Download Fonts      Email

Member
Punjabi Press Club of Canada

kbwzI pMnf

ruwq XU[ky[ 'c kbwzI dI afeI

sRI gurU gRMQ sfihb jI dy 400 sflf nMU smripq  spYsLl sYksLn

sRI gurU gRMQ sfihb jI dy 400 sflf pRkfsL Auqsv dIaF lwK lwK vDfeIaF
kYmrf bol ipaf
"jnmyjLf isMG jOhl"

iswKF nMU BfrqI lokrfjI ZFcy ivc iewk hor hfr df sfhmxf

iswK nOjuafn pIVHI aqy piqwqpuxf[[[gurqyj isMG inAUjILlYNz

CwbI jnvrI

jUn 9, 2005,     ipClIaF sfrIaF KbrF

 muwK KbrF

 

vrlz iswK afrgynfeIjysLn ny sLhIdF nMU sLrDFjLlIaF idwqIaF

igafn isMG sMDU

ajIq isMG shoqf

 rfmrGbIr isMG cfhl

boirs XfskI MP

cwk strflI MP

jUzI XfskI MP
nvdIp isMG bYNs MP imsjL BMzfrI, aOtvf iswK susfietI sRI BuipMdr ilwdV

aOtvf/imsIsfgf: (sFJ svyrf) iswK kOm dI kYnyzf ivwc pRqIinwDqf krn ivwc inwgr rol inBf rhI aqy sRI drbfr sfihb Aupr hmlf krn qoN Porn bfad AuWqrI amrIk fdy smUh iswKF vloN hoNd ivwc ilaFdI geI srb sFJI sMsQf vrlz iswK afrgynfeIjysLn vloN bIqy vIkaYNz qy hr sfl dI qrHF sMq jrnYl isMG iBMzrFvfly aqy smUh sLhIdF dI Xfd ivwc aOtvf dI pfrlImYNt iblizMg aMdr aqy AuntfrIE Kflsf drbfr izksI roz gurduafrf sfihb ivKy vwK vwK smfgm kIqy gey.

smfgmF dI ies lVI ivwc vIrvfr sLfm nMU kYnyzf dI pfrlImYNt dy vYst blfk ivwc iewk sLfndfr "sfkf akfl qKq" dy isrlyK hyT pfrlImYNtrI iznr kIqf igaf. ies iznr ivwc ijQy kYnyzf dy kony kony coN vrlz iswK afrgynfeIjysLn dy numfieMdy sLfml hoey AuQy knyzIan pfrlImYNt mYNbr vI vwzI igxqI ivwc sLfml hoey. vrlz iswK afrgynfeIjysLn dy sInIar afgU sR[ igafn isMG sMDU ny ies mOky aYm[sI[ dI syvf inBfeI. AunHF ny ivsQfr nfl sMn 1984 ivwc sRI drbfr sfihb aqy

suKimMdr isMG hMsrf

39 hor gurU asQfnF Aupr Bfrq srkfr vloN kIqy hmly dI inKydI kridaF iswK kOm dy kuclHy jf rhy mnuwKI aiDkfrF dI gwl kIqI. ies mOky vwK vwK pfrtIaF dy numfieMidaF ny ijQy 1984 ivwc vfpry sfky dI inKyDI kIqI AuQy AunHF iswK kOm df kYnyzf ivwc pfieaf Xogdfn nMU rYkgngfeIjL kIqf.

ies mOky vrlz iswK afrgynfeIjysLn dy pRDfn sR[ ajIq isMG shoqf ny iswK kOm drpysL af rhIaF musLklF aqy iswKF kOm dI Bfrq srkfr vloN kIqI jf rhI nsLlkusLI df ivsQfr nfl Kulfsf kIqf. vrlz iswK afrgynfeIjysLn dy aMqrrrfsLtrI pRDfn sR[ rfmrGbIr isMG cfhl ny ies mOky afpxy ivcfr pysL kridaF ijQy jUn 1984 ivwc iswK kOm Aupr hoey jLulm dI inKyDI kIqI AuQy BivwK ivwc aYsf nf vfpry, bfry ivcfrF kIqIaF. nOjuafn aYm[pI[ sR[ nvdIp isMG bYNs ny ies mOky Aucycy qOr qy smF kwZ ky isLrkq kIqI aqy afpxy ivcfr pysL kridaF Xfd kIqf ik jdoN ieh GwlUGfrf vfpiraf sI qF Auh 7 sfl df sI. Ausdy pRIvfr dy mYNbr jo vrlz iswK afrgynfeIjysLn dI muwZlI kqfr dy afgUaF coN hn ies bfry Gr bYT ky ivcfrF kr rhy sn pr mYN AunHF dI gwl smJ nhIN sikaf ik sRI drbfr sfihb Aupr hmlf krn dy kI kfrx hn pr smJ mYnMU ajy vI nhIN af rhI ik Aus hmly df kI kfrx sI. AunHF ikhf ik sfnMU ieh kdy vI Bulxf nhIN cfhIdf ik jUn 1984 ivwc iswK kOm nfl kI vfpiraf sI.

aOtvf iswK susfietI dI muwK syvfdfr imsjL BMzfrI ny vI ies mOky sLhIdF nMU sLrDFjLlIaF arpq kIqIaF. aKIr ivwc sR[ suKimMdr ny afey mihmfnF df DMnvfd kridaF ikhf ik jdoN ieh GwlUGfrf vfpiraf sI qF myrI Aumr 23 sfl sI. sRI drbfr sfihb Aupr hoey hmly dI Kbr sux ky KUn Aubfly Kf irhf sI. AudoN aihsfs hoieaf ik hr kOm df afpxf dysL hoxf ikMnf jrUrI hY. kOm df Gr bxfAux aqy Drm dI syvf krn leI mnH Auqfvlf sI, mnH ivwc bVy vwKry ijhy iKafl vI AuqpMn huMdy sn. Aus vkq vrlz iswK afrgynfeIjysLn hoNd ivwc afeI qF mihsUs hoieaf ik ies sMsQf jLrIey pMQ dI syvf kIqI jf skdI hY. awj 21 sfl bIq jfx qoN bfad vI iswK kOm df afpxf rfj sQfpq krn leI sMGrsLsLIl hF. AunHF ikhf ik sfnMU sfzy aYm[pIjL qoN vI kuwJ afsF hn. suafl ieh pYdf huMdf hY ik knyzIan rfjnIqk sfzI kI mdd kr skdy hn. ies pRQfey iehI ikhf jf skdf hY ik jdoN Bfrq srkfr dy numfieMidaF nfl iewk tybl qy bYT ky iksy muwdy Aupr gwl huMdI hY qF Bfrq srkfr vloN Gwt igxqIaF dI kIqI jf rhI nsLlkusLI df ijLkr knyzIan pfrlImYNtyrIanjL vloN jrUr kIqf jfxf cfhIdf hY. ies mOky hornF qoN ielfvf trFto qoN sR[ gurpRIq isMG bwl, sR[ avqfr isMG pUnIaf, sR[ jsjIq isMG Buwlr, sR[ kuldIp isMG lwCV, sR[ blivMdr isMG bYNs, vYnkUvr qoN sR[ kuMdn isMG swjx, sR[ blbIr isMG inwJr aqy sR[ bfsI jI puwjy hoey sn.

AuprMq sLukrvfr nMU izksI roz gurduafrf sfihb ivKy sRI aKMzpfT afrMB kIqy gey. sLincrvfr nMU sfrf idn ijQy izksI roz gurduafrf sfihb ivKy Kundfn kYNp lwgy AuQy vrlz isMK afrgynfeIjysLn dI aYgjYkitv dI mIitMg vI hoeI ijs ivwc iswKo kOm drpysL vwK vwK muwidaF Aupr ivcfrF kIqIaF geIaF. ienHF muwidaF ivwc ijQy jQybMdIaF dy kMmF dI sLlfGf kIqI geI aqy kOmI pwK nMU Ausfrn leI pfey Xogdfn df Kulfsf kIqf igaf AuQy jQybMdI vloN iswK kOm df iswDf rfbqf kfiem krn leI vI iksy mfiDam dI sLurUafq krn qy ivcfrF kIqIaF geIaF qF ik lokl GYNs GYNs qoN Aupr AuWT ky kOmIaq nMU AuBfrn dy Xqn ho skx. sLfm nMU guruduafrf sfihb ivKy sLhIdI ZfzI drbfr sjfey gey ijQy kvIsLrI aqy ZfzI isMGF vloN sLhIdF nMU sLrDFjLlIaF arpx kIqIaF geIaF.

aYqvfr nMU svyry 10 vjHy sRI aKMzpfT dy Bog pfey gey aqy gurduafrf sfihb dy myn hfl ivwc kIrqn drbfr sjfey gey.

aYiQk kimsLn GoKygf gryvfl-dusFJ df rol

aOtvf: (sFJ svyrf) srI dy aYm[pI[ gurmMq gryvfl vloN corI iCpy AuWjl dusFJ aqy pRDfn mMqrI dy muwK stfP mYNbr nfl sOdybfjLI krn dI koisLsL dy nfl nfl ies bfqcIq nMU typ qy irkfrz krn df muwdf hux gurmMq gryvfl dy BivwK leI Kqrf bx igaf hY. pMjfbI dI khfvq "isafxf kF JolI ivwc izwgdf hY", dohF rfjnIqkF Aupr purI ZuwkdI hY ikAuNik AuWjl dusFJ aqy gurmMq gryvfl ijQy knyzIan rfjnIqI ivwc hMZy vrqy aqy GYNt rfjnIqk smJy jFdy hn AuQy ieh Kud vI knyzIan rfjnIqI ivwc cMgf sQfn rwKdy sn, pr hfl dI GVI bVI ksUqI siQqI ivwc Psy hoey hn. bIqy 10 ku idnF qoN af rhIaF KbrF df aiDaYn krn qy dohF rfjnIqkF coN koeI vI surKrU nhIN ho skdf ikAuNik iewk ivwkx aqy dUsrf KrIdx dI koisLsL ivwc sI. afzIE mfihrF df kihxf hY ik gryvfl vloN rIlIjL kIqIaF geIaF typF afizwt kIqIaF hn jdoN ik gryvfl df kihxf hY ik ieh aslI hn, ies ivwc koeI bdlI nhIN kIqI geI. buwDvfr nMU hfAUs ivwc torI afgU stIPn hfrpr ny ilbrl srkfr nMU cYilMj kIqf ik agr gryvfl ny ilbrl nMU dl bdlI leI phuMc kIqI sI qF srkfr ny iesqy aYksLn ikAuN nf ilaf. srkfr ny koeI juafb nf idwqf sgOn gryvfl dI inKyDI kridaF typF ivwc bdlI dy dosL lfey.

hfrpr ny typF dI aslIaq bfry kuwJ kihx dI bjfey ikhf ik pfrtI df afpxf mfihr ienHF typF dI siQqI nMU GoK irhf hY.

AuDr aYn[zI[pI[ dI bynqI qy aYiQk kimsLn msly dI jFc kr irhf hY ik kI ishq mMqrI AuWjl dusFJ ny gryvfl nfl gwl krky koeI kfnMUn qF nhIN qoiVaf qy kI gryvfl vloN corI iCwpy irkfrizMg krnI gYrkfnMUnI qF nhIN.

