrI dI syvf sONpI geI hY. iesy qrF suirMdr isMG jOhl
qy BuipMdr isMG iZloN nUM KjLfncI pRo: mwKx isMG sYkrfmYNto
qy BfeI hrpfl isMG PrImFt nUM aYjUkysLn kmytI dy mYNbr BfeI
gurmyyl isMG bfT nUM Drm pRcfr df iencfrj bxfieaf igaf hY.
ies qoN ielfvf divMdr isMG aqy jIq bYnIvfl sYnhojy aqy BfeI
kulivMdr isMG pMnUM nUM kfrsyvf kmytI ivwc sLfml kIqf igaf
hY. gurU sfihbfn nfl sbMiDq gurpurbF aqy hor iswK ieiqhfsk
idhfiVaF mOky hox vfly joV-myilaF jF hor dUjy idnF ivwc
afXoijq kIqy jfx vfly smfgmF leI kIrqnI jiQaF kQf-vfckF aqy
ZfzI jiQaF afid df pRbMD krn df iencfrj BfeI rCpfl isMG rfxf
(irvrsfeIz) aqy BfeI tihl isMG (inAuXLfrk) nUM bxfieaf igaf
hY. pwqrkfrF nfl gwlbfq kridaF pRDfn BfeI rfm isMG aqy
nv-giTq kONsl dy ahudydfrF ny ikhf ik ies sMsQF df muwK kMm
sRI akfl qKq sfihb qoN pMQ pRvfnq iswK rihq mirXfdf anusfr
iswK Drm df pRcfr qy pRsfr krnf hY. amrIkf vwsdy jF pMjfb
qoN iswK ivdvfnF pRcfrkF rfgI-ZfzI jiQaF dIaF syvfvF pRfpq
krky iswK sMgqF ivwc kOmI ipafr dI lihr clfeI jfvygI. pMQk
msilaF AuWqy sMvfd rcf ky srb pRvfnq afm rfie bxfAux leI Xqn
kIqy jfxgy. iswK sLfrDflUaF dy sihXog nfl Bfrq qoN bfhr
pfiksqfn aqy hor dysLF ivwc ieiqhfsk gurDfmF dI syvf-sMBfl
leI AWudm kIqy jfxgy. iswK sLhId pRvfrF aqy DrmI PojLIaF dI
mwdd krn dy nfl-nfl sQfnk pwDr qy iswK bwicaF leI Kflsf skUl
kfiem krn df vI tIcf imiQaf igaf hY qF ik ivdysLF dy iswK
bwicaF nUM iswKI mhOl anusfr ividaf pRfpq ho sky. ies qoN
ielfvf gurU GrF dy pRbMD ivwc JgVy-JyiVaF qoN inrlyp rih ky
sLFq mfhOl sQfpq krn dy Auprfly vI kIqy jfxgy. ieh kONsl
komFqrI pwDr dI iswK rfjLnIqI ivwc srgrm BUimkf inBfeygI.
sRomxI gurdafrf pRbMDk kmytI aqy idwlI iswK gurdafrf pRbMDk
kmytI qoN bfad ivdysLF ivwc pihlI vfr iswKF ny ieho ijhI
sMsQF kfiem kIqI hY. ijs ivwc amrIkf dy vwzI igxqI ivwc
gurdafry sLfml hoey hn.

sR, mfn df
puqlf sfVn vfly iGnfAuxIaF hrkqF qoN bfjL afAux- zwlyvfl
kfvYNtrI- isLv sYnf ihMdosqfn vloN
pMjfb dI iPjLf nUM iPrkU awg lgfAux dy Xqn kIqy jf rhy hn
iesy qihq hI ies sMsQf vloN gurfieaF ivKy sLRomxI aMimRqsr
dy pRDfn sR, ismrnjIq isMG mfn df puqlf sfiVaf igaf hY .
pfrtI dy sInIar mIq prDfn sR, virMdr isMG ibwtU , sR, inrMjn
isMG bfsI , jnrl skwqr sR, lvisMLdr isMG zwlyvfl aqy pRYws
skwqr sR, blivMdr isMG iZwloN vloN ies iPrkfpsq Gtnf dI
inKyDI kridaF isLv sYnkF nUM iGnfAuxIaF hrkqF qoN bfjL afAux
dI sKq icqfvnI idqI geI hY . Kfilqsfn dI jMgy ajfdI dOrfn
sLhId hox vfly nOjvfn kOmI sLhId hn aqy Kfilsqfn leI jyhlF
kwt rhy BfeI dieaf isMG lhOrIaf , pRPYsr divMdrpfl isMG
Buwlr , BfeI blvMq isMG rfjoafxf aqy BfeI kulbIr isMG
bVfipMz smyq smUh iswK XoDy pMQ dI sLfn aqy amfnq hn . pMjfb
jF dunIaf dy iksy dy iksy vI ihwsy ivwc iehnF dy hwk ivwc
avfjL bulMd krn vfly iswK afgU aqy iswK jQybMdIaF mgr ajfd
iswK mfniskqf dy DfrnI iswK Zfl bx ky KVoqy hn iehnF df
apmfn krn dI iksy nUM iejfjq nhIN idqI jf skdI . agr ieh
afpxIaF iswK ivroDI hrkqF qoN bfj nf afey qF ieh dy aslI
puqly sfVn leI mjbUr hoxf pvygf .
