| |||||||||||||
|
| |||||||||||||
|
pMjfbI pRYWs klwb vloN zIbyt krvfeI geI, ilbrl AumIdvfr gYrhfjLr, tonI klImYNt ny suaflF dy sMqusLtjnk juafb idwqy.
imsIsfgf: (sFJ svyrf) pMjfbI pRYWs klwb vloN kYnyzf dIaf PYzrl coxF ivwc sfAUQ eysLIan votrF nfl pRBfivq hlikaF ivwc AumIdvfrF dI bihs krvfAux dy PYsly dI pihlI kVI ivwc brYNptn vYst dI bihs awj svyry 10 vjy rfiel bYNkuaYt hfl ivwc krvfeI geI. sLurU ivwc pRYWs klwb dy koafrzInytr jspfl sLyqrf ny sB nMU jI afieaf ikhf aqy hfjLr AumIdvfrF nMU EpinMg stytimMt ivwc afpxf njLrIaf pysL krn dI bynqI kIqI. AuprMq pMjfbI pRYWs klwb dy mYNbrF ny suafl puwCy.
ies bihs ivwc AuntfrIE dy rih cuwky ishq mMqrI
aqy mOjUdf coxF ivwc kMsrvyitv pfrtI dy AumIdvfr tonI klImYNt qo ies bihs dOrfn tonI klImYNt ny bVy pRBfvsLflI lPjLF ivwc ikhf ik sfzI srkfr pMj kkfrF nMU qurMq mfnqf dyvygI aqy cMzIgVH vflf knyzIan kFslyt df dPqr mYN XkInn pihl dy afDfr qy cflU krvfvFgf. ieQy vrnxXog hY ik ilbrl pfrtI vloN BuipMdr ilwDV dI nfmjdgI nMU Kfrj krn qoN bfad cMzIgVH vflf knyzIan kFslyt dPqr df muwdf iewk mjLfk ijhf bx ky rih igaf hY. klImYNt, jo ik iswK kimAUntI dy gUVy imwqr vjoN jfxy jFdy h aqy vwzI qfdfd ivwc iswK votr tonI dI cox muihMm ivwc srgrm hn, ny ikhf kMsrvyitv pfrtI klIn eyar aYkt ilafvygI nF ik koeI aMqrrfsLtrI ienvfirmYNtl pflsI aDIn kYnyzf dy pRdUsx nMU kMtrol kIqf jfvygf.
hYlQ kyar dy suafl ik kI kMsrvyitv
tU-tIar isstm lfgU krygI dy juafb ivwc tonI klImYNt ny ikhf ik AuntfrIE
ivwc srivsjL kwt ky ilbrl ny
hux jdoN kYnyzf ivwc kMsrvyitv srkfr bnx dy afsfr njLr afAux lwg pey hn qF kMsrvyitv AumIsvfrF nMU suafl puwCxy jrUrI ho gey hn. tonI klImYNt ny iewk suafl dy juafb ivwc ikhf ik sfzI pfrti kfrporyt tYks dy nfl nfl kfrporyt grFtF vI kwtygI. afm nfgirk df tYks vI Gtfieaf jfvygf ikAuNik sfzy Aupr pihlF hI bhuq tYks lwgf hoieaf hY. pMjfbI pRYWs klwb vloN afAux vfly idnF ivwc dUsry hlikaF ivwc vI aijhIaF zIbytF krvfeIaF jf rhIaF hn qF ik pMjfbI pFtk ienhF zIbytF dIaF irportF pV ky afpxI vot df iesqynfl krn leI afsfnI nfl PYslf krn skx. ienHF coxF ivwc hor vI jrUrI ho igaf hY ik hr votr afpxy AumIdvfr nMU pUrI qrF GoK ky afpxI vot df iesqynfl kry ikAuNik mukfblf bVf jbrdsq hY aqy mnOrtI srkfr bnx nfl kYnyzf df BivwK zfvFzol ho skdf hY. aMimRqsr kyNdrI jylH qoVn dI koisLsL nfkfm aMimRqsr :- ieQoN dI kyNdrI jylH nUM qoV ky Prfr hox dI sfijsL PylH ho geI. izptI kimsLn aqy aYs[aYs[pI[ ny jylH ‘qy Cfpf mfr ky bYrk nM: 10 ivc kYdIaF qoN lohf kwtV vflIaF afrIaF, hQOVy, CYxIaF aqy hor sfmfn brfmd kr ilaf. bYrk ivc rihMdy kYdIaF nUM jylH mYnUal dI AulMGxf krky jylH aiDkfrIaF vwloN pMj qfrf hotl vflIaF shUlqF idwqIaF geIaF sn. izptI kimsLnr ny ies mfmly ivc dosLI kYdIaF, jylH dy shfiek suprzYNt aqy bYrk dy ieMcfrj sbMDI sfry mfmly dI jFc dy afdysL dy idwqy hn. pRfpq jfxkfrI anusfr izptI kimsLnr qy aYs[aYs[pI[ nUM sUcnf imlI ik jylH ivc bYrk nM: 10 dy kYdI ijnFH nUM akflI afgU guridafl isMG algoN koTI dy kql kys ivc PiVaf igaf hY, jylH qoVn dIaF sfijsLF bxf rhy hn aqy jylH krmcfrIaF dI imlIBugq nfl sfrf sfmfn bYrk ivc phuMc cuwkf hY. dohF aiDkfrIaF ny Cfpf mfr ky sfrf sfmfn brfmd kr ilaf. ies bYrk dy kYdIaF koloN keI iksm dIaF dvfeIaF, mIt,sLrfb, aPIm, swq hjLfr rupey dI nkdI, gwdy, rMgIn