GWlUGfrf idvs dorfn Kfilsqfn pWKI nfarybfjIL

mfn vWlo Bfrq-pfik ivcfly  Kfilsqfn nF df ‘bWPLr joLn’bxfey jfx df sMklp

aMimRqsr:-jUn 1984 dy sfkf nIlf qfrf dI 21vIN vryHgMZ moky aWj sLhIdf nUM sLrDFjlI dyx leI sRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI vWlo sRI akfl qKLq dI srpRsqI hyT krvfey gey GWlUGfrf idvs dorfn Aus vyly siQqI qxfpUrn bx geI jdoN grm iKaflI jQybMdIaF dy kfrkuMnf ny nMgIaf ikrpfnF lihrfAuNidaF ‘Kfilsqfn ijMLdfbfd’ sMq jrnYl isMG amr rhy qy bfdl murdfbfd’ ‘bIbI jgIr kor murdfbfd dy nfary lfey| dUjy pfsy sRomxI akflI dl (aMimRqsr ) dy pRDfn sRI ismrnjIq isMG mfn ny ardfs krky pfiksqfn aqy ihMdusqfn ivcfly Kfilsqfn dy nF qy bWPLr  joLn bxfey jfx df sMklp ilaf| Aus vyly  iek vfr iPr siQqI qxfpUrn bfx geI  jdoN dmdmI tksfl,akflI dl (aMimRqsr), mnuWKI aiDkfr sMgTn,KflVf imsLn kmytI, Kflsf pMcfieq dy kfrkuMnf ny sLhIdI gYlrI dy borz nUM  gfrz afP afnr dy akfl qKLq  dy bfhr tMg idwqf| kfrkuMnf  aqy sRomxI kmytI dI tfsk Pors ivcfly  kfPI qlK  klfmI vI hoeI| afKr borz lfh  idWqf igaf| sfkf nIlf qfrf dy sLhIdf  dI Xfdgfr’ mInfr-ey-sLhIdf dI AusfrI  bfry sRomxI kmytI dI pRDfn bIbI jfgIr kor ny smfgm ivc koeI ijLkr nhI kIqf jdoNik dmdmI tksfl, akflI dl aMimRqsr) smyq hor keI jQybMdIaF ny akfl qKLq sfihb dy hyTF bxI gYlrI nUM sLhIdI  gYlrI sMq jrnYl isMG  iBMzrfvfilaF sQfipq krn  df aYlfn kIqf|

          akfl qKLq dy jQydfr igafnI joigMdr isMG vydFqI ny akfl qKLq  dI PsIl  qy sLhIdF  nUM sLrDFjlIaF  BNyt kridaF  Bfrq srkfrF qy ros pRgt kIqf ik iksy vI srkfr ny ies axmnuWKI kfry dI inKyDI qwk nhI kIqI| AunFH sMq iBMzrfvfilaF dI supqnI sRImqI pRIqm kor aqy  puWqr eIsLr isMG smyq sLhIdf dy pirvfr nUM sropy ByNt krky  snmfinq kIqf| ieh pihlI vfrI dmdmI tksfl vWlo sMq iBMzrfvfilaF  nUM sLhId  aYlfnx qoN bfad aWj dy ies smfgm ivc dmdmI tksfl dy isMG vWzI igxqI ivc puwjy hoey sn| sLhIdI gYlrI dy drvfjy mUhry Klo ky  dmdmI tksfl dy mwuKI bfbf hrnfm isMG Kflsf ny mUl mMqr df pfT kIqf aqy ardfs kIqI| bfad ivc Auh dmdmI tksfl dy kfrkuMnf nUM nfl lY ky  jQydfr igafnI joigMdr isMG dI irhfiesL qy gey aqy AunFH nUM sMq iBMzrfvfilaF dIaF qsvIrF soNp ky bynqI kIqI hY Auh afpxy kr-kmlF nfl ieh qsvIrF sLhIdI gYlrI ivc suLsoiBq krn| aKMz pfT dy Bog qoN bfad sLhIdf nUM sLrDFjlIaF  BNyt kridaF jQydfr vydFqI  ny ikhf ik kFgrs  srkfr vWlo qopf, tYkF dy goilaF aqy golIaf df insLfnf bxf ky bydosILaf dIaF byrihmI  nfl  jfnF lYxIaF  aqy dysL dy hfkmF  df PojI  kfrnfmf afjLfd  Bfrq dy ieiqhfs ivc kfly aiDafey vjoN drj ho igaf hY| AunFH ikhf ‘gurisWKI dy somy qy Kflsf pMQ dI afn-sLfn dy pRqIk gurDfmF Aupr  tYNkf qy qopF Aupr hmlf  krnf,isWK Drm  dy vWzmuWly  dsqfvyjL aqy gurU gRMQ sfihb dy hwQ-ilKq pfvn srUpF nUM Kurd-burd krky Kflsf pMQ  dy gorvmeI ieiqhfs nUM Kqm krn dy iGnfAuxy  Xqn dI koVI Xfd hr sfl  sfzI  mfniskqf nUM AucyVdI hY| AunFH vWD rhy piqqpuxy aqy  nisLaf dI vrqoN qy gMBIr icMqf pRgt kridaF ikhf ik ies ibmfrI nUM KLqm krnf  jLrUrI ho igaf hY| ijAuN hI  jQydfr vydFqI ny  afpxf sMdysL KLqm kIqf ,akfl qKLq dy mUhry bYTIaF grm iKaflI  jQybMdIaF ny kfrkuMnf  ny nMgIaF qlvfrF lihrf ky Kfilsqfn  ijLMdfbfd  dy nfary  lfAuxy  suLrU kr idWqy| iesy dorfn akfl qKLq qoN mWQf tk ky QWly afey sRomxI akflI dl dy pRDfn sRI pRkfsL isMG bfdl aqy bIbI jfgIr kor ivruWD vI  nfarybfjIL suLrU ho geI|AunFH ies moky jylFH ivc bMd nojvfnF nUM irhfa krn leI afvfjL bulMd vI kIqI| ies moky  pYdf hoeI  siQqI qoN ieMJ lwg irhf sI ik kuJ vI vfpr skdf hY pr siQqI  Aus vyly  sLFq ho geI, jdoN sRI bfdl aqy bIbI jfgIr kor df kfPlf iek pfsy dI ho ky cuWp cfp lMG igaf|

          sRomxI kmytI dI pRDfn bIbI  jgIr kor ny gWlbfq kridaF  ikhf ik sLhIdF  dI Xfdgfr  jLrUr  bxygI| AunFH sRI  ismrnjIq isMG mfn  dy ibafn ik gWdfrF dI Xfdgfr AusfrI jfvygI, qy itWpxI kridaF ikhf ik pihlF Auh afpxy nfly rUV isMG dI Xfd qF Ausfrn| AunFH ikhf ik sRomxI kmytI sfry dorfn sLhId hoey sfry isMGf dI Xfdgfr AusfrygI| Ausy dorfn  sRomxI akflI dl(aMimRqsr) dy pRDfn sRI ismrnjIq isMG mfn  ny KVyH ho ky ikhf ik jQydfr vydFqI  vWlo kIqI  geI ardfs aDUrI hY| AunFH ikhf ik asIN akfl qKLq  sfihb Qwly bxI gYlrI  nUM sLhIdI gYlyrI  sMq jrnYl isMG iBMzrfvflF vwjoN mfnqf idMdy hF| mnuWKI aiDkfr sMgTn dy cyarmmYn sRI ikrpfl isMG rMDfvf ny iesy dorfn bolxf suLrU kr idWqf ik jy afr[aYs[aYsw dy kYNp gurduafiraF ivc lwg skdy hn qF ieQy sLhIdI gYlrI df borz ikAu nhI lwg skdf| AunFH sRI bfdl nUM gWdfr  kihMidaF nIlf qfrf sfly leI ijMmyvfr Tihrfieaf| GWlUGfrf idvs moky soRmxI kmytI dy mulfjLm lok sBf mYNbr zf[rqn isMG ajnflf  ,ivDfiek vIr isMG lopoky, sRomxI kmytI mYNbr,ENkfr isMG, zf[mnjIq isMG Bomf,prmjIq kor KflVf aqy dlvIr isMG puWjy sn| GWlUGfrf idvs moky aWj drbfr sfihb ivc BfrI BIV sI| akfl qKLq sfihb dy sfhmxy nIlIaF qy kysrI pWgF df hVH  afieaf hoieaf sI| drbfr sfihb  smUh ivc iksy vI axsuKfvI  Gtnf dy mWdynjLr srkfrI eyjMsIaF  pUrI qrFH  srgrm sn| bfhr vI drbfr sfihb nUM afAuNdy rfh qy pRsLfsn vWlo sKLq surWiKaf pRbMD kIqy gey sn| gwzIaF dI afvfjLfeI bMd kr idWqI geI sI| tksfl dy muKI bfbf hrnfm isMG  Kflsf ny ies moky ikhf ik Auh ies gWl leI muafPI mMgdy hn ik 21 vryH sMq iBMzrFvfilaF nUM sLhId nhI aYlfinaf igaf| AunFH aYlfn vI kIqf ik s iBMzrfvfilaF dI Xfd ivc 12 jUn nUM gurduafrf gurdrsLn pRkfsL cox mihqf ivc sLrDFjlI smfgm kIqf jfvygf|

 

hirafxf ‘c vwKrI iswK gurduafrf pRbMDk kmytI bxfAux df mfmlf ltikaf

 cMzIgVH: hirafxf ivc  vWKrI isWK gurduafrf  pRbMDk kmytI  bxfAux df  mfmlf hfl dI GVI  KtfeI ivc pY igaf  jfpdf hY ikAuNik muWK mMqrI  sRI BuipMdr isMG huWzf ny ies mfmly  df hwl kWZx  leI hirafxf ivDfnsBf dy  spIkr sRI  hrmoihMdr isMG cWTf dI agvfeI ivc iek kmytI  bxfAux df PYslf kIqf hY| muWK mMqrI dy ies PYsly nfl hirafxf ivc vWKrI kmytI bxfAyux leI lihr clf rhy afgUaF nUM sWt vWjygI| vrnxXog hY ik iek idn pihlf cMzIgVH pRYsw kWlb ivc  gWlbfq dorfn hirafxf isWK gurduafrf pRbMDk kmytI  dy pRDfn jgdIsL isMG JINzf ,jnrl skWqr sRI dIdfr isMG nlvI aqy hor afgUaF ny dfavf kIqf sI ik muWK mMqrI sRI huWzf 9 jUn qoN  ivDfnsBf dy suLrU ho rhy sLYsLn ivc vWKrI kmytI bxfAux df ibl hI nhI  ilafAuxgy  sgoN  iesy sYLsLn ivc ies ibl nUM pfs vI krvfAuxgy| pr muWK mMqrI dy aWj dy PYsly nfl vWKrI kmytI bxfAux leI ibl ilafAyux dI gWl sMBv nhI jfpdI ikAuNik srkfr ny ajy kmytI dy bfkI mYNbrF df PYslf nhI kIqf|

          sRI cWTf dI agvfeI ivc bxn vflI kmytI hirafxf qoN cuxy sRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dy mYNbrF aqy isWKf dy ivcfr suxygI qy Aus qoN bfad afpxI irport srkfr  nUM soNpygI| ies leI iek gWl  bVI spwsLt hY ik hirafxf dI vWKrI  isWK gurduafrf pRbMDk kmytI bxfAux df ibl iesy sYLsLn ivc afAyux dy afsfr nhI BfvyN ik muWK mMqrI sRI huWzf ny ikhf hY ik vWKrI kmytI bxfAux bfry AuhI PYslf kIqf jfvygf jo rfj dy iswK cfhuMxgy| vrnxXog hY ik sRomxI  gurduafrf pRbMDk kmytI dI pRDfn bIbI jfgIr kor ny ipCly idnIN ikhf sI ik jy hirafxf dI huWzf  srkfr ny vWKrI kmytI bxfAux dI koisLs kIqI qF ies srkfr nUM ihlf ky rWK idWqf jfvygf qy ies muWdy nUM lY ky aMdoln kIqf jfvygf| sRomxI akflI dl dy pRDfn pRkfsL isMG bfdl aqy rfj dy hor akflI dlF  ny vWKrI kmytI bxfAux dI qjvIjL df zt ky ivroD kIqf sI| sRomxI akflI dl ny ieh muWdf pRDfn mMqrI kol AyyuTfAux df PYslf kIqf sI| rfjnIqk mfihrF df kihxf hY ik sRomxI akflI dl  aqy sRomxI  gurduafrf pRbMDk kmytI dy iqWKy ivroD kfrn huWzf srkfr ny ies muWdy qy holI  cWlx df PYslf kIqf hY qy holI  cWlx df  PYslf kIqf hY  iesy rxnIqI ‘c hI spIkr  sRI cWTf dI agvfeI ivc kmytI bxfAux df PYslf ilaf igaf hY|