iswK ivdvfnF , iswK pwqrkfrF aqy iswK
pRcfrkF nUM bynqI kIqI geI ik vIhvIN sdI dy mhfn sLhId sMq
jrnYl isMG jI Kflsf iBMzrFvfly , BfeI amrIk isMG jI aqy jnrl
sLubyg isMG jI smyq GwlUGfrf jUn 1984 dy sLhIdF dI Xfd nUM
smrpq vwD qoN vwD pRcfr kIqf jfvy . ajfd soc dy DfrnI
pwqrkfrF lyKkF nUM apIl kridaF ikhf igaf Auh jUn cOrfsI dy
KUnI GwlUGfry dI dosIL Bfrq srkfr dy julm aqy iswK hwkF ihqF
aqy kOmI ajfdI dy sMGrsL dy pwK sbMDI swc nUM aDfr bxf ky
lyK aqy KbrF nsLr krn . ijhnF iswK pRcfrkF , ivdvfnF aqy
pwqrkfrF ny kOm dy drd nUM pCfxidaF afpxf PrjL inBfieaf hY
Auh iswK ieiqhfs dy sunihrI pMinaF dy pfqr aKvfAuxgy aqy
iswK kOm AuhnF dI sdf hI irxI rhygI . iswK dusLmx aKbfrF df
ruwK kwtV pMQI ihMdUqv nMU AuBfr irhf hY . iesdf df bdl kyvl
iswK buwDIjIvI vrg, iswK pwqrkfr , iswK azItr hI AuBfr skdy
hn .

pfikqsqfn
ivclI cODr guafcn kfrn srnf Gbrfht vflI ibafnbfËI kr irhf
hY-jQy: avqfr isMG
aMimRqsr - 2
jUn - ÈRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI ny idwlI kmytI dy pRDfn
s[ hrivMdr isMG srnf vloN jo aKbfrI ibafn dfgy jf rhy hn ƒ
scfeI qy asl qwQF qoN swKxy dwisaf hY. ÈRomxI gurduafrf
pRbMDk kmytI dy mIzIaf skwqr s[ idljIq isMG bydI ny ikhf ik
asl ivwc ÈRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dy pRDfn jQydfr avqfr
isMG vloN pfiksqfn ivKy juarq dlyrI qy dlIl nfl kIqI iswKF
dI vjfhq krn qoN s[ hirMdr isMG srnf ƒ Gbrfht qy nmoÈI
mihsUs ho rhI hY.
AunHF ikhf ik ÈRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI ny hI ds hËfr
iswK XfqrUaF df jQf pfiksqfn iljfx df pRogrfm AulIikaf sI,
Aus dy PlsrUp hI Bfrq srkfr ny ds hËfr XfqrUaF ƒ pRvfngI
idwqI aqy ies ds hËfr ivcoN kyvl 16 sO idwlI gurduafrf
kmytI, Cy hËfr ÈRomxI kmytI qy bfkI hornF pRFqF ƒ XfqrU
qksIm kIqy gey. AunHF ikhf ik jQydfr avqfr isMG ny pfiksqfn
gurduafrf kmytI, aOkfP borz qy pfiksqfn dy srkfrI aiDkfrIaF
nfl jo mulfkfqF hoeIaF Aus ivc iswKF dIaF BfvnfvF dI qrjmfnI
kridaF Tok ky ikhf ik ÈqfbdI smfgm bfr-bfr mnuwK dI ijMdgI
ivc nhIN afAuNdy. iswKF dI Bfvnf hY ik pfiksqfn ivcly
gurDfmF dy drÈn ies mOky Auh sVk rsqy kr skx. AunHF ikhf ik
pfiksqfn aiDkfrIaF ny jQydfr avqfr isMG ƒ afpxy ipCly qËrby
qoN jfxU krvfAuNidaF ikhf ik vfhgf srhwd qy iek hËfr XfqrU
dy kstm afid dI klIirMg vfsqy 8 qoN 9 GMty df smF lwg igaf
sI, pMj jF ds hËfr XfqrI bhuq huMdy hn sfzy pfs ies df Xog
pRbMD nhIN hY. eyzI vwzI igxqI ivc pRbMD krnf sfzI muÈkl hY.
ies nfl jQy `c afey lokF ƒ BfrI muÈkl df sfhmxf krnf pvygf,
grmI vI bhuq hY.
s[
bydI ny ikhf ik jQydfr avqfr isMG ny hI pfiksqfn aiDkfrIaF
pfiksqfn gurduafrf gurduafrf kmytI ƒ ÈRomxI kmytI vloN mOky
qy pwqr idwqf sI ijs ivc sMkyqk qOr `qy pMj sO XfqrUaF ƒ sVk
rsqy Xfqrf krn bfry iliKaf igaf sI. AunHF ikhf ik srnf Aus
vyly vI AuQy hfjr sI. AunHF ikhf ik asl ivc jQydfr avqfr
isMG df pfiksqfn jfxf idwlI kmytI ƒ hjm nhIN ho irhf. ÈRomxI
kmytI df pfiksqfn `c dfKlf, idwlI kmytI leI nmoÈI qy pqlI
hflq vflf hY. AunHF ikhf ik jQydfr avqfr isMG dIaF dlIlF qy
qrk nfl pfiksqfn kmytI dy vrqmfn qy qqkflI pRDfn s[ ibÈn
isMG qy s[ Èfm isMG ny sihmqI dyNidaF AuQy hI ikhf sI ik
ÈRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI hI iswKF dI isrmOr qy
numfieMdf jQybMdI hY sfzf Aus ivc pUrn ivÈvfs hY. srnf ny
afp pfiksqfn mMinaf ik idwlI kmytI iek Èihr dI kmytI hY qy
ies df Gyrf bhuq Cotf hY.
s[
bydI ny ikhf ik bhuq duK dI gwl hY ik s[ srnf vloN Auh
ibafnbfËI kIqI jf rhI hY ijs df koeI aDfr hI nhIN hY qy
aYvyN sMgqF ivc Brm BulyKy pYdf krky isafsI rotIaF sykx df
Xqn kIqf jf irhf hY. AunHF ikhf ik s[ avqfr isMG pRDfn
ÈRomxI kmytI dy suihrd Xqnf sdkf ÈRomxI kmytI vloN pfiksqfn
dy jQy leI ZfeI hjfr qoN Aupr iswK ÈrDflUaF dI ilst srkfr ƒ
ByjI geI hY jd ik idwlI kmytI zyZ sO pfsport vI iekwqr nhIN
kr skI. AunHF ikhf ik jQydfr avqfr isMG iehnF idnF `c
pfiksqfn jfx df pRogrfm bxf rhy hn ho skdf Auh iek do idn
ivc pfiksqfn jf ky ieh doibDf bxy msilaF bfry glbfq krngy.