tI[vI[, vI[sI[afr, bilAU iPlmF dI sIzIOjL, afeIs bfks, kolz zirMks afid brfmd kIqf igaf hY. sUqrF anusfr ieh ivakqI pYsf hox krky jylH aMdr nsLIly pdfrQ vycx df DMdf vI kr rhy sn. keI kYdI jylH aiDkfrIaF nfl iml ky vfhvf kmf rhy hn. Xfd rhy ik jylH aiDkfrIaF dI kiQq imlIBugq kfrn pihlF sLrfb dy kys ivcoN adflq vwloN kIqy gey brI iek kYdI dI QF iek kql kys ivc sjLf Bugq rhy kYdI nUM jylH ivcoN bfhr kwZ idwqf igaf sI. izptI kimsLnr rimMdr isMG ny dwisaf ik jylH df pRsLfsLn bhuq ivgV cuwkf hY ies nUM suDfrn leI aihm kdm AuTfAux dI jLrUrq hY. AunHF ikhf ik jylH krmcfrIaF dI imlIBugq kfrn hI aijhf vfpr irhf hY. hux sfry mfmly dI jFc krvfeI jfvygI aqy irport Aucw aiDkfrIaF nUM ByjI jfvygI. ies mOky aYs[aYs[pI[ kulqfr isMG ny shfiek suprzYNt (jylH) siqMdr isMG aqy bYrk ieMcfrj hYzw kFstybl nsIb isMG ivruwD jFc krn dy afdysL dy idwqy. jLPrvfl qy lMgfh afhmo sfhmxy gurdfspur :- awqvfdI srgrmIaF leI msLhUr rhy vwsx isMG jLPrvfl aqy iBRsLtfcfr dy keI dosLF ivc drj sfbkf akflI mMqrI suwcf isMG lMgfh sLRomxI kmytI coxF ivc crcf df ivsLf bxy hoey hn. irsLqydfrI nUM lFBy kr dovyN mhFrQI coxF ivc iek dUjy nUM ptKxI dyx leI DfrIvfl Kyqr ivc afhmo sfhmxy hn. BfeI vwsx isMG jLPrvfl nUM muwK Dfrf ivc ilafAux leI aihm Buimkf inBfAux vfly suwcf isMG lMgfh dI AunHF nfl iks gwl qo ax-bx hoeI hY ies nUM jfxn leI hr koeI Auqfvlf hY. vrnxXog hY ik BfeI vwsx isMG jLwPrvfl ny DfrIOvfl hlky qoN aYs[jI[pIO[sI[ sIt leI nfmjLdgI BrI hY. ies dy nfl hI sfbkf mMqrI suwcf isMG lMgfh ny vI ies sIt qoN nfmjLdgI BrI hY. nfmjLdgI Brdy hI BfeI vwsx isMG jLPrvfl ny akflI dl(b) nfl juVy aYs[jI[pI[sI[ mYNbrF qy icwkVn suwtxf sLurU kr idwqf hY. AunHF ny ieh vI ikhf ik ienHF AumIdvfrF ny coxF dOrfn sLrfb vMz ky votF btorIaF hn. AunHF 80 PIsdI mYNbrF nMUM afXog krfr idMidaf ikhf ik ieh pMQ df Blf nhIN kr skdy aqy lokF nUM cfhIdf hY ik Auh ienHF n UM mUMh nf lfAux. swucf isMG lMgfh ny ies sbMD ivc iPlhfl itwpxI nhIN kIqI hY. ijLlHf jQydfr hox dy nfqy Auh afpxf hlkf DfrIvfl bdl skdy sn pr AunHF ny BfeI vwsx isMG dI cuxOqI nUM svIkfr kIqf hY. ieh gwl crcf df ivsLf bxI hoeIO hY ik dovF dy vwK hox dy kI kfrn hn ? lok sBf 2004 ivc BfeI jLwPrvfl ny gurdfspur hlky qoN kfgjL Brn df PYslf kIqf sI pr sLRI suwcf isMG lMgfh dy kihx ‘qy kfgjL nhIN sn Bry. ieh gwl BfeI vwsx isMG jLPrvfl ny pwqrkfrF nfl gwlbfq kridaF kbUl vI kIqIO sI. ikhf jFdf hY ik hux vI jQydfr lMgfh ny BfeI jLwPrvfl nUM kfgjL nf Brn leI ikhf sI pr Auh nhI mMny. biTMzf ijLlHy ‘c AumIdvfrF vwloN nuwkV mIitMgF nfl cox muihMm dI sLurUafq biTMzf :- sLRomxI kmytI coxF leI ijLlHf biTMzf ‘c cox mYdfn bkfiedf rUp ivc qF nfmjLdgI pwqrF dI vfpsI AuprMq hI BwKxf hY lyikn ienHF coxF leI isafsI iDrF ny nukV mIitMgF nfl cox muihMm sLurU kr idwqI hY. sLRomxI akflI dl bfdl vwloN sB qoN pihlF afpxy AumIdvfr aYlfn krky lok sBf coxF vFg mYdfn ‘c Pyrf pf idwqf hY. bfdl ivroDI iDrF ies koisLsL ivwc jugqF lf rhIaF hn ik hr hlky qoN twkr afhmo sfhmxy hI bxy. pMQk morcy vwloNM sIOtF df lYx dyx AuNJ inptf ilaf igaf hY. sLRomxI akflI dl(bfdl) nUM iewklI Bgqf sIt qoN bfgI AumIdvfr df sfhmxf krnf pY irhf hY qy ies bfgI AumIdvfr nUM mnfAux leI sB Xqn akflI dl vwloN jfrI hn. ijLlHf biTMzf ‘c sLRomxI kmytI dy 6 hlky hn ijnHF ‘coN qlvMzI sfbo