 

pMjfb dy sFJy  msilaf leI  nojvfn ivDfiek  iekmuWT hoey

cMzIgVH:- pMjfb dy nojvfn ivDfiek ieiqhfs rcx leI iqafrI ivc hn| sfrIaF pfrtIaF dy ivDfiek pMjfb XUQ ivDfiek Porm dy JMzy hyT iekWTy  ho ky KyqI ivMiBnqf dy BWKdy ivsyL qy  8 jUn nUM crcf krngy| KyqI iviBMnqf qy  crcf df AudGftn pMjfb dy rfjpfl jnrl aYs[aYP rozirgjL krngy| ieh ivsyLs mIitMg btflf qoN kFgrs ivDfiek asLvnI syKVI,igWdVbfhf qoN sRomxI akflI dl  dy ivDfiek mnpRIq isMG bfdl, huisLafrpur qoN Bfjpf ivDfiek qIksLx sUd dI pihlkdmI qy ho rhI hY| vWK-vWK pfrtIaF  dy 40 ivDfiekF ny Porm dI hmfieq kIqI  hY| asl ivc ieh Porm do sfl pihlf bxfieaf igaf sI pr kuJ rfjnIqk  kfrnF  kr ky  ieh koeI  kMm nhI sI kr sikaf| ies df mMqv rfj dy BWKdy  msilaF qy sfrIaf rfjnIqk pfrtIaF ivc afpsI sihmqI pYdf krnf hY| sRI rozigrjL ijMnFH ny pMjfb ivc KyqI kimsLn kfiem krn ivc srgrm BUimkf inBfeI  sI, qoN ielfvf  ies ivsyL dy kuJ mfihr vI mIitMg ‘c sLfml hoxgy| ieh ivcfr-crcf ivc kuJ iksfn vI ihWsf lYxgy| ies sfrI crcf dI irport muWK mMqrI pMjfb kYptn amirMdr isMG aqy ivroDI pfrtI dy nyqf pRkfsL isMG bfdl nUM soNpI jfvygI| ies pRQm  pihl-kdmI dI sPlqf  dy afDfr qy hI  Porm dIaF BwivKI srgrmIaF inrBr krngIaF| ies ivcfr-vtFdrf  qoN ijLafdf mWhqvpUrn gWl ieh hY ik rfj dy  sfry nojvfn  ivDfiekF nUM  iksy msly  qy iek rfie bxfAux leI iek mMc qy iekWTf  kIqf jf irhf hY| ieMnFH nojvfnF  isafsI  afgUaF ny agly 40 sflF qWk rfjnIqI ivc srgrm rihxf hY | pfxI vrgy  sMvydnsILl muWdy qoN ibnF  aWj qwk pMjfb dIaF isafsI  pfrtIaF ny  nIqIvfn muwidaF qy eykqf nhI drsfeI| ipwCly 50 sflF ivc isafsI pfrtIaF ivckfr kuWVqx df hI ieiqhfs  irhf hY| Porm dy jnql skWqr sRI mnpRIq bfdl ny dwisaf ik mhWqvpUrn  muwidaF qy afpsI sihmqI qo ibnF pMjfb ivkfs nhI  kr skdf| asIN inWkI ijhI suLrUafq kr idWqI  hY aqy  afs  hY ik TIk soc vfly ivakqI ies dI hmfieq krngy|

 

gurduafry dy BFizaF dy  cfrj ipWCy  lVfeI

zyhlo: gurduafrf sRI gurU rivdfs  dy BFizaF  dy cfrj nUM  lY ky aWj  qlvfrF -sotIaF qy gMzfsy  cWl gey| ipMz df srpMc qy pMj sxy cfr  gMBIr jLKmI  ho gey| ieh hux isvl hspqfl luiDafxf dfKl hn| imlI jfxkfrI anusfr  dovyN iDrF  akflI dl  qy kFgrs  nfl sbMDq hn| dohF iDrF dy numfieMidaF ny dwisaf ik mfmlf kuJ vI nhI sI| bWs rUM nUM aWg idKfE vflI gWl sI| akflI pWKIaF ny ivroDI iDr Auqy dosL lfieaf ik kFgrsI AunFH Auqy DoNs jmfAuxI cfhuMdy hn| kFgrs pWKIaF muqfbk AunFH ny  bMidaF  nUM socI smJI  cfl anusfr kwuitaf igaf hY| kWtV kFgrsI hI hoey hn| ieMnFH ivco iek df nF hrdip isMG hY| dUjf Aus df Brf hY |  dohF DiVaF  ivc Dfrf 23,24,25 qihq jgrfAu adflq ivc kys cWl  irhf hY|

 

azvfnI  asqIPf dyx

 nvIN idWlI:-  rfsLtrI soiem sMG ny afpxf idRsLtIkox sKLq krdy hoey aWj rfq  Bfjpf pRDfn lfl ikRsLn azvfnI  nUM pfiksqfn ivc pfiksqfn dy bfnI muhMmd alIU ijnfh, vMz aqy bfbrI msijs zygy jfx dy bfry ivc idqy gey afpxy vfd-ivvfd vfly ibafnF  nUM  vfps lYx dI mMg kIqI| sMG dy jnrl skWqr  mohn Bfgvq ny azvfnI  qy sMG dy ivcfrF  qoN ieQy afpxy muWK dPqr ivc aWj  dyr  rfq Bfjpf  nyqfvF  vYNkeIaF  nfiezU  ,sMjy josIL, arux jyqlI aqy afpxy nUM jfxU krvfieaf| sMG dy bulfry  rfm mfDv  ny dwisaf ik ieh isDFqk sBfvf df mfmlf hY aqy AunFH dI (azvfnI) itwpxI df punr inrIKx kIqf jfxf cfhIdf hY|

 

nfjLfiejL  isLLkfr leI nvfb ptodI smyq 8 ivruWD kys drj

 JWjr:- BfrqI ikRkt tIm dy sfbkf kpqfn nvfb mnsUr alI Kfn ptodI smyq 8 lokF ivruwD aWj iek blyk  bWk smyq jMglI  jfnvrF df isLkfr krn df kys drj kIqf igaf hY| JWjr puls  Qfxy ivc  jMglI jIv surWiKaf  kfnUMn 1972 dI Dfrf 9, 39 aqy 51 aDIn  sRI ptodI aqy  AunFH dy 7 sihXogIaF sLsI isMG,idafl isMG,sLfihd aihmd,idafsUdIn ,guVgfE vfsI muhMmd ivruwD kys drj kIqf igaf hY| rohqg ryNj dy zI[afeI[jI[vI aYn rfey ny dwisaf ik nvfb ptodI aqy hornF ivruWD aYP[afeI[afr drj kr leI geI hY| iesy dorfn  PFryisk  sfieMs lYbfrtrI  krnfl dy mfihrF vWlo muljLmF dy  kbjyL ivco brfmd  kIqy gey  hiQafr  aqy blky bWk  aqy do KrgosLf df inrIKx  krn  leI  JWjr phuMcx dI  sMBfvnf hY |

 

bykfbU  vYt trWk nfl tkrfeI,4 dI moq

reIaf : bINqy idnIN ibafs nyVy iBafnk qy drdnfk hfdsy ipWCo aWj svyry iPr ieQy 3 iklomItr dUr jI[tI[roz  Aupr bxy Por sIjLn irjLfrt  nyVy iek vYn qy trWk dI tWkr kfrn vYn ‘c svfr 4 ivakqIaF dI moky qy hI moq ho geI| trWk zrfeIvr moky qoN BWjx ‘c sPl  ho igaf| Gtnf  sQfn qoN imlI jfxkfrI anusfr aMimRqsr vWlo af rhI  vYn nUM sqnfm isMG spuWqr crnjIq isMG idWlI clf irhf sI| vYn Por sIjLn irjLfrt  nyVy iksy vfhn nUM EvrtYk krn lWgI sfhmixE af rhy trWk  ijs ivc pfeIp lWdy hoey sn, nfl tWkrf geI| tWkr ieMnI jLbrdsq sI ik vYn dy prKWcy Auz gey| Gtnf dI sUcnf imlidaF hI Aup mMzl bfbf bkflf dy zI[aYs[pI AuQy puWjy|

 

bfdl dI Bfjpf  nfl iBaflI Plfp ho geI : mfn

pTfnkot : sRomxI akflI dl  dy pRDfn  pRkfsL isMG bfdl  dI BfrqI jnqf pfrtI nfl  iBaflI qy gwTjoV vflI nIqI  pUrI qrFH  Plfp ho geI hY,ikAuNik BfrqI  jnqf pfrtI  dy komI  pRDfn lfl ikRsLn azvfnI  ny qF pfiksqfn  jf ky  muslfmfnf nfl smJoqf kr ilaf hY| ieh gWl  akflI dl (aMimRqsr) dy komI  pRDfn qy sfbkf mYNbr  pfrlImYNt ismrnjIq isMG mfn  ny kfnPrMs ivc khI| AunFH ikhf ik jd Bfjpf qy ihMdU  kWtVvfdI sMgTnF dy sfl 1992 ivc  bfbrI msijd qy hmlf krky Aus nUM Zfihaf sI qF Aus smyN sRI bfdl ny idWlI siQq afpxy jQydfr  avqfr isMG ihWq  nUM vI Bfjpf  guWt dy nfl Byijaf  sI,pr  hux jdo azvfnIO ny  iekWly  jf ky hI muslmfnF  nfl smJoqf kr ilaf hY qF bfdl  sfihb dWsx ik Auh hux kI krngy| AunFH sRI bfdl dI ies gWlo KUb aflocnf kIqI ik AunFH ny dfgI mMqrIaF nUM mMqrI mMzl ivWc sLfml krn dy muWdy qy Bfjpf dy ipWCy lWg ky afpxI pfrtI dy aYm[pIjL nUM pfrlIMymYNt  dy sfry sLYsLn ivco bfeIkft krvfeI rwiKaf jdoN ik  isWKf dy bhuq sfry aijhy msly sn,ijMnFH bfry sMsd dy sYLsLn ivc hI afvfjL AuTfAux dI loV sI| AunFH ikhf ik isWKf ivWc kuVI-mfr qy nVI mfr leI koeI sQfn nhI|

          sRI mfn ny ikhf ik12 jUn nUM  dmdmI tksfl dy muWK  kyNdr cok  mihqf ivKy sMq jrnYl isMG iBMzrfvfilaF df sLhIdI idhfVf  mnfieaf jfvygf| AunFH pMjfb,ihmfcl,jMmU -ksLmIr,hirafxf,rfjsQfn qy idWlI  dy smUh  isWKf nUM  ies sLhIdI  smfgm  ivWc huMmf-huMmf ky Bfg lYx dI apIl kIqI| iek hor svfl dy  jvfb ivc  AunFH dljIq isMG ibWtU aqy gfmf nUM  Aumr kYd dI sjfL suxfAux  dy PYsly  nUM mMdBfgf krfr idWqf| AunFH ikhf ik  ibWtU  aqy gfmf qF pihlf hI jylH ‘c bMd  rih ky kfPI sfrI sjLf Bog cuWky hn,AunFH nUM hor sjLf suxfAux dy PYsly qoN sfbq huMdf hY ik ihMd dI hkUmq ajy vI isWKf nfl sulfh nhI krnf cfhuMdI| sRI mfn ny ikhf ik pMjfb  aMdr  hux qWk ijMnIaF vI srkfrF  afeIaF hryk ny pTfnkot sLihr nUM axgoilaF hI kIqf hY| ies krky ieh  sLihr vpfrk  pWKo bhuq pwCV igaf hY| AunFH ies sLihr aMdr AudXog lfAux leI  AudXogpqIaF nuM nfl lWgdy guaFZI sUibaF ihmfcl pRdysL qy jLMmU ksLmIr  vFg tYks irafieqF dI shUlq dyx dI mMg kIqI|

 