AunHF ikhf ik jQydfr avqfr isMG dI agvfeI sdkf awj gurU arjn
dyv jI dI cOQI ÈhIdI ÈqfbdI ƒ mnfAux leI smuwcy sMsfr dy
iswK ÈRomxI kmytI vloN idwqy pRogrfm anusfr mnf rhy hn.
roËfnf hËfrF dI igxqI ivc ngr kIrqnF `c sMgqF grmI dy bfvjUd
qrn qfrn dI pivwqr DrqI qy puj rhIaF hn, vwK-vwK QfvF `qy
gurmiq smfgm cl rhy hn. s[ bydI ny ikhf ik jQydfr avqfr isMG
vloN afpxI ieMglYNz PyrI smyN vI iswKF dI Ëordfr vjfhq kIqI
geI qy grmdlIaF lokF ny vI s[ mwkV ƒ pUrf mfx siqkfr idwqf
AunHF dy ivcfrF nfl sihmqI pRgtfeI. AunHF ikhf ik s[ mwkV
huxy hI klkwqf, afgrf, idwlI, kÈmIr, AuqrFcl afid sUibaF qy
ÈihrF `c ho ky afey hn, sMgqF ÈRomxI kmytI dy pRDfn dy
siqkfr leI ijvyN AumzIaF hn ieh vI iek nvyklI qy XfdgfrI
imsfl hY. AunHF ikhf ik srnf BrfvF vloN ieh kiQq qOr `qy
ikhf jf irhf hY ik ÈRomxI kmytI idwlI kmytI dy ÈqfbdI smfgmF
ƒ qrpIzo kr rhI hY. AunHF ikhf ik ÈRomxI kmytI nhIN kFgrs dy
hwQTokf qy jMmUrf bxI idwlI iswK gurduafrf mYnyjmYNt kmytI
dy pRDfn hrivMdr isMG srnf qy Aus df Brf prmjIq isMG srnf
aijhI ihmfkq krky ÈRomxI kmytI vloN AulIky pRogrfmF ivc dKl
aMdfjI krky afpxy afkf ÈRyxI ƒ KuÈ krn df Xqn kr irhf hY pr
srnf BrfvF ƒ nmoÈI hI pwly peI hY.
AunHF ikhf ik 14 jUn ƒ gurduafrf rkfb gMj idwlI qoN 100 bwsF
dy kfPly ivwc idwlI dIaF hI iswK sMgqF pMcm pfqÈfh dI Èhfdq
dI cOQI ÈqfbdI smfmgF `c Èfml hox leI qrn qfrn sfihb ƒ rvfnf
hoxgIaF. AunHF ikhf ik idwlI kmytI kFgrs dI kTpuqlI hY ijvyN
Aus dy pRDfn ƒ kFgrs qoN AudyÈ imldy hn AuvyN hI Auh nwcdf
hY. s[ bydI ny ikhf ik jQydfr avqfr isMG df ieh PYslf sI qy
hux vI hY jy srkfr ny sVk rsqy jQy ƒ vIjf nf idwqf qF vI
srhwd qIk ivÈfl ngr kIrqn ardfs krn leI jrUr pujygf, ijnHF
vIrF pfs vIjy hoxgy Auh awgy lMG jfxgy, bfkI vfps af jfxgy.
AunHF ikhf ik jQydfr avqfr isMG ny sMgqF nfl afpxI pfiksqfn
PyrI bfry crcf kridaF ikhf hY ik pfiksqfn dy aiDkfrIaF nfl
ivcfr crcf dOrfn ieh vI gwl Ëor nfl clI sI ik iswK jQy ƒ
zyhrf sfihb lfhOr qoN awgy nhIN jfx idwqf jfvygf. Aus vyly
vI s[ mwkV ny hI ikhf sI ik nnkfxf sfihb iswKF df mwkf hY,
pMjf sfihb qy nnkfxf sfihb dy drÈn iswK leI ËrUrI hn. eysy
dlIl qy hI jQy df ieh pMj idn qoN 8 idn df pRogrfm bixaf.
AunHF ikhf ik jQydfr avqfr isMG qy qohmq bfËI sfhsq vflI
nhIN hY. asl ivwc jQydfr avqfr isMG dy pfiksqfn jfx kfrn
idwlI kmytI dI kiQq cODr ƒ BfrI swt vwjI hY. Ausy Gbrfht ivc
srnf Poky holy ibafn dfg irhf hY. AunHF ikhf ik smuwcy dyÈ
ivc hI nhIN sfry iswK jgq aMdr ÈRomxI kmytI dy pRDfn jQydfr
avqfr isMG dy PYsly ƒ hr pfisEN slfihaf igaf hY.