aqy biTMzf hlky dUhry hn. Cy hlikaF ivc iekhrI twkr hovygI. ijLlHy Br ivc sLRomxI kmytI dy 267800 votr hn. sLROmxI akflI dl vwloN ies ijLlHy ivc sB nvyN ichry mYdfn ivc Auqfry gey hn. qlvMzI sfbo(irjLrv) qoN sLRomxI kmytI dy sfbkf mYNbr icMqn isMG smfE mYdfn ivc hn, jo pihlF jogf hlky qoN cox ijwqy sn. bfgI surF vfly jQydfr gurqyj isMG joDpur pfKr, sMq imwTf isMG, kyhr isMG rfTOr(sfry sfbkf sLROmxI kmytI mYNbr) akflI dl vwloN aYqkIN lFBy kr idwqy gey hn. bfdl vwloN afpxy ivsLvfsLpfqrF nUM hI itktF nfl invfijaf igaf hY. sB qo idlcsp mukfblf Bgqf sIt ‘qy hovygf, ijQy ik akflI dl(bfdl) dy AumIdvfr zf[ blvIr isMG Bgqf nUM bfgI AumIdvfr PuMmx isMG df sfhmxf krnf pvygf. jy PuMmx isMG afpxy stYNz ‘qy brkrfr rihMdy hn qF Auh bfdl dl nUM vkq pf skdy hn. pfrtI dy ijLlHf pRDfn iskMdr isMG mlUkf leI ieh sIt vkfr df svfl hY, ijs krky AunHF ny qF hux qoN hI hlky ivwc ipMz ipMz jfxf sLurU kr idwqf hY. PuMmx isMG hlky ivc afpxf cMgf afDfr rwKdy hn aqy AunHF ijs idn nfmjLdgI pwqr dfKl kIqy sn, Aus idn AunHF df kfPlf vI kfPI lMmF sI. ies hlky dy 43430 votr hn. ies hlky qoN pihlF jQydfr muKiqafr isMG nQfxf mYNbr rih cuwky hn. pMQk morcy vwloN ieh sIt akflI dl(mfn) nUM CwzI geI hY, ijnHF dy hirMdr isMG AumIdvfr hn. hlkf rfmpurf PUl qoN akflI dl(bfdl) vwloN jQydfr jgrUp isMG iZwloN nUM itkt idwqI geI hY, jdoN ik ies hlky qoN pihlF sLROmxI kmytI mYNbr jQydfr sqnfm isMG BfeIrUpf sn. sUqrF muqfbk AuDr pMQk morcy vwloN ieh sIt akflI dl(rvIieMdr) dy ihwsy afeI hY, ijs dy AumIdvfr rvIieMdr gruwp dy ijLlHf pRDfn surjIq isMG mihrfj hoxgy. ies hlky ‘c 55200 votr hn aqy 6 AumIdvfrF ny kfgjL dfKl kIqy hn. hlky qoN akflI dl dy AumIdvfrF ny kfgjL dfKl kIqy hn. hlky qoN akflI dl dy AumIdvfr sLRI jgrUp isMG iZwloN mfrkIOt kmytI rfmpurf PUl dy cyarmYn vI rih cuwky hn. hlkf mOV qoN twkr kfPI roick bx skdI hY. ieh sIt pMQk morcy vwloN sfbkf sLRomxI kmytI mYNbr jQydfr gurqyj isMG joDpur pfKr nUM CwzI geI hY, jo ik qlvMzI sfbo qON afjLfd ivDfiek sLRI jIqmihMdrisMG iswDU dy smrQk hn. ieQoN akflI dl(bfdl) dy kIOrqn isMG rfmngr AumIdvfr hn. ies hlky qN 6 AumIdvfrF vwloN kfgjL dfKl kIOqy gey hn. hlkf qlvMzI sfbo (irjLrv) qoN akflI dl dy AumIdvfr sLRI ciqMn isMG smfE hn, jo sfbkf sMsd mYNbr vI hn. AunFH dI CvI sfQ suQrI hY aqy AunFH ny musIbq vyly sLRI bfdl df ztvf sfQ idwqf . pMQk morcy vwloN ieh sIt akflI dl(a) nUM CwzI geI hY, ijnHF dy afgU sqpfl isMG POjLI vwloN ies hlky qoN kfgjL dfKl kIOqy gey hn. qlvMzI sfbo(jnrl) qoN akflI dl dy AumIdvfr mohn isMG bMgI hn. ieQy akflI dl(a) dyijLlHf pRDfn sLRI birMdr isMG mfnn suKdyv isMG ikMgrf vwloN vI kfgjL dfKl kIqy gey . hlkf bwlUafxf qoN akflI dl(bfdl) vwloN sihkfrI bYNk biTMzf dy sfbkf aYm[zI[ bljIq isMG bIV bihmx dy ipqf sLRI blvMq isMG bIV bihmx nUM itkt idwqI geI hY. ies hlky qoN pMQk morcy vwloN akflI dl (a) dy hrpfl isMG cwk aqr isMG vflf AumIdvfr hoxgy. biTMzf (irjLrv) qoN akflI dl vwloN AumIdvfr divMdr kOr mYdfn ivc hn jdoN ik pihlF akflI dl vwloN ies hlky qoN bIbI drsLn kOr qUPfn cox mYdfn ivc sn. bIbI divMdr kOr rfTOr brfdrI nfl sbMDq hn. akflI dl(a) vwloN ieQoN bIbI krm kOr AumIdvfr hn. biTMzf (jnrl) hlky dI siQqI bVI BMblBUsy vflI hY. ies hlky qoN akflI dl vwloN aYlfny AumIdvfr suKdyv isMG bfhIaf ny qF