sRI akfl qKLq’qy hmly dIaF qsvIrF keIaF dy pfj  AuDyVngIaF : aiqMdrpfl

pitaflf:sRomxI akflI dl(ieMtrnYsLnl) vWlo ijLly dy ipMz ZYNTl ivKy sMq jrnYl isMG iBMzrfvfilaF aqy AunFH dy sfQIaF smyq hor isWK sLhIdF  dI AusfrI jfx vflI Xfdgfr sbMDI kWlH qoN iqMn rojLf smfgm suLrU hox jf irhf hY ,ijs sbMDI  iqafrIaF mukMml kr leIaF geIaF hn |ies smfgm dI suLrUafq Blky sRI aKMz pfT sfihb df pRkfsL krn nfl hovygI| muWK pRbMDkF anusfr ies dorfn akfl qKLq sfihb dy hoe hmly dIaF aslI  aqy aihm qsvIrF  dI pRdrsLnI vI lfeI jfvygI | roNgty KVyH  krn vflIaF ieMnFH qsvIrF bfry AunFH df kihxf hY ik pihlI vfrI sfhmxy  af rhIaF ieh qsvIrF  keIaF dy pfjL AuDyVngIaF|dWsxXog hY ik  sMq iBMzrfvfilaF aqy sfkf nIlf qfrf dy sLhIdf dI Xfd ivc bxn vflI  ivsLv Br dI ieh pihlI aijhI Xfdgfr hY|aKMz pfT dy Bog moky 8 jUn nUM akfl qKLq sfihb dy jQydfr igafnI joigMdr isMG vydFqI vWlo XfdgfrI iemfrq df nINh pWQr rWiKaf jfvygf|ies moky qKLq dmdmf sfihb dy jQydfr blvMq isMG  nMdgVH aqy qKLq kysgVH sfihb dy jQydfr  igafnI qrlocn isMG vI hfjLr hoxgy| ies smfroh dy muWK pRbMDk sfbkf mYNbr pfrlImYNt BfeI aiqMdrpfl isMG  ny spMrk krn qy dWisaF ik  sLhIdF dI Xfd ivc bxn vflI  ieh XfdgfrI  iemfrq  iqMn sflf ivc mukMml kIqI jfvygI|ies ivc sMq iBMzrfvfilaF dI Xfd ivc gurduafrf  sfihb bxygf|ieh iemfrq 48 PuWt  AuWcI  aqy 60 PuWt  coxI hovygI|  ies dy hyTF  bysmYNt ivc ajfieb Gr  bxygf  jo jrnYl subyg isMG  dI Xfd nUM smripq hovygf|ies iek eykV QF dy cfry  koinaF qy  gol buMgy Ausfry jfxgy| iqMn-iqMn mMjLly  ieh buMgy  qrqIbvfr  BfeI amrIk  isMG ,BfeI mihMgf isMG aqy BfeI Qfrf isMG dI Xfd nUM smripq hoxgy  jd ik coQy  buMgy ivc dPqr hovygf| BfeI aiqMdrpfl  isMG ny dWisaF ik  ies dy  duafly  jYqo dy mrcy qoN lY ky hux qWk  dy sLhIdf  dI Xfd  ivc sLhIdI  kMD AusfrI  jfvygI| AunFH df  ieh vIkihxf sI ik  ies kMD nUM  rihMdI dunIaf  qWk rWKx  leI ies nUM  kWc ivc mVfHieaf  jfvygf| iek hor aihm  jfxkfrI idMidaF AunFH dwisaF ik 7 jUn nUM ieQy  ZYNTl  ivKy tYNt  ivc ‘isWK  ajfieb Gr vjoN qsvIrF  dI pRdrsLnI  leI jfvygI| ijs ivc  akfl -qKLq sfihb dy hoey hmly  dIaF  sWcIaF  aqy aslI  qsvIrF  lfeIaF  jfxgIaF | AunFH dWisaF ik  ijvyN koTf sfihb dy TIk  hox df pRcfr kIqf igaf sI,pr ies  dI CWz AuWzI  hox dIaF qsvIrF  hn| iesy qrFH  qosf Kfnf  ivc aWg lWgI hox  dIaF qsvIrF  aqy iPr  BfeI  subyg isMG dI imRqk dyh nUM  PojIaF vWlo lWqF qoN PV ky GsItx  smyN dI qsvIr  afid 42 aihm  qy sWcIaF  qsvIrF sLfml hn | AunFH  ieh vI dWisaF ik Xfdgfr leI iek eykV jLmIn  dfn vjoN  dyx vfly  BfeI mihMdr isMG  nUM 8 qfrIK  nUM kfr syvf  dI dsqfr pihnf ky  ies dI  kfr syvf  df kMm AunfH hvfly hI kIqf  jfvygf|

 

hirafxf’c kFgrs ny iqMno ivDfn sBf  sItF ijWqIaF

 cMzIgVH : hirafxf ivDfn  sBf dy iqMn  hlikaF dI ijLmnI  cox dy aYlfny  geyanIijaF  ivc kFgrs pfrtI  ny huMJf Pyr  ky iqMny sItF vWzy Prk  nfl hfsl  kr leIaF  qy hirafxf  dy cox  ieiqhfs  ivc nvF  irkfrz  kfiem kr idWqf| ieMnFH hlikaF ivc  ikloeI,qosLm aqy ihsfr sLfml hn | muWK mMqrI  BuipMdr isMG huWzf  ny sMkyq  idWqf hY ik 9jUn  qoN suLrU  ho rhy  hirafxf ivDfn sBf dy syLsLn  qoN bfad mMqrI mMzl ivc vfDf kIqf jfvygf| hirafxf  dy muWK mMqrI  BuipMdr isMG  huWzf ny ikloeI   ivDfn sBf hlky qoN iek lWK 3hjLfr 635 votF dy vWzy  Prk nfl ijWq  hfsl kIqI hY | ienYlo dy AumIdvfr  afjLfd ismG  aqrI nUM  isrP3.063 votF hfsl hoeIaF | ies hlky  dy sfry AumIdvfrF dIaF jLmfnqF jLbq  ho geIaF hn| ies hlky  dI cox  df aihm  pihlU ieh vI hY ik muWK mMqrI  afpxy hlky ivc iek idn vI pRcfr leI nhI gey aqy kyvl vot pfAux leI  hI afey sn| hirafxy  hlky qosLfm qoN  kFgrs dI  ikrn coDrI  ny 1,25,520 votF  dy vWzy Prk nfl  ijWq hfsl krky  nvF irkfrz  kfiem kr idWqf | Auh,hvfeI  hfdsy ivc  mfry gey  mMqrI suirMdr isMHG dI ivDvf  hn|ies hlky ivc vI bfkI sfry  AuMmIdvfr vI  jLmfnq  jLbq  hoeI| ijMdl ny 1,02,280 votF dy Prk  nfl ijWq  hfsl kIqI| bIbI ijMdl dy pqI AuWGy snaqkfr E[pI ijMdl dI hvfeI hfdsy  df isLkfr ho gey  sn| hirafxf kFgrs ieMnFH iqMn sItF  qy afpxf kbjLf kfiem  kr lYx  nfl 90 myNbrI sdn ivc pfrtI dI ivDfiekf  igxqI 67 qWk  puj geI hY | ienYlo dy 9 ,Bfjpf dy  do mYNbr hn|

 

azvfnI jWdI Gr dyK ky  Bfvuk ho AuWTy

krfcI: sfbkf Aup pRDfnmMqrI  aqy Bfjpf pRDfn  aYl[ky azvfnI  aWj ieQy afpxf jWdI Gr  dyK ky Bfvuk ho AyuQy  jdik AunFH dI pqnI kmlf azvfnI sLihr dy sdr Kyqr  ivc afpxf jWdI  Gr lWBx  ivc nfkfm rhI  ijQy Aus ny Bfrq -pfik  vMz qoN pihlF  afpxf bcpn gujfiraF sI I| sRI azvfnI  df Gr 37,jmsyLs  kuafrtrjL ivKy  1350 gjL jgfH ivc bixaf hoieaf hY  ijQy aWj  kWlH anykF bhu-mMijlY PlYt Ausfry hoey hn | ies qoN pihlF azvfnI  vI kfPI qbdilIaF  hox  kfrn  afpxf Gr pCfnx  ivc AulJ gey sn ikAuNik  Auh jdon sfl 1978 ivc AuQy gey sn  qF Aus mgroN  bhuq kuJ bdl igaf| AyussmyN  vI sRI azvfnI  AunFH dy Gr  bfry muhMmd iekbfl ijvfnI dy ipqf  ny dWisaf sI| ijvfnI aWj kWlH iesy kMplYks  dy iek PlYt  ivc rihMdy hn jo Aus ny iqMn lwG rupey ivc KrIidaf hY| sRI azvfnI  dy ipqf iksLndfs  Drmdfs azvfnI  ny dysL dI vMz  smyN  ieh Gr 80 hjLfr  rupey ivc  muhMmd alI  jlIl nF dy ivakqI  nUM vyc idWqf  sI|

 

vWKrI kmytI  hirafxf  dy isWKf df aiDkfr

cMzIgVH: hirafxf dy isWKf  leI vWKrI  sRomxI gurduafrf  pRbMDk kmytI  bxfAux dy muWdy  qy sRomxI akflI dl  nUM isWKf  dy jLjbfq  BVkfAux  dI sfijsL nUM  sPl  nhI hox idaFgy  hr hflq  ivc vWKrI  sRomxI kmytI bx ky  rhygI|vWKrI kmytI  lYxf rfj  dy isWKf df aiDkfr hY qy ies  aiDkfr qoN koeI  munkr nhI ho skdf | sRomxI akflI dl  dy pRDfn pRkfsL isMG bfdl aWj qk isWKf  dy jLjbfqF nUM BVkf  ky rfjnIqI krdy  rhy hn qy sWqf  kfbjL huMdy rhy hn|pr hux isWKf AunFH dIaF  isafsI cflf nUM  purI qrFH smJ cuWKy hn| ieh ivcfr  aWj ieQy cMzIgVH pRYs kWlb ivc  gWlbfq  dorfn  pysL kridaF  hirafxf qy sRmoxI gurduafrf  pRbMDk kmytI  dy mYNbr aqy hirafxf isWK gurduafrf  pRbMDk kmytI dy jnrl  skWqr  dIdfr isMG  nlvI aqy pRDfn  jgdIsL isMG  JIONzf ny 1966 dy pMjfb punrgTn  aYkt  dIaF Auh  DfrfvF  vMzIaF  ijs aDIn hirafxf dI vWKrI kmytI  bxfeI  jf skdI hy|

          ies dy nfl  hI sRomxI  gurduafrf pRbMDk  kmytI  dI pRDfn  jgIr kor  aqy sromxI akflI dl  dy  pRdfn pRkfsL isMG bfdl  nUM cuxoqI idWqI ik Auh  aijhI Dfrf idKfAux ijs  qihq hirafxf  dy gurduafiraF  dI vWKrI kmytI  bxfeI nhI jf skdI| AunFH ikhf ik  Ayuh  keI vfr  sRI bfdl aqy bIbI jgIr kor nUM iml cuWky hn pr AunFH df ivhfrs sIrIaF qoN vI mfVf irhf  hY dovF afgUaF  ny kdy vI  hirafxf  dy isWKf  dy iksy msly  nUM gMBIrqf nfl nhI  ilaf| AunFH ikhf ik  hr sfl isWKf dy jQy pfiksqfn ivcly gurDfmF dI Xfqrf  leI Byjy  jFdy hn pr hirafxf  qoN sRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI  dy mYNbrF nUM ikhf jFdf hY ik  Auh pMjfb  ivc rihMdy isWKf dy nF jQy  ivc Byjx  dI hI isPfrsL krn| AunFH dWisaF ik  2000 ivc  AunfH ny hirafxf ivc  vWKrI kmytI  bxfAux dI lihr  clfeI sI qy ies ipWCo  sRomxI kmytI ny  hirafxf dyu  gurduafiraF  vl iDafn  dyxf suLrU  kIqf| Aus qoNM pihlF  sRomxI gurduafrf pRbMDk  kmytI ny kdy vI koeI  pYsf rfj dy gurduafiraF  dI ibhqrI leI  lfieaf qy nf hI  aWj qk  iek vIskUl  rfj ivc KoilHaf hY | rfj dy  gurduafiraF  dI golk qy jLmIn df sfrf pYsf sRomxI kmytI  kol afAuNdf hY |ieMnFH ivqkiraF iKlfP hI  vWKrI kmytI  bxfAux leI muihMm suLrU hoeI hY |

          AunFH  afs pRgtfeI  ik muWK mMqrI  BuipMdr isMG huWzf  ny jUn qoN suLrU ho rhy  ivDfn sBf  syLsLn  ivc vWKrI kmytI  bxfAux df ibl, nf kyvl ilafAuxgy sgoN ibl nUM  pfs vI krvfAuxgy| sRomxI akflI dl vlo iksy  vI hflq  ivc vWKrI kmytI nf bxn dyx dI crcf kridaF AunFH ikhf ik  AunFH ny  afpxI vWKrI kmytI  cox kimsLn kol rijstrz krvfeI hY qy iesy kmytI dy JMzy hyT cox lVI sI  qy iesy kmytI  dy aDIn hI  vWKrI  kmytI bxfAux  leI sLfmeI ZMg nfl aMdoln kIqf jf irhf hY|afl ieMzIaF  gurduafrf aYkt  dy KrVy  sbMDI  suafl dy Auqr ivc  jQydfr nlvI  ny ikhf ik  ies  ivc hirafxf  nfl Gor ivqkrf kIqf igaf hY | ijhVy  rfjF dI vso  hirafxf nflo qIjf ihWsf vI nhI ,AunFH dy mYNbr  vWD bxfAux dI qjLvIjL hY| ieMnFH rfjF nUM  sUbfeI pWDr dy borz bxfAux dI KuWlH hY pr hirafxf nUM  nhI | ies leI  asIN KrVy  nUM iblkul  pRvfn nhI krFgy |