nONvF
ieMtrnYÈnl suMdrqf mukfblf ims vrlz pMjfbx ies vrHy
hovygf-Zwt
myrI awK
ies vkfrI iKqfb ƒ ijqky iljfx qy - nvjoq smrf ims nfrQ
amrIkf
luiDafxf, 3 jUn ( sFJ svyrf) pMjfbI bolI, swiBafcfr aqy
ivrsy 'qy afDfrq nONvF ieMtrnYÈnl suMdrqf mukfblf Auims
vrlz pMjfbx-2006 ies vrHy idlI, cMzIgVH aqy luiDafxf ivKy
pUry jfho-jlfl nfl afXoijq kIqf jf irhf hY. dunIaF Br dIaF
sB qoN suMdr suÈIl pNMjfbI muitafrF df ieko iek vkfrI qy
idlcsp ieh mukfblf hr do sfl bfad krvfieaf jFdf hY ijsdI hr
hwtI-BwTI qy sfrf sfl crcf huMdI rihMdI hY. pMjfbI dI
isrmOr, AupkfrI qy nf-munfPyvflI sMsQf swiBafcfrk swQ pMjfb
(rij:) ipCly 14 sflF qoN lgfqfr ieh ivlwKx mukfblf krvfAux
df mfx pRfpq krdI af rhI hY. ies mukfbly sMbMDI prYs
kfnPrMs ƒ sbODn kridaF pMjfbx mukfbilaF dy bfnI qy
swiBafcfrk swQ pMjfb dy cyarmYn, srdfr jsmyr isMG Zwt ny
disaf ik ies sfl hox vfly mukfbly leI iqafrIaF ÈurU kr
idqIaf geIaF hn. ivdyÈI muitafrF dI ies mukfbly ivc vzy
pwDr qy ÈmUlIaq leI bhuq jld hI Auims pMjfbx knyzf , Auims
pMjfbx hflYNz, Auims pMjfbx ieMglYNz qy Auims pMjfbx
afstrylIaf afid dy nfm hyT iehnF ivdyÈF ivc muZly mukfbly
krvfey jf rhy hn[ ieh mukfbly siBafcfrk swQ pMjfb dIaF iehnF
dyÈf ivclIaF iekfeIaF vloN AuQoN dIaF sMsQFvF nfl imlky
krvfey jf rhy hn, ijhnF dIaF qfrIKF qy sQfnF df aYlfn bhuq
jldI kIqf jf irhf hY .
srdfr Zwt qy pO: inrml jOVf ny disaf ik ies
vfr Auims vrlz pMjfbx-2006 mukfblf muK qOr qy iqMn BfgF
ivc afXoijq kIqf jf irhf . pihly Bfg ivc pMjfbI vwsoN vfly
dyÈF, Bfrq dy sfry sUibaF qy pMjfb dy sfry iËilHaf ƒ iek
iek iekfeI mMn ky Auims pMjfbx qy Auims pMjfb mukfbly
krvfey jf rhy hn . dUsry Bfg ivc ims vrlz pMjfbx-2006 dy
sYmIPfeInl mukfbly idlI aqy cMzIgVH ivKy krvfey jfxgy.
ijhnF ivc ivdyÈF, sUibaF qy pMjfb dy sfry ijilaf ivc hoey
ims pMjfbx qy ims pMjfb mukfbly dIaF jyqU rhIaF 50 dy krIb
muitafrF ihsf lYxgIaF . sYmIPfeInl dy cfr rfAUNz hoxgy ijhnF
ivco mYirt dy afDfr qy 15 pMjfbxf dI cox kIqI jfvygI jo ies
mukfbly dy qIsry qy afKrI Bfg ims vrlz pMjfbx dy PfeInlË ivc
ihsf lYxgIaf . PfeInl ivc vI cfr rfAuzF dy sKq mukbly ivc
hËfrF drÈkf dy sfhmxy iehnF muitafrF dI sUrq qy sIrq dI
pMjfbI ivrsy dy sMdrB ivc ijAurI vlo prK krky ims vrlz
pMjfbx-2006 dI cox kIqI jfvygI ies smyN dUjy aqy qIjy nMbr
qy afAux vflIaf muitafrF qoN ielfvf igiDaF dI rfxI, KUbsUrq
muskrfht, imRg nYxI, suMdr lfVI, lMm-slmI guq, buDImfn
pMjfbx, inpuMn pMjfbx, Auqwm nfc, suGV-isafxI pMjfbx,
imlfpVI pMjfbx aqy guxvMqI pMjfbx dy sb-tfeItl vI idqy
jfxgy[ jyqUaF ƒ ÈuD sony dy swgI Pul, buGqIaF, pMjfbI
rvfieqI gihixaF aqy isr ÈgnF dIaF PulkfrIaF nfl kwj ky
lwKF rupY dIaF kImqI sOgfqF nfl snmfinaf jfvygf aqy ivdyÈf
dI muPq sYr krvfeI jfvygI . pihlf vFg ieh ivlwKx mukfblf
mÈhUr pMjfbI cYnlF qy nflo nfl lfeIv ivKfieaf jfvygf qF ik
Bfrq qoN ielfvf amrIkf, kYnyzf, XUrp aqy dunIaF dy hor dyÈF
ivc rihMdy pMjfbI afpxy siBafcfr aqy ivrsy dIaF vwK vwK
vMngIaF df nËfrf afpxI awKI vyK skx. pMjfbI siBafcfr dy ies
mhfn kuMB smyN ieMtrnYÈnl pwDr dy gfiek aqy kmyzIan afpxy Pn
df muËfhrf krngy.
ims nfrQ amrIkf nvjoq smrf jo ies smyN hfËr sn ny
mulfkfq dorfn disaf ik Auh ies sfl amrIkf dy Èihr sYn hos
kYlyPornIaF ivKy hoey mukfbly ivc ims nfrQ amrIkf cuxI geI
hY Ausny ims vrlz pMjfbx bfry bhuq kuJ sux riKaf sI AusdI
KfihÈ hY ik Auh pMjfbI kuVIaF df ieh sB qoN vzf tfeitl ijq
ik amrIkf jfvy ijs dI iqafrI dy iek ihsy vjo hI Auh pMjfbI
ivrsy qy swiBafcfr sbMdI hor jfxkfrI hfsl krn leI Auh apxy
nfnky ipMz qpf mMzI ivKy afeI hoeI hY . Auh ieh mukfblf
ijqx dI afs nfl ims vrlz pMjfbx ivc ihsf lYx leI akqUbr ivc
iPr pMjfb afvygI .