afpxI cox mihMm sLurU kr idwqI hY, lyikn bfdl ivroDI iDrF iksy iek AumIdvfr qy hfly qwk sihmqI nhIN bxf skIaF. akflI dl(a) dy jQydfr qogf isMG mYdfn ivc inqry hn jo ipClI dPf hlkf rfmpurf PUl qoN sLROmxIO kmytI coxF QoVHIaF votF dy Prk nfl hfr gey sn. sLihr dIaF Dfrimk sMsQfvF aqy jQybMdIaF vwloN srb sFJf AumIdvfr mfstr rxjIq isMG nUM bxfieaf igaf. akflI dl(a) dy kfPI vrkr mfstr rxjIq isMG nfl qur pYx krky siQqI BMblBuUsy vflI bx geI hY. ies hlky qoN mfstr rxjIq isMG aqy jQydfr qogf isMG ny afpxf cox dPqr KolH ilaf hY. sfrI siQqI ‘qy njLr mfrIey qF akflI dl(bfdl) ies cox nUM sihjqf nfl lY irhf hY. lok sBf coxF ivc akflI dl (bfdl) nUM imlI sPlqf df asr ienHF coxF qy vI pYxf hY. tfvyN hlky hI hn, ijQoN ik sKq twkr bxn dI sMBfvnf hY. hlkf Bgqf aqy mOV qoN dohF iDrF ‘c lVfeI sKq bx skdI hY. AuNJ akflI dl bfdl dy iqMn AumIdvfrF bfry ieh crcf jLorF qy hY ik AunFH ny nfmjLdgI pwqr dfKl krn qoN iek idn pihlF hI aMimRqpfn kIqf. pMQk morcy vwloN ienHF coxF ivc akflI dl(bfdl) dI iswK ivroDI nIqI nUM muwdf bxfieaf jfvygf. bfdl dl dy sfbkf sLRomxI kmytI mYNbrF dy ikrdfr nUM vI ienHF coxF ivcw AuBfiraf jfvygf. dohy iDrF ny afpo afpxI rxnIqI GV rhIaF hn. lokF ivwc ienHF coxF pRqI Borf vI AuqsLfh nhIN hY. ikDry koeI postr jF bYnr njLr nhNI af irhf . isrP smrQk hI ienHF coxF ivc rucI idKf rhy hn. biTMzf qoN mfstr rxjIqisMG ny afpxIaF cox mIitMgF df islislf hlkf vfr mIitMgF sLurU kr idwqIaF hn. nfmjLdgI pwqr vfpsI AuprMq hI asl isafsI lVfeI sLurU hovygI. cox pRcfr nUM sImq hI rwiKaf hoieaf hY. sLRomxI kmytI : keI AumIdvfr coxF sLrqF qy Kry nhIN ; akfl qKq dy isLkfieqF pwujx lwgIaF jlMDr :- kI sLROmxI kmytI dI vfgzor piqq iswKF dy hwQ ivc hovygI ? jy vwK vwK pMQk iDrF vwloN gurduafrf aYkt aqy sLRI akfl qKq sfihb dy jQydfr igafnI joigMdr isMG vydFqI vwloN jfrI cox jLfbqy dI AulMGxf krky duafby dIaF bhuq sfrIaF sItF qy piqq iswKF nUM AumIdvfr bxfey jfx dI GoK krIey qF Auqr hF ivc hovygf. sLRomxI akflI dl aqy dUsrIaF pMQk iDrF vwloN ies ielfky dy kuJ hlikaF qoN aijhy ivakqIaF nUM AumIdvfr bxfieaf igaf hY jo Kud hI piqq nhIN sgoN AunHF dy pirvfrk mYNbr vI iswKI rhu rIqF ‘c pRpwk nhIN hn. ienHF AumIdvfrF dIaF isLkfieqF sLRI akfl qKq sfihb qy puwjxIaF sLurU ho geIaF ny pwqrkfrF nfl gwlbfq kridaF Kud mMinaf ik AunHF kuJ idn pihlF hI aMimRqpfn kIqf hY. gurduafrf aYkt muqfbk jo vI iswK dfhVI rMgdf hY Auh sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dI cox nhIN lV skdf pRMqU vfhd vwloN afpxI dfhVI rMg kIqf jFdf hY. gwl ieQy hI bws nhIN, AunHF dI DrmpqnI sLRImqI ruipMdr kOr ny qF ajy qwk aMimRqpfn vI nhI kIqf. sLROmxI akflI dl bfdl vwloN hI nkodr hlky qoN gurmIq isMG dfdUvfl nUM AumIdvfr bxfieaf igaf hY. sLRI dfdUvfl nUM jdoN pwqrkfrF ny puwiCaf ik AunFH aMimRq kdoN Cwikaf hY qF AunHF ny ies gwl df koeI jvfb dyx dI QF isrP ieh hIikhf ik AunHF df pirvfr bhuq purfxf Dfrimk pirvfr hY aqy AunHF dy Gr kdy vI sLrfb aqy mfs dI vrqoN nhIN hoeI. sLRI dfdUvfl ny ies gwl df jvfb hI nhIN idwqf ik Auh aMimRqDfrI hn jF nhIN. Auh awj vI afpxI dfhVI rMgdy hn. ies dy bfvjUd Auh PKr nfl kihMdy hn ik Auh pUrI qrHF Dfrimk hn. akflI dl vwloN kuJ aijhy ivakqIaF nUM vI AumIdvfr bxfieaf igaf ijnFH nUM aYs[jI[pI[sI[ bfry vI pUrI jfxkfrI nhIN. ies dI imsfl