 

akflI dl (aMimRqsr) vWlo mInfr-ey-gdfr bxfAux df aYlfn

mfE sfihb: sRomxI akflI dl  aMimRqsr dy komI pRDfn sRI ismrnjIq isMG mfn ny aWj ieQy aYlfn kIqf hY ik AunFH dI  pfrtI  drbfr sfihn  Aupr nIlf qfrf afpRysLn krn leI ieMdrf gFDI  nUM sihmqI dyx vfly  akflI afgUaF  dy ichry  nMgy krn leI  pMjfb  aNdr mInfr -ey gdr  sQfpq  krygI aqy Aus smyN dy isWK kom dy ivroDI rvfieqI akflI afgUaF dy ies Aupr nF  Aukry jfxgy  qF ik kom  ieMnFH akflI  afgUaF  dyiGnfAuxy rol qoN jfxU ho sky|ies dy nfl hI aYlfn  kIqf ik syLryvfl ipMz ivc  aMimRqsr akflI  dl bIbI jfgIr kor  dI DI hrpRIq  kor dI Xfdgfr bxfeygf aqy ies Xfdgfr  rfhIN iswK sMgqF nUM kuVI mfr qy nvI mfrF  nfl koeI nfqf nf rWKx  aqy isWK bIbIaF nUM Brux hWiqafvF  dy ivruWD ztx df sunyhf  idWqf jfvygf| sRI mfn ieQy  sLhIdf dI Xfd  ivc kIqy smfgmn smyN juVy ieWKT nUM sMboDn kr rhy hn | Auh isWDy  sLbdF ‘c dosL lfAuNidaF ikhf ik nIlf qfrf kfrvfeI  krvfAux leI  sRI pRkfsL isMG bfdl ,svrgI gurcrn isMG tohVf qy surjIq isMG brnflf  muWK dosIL hn|

          sRI mfn ny ikhf ik sRI bfdl qy AunFH dy sfQIaF pfs aWj isWK kom df koeI vImuWdf  nhI irhf ijs krky  ieNMnFH afgUaF  aMdr lokF  ivco tuWt kjfx krky  pRysLfnI qy qxfAu dI siQqI bxI hoeI hY|21 sflF bfad ijhVf ieMnFH afgUaf nUM mInfry -sLhIdf  bnfAux df iKafl afieaf hY,ies nUM  ieh isafsI  rotIaF sykx leI  kfrgr hiQafr mMndy hn|sRI mfn ny  svfl  kIqf ik  apRysLn nIlf qfrf  qoN bfad  1985 aqy 1997  ivc do vfr kRmvfr  surjIq isMG brnflf aqy sRI pRkfsL isMG bfdl  dIaF akflI  srkfrF  bxIaF qy  ieh dovyH  afgU  dWsx ik  1984 dy sLhIdF  bfry ivDfn sBf aNMdr idwlI qKLq dy jfLlnfmf  rvWeIey  bfry  koeI mqf ilaFdf  igaf| sRomxI kmytI  dy 21 sflfnf  jnrl iejlfs lMGy  hn,sLhIdf bfry  koeI crcf  ikAuN nhI CyVI grI| AunfH dosL  lfieaf ik  sRomxI kmytI  dI pRDfn bIbI jfgIr kor  qy hornF  ny sRI bfdl dy iesLfry  qy mInfry sLhIdf bnfAux df aYlfn ies leI  kIqf qF ik AunFH dI isWK kom  ivWco izWgdI  jf rhI sfK bc sky|

          sRI mfn ny ikhf ik rvfieqI akflI lIzrisLp hfly isWKf dI afjLfdI  leI lVy gey 15 sfl dy isWK  sMGrsL bfry  hI duibDf ivc hY | ieh lIzrisLp sMGrsL dorfn mfry gey  nojvfnF nUM kdy aWqvfdIO  dWsdI hY qy kdy sLhId|Auh pihlf afpxIaF anykF  dy siLsy sfP kry aqy sRomxI kmytI aMdr iswK sMGrsL bfry sfP qy spsLt sLbdF ivc iek mqf  lY ky afvy | AunFH ikhf ik  pMjfb aMdr  Auprokq  sMGrsL  dorfn lWK dy krIb iswK nojvfn sLhId  hoey hn|pMjfb dI DrqI dy cWpy -cWpy qy ieMnFH  sLhIdf  df KUn  zuWilaf hoieaf hY| ieMnFH  sLhIdf dI qkrIbvfr sUcI iqafr kIqI jfvy| AunfH ikhf ik  AunfH nUM sRomxI kmytI vWl oXfdgfr  sQfpq krn qy ieqrfjL nhI ,ieriqhfs isrP kmytI  dI aspsLt soc qy hY|  AunFH  ieh vI qfVnf  idWqI jfvygI| sRI mfn ny  ikhf ik  isWK isDFq  ivc zyrfvfd  nUM koeI QF  nhI hY ,Aus sUrq ivc qF Aukf hI nhI,ik koeI ivakqI sRomxI kmytI  df ahudydfr vI hovy qy zyry  dfcVfHvf  vI  CkI jfvy| ies leI AunFH dI pfrtI  bIbI jgIr kor df bygovfl zyrf sMq tyk isMG Dnolf df aqy blbIr isMG GuMns dy zyiraF nUM sRomxI kmytI  dy hvfly  krvfAux leI  jdo jihd  krygI|

          Kfilsqfn dy hfmI  afgU  jgjIq isMG  cohfn ny ies moky bolidaF ikhf ik 1984 qoN 1994 qWk  pulIs aqy nIm PojI dsiqaF  ny pMjfb ivc iek lWK qoN vwD ivakqIaF nUM sLhId  kIqf hY| aijhf  ax -mnuWKI  vrqfrf styt  dI srpRsqI  hyT pYdf  kIqy aiqvfd  duafrf  nypry cfiVHaf igaf| ieMdrf gFDI  dy kql  qoN bfad  idWlI aqy  Bfrq  dy hor sLihrF ivWc 20,00,isWK  kql kIqy gey|aijhyy  iGnfAuxy  vrqfry  ivWc isWK  ies dysL nUM afpxf  dosL ikvyN kih skdy hn | pfrtI dy  jnrl  skWqr sRI crn isMG luhfrf  ny ikhf ik sRomxI kmytI  dI nIXq sfP nhI hY | rvfieqI lIzrisLp kyvl ies vyly  sLhId  isMGf dIaF  kurbfnIaF  df muWl vWtx  dy leI  Xfdgfr  sQfipq krn  dy nF  QWly  ieWk  koeI  cfl cWl rhI hY,ijs nUM pMjfb dy iswK  BlI BFq smJdy  hn| sRomxI kmytI  ny Xfdgfr  dI AusfrI 6 jUn nUM afrMB krn df aYlfn  kIqf sI pr  hux tflmtol dI nIqI  aKiqafr  kr leI hY |sfbkf aYm[pI  iDafn isMG mMz ny sRI bfdl  nUM slfh idMidaF ikhf ik Auh akflI  ihWqF dI rfKI krn  dy Xog  afgU nhI rhy ies krky  Auh Gr  bYT jfx| kom dy Kun  nfl ilKy ieiqhfs  dy aKer qfiraF  dI CfvyN imtfAux  dI nfpfk  isafsI KYz  nf Kyzx|

 

sMG pirvfr’skqy ‘c ,lflU qy kFgrsI bfgo -bfg

krfcI: BfrqI jnqf pfrtI (Bfjpf) dy prRDfn lfl ikRsLn azvfnI  vWlo  muhMmd alIO  ijnfh  dy ksIdy  pvYH jfx mgroN  sMG pirvfr  dy sKLq  pRqIkrn nUM kuJ nrm krn leI  Bfjpf pRDfn  dy shfiek ny aWj ieQy sRI azvfnI  vWlo kfiedy afjLm  bfry  idWqy gey BfsLn  dIaF kfpIaF  mIzIaF nUM jfrI  kr idWqIaF | iest  dorfn ryl mMqrI  lflU pRsfd Xfdv  ny sRI azvfnI  dy ivcfrF dI BrpUr slfGLf kIqI| vyrivaF anusfr sRI azvfnI  dy mIzIaf  mYnyjrF ny kfiedy  afjLm bfry pusqk ‘tuvrzjL ijnfhjL pfiksqfn  dy jo ihQsy  Bfjpf pRDfn  nUM muhWeIaF krvfey AunFH   ivWc ijnFh  vwlo pfiksqfn  dI sMsd nUM 11agsq  1947 nUM kIqy  gey sMboDn  df ijLkr sI| sMboDn ivWc ijnFh ny  ikhf sI ik lok pfiksqfn  ivcly  iksy vI mMdr ,msjId ivc jf skdy hn  ikAuNik lokF dy Dfrimk mfmilaF nfl hkUmq df koeI  sbMD nhI hY| muhMmd alI ijnfh  nfl sbMDq  msijs dI PyrI mgroN  kWlH Bfjpf pRDfn ny  ivjLtrjL buWk ivc  drj kIqy  afpxy ivcfr  ivc  kfiedy  afsLm dy iesy BfsLn bfry iliKaf ik  BfsLn afpxy afp ivc  Audfhrx sI  qy kfiedy afjLm hr ivakqI nUM Dfrimk pWK  qoN pCfnx  dI QF  ivakqI dy qor qy pCfxy  jfx dy hfmI hn |

          ivsLv ihMdU pRIsLd aqy afr-aYs[aYs ny azvfnI dy  bfbrI msijs  Zfhy jfx  sbMDIqy kfiedy afjLm sbMDI  ibafnF dI  sKq  nukqfcInI  kridaF ikhf ik  aijhy  ivcfr sMG pirvfr dI  mUl ivcfrDfrf  dy isWDy  ivroDI hn |vI[aYc[pI  dy komFqfrI  jnrl  skWqr  pRvIn  qogVIaF  ny vzodrf  qoN jfrI ibafn ivWc qF  sRI azvfnI  df sMsd  mYNbrI  qoN asqIPf mMgidaF  ikhf ik ijnfh  dI sLlfGf krn vflf Bfjpf  pRDfn  afp hI dysL DrohI hY| AuDr Bfjpf  dy mIq pRDfn  aYm[ vYNkWeIaF  nfiezU aqy jnrl  skWqr  rfj nfQ isMG ny  vWK -vWK  ibafnF ivc ikhf ik  sRI azvfnI  dy ivcfrf nUM  zUMGfeI  qWk  vfcx qoN ibnF  AunFH df asqIPf mMigaF jfxf  jF ivroD  kIqf jfxf  srfsr nfjLfiejL hY |

 

jgIr kOr qy bfdl muafPI  mMgx : kuldIp isMG

mMzIaihmdgVH: sRomxI akflI dl (a) dy XUQ ivMg  aqy ijLlf iekfeI  ny icqfvnI idWqI hY ik  sRomxI kmytI  pRDfn bIbI jgIr kor  aqy akflI  dl dy pRDfn  sRI pRkfsL isMG bfdl ny bIqy idn  afnMdpur sfihb  ivKy isWK sLhIdf dI Xfd  ivWc krvfey  jfxvfly  smfgm  leI QF qy nf dy ky  iswKf dI  byaqbI  krn  leI jnqk qor  qy muafPI  nf mMgI qy  pfrtI vWlo vWzy pWDr qy smGrsL suLrU kIqf jfvygf| XUQ ivMg  dy komI jnrl  skWqr  kuldIp isMG  kVvl aqy pfrtI dy  ijLlf pRDfn  jIq ismG  afloarK  ny dosL lgfieaf ik  sRI bfdl dI  sLih qy bIbI jfgIr kor  ny sUby dy 42 PIsdI isWK sLrDflUaF  nUM isrP ies gWl leI  gurU GrF  dy drsLnf qoN vFJy rWiKaf hY ikAuNik Auh sRI ismrnjIq isMG mfn dIaF Dfrimk  mirafdf  purx nIqIaF dI pflxf  krdy hn | isWKf dI dusmx  jmfq afr[aYs[aYs dIaF kiQq  BVkfAU kfrvfeIaF leI qF AunFH ny  gurduafiraF nUM pulIs   CfAuxIaF  ivWc qbdil  kr  idWqf pr AunFH hjLfrf isWK sLhIdF nUM sLrDFjlI  Byt krn leI  afigaf nhI  idWqI ijMnFH  ivc 1978 ivWc Kud  s[bfdl aqy mrhUm sMq hrcMq  isMG loNgovfl  vlo  lgfey DrmXuWD  morcy dorfn  sLhId hox  vfly  juJfrU isWK sLfml hn |

 

myar df ieh ivdysIL  dorf vI pihl vrgf hI rhygf

luiDafxf :ngr ingm  dy myar nfhr isMG igwl  ny afpxy  kYnyzf dory  qoN vfps af ky  sLihr nuM ivdysIL qknIkF nfl pRdusLx mukq bxfAux  df dfavf  qF kr idWqf hY  pr AunFH vWlo  ies qoN pihlF  kIqy gey  ivdysIL  doiraF  aqy ivdysIL myarF  nfl hoeIaF mIitMgf  dy nqIijaF  bfry  myar koeI Tos jvfb  nhI dy sky| sRI  igWl ny  iek  ivsyLs  gWlbfq dorfn  dWisaf ik kYnyzf dory ivc AunFH pitaflf  jlMDr qy aMimRqsr  dy myarF nfl AuQy cl rhy  vftr aqy  solzvsyt  trINtmYNt  plftF dI kfrgujFrI df jfiejLf ilaf aqy vfqfvrx nUM sfP suQrf rWKx leI  bUqy lgfAux  dI nvIN qknIk  bfry vI jfxkfrI hfsl kIqI|