swQ dy jnrl skqrF amrjIq iswDU qy gursrn bjfj ny
ikhf ik ies idlcsp mukfbly ivc ihsf lYx dIaf cfhvfn muitafrF
dI rijstRyÈn ÈurU hY . dunIaF dy iksy vI kony ivc rihx vflI
pMjfbI mUl dI koeI vI muitafr ibnF iksy Drm, jfq qy Byd dy
ies mukfbly ivc ihsf lY skdI hY. muitafr dI Aumr 17 qoN 25
sfl ivckfr hoxI cfhIdI hY, zFs ivc inpuMn aqy suMdrqf
mukfbilaF ivc cMgIaF puËIsnF hfsl krn vflIaF lMbIaF, sUrq
qy sIrq pwKoN suMdr muitafrF ƒ muZlI cox smyN pihl idwqI
jfvygI. ies mukfbly leI koeI aYNtrI PIs nhIN hY. aYNtrI Pfrm
vYb sfeIt
http://www.missworldpunjaban.com
qoN hfsl kIqy jf
skdy hn jF sMsQf dy muK dPqr 16-sI, BfeI rxDIr isMG ngr,
luiDafxf ieMzIaf qoN afpxy pqy vflf itktF lgf ilPfPf Byjky
zfk rfhIN muPq vI mMgvfey jf skdy hn. vDyry jfxkfrI leI Pon
98725-45678, 98726-21678 jF eI-myl
punjabichairman@yahoo.com
qy vI sMprk kIqf jf skdf hY.
Xfd rhy ieh mukfblf ies sMsQF vlo dunIaF Br ivc
pMjfbI swiBafcfr qy ivrsy dy pRcfr aqy pfsfr leI syvf Bfvnf
nfl krvfieaf jFdf hY. ijs leI koeI itkt afid nhIN vycI jFdI.
s: Zwt ny dys-ivdyÈ vwsdy pMjfbI swiBafcfr nfl ipafr krn
vfly pMjfbI vIrF ƒ ies swQ df mYNbr bxn leI apIl kIqI hY qF
jo afpxI mF bolI, pMjfbI amIr swiBafcfr 'qy ivrsy ƒ dunIaF
dy kony-kony ivwc phuMcfAux leI hor sfrQk Xqn kIqy jf skx.
ies mukfbly dIaF iqafrIaF df jfieËf lYx leI aj swQ
dy muK sRprsq srdfr BgvMq isMG pMDyr, aYs[pI dI pRDfngI hyT
hoeI mIitMg ivc hornF qo ielfvf, mnjIq isMG scdyvf, jgjIq
isMG XUko, lybr kimÈnr aYn[aYs[DflIvfl, aYkÈIan qrlok isMG,
gurdyv purbf, jiqn goiel, ikrpfl isMG kflVf, jsivMdr ivrk,
gursrn bjfj, bhfdr isMG, dljIq ptvfrI, aqy virMdr suKIËf
afid AuGIaF ÈKsIaqF hfËr sn.

kokIn, hIroien
aqy sLrfb dI kfktyl bxI ivvyk moieqrf dI mOqf df kfrn
nvIN
idWlI: Bfjpf dy svrgI nyqf pRmod mhfjn dy sfbkf skWqr aqy
rfhul mhfjn dy srpRsq bxy rhy ivvyk moieqrf dy ivsry dI
irport qoNisWD ho igaf hY ik AunFH ny kokIn,hYroien aqy
sLrfb dI kfktyl leI sI | idWlI pulIs nUM imlI irport anusfr
ies kfktyl dI vDyry mfqrf kfrn hI sRI moieqrf dI moq ho
geI|ies dorfn svrgI pRmod mhfjn dy inWjI sihXogI rhy hrIsL
sLrmf aqy nokr gxysL nUM inWjI mUclikaF qy jLmfnq dy idWqI
geI hY|ieMnFH dohF nUM mhfjn dy skWqr ivvyk moieqrf dI moq
aqy rfhul dyy zrgWjL lYx sMbDI sbUq nsLt krn aqy ies dI
sfijsL rcx dy dos Livc igRPqfr kIqf igaf sI|puls ies pUry
kFz ivc hux sbUq nsLt krn dI sfijsL rcx dy dosL ivc apolo
hspqfl dI BUimkf dI jfFc kr rhI hY|

jnqk qyl kMpnIaF nUM kImqF ‘c vfDy
df aiDkfr dyx jf jrI hY srkfr
nvIN
idWlI:srkfr jnqk qyl kMpnIaF nUM kImq inrDfrn dI afjLfdI dyx
jf rhI hY ijs kfrn komFqfrI bfjLfr ivc kWcy qyl dI kImq 75
zflr pRqI bYrl qoN vWD hox qy rsoeI gYs,pYtrol ,zIjLl aqy
kYrosIn dIaF kImqF afpxy afp hI vD jfxgIaF| BrosyXog sUqrF
ny ies jfxkfrI idWqI|AunFH dWisaf ik mukq kImq pRxflI nUM
hoNd ivc ilafAux dy AuydysL nfl ieh pihl kIqI geI hY| kYbint
ny jnqk qyl kMpnIaF nUM dIvflIaF hox qon bcfAux leI somvfr
nUM ijs pYkyj nUM mnjLUrI idWqI sI|ieh Aus df hI iek ihWsf
hY|ipClI rfjg srkfr ny ies pRxflI nUM TMzy bsqy ivc pf
idWqf sI| rfjg srkfr ny pRsLfsink kImq pRxflI nUM Kqm krdy
hoey jnqk qyl kMpnIaF nUM kImqF dI smIikaf pMdrvfVy dy afDfr
qy krn df aiDkfr kuJ smyN leI idqf sI|