sLROmxI akflI dl vwloN jlMDr hlky qoN bljIq isMG nIlfmihl dI pqnI nUM puwiCaf igaf ik AunHF dy cox muwdy kI hoxgy aqy jykr cox ijwq jFdy hn qF iswK pMQ nUM cVHdI klf ‘c iljfx leI kI krngy qF ies gwl df Auh koeI Auqr nf dy sky. pfs bYTy AunHF dy pqI dy Brf ny hI sfrIaF gwlF dy jvfb idwqy sn. ies dy nfl ieh vI dyiKaf igaf ik sLRImqI nIlfmihl df spuwqr piqq hY. Auh dfhVI kwtdf hY. jy sLRomxI akflI dl ny piqq iswKF nUM itktF idwqIaF hn qF ies mfmly ‘c bfdl ivroDI pMQk PrMt vI iksy gwloN Gwt nhIN. rvIieMdr isMG dI agvfeI vfly ‘akflI dl 1920’ ny huisLafrpur hlky qoN virMdr isMG bYNs nUM afpxf AumIdvfr bxfieaf hY pRMqU AunHF dI Drm pqnI sLRImqI mnpRIq kOr ny ajy qwk aMimRq pfn nhIN kIqf. iesy qrHF duafby dy hor bhuq sfry AumIdvfr hn jo Kud BfvyN iswKI ‘c pRpwk hox pr AunFH dy puwqr aqy pqnIaF piqq hn. pMQk iDrF ies nfl ksUqI siQqI ‘c Ps geIaF hn. sLRomxI akflI dl dy skwqr zf[ dljIq isMG cImf nfl jdoN sMprk kIqf igaf qF AunHF ikhf ik ies gwl bfry AunHF nUM koeI jfxkfrI nhIN pr nfl hI AunFH ikhf ik jy ikqy ies qrFH dI koqfhI hY qF qurMq dUr hoxI cfhIdI hY. ‘akflI dl 1920’ dy pRDfn rvIieMdr isMG, ijnFH bfdl dl dy AumIdvfrF ivruwD isLkfieq krn dI gwl khI, jdoN AunHF df iDafn afpxy hI AumIdvfrF vwl duefieaf igaf qF Auh burI qrHF Ps gey. AunHF mukr jfxf hI cMgf smiJaf. ijLkrXog hY ik gurduafrf cox aYkt muqfbk sLROmxI gurduafrf pRbMDk kmytI dIaF afm coxF ‘c AuhI ivakqI AumIdvfr ho skdf hY jo aMimRqDfrI hovy, iswKI rhu rIqF ‘c pRpwk hovy, inwq nymI hovy. ies qoN ibnF Ausdy bwcy aqy pqnI piqq nf hox. sLRI akfl qKq sfihb skwqryq qy jdoN sMprk kIqf igaf qF AunFH ies gwl dI pusLtI kIqI ik PgvfVf qoN sLROmxI akflI dl dy AumIdvfr jnrYl isMG vfhd dIaF isLkfieqF imlIaF hn. skwqryq dy sUqrF ny ieh vI dwisaf ik jQydfr akfl qKq jldI hI isMG sfihbfn dI mIitMg bulf rhy hn qF jo cox jLfbqy nUM ieMn ibMn lfgU krvfieaf jf sky. aijhI hflq ‘c jykr sLRI akfl qKq sfihb dy jQydfr joigMd risMG vydFqI cox jLfbqy dI AulMGxf dy mfmly ‘c sKq stYNz lY lYNdy hn qF pMQk iDrF ksUqI siQqI ‘c Ps skdIaF hn. 500 aMimRqDfrI hox qy vI aKfVy ivc iek vI ‘iswK’ nhIN jgrfE(qijMdr isMG):- 20vIN sdI dy iswKI dy sB qoN vwzy pRcfrk mMny jFdy sMq gurbcn isMG Kflsf iBMzrFvfilaF dy jnm asQfn aKfVf dI 6 hjLfr dI afbfdI ijs ivc 500 aMimRqDfrI mrd aorqF hox dy bfvjUd ieQy iek vI ‘iswK’ nhIN hY. ieh gwl sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dIaF votr sUcI nUM ghu nfl vfcx qy Aujfgr huMdI hY. ies ipMz ‘c sLRomxI kmytI dI iek vI vot nhIN. ieh mfmlf sfhmxy afAux qy hux pRsLfsLn qy votF bxfAux vflf amlf PYlf 31 jUn qwk 5 rupey pRqI vot dy ihsfb dy ky nvIaF votF bxvf lYx leI afK ky afpxI ijMmyvfrI qoN surKrU hoxf cfhuMdf hY. ieQy ijLkrXog hY ik iewkly jgrfE hlky ivc ihMdU BfeIcfry dIaF qF sYNkVy votF bxIaF hoeIaF hn pr anyk iswK pirvfr vot nf bxI hox kfrn afpxy mqdfn dyx dy aiDkfr qoN vFJy rihxgy. ipMz aKfVf dI afbfdI ‘coN 3500 qoN vDyry dUjIaF votF bxIaF hoeIaF hn. sUqrF anusfr 1996 ivc hoeIaF sLROmxI gurduafrf pRbMDk kmytI dIaF coxF ‘c ieMnIaF ku hI votF mOjUd sn. hux AumIdvfrF ny nfmjLdgI kfgjL Brn AuprMq joV qoV lfAux leI sfrIaF sUcIaF dyKxIaF sLurU kIqIaF qF AunHF nUM ieh jfx ky hYrfnI hoeI ik ies ipMz ‘c qF koeI vot hI nhIN. sLRomxI kmytI dy vrqmfn mYNbr hrsuirMdr