 

ieMglYNz dy iswK afgU  dsqfr sbMDI  PrFsIsI  aiDkfrIaF nUM imly

jlMDr : PrFs srkfr  ny ajy qWk  dsqfr qy  lfeI pfbMdI  nhI htfeI| PrFs dy akflI afgU  pUry jd ojihd kr rhy hn| ies sbMD ivc  PrFs  dy aiDkfrIaF nfl mIitMgf  df islislf vI cl irhf hY | ipCly idnIH ieMglYNz qoN afey isWK afgUaF  ny PrFsIsI  aiDkfrIaF nfl  mulfkfqF kIqIaF| sRomxI akflI dl  dy nojvfn  akflI afgU  s[suKbIr isMG bfdl aYm [pI nfl PrFs dy akflI  afgU  s[iekbfl isMG  BWtI  10 jUn nUM ieMglYNz ivc mulfkfq  krngy| BfrI virMdr isMG pRDfn  sRomxI akflI dl PrFs aqy jnrl skWqr  s[iekbfl isMG BWtI  vWlo pRys not anusfr ipCly  mhIny  PrFs  dy  AuWc  aiDkfrIaF nfl 25-26  qy 27 meI nUM iqMn mIitMgf kIqIaF  geIaF ikASuNik  Bfrq qoN vPd  kuJ aVcnF  aqy smyN dI Gft krky  ieh Gftf pUrf krn leI  ieMglYNz qoN  sulJy hoery isWK afgU  gwlbfq krn  vfsqy bulfey gey| ies vPd s[puryvfl  dI agvfeI ivc AuQy puWjf| dusry vPd ivc s[surjIq isMG  pnysr  gurduafrf  hfeI  strIt  smYiDk ,s[mohn isMG  mfxkU  pRDfn  rfmgVHIaF  isWK  tYMpl zrbI aqy s[ lCmx isMG BMmrf brimMGm sLfiml sn\ bfbf rxjIq isMG aMbflf  jy AuQy  inWjI qor  qy dsqfr  df kys  lV rhy hn,vI PrFs dy aiDkfrIaF nUM imly |s[mfn aqy s[BWtI anusfr  Aukq mIitMgf  df jo incoV  inkldf hY ,Aus anusfr PrFs srkfr  CotI dsqfr  sjfky  Poto kfgjLf qy lgvfAux leI sihmq ho jfvygI | ijvyN amrIkf  ivc kysrI sjfAux  AuprMq  mWQf aqy  kMn idKdy hn  Auho ijhI  dsqfr vflI  Poto dI sihmqI  iml skdI hY |

 

amn BMg nhI krFgy : bfdl

cMzIgVH: sRomxI akflI  dl dy pRDfn aqy pMjfb  dy sfbkf  muWK mMqrI  pRkfsL isMG bfdl  ny pMjfb dIaF  sfrIaf rfjnIqk  pfrtIaF nUM sRomxI kmytI  vwlo  drbfr sfihb kMplYks ivc sMn 1984’c hoey aprysLn  bilAU stfr  ivc mfry gey logF dI Xfd  ibvc mInfr -ey -sLhIdf bxfAux dyu pRsqfv nUM lY ky  icVy vfd ivvfd nUM qurMq Kqm krn dI apIl kIqI hY|AunFH ikhf ik ‘mYN pMjfb dI jnqf nUM  ivsLvfs  duafAuxf cfhUMdf hF ik akflI dl  kdy vI  koeI aijhI kfrvfeI nhI krygf,ijs nfl pMjfb df sLfqmeI vfqfvrn Krfb  hovy| akflI dl pMjfb ivc sLfqI  aqy afpsI BfeIcfrf bxfeI rWKx leI koeI vI kurbfnI dyx leI iqafr hY|

          AunFH ikhf ik akflI dl  pMjfb ivc aWqvfd dy kfly dor nUM BuWilaf nhI hY |ies  dor ivc agr sB qoN ijLafdf  iksy pfrtI  df nuksfn hoieaf hY qF  Auh akflI dl hY | sfzy pRdfn sMq hrcMd isMG loNgovfl aWqvfdIaF dy hWQo mfry gey| Aus vyly  dy sRomxI kmytI dy pRDfn  gurcrn isMG tohVf  qy vI jfnlyvf  hmlf hoieaf ,ijs ivc  Auh mrdy -mrdy  bcy| iek hor akflI afgU jgdyv isMG qlvMzI qy vI jfnlyvf hmlf  hoieaf| ies qoN ielfvf akflI aYm[pI BfeI  sLimMdr isMG smyq  bysLumfr akflIaF nUM afpxI jfn qoN hWQ  Doxy pey| myN Kud hfly  qk jyLz drjy  dI isikEirtI leI GuMmdf hF |ies leI jy koeI khy ik akflI aWqvfdIaF nfl imly hoey sn aqy AunFH  nUM sLih  idMdy sn qF ieh gWl sWc qoN pry hovygI|

          sRI bfdl df kihxf sI ik iek pfsy qF aWqvfd dy dor ivc akflIaF nUM BfrI nuksfn  AuTfAuxf ipaf aqy dUjy pfsy kFgrsIaF  nUm kdI  JrIt qk nhI  afeI| AunFH ny ikhf ik  akflI dl  afpsI BfeIcfry ,sLfqI  aqy aihMsf ivc  ivsLvfs  rWKdf hY | sWc qF  ieh hY ik  isWK  Drm dI  buinafd hI Drm  inrpWKqf qy hY| gurbfxI df mfnvqf  dy pRqI  jo sMdysL hY,Auh hY srbWq df Blf | akflI afgU  dy iwes ibafn  dy nfl  hI pMjfb ‘c ipCly  kuJ smyN qoN drbfr  sfihb kMplYks  ivKy mInfr-ey -sLhIdf qfmIr krn dy pRsqfv nUM lY ky vD rhy qxfa  ivc kmI  afAuxI suLrU ho geI hY| sRI bfdl  ny ieh vI  sMkyq  idqf ik  akflI  dl aqy  sRomxI kmytI  mInfr -ey sLhIdf dy kWl  drbfr sfihb  kMplYksivc nINh  pwQr rWKy  jfx dy pRogrfm qoN vI  ipWCy  ht rhI hY | idlcsp gWl ieh hY ik  sRI bfdl  aqy pMjfb  dy rfjpfl  jnrl aYs[ayP rozirgj drimafn  kWl sLfm  cMzIgVH  ivKy rfj Bfn  ivc mulfkfq hoeI,ijhVI  lgfqfr aWDf  GMtf cWlI| ies bYTk df koeI ibErf qF nhI imilaf pr ieh  ikafs lgfey jf rhy hn ik mInfr-ey -sLhIdf  qy vI ivcfr vtFdrf  kIqf igaf| sRI bfdl ny ikhf  ik drbfr sfihb  kMplYks  ivc aprysLn  bilAU stfr dI brsI  nUM GWlUGfrf idvs dy qor qy  hr sfl  mnfieaf  jFdf irhf  hY| ies sfl vI ies qrFH ho irhf hy|AunFH ikhf ik 6 jUn  1984 nUM  gurpUrb sI ,ijs nUM mnfAux leI sYKVy  sLrDflU  ijMnFH ivc  ihMdU,isWK ,eIsfeI drbfr sfihn  mwQf tykx  phuMcy hoey hn | pr ies kfrvfeI  ivc mfry gey | mrn vfilaF ‘c KfVkUaF  dI igxqI 20-25 qo ijLafdf  nhI sI| ies leI ieh  kihxf ik smfrk  isrP AunfH dI Xfd  ivc hI bxfieaf jfeygf,TIk  nhI hY| ies qrFH  dy smfrk  pMjfb ivc ijQy  ikqy vI  GWlUGfry hoey,bxfey jfxgy| AunFH df ivcfr sI ik  idWlI ivc  isWK  ivroDI dMigaF  dI Xfd ivc vI smfrk  bxnf cfhIdf hY |

 

bIbI jgIr kor dy bygovfl zyry nUM sRLomxI kmytI aDIn ilafAux leI muihMm ivWZFgy : mfn

lohgVH sfihb: sRomxI akflI dl (aMimRqsr) ny aYlfn kIqf hY ik 1984 dy sfkf nIlf qfrf dorfn sLhId  hoey isMGf  dI Xfd nUM smripq mnfey jf rhy GWlUGfrF hPLqy dI smfpqI qoN qurMq bfad sRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dI pRDfn bIbI jgIr kor dy bygovfl siQq zyry aqy zyry dI  smuWcI jfiedfd nUM sRomxI  gurduafrf pRbMDk kmytI dy aDIn ilafAux dI muihMm clfeI jfvygI| pfrtI dy komI pRDfn qy sfbkf  lok sBf mNYbr  ismrnjIq isMG mfn ny aWj ieQy  ivsLfl iekWT vflI sLhIdI  isWK knvYnsLn ivWc ikhf ik sfbkf muWK mMqrI pRkfsL isMG bfdl qoN sRomxI  akflI dl  df aqy bIbI  jgIr kor qoN sRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI df ‘KihVf  CuzvfAux leI ‘axK’ vfly isWKf  nUM nfl lY ky joLrdfr  srgrmI kIqI jfvygI  qy ieh aml Aus vyly qk jfrI  rhygf jd qWk  ieMnFH dovF ‘mokfpRsq  afgUaF nuM  isWK kom qoN KdyV  nhI  idWqf jFdf| sRI mfn ny DmkI  idWqI ik AunFH srgrm  vrkr bYgovfl  dy zyry  qy kbjLf krn leI iksy vI vyly afpxy qor qy AuWQy ‘Dfvf’ bol skdy hn |ies qoN pihlF 1984 dy sLhIdf dI Xfd ivWc sRI aKMz pfT dy Bog pfey  gey aqy AyunFH  nUM sLrDFjlIaF Byt  kIqIaF geIaF |

          dmdmI tksfl dy muKI bfbf hrnfm isMG DuMmf ny ikhf ik sMq jrnYl isMG iBMzrfvfilaF nUM sLhId krfr dyx  df ijhVf  inrxf tksfl  vWlo ilaf igaf hY Aus pRqI hux koeI ikMqU-pRMqU nhI hY aqy ies sbMD ‘c 6 jUn  nUM sRI akfl qKLq sfihb  qy sMqf dI  sLhIdI  sbMDI ardfs  kIqI jfvygI| AunFH ikhf ik  ies qo bfad tksfl dy muWK kyNdr  cok mihqf  ivKy iek vWzf  smfgm  krky pihlI  vfr sMq jrnYl iBMzrfvfilaF  df sLhIdI idhfVf mnfieaf jfvygf |ies moky  qy hr iDr nUM ieWk mwq huMidaF dosL lfieaf  ik mojUdf isWK isafsq qy KudgrjL qy isWK ivroDI Kymf BfrU ho igaf hY ijs nfl lMmy smyN qoN pMQ  nUM Korf lfAux leI qfk  ivc bYTIaF ‘gupq sLkqIaF ‘afpxy jlvy idKfAux lWgIaF hn|

          ies moky qy bolidaF ismrnjIq isMG mfn ny dosL lfieaf ik sRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI qy kfbjL lokF ny sRI bfdl dI sLih qy idWK ivroDI jmfq rfsLtrI(afr[aYs[aYs) nUM qF gurduafrf ibBor sfihb  ivWc isKlfeI  kYNp lgfAux dI  iejfjLq dy idWqI pr iswK sLhIdF nUM sLrDfjlI  Byt krn vfsqy  isWKf df  gurduafiraF  ivWc dfKlf  bMd kr idWqf hY| AunFH ikhf ik  GWt igxqIaF  dI dusmx jmfq afr[aYs[aYs  ny ies kYNp  ivc nojvfnF nUM bMdUkF qy lfTIaF clfAyux dI isKlfeI idWqI hY ijhVI pMjfb dy amn nUM iksy vI  vyly Kqry ivWc pf skdI hY| akflI nyqf ny ikhf ik sRI bfdl afpxy  inWjI svfrQF dI purqI leI isWK isDFqF df hr Kyqr ivWc mjLfk  Auzf rhy hn qy AunFH ny afpxy Auwpr drj hoey kiQq iBRstfcfr dy dosLf qoN bcfa leI pMjfb dy kFgrsI muWK mMqrI kYptn amirMdr isMG nfl ‘aMdrKfqy’sFJ pf leI hY|sRI mfn ny ikhf ik qlvMzI sfbo qoN bfad sRomxI kmytI ny AunFH dI pfrtI nUM afnMdpur sfihb ivKy vI sLhIdI smfgm leI jgfH dyx qoN ienkfr kr idWqf hY pr AunFH dy vrkr sLfqI qihq dmdmI tksfl dy hfl ivc sLhIdF nUM sLrDFjlIaF Byt krngy| pMjfb ivc aiqvfd PYlx sbMDI  mIzIey dy kuJ ihWisaF  ivc hoey pRcfr nUM byqukf krfr idMidaF sRI mfn ny ikhf ik jykr dysL dI eykqf qy aKMzqf  nUM iksy pRkfr df koeI  KLqrf hY qF Auh ihMdUqv dy gupq eyjMzy  qoN hY|sRI mfn ny ikhf ik bfbrI msIq nUM Zfhux qy muslfmfnF ivruWD iPrkU nPrq  PYlfAux  vflf sKLs BfrqI jnqf pfrtI  df pRDfn lfl ikRsLn azvfnI  aWj muslmfnF  dy dysL ivc sYr kr irhf hY aqy muslmfnf ny qF  Aud  df inroD nhI kIqf hY pr  hux AunFH dI pfrtI  pfiksqfn  ivc vsdy  isWKf nUM sunyhf  idMdI hY ik Auh BfeI  boqf isMG  qy grjf isMGH vFg mYdfn  ivWc inqrn qy sRI azvfnI nuUM kflIaf JMzIaF idKf ky  afpxf ivroD drj krvfAux |