snaqkfr dy puWqr ny +2’co
kMpfrtmYNt afAux qy KudkusIL kIqI
PgvfVf:
ieqo dy pRmuWK snaqI smUl akfl ieMzstrI dy mflk primMdr isMG
dy puwqr guirMdr isMG, jo ik sQfnk ivktorIaF ieMttnYsLnl
pbilk skUl ivc +2 df ividafrQI sI ,ny aYlfny borz dy nqIjy
ivc kYimstrI ivsyL ivc afeI kMpfrtmYNt qoN duKI ho ky afpxy
ipqf dI puafieMt 32 bor dI lfiesMsI irvflvr qoN golI clf ky
KudkusIL kr leI| imlI jfxkfrI anusfr ieh duKdfeI Gtnf Aus
vyly vfprI jdoN lVky dy ipqf PYktrI ivc sn aqy mF qy Brf
bfjLfr gey hoey hn| PgvfVf istI puls dy ieMcfrj guirMdr
isMG ny Kulfsf krdy hoey dwisaf ik lVky ny ipqf primMdr isMG
dI almfrI ivc surwiKaq peI lfiesMsI irvflvr almfrI qoV ky
kWZI aqy kMnpWtI qy rWK ky afpxy afp nUM golI mfr leI|

mfn qy ibWtU ny pfeIaF glvkVIaF
aMimRqsr:
s[ismrnjIq isMG mfn dI agvfeI vfly sRomxI akflI dl aMimRqsr
nUM Aus smyN bl imilaf jd sRomxI Kfslf dl ibWtU gruwp dy
pRDfn s[dljIq isMG ibWtU ny sRomxI akflI dl aMimRqsr ivc rlx
df aYlfn kIqf| aWj sQfnk srkt hfAus ivc hoey ies rlyvy mgroN
sRomxI akflI dl aMimRqsr dy pRDfn s[ismrnjIq isMG mfn qy
sRomxI Kflsf dl dy pRDfn s[dljIq isMG ibWtU ny kfnPrMs nUM
sMboDn kridaF ikhf ik isWK kom qy pMjfb dy muPfdf nUM
pRPuwlq krn qy Kflsf pMQ dy sunihr BivwK leI sRomxI akflI dl
aMimRqsr qy sRomxI Kflsf dl ny mukMml eykqf krky iek pfrtI
bxfAux df PYslf kIqf hY| s[mfn qy ibWtU ny sFJy qOr qy ikhf
ik AunFH dI sFJ pMQ dI cVHdI klf qy isWKI isDFqF qy pihrf
dyx leI hoeI hY qy Auh iekmuWT ho ky afAux vflIaF ivDfn sBf
coxF ivc vWD -cVH ky ihWsf lYxgy qy kFgrs bfdl dl, Bfjpf qy
afr[aYs[ aYs dy sqf hiQafAux dy mnsUibaF nUM Zih-ZyrI kr
dyxgy|
Aukq afgUaF ny ikhf ik kFgrs Gwt igxqIaF dI dusLmx pfrtI hY
qy ies dy rfj ivc Gwt igxqIaF dy ihwq surWiKaq nhI rih skdy|
AunFH ikhf ik kFgrs hmysLf iswKF dy hwkF qy AunFH dI komI
qFG nUM iek sfijsL qihq kucldI af rhI hY| AunFH ieh vI ikhf
ik AunFH dI pfrtI sUby dy lokF dI Dfrimk isafsI, smfijk,
siBafcfrk qy afriQk ihWqf dI rfKI leI isrqoV Xqn krygI| kwl
sRI akfl qKLq sfihb lWgy KfilsqfnI nfairaF bfry puWCy jfx qy
s[mfn ny ikhf ik aWj dI pRys kfnPrMs df sbMD kybl do dlF df
rlyvF hY |AunFH ieh vI ikhf ik isWK kom dI ivlwKx hsqI
brkrfr rWKxf sRI gurU gRMQ sfihb qy XU[aYn[cfrtr dy muqfbk
hY| ies mOky qy s[ dljIq isMG ibWtU nUM sRomxI akflI dl
aimRqsr df sInIar Aup pRDfn inXukq kIqf igaf| s[ibWtU ny
ikhf ik Auh rfsLtrI pWDr qy ivcrn vflIaF PYzrl qy dilq
pfrtIaF nfl isDFqk eykqf leI XqnsILl hn qy sB iDrF AunFH nfl
rWl rhIaF hn|

Bfrq srkfr isWK rYPrYNs lfiebRyrI
isWKf dy hvfly kry:- pIr muhMmd
jlMDr: jUn
1984 ivc afpRYsLn bilAU stfr dOrfn sRI drbfr sfihb kMplYks
ivco isWK rYPrYNs lfiebRyrI POj aqy sI[bI[afeI ny afpxy
kbjyL ivc lY leI sI, Auh qurMq isWK kOm dy hvfly kIqI jfvy|
ieMnFH sLbdf df pRgtfvf afl ieMzIaF isWK stUzYNts PYzrysLn
dy pRDfn BfeI krnYl isMG pIr muhMmd aqy BfeI siqnfm isMG
Kflsf pRDfn bfbf crn isMG isMG ny sFJy pRYs ibafn ivc
kIqf|Aukq afgUaF ny ikhf ik ipCly 22 sflF qoN isWK kom afpxy
ies vWzmuWly aqy ieiqhfsk KjLfny qoN vFJI hYaqy ies nUM vfps
ilafAux qWk iswK sMgqF nUM qsWlI nhI ho skdI|
BfeI pIr muhMmd ny dWisaf ik rYPrYNs lfiebRyrI df kMm BfeI
siqnfm isMG ny sfl 2003 dorfn hfeIkort sfhmxy AuTfieaf