isMG igwl dy ipMz koTy rfhlF ‘c isrP aKfVf hI nhIN sgoN agvfV zflf, agvfV lDfeI qy bIV aKfVf vI pfey hoey hn. ieQy sLRomxI kmytI dI kuwl vot 799 drsfeI geI hY. hux ikAuNik iewkly aKfVf ipMz dI afbfdI hI 6000 nUM ZwukI hoeI hY qF iPr pMj ipMzF nUM rlf ky isrP 799 ikvyN ho skdI hY. sLRI igwl ny mMinaf ik vwzy ipMz aKfVf nfl cfr hor Coty ipMz joV ky sUcI ‘c iewko QF pf idwqy gey hn, pr ijhVI votr igxqI ies ‘c dwsI geI hY Auh qF iewkly AunHF dy ipMz koTy rfhlF dI hI hY. sLRI igwl ny dwisaf ik AunHF ies sbMDI ijLlHf pwDr qy vwK vwK aiDkfrIaF nfl sMprk kIqf hY, pr hfly qwk koeI nqIjf nhIN inkl sikaf. AuDr ipMz aKfVf dy gurduafry dy muwK syvfdfr bfbf dlIp isMG, Aujfgr isMG igwl, pRIqm isMG afKfVf, zf[ mlkIq isMG klyr, hrbMs isMG afid ny ikhf hY ik iswKF dI ies vwzI Dfrimk sMsQf dIO cox ‘c iek Dfrimk qy ieiqhfsk ipMz nUM axdyiKaf krnf mMdBfgf hY. AunHF ikhf ik votF bxfAux vfly krmcfrIaF vwloN ieh axgihlI krn df kfrn AunFH dy iKlfP cox kimsLn nUM sKq kfrvfeI krnI cfhIdI hY. jdoN irtrinMg aPsr km aYs[zI[aYm[ gurmIq isMG nfl gwl kIqI qF AunHF vI mMinaf ik ies ipMz ‘c iksy glqI kfrn votF bxnoN rih geIaF aqy ieh ipMz koTy rfhlF ‘c pY igaf hY. pr AunHF ikhf ik hux vI ies ipMz dy ijhVy vI kysfDfrI iswK jF hor ipMzF dy iswK votF bxvfAux dy cfhvfn hn Auh luiDafxy 5 rupey jmHf krvf ky 31 jUn qk votF bxvf skdy hn. ieiqhfsk gurduafiraF dI afmdn sUby ivc hI Krc hovy : mfn sLfhbfd/mfrkMz :- sLRomxI akflI dl (a) dy hirafxf sUbf pRDfn jspfl isMG mfn ny ikhf hY ik hirafxf dy ieiqhfsk gurduafiraF dI afmdn sUby ‘c hI Krc kIqI jfvy, Dfrimk qy iswiKaf sMsQfvF ‘c sUby dy iswKF nUM rujLgfr muhweIaf hovy qy jnsMiKaf dy anupfq dy afDfr qy sLRomxI kmytI dIaF sItF vDfeIaf jfx. AunHF ikhf ik dl ies muwdy nUM lY ky cox mYdfn ‘c Auqfiraf igaf hY. AunHF dwisaf ik sLROmxI akflI dl(a) ny Xmunfngr, ihsfr, kurUksLyqr qoN afpxy AumIdvfr KVHy kIqy hn. Xmunfngr qoN rGubIr isMG, ihsfr qoN mnmohn isMG qy kurUksLqyr dIaF do sIOtF leI hrbMs isMG qy hrivMdr kOr pfrtI AumIdvfr hn. pfrtI df cox insLfn GOVf hY. jQydfr mfn ny dfavf kIqf ik rfj ivc afAux vflIaF ivDfn sBf coxF ‘c pfrtI 30 sItF qy afpxy AumIdvfr KVHy krygI. Aukq coxF dI iqafrI dy mwdynjLr iek sFJf pMjfbI morcf giTq kIqf jfvygf. aYs[vfeI[aYl nhIN nihr dy muwdy qy puwCy gey svfl ivc mfn ny ikhf ik hirafxf nUM Ausdf hwk imlxf cfhIdf hY. sLRI mfn ny ikhf ik sLROmxI akflI dl dy pRDfn qy sfbkf muwK mMqrI pRkfsL isMG bfdl ny hirafxf ivc aijhy AumIdvfrF nUM itktF idwqIaF hn ijnHF ‘coN keIaF ‘qy gurduafiraF dIaF jLmInF ‘qy nfjfiejLs kbjLy krn dy dosL hn. ies mOky pfrtI AumIdvfr hrivMdr kOr qy Ausdy smrQk mOjUd sn. nihr dI AusfrI sLurU hoeI qF aMdoln krFgy : bfdl cMzIgVH :- sLRomxI akflI dl dI rfjsI mfmilaF bfry kmytI ny awj ieQy mIitMg krky icqfvnI idwqI hY ik jy pMjfb ivc sqluwj-Xmunf ilMk nihr dI AusfrI sLurU kIqI geI qF akflI dl puramn aMdoln sLurU kr dyvygf aqy iksy vI sUrq ivc ilMk nihr bxfAux dI afigaf nhIN idwqI jfvygI. mIitMg dI pRDfngI sLRI pRkfsL isMG bfdl ny kIqI. mIitMg qoN bfad sLfmIN apfxI srkfrI irhfiesL ‘qy pRYsw kfnPrMs nUM sMboDn kridaF akflI dl dy pRDfn sLRIpRkfsL isMG bfdl ny ikhf ik pfxIaF dy mfmly bfry akflI dl pMjfb dy ihwqF nfl kyNdr nUM iKlvfV nhIN krn dyvygf. sLRI bfdl ny ikhf, " asIN qF