 

Xfdgfr aiqvfdIaF dI nhI, sLhIdF dI hovygI: bfdl

jlMDr: sRomxI akflI dl dy pRDfn pRkfsL isMG bfdl ny pMjfb dy muWK mMqrI  kYptn amirMdr isNMG qy isWDf hmlf kridaF ikhf ik muWK mMqrI  dy pMjfb dy aiqvfdIaF nfl guVyH sbMD rhy hn ijs dI imsfl muwK mMqrI dI kYnyzf PyrI dorfn  AuQoN dy grmdlIaF dy kbjyL hyTly gurduafry ‘c jfx qoN imldI hY|sfbkf muWK mMqrI ny aWj ieQy gWlbfq kridaF srkfr vWlo sfkf nIlf qfrf dy sLhIdf dI Xfd ivc bxfeI jfx vflI Xfdgfr sbMDI vfvylf KVfH krn dI inKyDI kridaF ikhf ik sRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI iekWly aiqvfdIaF dI Xfdgfr nhI bxf rhI sgoN sfkf nIlf qfrf dorfn sLhId hoey smuWcy isWKf ijMnFH ivc sLrDflU vI sLfiml hn,dI Xfdgfr bxf rhI hY|sRI bfdl ny ikhf ik aWj muWK mMqrI kYptn  amirMdr isMG sfkf nIlf qfrf dy sLhIdf  dI Xfd ivc bxfeI jfx vflI Xfdgfr df ivroD kr rhy hn jdoN ik 1984 ivc Kud AunFH nIlf qfrf aprysLn dy ivroD ‘c kFgrs pfrtI iqafg idWqI sI|akflI dl (a) dy pRDfn ismrnjIq isMG mfn qy muWK mMqrI nfl imly hox df dosL lfAuNidaF  AunFH ikhf ik‘84 dy sLhIdf dI Xfdgfr df ivroD  dovyN sFZU kr rhy hn,ijs qoN isWD huMdf hY ik ieh afpo ivc iGE-iKcVI hn|AunFH ikhf ik muwK mMqrI  doglI nIqI qy cWl rhy hn| sRI bfdl ny ikhf ik sRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI aiqvfdIaF dI Xfdgfr nhI bxf rhI| AunFH ikhf ik jdoN sfkf nIlf qfrf  hoieaf sI  AuNdy pMjvy pfqsLfh gurU arjn dyv  jI df sLhIdI  idhfVf dI  aqy hjLfrf  sLrDflU  pMjvy pfqsLfh  df sLhIdI idhfVf mnfAux leI  drbfr  sfihb phuMcy hoey hn aqy ieh sLrDflU  BfrqI PojLf dIaF  golIaF df isLkfr  hoey aqy tYkF hyT  ilVfey gey| AunFH ikhf ik sRomxI  kmytI sfkf nIlf qfrf dy smuWcy sLhIdf dI Xfdgfr bxfAux jf rhI hY ijs sbMDI  iksy nUM ieqrfjL nhI hoxf cfhIdf |akflI dl dy pRDfn  ny ieh vI  dosL lfieaf ik kYtpn amirMdr  isMG dy KfilsqfnI  aiqvfdIaF nfl guVyH sbMD rhyhn | AunFH ikhf ik ipCly idnIH jdo muWK mMqrI  kYnyzf PyrI qy gey sn,AunFH  kynyzf  dy Aus  gurduafry  ivc jfx  nUM qrjIh  idqI ijQy grmdlIaF  ny kbjLf  kIqf hoieaf hY | AunFH  ikhf ik sRomxI akflI dl iek Drm-inrpWK  pfrtI hY  aqy aiqvfd  dI ivroDI ho jdoN ik kFgrs ny  pMjfb ivc pihlF  vI aiqvfd  pYdf kIqf sI aqy hux vI pMjfb dI sLfqI BMg krn qy qulI hoeI hY |

 

brfV smrQk sfbkf ivDfiek dI pqnI nUM PsfAux df Xqn

rfeykot : rfeykot  dy sfbkf kFgrsI ivDfiek  inrml isMG mhMq dI pqnI  rfjvMq kor ijhVI  ik sQfnk  aYs[zI[aYm  dPqr ‘c’ klrk hY,ivruWD ivjIlYNs ivBfg dI tIm vWlo iBRstfcfr  dy dos ‘c rMgy hWQI  nf PVy  jfx dy bfvjUd kys  drj kIqy jfx ivruWD  ijwQy  sfry ivBfgF  dy mulfjLmF ‘c BfrI  ros hY,AuQy  sfbkf ivDfiek  ny ies nM kYptn srkfr dI jgmIq  isMG brfV  dy smrQkF nUM zrfAux  DmkfAux  dI sfijsL  dWisaf hY |ieQy dWsxXog hY ik  bIqy kWlH  ivjIlYNs  ivBfg dI tIm  ny nirMdr isMG  zI[aYs[pI  dI agvfeI hyT  iek ivakqI  jsmyl cMd puWqt  gurmyl cMd vfsI (mukqsr) dI  isLkfieq  qy Cfpf mfiraf hY |pRMqU ivjIlYs  dI  tIm  mihlf klrk  nUM rMgy hWQI nf PV skI  aqy dPqr  dy mulfjLmF vWlo kIqy sKLq ivroD kfrn ivjIlYNs tIm klrk nUM igRPqfr  krky nhI iljf skI|  sfbkf ivDfiek inrml isMG  mhMq ny dosL lfieaf ik  AunfH vWlo kFgrsI afgU  jgmIq isMG brfV dI mdd krn aqy Ausdy hWk  ivc ibafn dyx krky  AusdI pqnI  nUM iek sfijsL rc ky  Psfieaf  jf irhf hY| sfbkf ivDfiek  dI pqnI  ivruWD  ivjIlYNs ivBfg vwlo kIqI geI  ies kfrvfeI  ny rfeykot dI rfjnIqI ‘c BfrI hlcl pYdf kr idWqI|

 

sRomxI  kmytI ‘mInfr -ey-sLhIdf’dI AusfrI  krn leI idRVH

cMzIgVH: sLRomxI  gurduafrf  pRbMDk  kmytI sfkf nIlf qfrf dy sLhIdF dI Xfdgfr ‘mInfr-ey-sLhIdf’ bxfAux  dy PYsly qy pUrI qrFH kfiem hY| sRomxI  kmytI vWlo  sRI drbfr sfihb  kMplYks Xfdgfr kfiem krn leI muZlIaF iqafrIaF mukMml kr leIaF geIaF hn aqy jUn mihny ivc hI ies Xfdgfr df pMj isMG sfihbfn  vWlo nINh pWQr rWiKaf  jfvygf| ijLkrXog hY ik  sRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI  dI  aMiqRg  kmytI vWlo ipCly mhIny  dy aKIr ivc afnMdpur sfihb  ivKy mIitMg krky sfkf nIlf qfrf dy sLhIdf  dI Xfdgfr bxfAux  df PYslf  ilaf igaf sI| ies PYsly dy nfl hI  pMjfb dy  Dfrimk  aqy rfjsI  hlikaF ivc iek vfr  iPr hlWcl mc geI| muWK mMqrI kYptn  amirMdr isMG  ny ies df sKq  ivroD kIqf| akflI dl (aMimRqsr) vlo ikhf igaf ik sRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI aqy akflI dl (bfdl) isafsI lfhf lYx leI ieh sfrf  kuJ kr rhy hn|

          pMjfb dy izptI  muwK mMqrI bIbI rfijMdr kor  BWTl ny ikhf ik  bygunfhF nUM  mfrn vfilaF  dI srkfr  Xfdgfr  nhI bxn dyvygI|ies dy nfl hI pMjfb ivc grm mfhol bxnf suLrU  ho igaf aqy keI  iDrF  vlo iek dUjy  qy lgfqfr  dosL lfey jf rhy hn | pRfpq jfxkfrI anusfr  sRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI srkfr dy ivroD dy bfvjUd sRI drbfr sfihb kMplYks ivc sLhIdf dI Xfdgfr kfiem krn leI muZlIaF  iqafrIaF  mukMml krn leI  sRomxI kmytI  lIzrisLp dI bfkfiedf hmfieq kIqI hY aqy pfrtI lIzrisLp ny ikhf ik srkfr isWKf dy Dfrimk  mfmilaF  ivc dKl  dy rhI hY | sRomxI kmytI ny sRI drbfr sfihb  pirkrmf dy bfhr QF dI sLnfKq  kIqI hY,ijQy ik ies Xfdgfr dI AusfrI  kIqI jfvygI |sRomxI kmytI  dy  hlikaF df kihxf hY ik  hmysLf  vFg 6 jUn nUM pMjfb ivc GWlUGfrf  idvs mnfieaf jfvygf|Aus idb  gurduafiraF  ivc aKMz pfT  dy Bog pfey  jfxgy aqy isMG  sfihb  kom dy nF sMdysL dyxgy| ies mhIny ivc  hI isMG sfihbfn  ies Xfdgfr df nINh pWQr rWKxgy| Xfdgfr  dy nksyL mukMml  krn leI  afrkItYkt  nfl mIitMgf kIqIaF jf rhIaF hn |

          sRomxI gurduafrf  pRbMDk kmytI  dI pRDfn  bIbI  jgIr kor  ny sMprk krn qy  ikhf ik sRomxI kmytI qF sLhIdf df 300 sflf mnf rhI hY| AunFH ikhf ik  isWK BfeIcfrf  sLhIdf  dI Xfdgfr  kfiem krn  df PYsly bfry KUsL hY| AunFH ikhf ik  Auh hI  lok sfkf nIlf qfrf  dy sLhIdf  dI Xfdgfr  mnfAux  df ivroD kr rhy hn  ijhVy ik  huc qwk  aprysLn nIlf qfrf  df muWl  vWtdy  rhy hn|AunHF ikhf ik Aus hmly  ivc 15000 sLrDflU  vI golIaF  df isLkfr  ho gey sn| ieMnFH sLhIdF  nUM kox Bulf skdf  hY| AunFH ikhf ik  iksy sMsQf  vWlo afey  suJfa bfry  ivcfr kIqf jfvygf pr sRomxI kmytI  isWKf dy pRqIinS sMsQf hY  aqy ies nUM  PYslf lYx  df aiDkfr  hY| ies mfmly nUM aiqvfd nfl joV ky  vyKx vfly  qWQf nUM  qroV mroV  ky pysL kr rhy hh | bIbI jfgIr kor ny srkfr dy ivroD nUM rWD krdy hoey ikhf ik  muwK mMqrI  kYptn amirMdr isMG  afp  styjLfqy afKdy  rhy hn ik  AunFH ny sfkf nIlf  qfrf dy ivroD  ivc asqIPf  idWqf sI| AunFH ikhf ik pihlF muwK mMqrI  ies sfky  df muWl vWtx leI boldy rhy | sRomxI  kmytI  vlo qF  ies Xfdgfr  qoN ielfvf  pMjfb ivc  hor ieiqhfsk QfvF qy vI sLhIdf dIaF XfdgfrF bxfeIaF  jf rhIaF hn |

 