sI|ies anusfr 26 apRYl 2004 nUM adflq ny isWK sMgqF dy hWk
ivc PYslf kr idWqf sI pr aWj svf 2 sfl bIqx dy bfvjUd vI
Bfrq srkfr ny ieh lfiebRyrI vfps nhI kIqI|ies dorfn sRomxI
gurduafrf pRbMDk kmytI smyq keI sMsQfvF aqy jQybMdIaF ny
Bfrq srkfr nUM inWjI qor qy pWqr ilK ky ikhf sI ik adflq dy
PYsly nUM amlI rUp idWqf jfvy aqy Aukq vWzmuWlf KjLfnf iswK
sMgqF dy spurd kIqf jfvy|AunFH ikhf ik ies dy bfvjUd Bfrq
srkfr vwlo koeI kdm nhI cuWikaf igaf|
BfeI krnYl isMG pIr muhMmd aqy BfeI siqnfm isMG Kflsf ny
apIl kIqI hY ik smhU isWK sMgqF dmdmI tksfl, soRmxI
gurduafrf pRbMDk kmytI, aKMz kIrqnI jQf,sMq smfj aqy sfry
sRomxI akflI dl aqy hor isafsI, smfijk aqy Dfrimk jQybMdIaF
kyNdr srkfr qy iml ky joLr pfAux qF jo Aukq lfiebRyrI rUpI
KjLfnf vfps mMgvfieaf jf sky| AunFH ikhf ik ies sbMDI Bfrq
dy rfsLtrpqI pRDfn mMqrI nUM vI mMg pWqr Byjy jfx|

pMjfb kFgrs dy jQybMdk ZFcy dy
aYlfn ivc dyr kfrn duicwqI vflI siQqI
jlMDr:pMjfb pRdysL kFgrs kmytI dy jQybMdk ZFcy dy aYlfn ivc
dyr kfrn duWicqI vflI siQqI bxI hoeI hY|pRdysL kFgrs kmytI
dy pRDfn sLmsyLr isMG dUlo ZFcy df aYlfn krvfAux leI idWlI
qk gey sn aqy aijhI crcf vI sI ik iek do idnF ivc ZFcy df
aYlfn hfeIkmfn vWlo kr idWqf jfvygf pr aijhf nhI ho sikaf |
dWisaf jFdf hY ik dUlo ny nvyN bxfey jfx vfly ahudydfrF aqy
iek -do ijLlf pRDfnF dI ilst kFgrs pRDfn sonIaf gFDI nUM
soNp idWqI sI |Auqo ilst dI pRvfngI imlx dy bfad pMjfb
mfmilaF dy ieMcfrjL jnfrdn idvydI kol jfxI hY,ies leI ilst
dUlo kol nhI phuMc skI|ieh vI pqf lWgf hY ik ies vyly sfry
kFgrsI dIaF njLrF ilst vWl lWgIaF hoeIaF hn|pRdysL ivc
amirMdr isMG dI agvfeI ivc kFgrs dI srkfr hox kfrn kFgrsIaF
dI koisLs hY ik Auh nvIN ilst ivc afpxI jgfH jLrUr bxf ky
rWKx, ies nfl AunFH df ijLilaF ivc pRsLfsn aqy puls aWgy
ruqbf vDdf hY| ijLlf pWDr Auqy vDyry Pyr bdl nf hox dI
sMBfvnf hY| muWK mMqrI kYptn amirMdr isMG dy hmfieqIaF nUM
nvyN ZFcy ivc pUrI jgfH imlx dI sMBfvnf hY|vYsy vI hux muWK
mMqrI aqy dUlo dy sbMD TIk -Tfk hn|

GWlUGfrf idvs moky eykqf df muWdf
BfrU irhf
bfbf bkflf
:‘sflf nIlf qfrf dorfn sMn 1984 eI[ ’c BfrqI POjF vWlo sRI
akfl qKLq nUM tYkF qy qopF nfl Zih -ZyrI krn df muWK kfrn
isWK kOm dI afjLfd hsqI nUM kuclxf aqy isWKf nUM Gisafry
bxfAuxf sI pRMqU dmdmI tksfl dy 14 vyN muKI sMq jrnYl isMG
iBMzrfvfilaF, BfeI amrIk isMG, jnrl subyg isMG aqy bfbf Tfrf
isMG smyq anykf isMGf ny gurDfmF dI by adbI rokx leI
sLhIdIaF pRfpq kIqIaF aqy gurU sfihbfn vWlo clfeI geI mhfn
sLhIdI prMprf nUM aWgy qoiraf| ieh sLbd gurduafrf gurdrsLn
pRkfsL cok mihqf ivKy1984 dy sLhIdF nUM smripq GWlUGfry idvs
moky dmdmI tksfl dy muKI igafnI hrnfm isMG Kflsf ny khy|
sRI vydFqI ny ikhf ik sMq jrnYl isMG iBMzrFvfilaf vWlo idWqI
sLhfdq isWD Drm ivroDI qfkqF nUM mUMh qoVvF jvfb sI pr aWj
asIN AunFH dy isWK ivroDI pRcfr qoN pUrI qrF avysly hF|ies
vyly nojvfnF nUM isWK ivrsy nfl joVn dI bhuq vWzI loV
hY|qKLq sRI kysgVH sfihb dy jQydfr isMG sfihb igafnI qrlocn
isMG ny ikhf ik sLhId kom df vWzmulf srmfieaf huMdy hn aqy
ijs kom dy ivrsy ivc sLhIdI vWD huMdI hY Auh kom amIr
srmfey dI mflk huMdI hY|

kpUrQlf ivWc pqI -pqnI dI Byd Bry
ZMg nfl hWiqaf
kpUrQlf:
sQfnk mfrkPYNz cok ivKy bIqI rfq kuJ aigafq ivakqIaF ny 62