pMjfb leI golIaF Kfx nUM iqafr hF". iek svfl dy jvfb ivc sLRI bfdl ny ikhf, " sfrf pMjfb iek ho ky pfxIaF dI rfKI leI lLVfeI lVy qF pMjfb df bcfa ho skdf hY. akflI dl ies mMqv leI puramn lVfeI lVygf. jykr pfxI hI nf irhf qF pMjfb df sB kuJ Kqm ho jfvygf. pfxIaF dy PYsly leI itRibAUnl kfiem krn df PYslf hI glq hY. ieh pMjfb aqy kyNdr srkfrF dI ijMmyvfrI hY ik pMjfb dy irpyrIan ihwqF dI rfKI kIOqI jfvy. Auh dysL dy ivdvfnF nUM vI pMjfb dy hwk ivc afvfjL AuTfAux leI apIl krngy’. akflI nyqf ny ikhf ik " jy srkfr mIitMg bulfeygI qF akflI dl sLfml hovygf pr ieh qF dwisaf jfvy ik srkfr kol ies df hwl kI hY. pMjfb df hirafxf aqy rfjsQfn nfl koeI JgVf nhIN hY pr pMjfb dy lok pMjfb nUM qbfh nhIN hox dyxgy. kFgrs kol ies mMqv dI pUrqI leI nf qF iewCf hY aqy nf hI ihMmq. srkfr ies mfmly dy hwl dwsygI qF akflI dl ies df sfQ dyx nUM iqafr hY". AunHF ikhf ik iek srkfrI POn afieaf sI ik srkfr ny 12 jUn nUM koeI mIitMg bulfeI hY pr hor koeI jfxkfrI ies bfry iksy ny nhIN idwqI kYptn amirMdr isMG kol pfxI nUM jfx qoN rokx df koeI hwl hY qF sfiraF nfl sFJf krn . sLRI bfdl ny ikhf " amirMdr isMG kol koeI hwl hY qF asIN qF nMgy pYrI jfx nUM iqafr hF". pirvfrk klysL kfrn pirvfr smyq nihr ‘c Cfl mfrI PiqhgVH sfihb :- PiqhgVH sfihb dI mfqf gujrI kflonI ivc awj svyry Aus smyN sgo Cf igaf jdoN ies kflonI dy hrnyk isMG ny afpxy pirvfr dy swq jIaF nUM lY ky BfKVf (srihMd) nihr ivc Cfl mfr idwqI ijnFH ivcoN pirvfr dy do mYNbrF nUM bcf ilaf igaf jdoN ik pMj jIa ies dunIaF nUM alivdf kih gey. pRfpq jfxkfrI anusfr awj svyry Cy vjy dy krIb hrnyk isMG ny afpxIaF cfr lVkIaF, iek puwqr aqy afpxI pqnI smyq sOZf isMG nyVy BfKVf nihr ivc Cfl mfr ky afpxI jIvn lIlf Kqm krn dI koisLsL kIqI, ijnHF nUM KyqF ivc kMm krn dI koisLsL kIqI, ijnHF nUM KyqF ivwc kMm krdy lokF nUM Bwk ky bcfAux dI koisLsL kIqI pr Auh isrP hrnyk isMG dy puwqr prmjIq isMG aqy pqnI rfijMdr kOr nUM hI bcf sky. hrnyk isMG aqy AusdIaF cfr nojvfn DIaF pfxI dy qyjL vhfa ‘c ruVH geIaF aqy Kbr ilKy jfx qwk pulIs ny AunFH dIaF lfsLF nhIN lwBIaf. KudkusLI krn vfly pirvfr ny afpxy ipwCy iek ilKqI not rwiKaf sI ijs ivc hrnyk isMG ny afpxy ipqf hridafl isMG nUM ksUrvfr Tihrfieaf hY. pulIs ny hridafl isMG iKlfP BfrqI dMzfvlI dI Dfrf 306 dy aDIn Qfxf srihMd ivKy kys drj kr ilaf hY. mOky qoN iekwqr kIqI jfxkfrI anusfr svyry hrnyk isMG dy pirvfr ny gurduafrf joqI srUp ivwc ardfs kIqI aqy pirvfr smyq afpxI mfrUqI kfr ivc svfr ho ky soZf ipMz nyVy nihr dy kMZy phuMc igaf. pihlF qF kfr smyq nihr ivc KudkusLI krn dI koisLsL kIqI pr kfr nihr dI pwtVI qy atk geI. iPr kfr pfsy lf ky sfrf pirvfr nihr dy kMZy qy phuMc igaf. ardfs krky sB qoN pihlF hrnyk isMG ny nihr ivc Cfl mfrI, Aus qoN mgroN AusdIaF cfry DIaF ny iewkTy Cflf mfrIaF aqy aKIr ivc hrnyk isMG dI pqnI aqy puwqr ny iewkiTaF Cfl mfrI ijnHF nUM KyqF ivc kMm krdy lokF ny bcf ilaf jdoN ik hrnyk isMG qy AusdIaF cfro DIaF jgdIp kOr, amndIp kOr, hrdIp kOr aqy suKbIr kOr qyjL pfxI dy vhfa ivc vih geIaf. ieQy dwsxXog hY ik hridafl isMG ny hrnyk isMG nUM god ilaf hoieaf sI ikAuNik hridafl isMG dI afpxI koeI aOlfd nhIN sI. Qfxf srihMd dy muKI gurikRpfl isMG ny dwisaf ik nihr ivcoN lfsLF dI Bfl jfrI hY. jdoN ies mfmly sbMDI ijMmyvfr smJy jFdy 85 sflf hridafl