KfVkU ibWtU  qy gfmy nUM Aumr kYd

jlMDr: sMbn 1986ivc luiDafxf ivKy hoey  iek golIkFz  ijs ivc iek puls aiDkfrI df  puWqr  mfiraf igaf  sI aqy  4 hor jLKmI  ho gey sn ,sbMDI cWl rhy  mfmly df aMq  kridaF  jlMDr dI syLsLn kort  ny ies  kys ivc  muK  dosIL smJy jFdy sRomxI Kflsf  dl dy prDfn  BfeI dljIq isMG  ibWtU aqy Aus dy sfQI  gursLrn isMG gfmf nUM Aumr kYd  dI sjLf suxfeI| kys sbMDI  imlI  jfxkfrI  muqfbk  10 jUn 1986 nUM  BfeI bflf  jI cok luiDafxf  ivKy  vfpry  iek golI kFz  ijs ivc  smyN dy aYs[aYs[pI sRI  rfj  ikRsLn  bydI dy puWqr  asoLk  bydI dI moq  ho geI sI  aqy 4 hor jLKmI ho gey sn,moky  dy gvfh  aqy luiDafxf  dy aslf vpfrI  ivnod kumfr  puWqr amrnfQ  dI isLkfieq  qy Qfxf zvIjLn nMbr 5 luiDafxf ivKy mfmlf nMbr 184 imqI 10[6[86 joLry Dfrf 302,307 afeI[pIsI  tfzf dI Dfrf 3/4 aDIn  kys drj kIqf  igaf |BfeI ibWtU  ny suprIm kort  ivc iek  drKfsq dy ky iensfP  dy qkfjyL nUM muK rWKidaF  kys nUM luiDafxf qoN trFsPr  krn dI bynqI kIqI ijs qy suprIm kort  dy hukmF  nfl hI qkrIbn  6 mhIny pihlF ieh kys  jlMDr ivKy  sRI aYs[ky grg aYzIsLnl  ijLlf aqy syLsn  jWj dI adflq  ivc trFsPr  kIqf igaf sI  ijs df  zrfpIsn  kridaF mfxXog  adflq ny  bIqI 2 meI nUM ibWtU aqy gfmf  nUM dosIL krfr idWqf sI  aqy sjLf  dI mfqrf  suxfeI| adflq ny dohF nUM Dfrf 302  aDIn Aumr kYd ,Dfrf 307 aDIn 7 sfl kYd  ,Dfrf 307 aDIn 7 sfl  aqy tfzf dI Dfrf  3/4 aDIn 10 sfl dI  sjLf suxfeI| 

 

afr[aYs [aYs nUM  gurduafiraF ‘c vfVn  ivruWD mfn  vlo cyqfvnI

 afnMdpur sfihb : akflI dl  (a) dy pRDfn  ismrnjIq isMG mfn ny aWj aYlfinaF ik sRomxI  kmytI  qy bfdl dl  ny afr[aYs[aYs  nUm iksy  gurduafrf sfihb  ivKy  tryinMg  krn dI afigaf idqI qF AunFH dIaF lWqf -bfhF BMn dyvFgy| sRI mfn  dmdmI  tksfl zyry ivc 1984 dy sLhIdF isMGf ,isMGxIaF  dI Xfd ivc  krvfeI geI  kfnPrMs  ivc sLfml hox qoNpihlF pWqrkfrF nfl gWlbfq kr rhy sn | ies moky  AunFH dy nfl pfrtI  dy jnrl  skWqr s[crnjIq isMG luhfrf ,zf[hrijdr isMG jWKU aqy ijLlf ropV  dy pRDfn  Bfgf isMG  sulqfnpur  vI sn|AunFH ikhf ik  ibBor sfihb ,ijQy mhfrfjf  ny copeI sfihb dI rcnf kIqI,ivKy tryinMg leI  bfdl qy bIbI jgIr kor  ny afr[aYs[aYs  vfilaF nUM jgfH  idqI| ioes vfr qF  AunFH  cuWp kr ky hox idqI pr aWgo brdfsLq  nhI kIqf jfvygf|

          AunFH ikhf ‘sfnUM  pfiksqfn  dy muslmfl nf smJ ilaf  jfvy ijhVy ik Bfjpf pRDfn aYl[ky azvfnI  nfl hWs Kyz rhy hn|AunFH dosL lgfieaf  ik bIbI jfgIr kor  ny gurduafrf  pirvfr  ivCoVf  sfihb  ivKy  svf kroV  rupey dI jLmIn  hWVp leI hY | ieh pYsf inAUjILlYNz ivc lfieaf  jf irhf hY  ijQy  Aus dy jvfeI  qy DI  jfky  afey hn | AunFH ikhf ik  jykr AunFH nUM 6 jUn nUM sRI akfl qKLq sfihb ivKy ardfs krn qoN roikaF  igaf (ijs qrFH  ik aWj qKLq  sRI  kysgVH sfihb  ivKy ardfs  krn qoN roikaf igaf ) qF auh drbfr sfihb dy  bfhro hI ardfs  krdyxgy|  AunFH spsLt ikhf ik  AunFH dI pfrtI  jldI  hI pMjfb ivc gurduafiraF nUM bfdl dy cuMgl ivco afjLfd  krvfeygI| ijMnFH zyiraF dI sflfnf afmddn  iek lWK qoN vD hY ,sRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI  dy aDIn  krn leI pfrtI muihMm ivZygI| sRI mfn ny ikhf ik sRomxI kmytI  ny jo sLhIdf  df mInfr bxfAux df aYlfn  kIqf  ieh bxnf nhI cfhIdf| cyqy rhy ik aWj sRomxI  akflI dl (a)vWlo GWlUGfrf idvs  mnfAux  dy kIqy aYlfn  qy sRomxI  gurduafrf pRbMDk kmytI  vWlo afpxI  iksy vI qF  qy ieh idvs mnfAux  dI iejLfjq nf idqy jfx kr ky dovF iDrF ivc tkrfa  hox df zr  bx igaf sI,ijs nUM vyKdy  hoey afnMdpur  sfihb puls  dy muKI s[jgdyv isMG sMDU vWlo krVy surWiKLaf pRbMD kIqy gey| qKLq  sRI kysgVH sfihb  dy afly  -duafly  anykF sInIar  aPsr  qy zMzfDrI puls aWj svyry qoN hI  qfienfq kIqI  hoeI sI|AuQy hI qKLq sfihb dy  njLdIk  puls vwlo klojL  srkt  kYmry  vI lgfey  gey sn  qF  jo hr afAux -jfx vfly  qy ingrfnI rWKI jf sky|sRI mfn ny ikhf ik  sRomxI kmytI  dIaF coxF  moky kYptn  amirMdr isMG  vWlo aMimRqsr  ivc lfeI geI puls  df bfdl qy bIbI jgIr kor ny ivroD kIqf sI  pr hux ieh  Kud AunFH  ivruWD puls  qfienfq krvf rhy hn|

 

syvfdfr isWK kom zyrfvfd vWl ikAuN vWD rhI hY

luiDafxf : lMby smyN qoN ieh mMg krdy af rhy sRomxI akflI dl (a)dy nyqfvF nUM afKrkfr ieh ibafn aKbfrF ‘c vI dfg  idqf ik pMjfb dy zyry qy Kfskr  bygovfl  vflf zyrf sRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI  dy aDIn  ilaFdf jfvy| ieQy dWsxf  Auicq  hovygf ik  ies zyry  dI muWK syvfdfr sRomxI  gurduafrf pRbMDk kmytI dI pRDfn bIbI jgIr kor hY|kWl akflI  dl (a) dy komI pRDfn  s[ismrnjIq isMG mfn  ny ijs qrIky  nfl bygovfl smyq hor zyry  sRomxI kmytI ‘c imlfAux dI mMg kIqI hY,Aus nfl  isWK hlikaF ‘c iek nvIN  crcf  iCV geI hY | isWK hlikaF  ny dWisaF ik pihlf mhMqf dy zyry qoN gurduafiraF df kbjLf isWK kom ny Cuzvfieaf sI pr ajy qk  zyrfvfd  ijAuN df ijAUN  cldf af irhf hY|isWK hlikaF ‘c ies gWl qy vI icMqf hY ik pMjfb  dy ijLafdfqr lok aWjkwlH  zyiraF qy hor QfvF qy vDyry  jFdy hn | ies df kfrn BfvyN sRomxI  gurduafrf pRbMDk kmytI hI dWs  skdI hY ikAuNik vDyry lokF df zyrfvfd  vwl jfxf sRomxI  kmytI dy kMmF‘c Gft nUM jnm idMdf hY |isWK hlikaF  ny mMg kIqI hY ik jy sRomxI gurduafrf  pRbMDk kmytI dI pRDfn bIbI hI afpxy  bygovfl vfly zyry nUM sRomxI kmytI dy  hvfly  kr dyvy qF hor pMjfb  ivcfly zyry vI afpxy afp gWl kr skdy hn |

          isWK  hlky ies gWl nUM ipCly  smyN dyKdy af rhy hn,ijMnFH pRsfr qy pRcfr  qoN isWKI df  hixf cfhIdf sI |Enf nhI hoieaf|jdoNik  hor vWK -vWK zyiraF ‘c Dfrimk smfgm dI lVI idno-idn vDdI jf rhI hY | sRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI  dy mYNbr  jQydfr  blivMdr isMG  bYNs ny zyryvfd qy puWCy svfl dy jvfb ivc ikhf ik ieh zyry Gr qy dukfnf hn | sfzI  isWK kom  iek vfr  aMDivsLvfs ivc Ps ky  ieMnFH zyiraF qwy  jf rhI hY qy Auh smF bcfAux leI  sLfml hoey hn  sRI aKMz pfT dI  kyvl ardfs  hI AunFH dy nF  dI kIqI jfvy  ijs krky AunFH  dy duK -drd  dUr ho jfx|jQydfr bYNs ny ikhf ik  isWK sMgqF kyvl gurU dI bfxI qy  Qfxy  nfl kI juVn | sRomxI kmytI  dy mYNbr  jQydfr avqfr isMGmWkV  ny zyry  bfry aprfD pWK dWsidaF ikhf ik ieh zyry jykr afpxy afp afl ieMzIaF  gurduafrf  aYkt dy  aDIn af jfx  qF iswKf  dI sLrDf qy Drm  dy pRsfr  qy pRcfr  ‘c hor vfDf ho skdf hy| hux dyKxf ieh hY ik  ies qfjyL BKy  mfmly  qy zyiraf dy muKI kI  ruK apnfAuNdy hn|

 

pRdysL kFgrs  dy punrgTn df mfmlf  kuJ smyN leI  hor ltkx dI sMBfvnf

cMzIgVH : pMjfb pRdysL kFgrs dy punrgTn  df mfmlf  ajy  kuJ hor  smyN leI  ltk jfx  dI sMBfvnf hY ik  ikAuNik kFgrs pRDfn  sRImqI sonIaf gFDI  ijMnFH nUM dysL Br dIaF pRdysL pRDfnF  dI cox dy aiDkfr  idWqy gey hn  vWlo vWK -vWK pRdysL kFgrs  kmytIaF sbMDI PYsly lYx leI ivcfr  vtFdiraF df dor ajy  suLrU hI nhI  kIqf jf sikaf hflFik vWK vWK rfjF qoN af rhy kFgrs  vPdF  aqy kuJ  coxvyN afgUaF  dy ivcfr Auh  jLrUr sux rhy hn | sUcnf  anusfr  ijMnfH rfjF  ivc inkt BWivK  ivc coxF afAux vflIaF hn AunFH rfjF dIaF  kFgrs kmytIaF  df punrgTn  kFgrs pRDfn vWlo pUry soc  ivcfr qoN bfad  kIqy jfx dI sMBfvnf hY| lyikn pMjfb iek aijhf rfj hY  ijQy afm coxF  bhuq CyqI  vI nhI af rhI lyikn bhuqIaF  dUr  vI nhI smJIaF  jf skdIaF  aqy kFgrs hfeI kmfn kuWJ kfrnF krky pMjfb vrgy  rfj ivc pfrtI  dI pkV nUM hor mjLbUq vI krnf cfhuMdI hY| AWuWc kFgrs sUqrF df  kihxf hY ik  kFgrs pRDfn sRImqI sonIaf gFDI qy mgrly kuJ  smyN qoN pMjfb dI vfgzor  iksy dilq afgU nMU dyx df ivcfr kfPI  BfrU sI  aqy ies mMqv leI  kFgrs pRDfn vwlo kfPI hWd qWk sfbkf  mMqrI s: smsyLr isMG  dUlo dy hWk ivc PYslf leI bYTy sn lyikn mgrly kuJ smyN  dorfn  muwK mMqrI  kYptn amirMdr isMG vwlo  ijvyN s[dulo  dy  nFa  dI ivroDqf kIqI geI hY aqy kuJ dUjy kFgrsI  afgUaF vWlo s:dUlo sbMDI lokpfl vWlo  lgfey gey dosLf aqy AunFH dy jfqI  jIvn sbMDI  cricaF  nUM pRcfiraf igaf hY|Aus kfrn kFgrs pRDfn  rfj leI  koeI aijhf PYslf vI sLfied nf lYxf cfhux ijs