sflf sRI mihMdr isMG qy Aus dI pqnI dljIq kor dI golI mfr
ky hWiqaf kr idWqI|pulIs ny dohF dIaF lfsLf postmfrtm leI
isvl hspqfl Byj idWqIaF hn aqy kys drj kr ky jFc -pVqfl
afrMB kr idWqI hY| ies kql kFz df pqf svyry 9 vjy ku lWgf
jdo sRI mihMdr isMG dy Gr sPfeI krn afAuNdI aorq ny bfhrlf
gyt KVkfieaf qF kfPI icro aMdro gyt nf KuWlf|Aus aorq ny
guaFZIaF nUM dWisaf qF lok iekWT ho gey|AunFH ny mihMdr isMG
dy Gr Pon vI kIqf pr Pon iksy ny nhI cuWikaf| qd lokF ny
pulIs nUM bulfieaf aqy guaFZIaF vfly pfsy dI kMD tWp ky
aNMdr dfKl hoey qf aMdro lMbI kuMzI lWgI hoeI sI|jd pulIs
aMdr dfKl hoeI qF sRI mihMdr isMG aqy dljIq kor dI lfsLf
peIaF sn qy AunFH dy isr ivc golIaF mfrIaf geIaF sn|moky qy
iek 6[5 aYm[aYm df KflI kfrqUs vI brfmd hoieaf| pulIs ny
jFc suLrU kr idWqI hY|mihMdr isMG dy irsLqydfrf dy anusfr
sRI mihmdr isMG irtfier izptI kmFzYt sI| iek mUMzf amrIkf
aqy dUjf muMzy dI moq dy kfrn AunFH dy nfl AunfH dI ivDvf
nUMh do bWicaf smyq AunFH nfl rihMdI sI| kuJ idn pihlF hI
Auh AunFH nUM pyky CWz ky afieaf sI| Gtnf moky Gr ivc mihMdr
isMG qy Aus dI pqnI dljIq kor sn| mihMdr isMG dy irsLqydfrF
dy dWsx anusfr Aus dI iksy nfl dusmxI nhI sI| lyikn
hWiqafiraF ny Gr dy smfn dI koeI CyVCfV nhI kIqI|

zI[aYs[pIjL dIaF bdlIaF ‘c aPsrF dI
mrjIL cWlI,kFgrs afgU rih gey hWky -bWky
jlMDr:
pMjfb puls dy Aup kpqfn dIaF keIidnF qoN AuzIkIaF jf rhIaF
bdlIaF ivc afs dy Ault kFgrs vjILrF jF afgUaF dI nf isrP Gt
hI suxI geI sgoN jugfVI aiDkfrI hI afpxIaF clf gey hn|kFgrs
hlikaF ivc ikafs -arfeIaF lfeIaF jf rhIaF sn ik kFgrs
ivDfiekF jF hor pRBfvsLflI afgUaF dI isPfrsL Aupr hI AunFH
dy hlikaF dy nvyN Aup puls kpqfn lgfey jfxgy aqy iesy
AumId nfl sfry hIkFgrs ivDfiek qy aihm afgU afpo -afpxy
chyqy aPsrF dy nF muWK mMqrI dPqr nUM Byjdy rhy pr bdlIaF dI
94 aiDkfrIaF dI sUcI pVH ky bhuq sfry afgU qF hwky -bWky rih
gey hn|
kFgrs nyqfvF aMdr ieh pRBfv hY ik bdlIaF ivc pfrtI dI bjfey
aPsrsLfhI dy iek Kfs gruWp df vDyry dbdbf irhf hY| AuWc
isafsI sWqf dy gilafiraF nfl juVy iek afgU ny qF ieQo qk
kih idWqf hY ik ieMnFH bdlIaF ivc zfierYktr jnrl puls srbjIq
isMG ivrk df hWQ Aupr irhf hY| kpqfnf aqy AuWp -kpqfnF dI
smuWcI tIm afpxI mnmrjIL dI cuxI geI hY| sUqrF df kihxf hY
ik isafsI afgUaF dI puwgq AuQy hI rhI hY ijQy isafsI afgU
vWlo isPfrsL kIqf. aiDkfrI s[ivrk df vI chyqf sI jF iksy nf
iksy qrFH iek zI[jI[pI dI vI mohr hfsl kr igaf| iek ivDfn
sBf hlky ivc pyNdy do AuWp kpqfnF dy mfmly ivc qF iksy vI
afgU dI nhI mMnI geI,sgo dovF df JgVf dWs ky puls muKI
afpxI mrjIL clfAux ivc kfmXfb rhy hn| luiDafxf ijLly ivc iek
vjILr iesy gWl krky nfrfjL hoieaf iPrdf hY ik Aus dI
mnmrjIL df zI[aYs [pI nhI lgfieaf igaf|keI mfmilaF ivc qF
ieQo qWk hoieaf dWisaf jFdf hY ik Auc puls aPsrF ny
ivDfiekF nUM sWd ky afpxy chyqy aPsr dI isPfrsL Aupr dsqKq
krvf ley|
iek rfjsI afgU ny ikhf ik
puls aPsrsLfhI ny smuWcy pRbMD nUM aijhf gyVf dy rWiKaf hY
ik Auh hux mnmrjIL pugfAux dI smrQf rwKx lwg peI hY srkfr
BfvyN koeI vI hovy nvI jfrI sUcI ivc aihm sQfn Auh mWl gey
hn hux ijhVy aPsrsLfhI qy rfjsI lokF dI peI kirMgVI df
mjLbUq ihWsf hn| aihm QfvF hfsl krn vfly AuhI aPsr hn ijhVy
bfdl rfj vyly vI GWt aihm ahuidaF Aupr nhI sn|