isMG nfl iksy qrHF sMprk kIqf igaf qF Ausny ikhf ik Auh iblkul inrdosL hY. Ausny ikhf ik Ausny qF sfrI jLmIn jfiedfd vI hrnyk isMG dI nF lgvf idwqI sI. Ausny dwisaf ik Auh ibrD hox krky afpxy kwpVy afid nhIN Do skdf sI, ijs kfrn awj svyry Ausny pirvfr nUM afpxy kwpVy Dox leI ikhf ijs qoN bfad ieh JgVf pYdf ho igaf. Ausny ikhf ik AusnUM icq cyqy vI nhIN sI ik ieh JgVf eynf iBafnk moV aKiqafr kr lvygf. ipMz sOZf ijQy ieh Gtnf vfpdI dy njLdIk KyqF ivc kMm kr rhy iksfnF ny dwisaf ik ipMz dy jsivMdr isMG ny afpxI jfn Kqry ivc pf ky hrnyk isMG dI pqnI aqy puwqr nUM bcf ilaf. lokF nyt pirvfr dy bfkI mYNbrF nUM Bflx dI koisLsL kIqI lyikn pfxI df vhfa qyjL hox kfrn Auh sPl nhIN ho sky. lokF ny dwisaf ik ienHF mYNbrF ny pihlF kfr KVHI krky afpxIaF juwqIaF Auqfr ky ardfs kIqI. AunHF smiJaf sLfied ieh lok afm ardfs kr rhy hn, pRMqU jdoN nihr ivc sfry hI mYNbr kuwd pey qF Auh acfnk hI hYrfn pRysLfn ho gey aqy rOlf pf ky bcfa dy Auprfly sLurU kr idwqy. mYNbr nfmjLd krn df lflc vI bfgI sur dbfAux ‘c nfkfm luiDafxf (qijMdr isMG):- sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI coxF leI luiDafxf ijLlHy ivc sLROmxI akflI dl(bfdl) ivc vwzy pwDr Auqy bgfvq nUM dbfAux leI dl dy pRDfn sLRI pRkfsL isMG bfdl ny iek nvF pYNqVF Kyizaf hY. sLRI bfdl dI hdfieq qy pfrtI dy sInIar afgU bfgI ho ky cox lV rhy AumIdvfrF nUM coxF qoN mgroN sLRomxI kmytI ivc nfmjLd krn df lflc dy ky AunHF nUM cox mYdfn ivcoN htfAux df Xqn kr rhy hn. ieh pYNqVf hfly qIk ikDry vI kfrgr sfbq nhIN hoieaf. bfgI ho ky sLRomxI kmytI hlky dfKf qoN KVHy pfrtI dy sInIar afgU siqMdrpfl isMG BnohV nUM pfrtI dy sInIar afgUaF ny Auprokq lflc dy ky mnfAux dI koisLsL kIqI pr jQydfr BnohV ny mYNbr nfmjLd hox df lflc Tukrf ky cox lVn nUM qrjIh idwqI hY. sLRI BnohV ny ikhf ik Auh jnm qoN tksflI afgU hn qy jy sLRI bfdl ny rfqo rfq dfVHI KolHy ky aMimRq Cwkx vfilaF nUM aqy pfrtI ivc nvyN sLfml hox vfly DnfZF nUM itktF dyxIaF hn qF Auh sLRI bfdl nUM afpxf afgU mMnx nUM iqafr nhIN hn. AunHF ikhf ik Auh ies cox ivc iswKF dI lok adflq ivc jfxgy aqy lokF qo Pqvf lYxgy. iesy qrHF pfiel hlky qoN akflI dl(b) dy bfgI AumIdvfr BrpUr isMG roxI nUM mnfAux dIaF koisLsLF ho rhIaF hn . AunFH nUM vI nfmjLdgI df iswD lflc idwqf igaf hY. AunHF nUMmnfAux leI pfiel hlky dy ieMcfrj jgjIvn isMG igwl AunHF pfs keI vfr ieh pysLksL lY ky jf cuwky hn. pRMqU sLRI rOxI ny ikhf hY ik ieh pysLksL isafsI lfry qoN vwD kuJ nhIN. iesy qrHF luiDafxf dwKxI qoN dl dy bfgI aqy DwVlydfr AumIdvfr jQydfr ikRpfl isMG sMDU nUM rfjLI krky pfrtI AumIdvfr jQydfr amrjIq isMG BftIaf dy hwk ivc ibTfAux dIaF koisLsLF jLorF qy hn. sfbkf ivDfiek hIrf isMG gfbVIaf AunHF nUM ibTfAux leI isrqoV Xqn kr rhy hn pr hfly qwk sPlqf nhINM imlI. jQydfr sMDU Aupr sLORmxI kmytI dI bfad nfmjLd mYNbrI df lfrf asr krdf idKfeI nhIN idMdf. jQydfr sMDU nyu ikhf ik Auh ies hlky qoN sLRomxI kmytI leI mjLbUq AumIdvfr sn aqy swcy suwcy pMQ pRsq hn pr bfdl dy aMnHy vPfdfr nf hox krky AunHF dI itkt kwtI geIO hY . AunHF pMQ nlf vPfdfrI Aupr iksy nUM Borf ijMnf ieqrfjL nhIN ies leI Auh hQlI cox lV ky Pqvf lYxgy. rfeykot hlky qoN bfdl dy bfgI AumIdvfr rfjibMdr isMG ihwsovfl nUM pfrtI aMdr vwzf ahudf idwqy jfx df lflc idwqf jf irhf hY. Auh sLRomxI kmytI dy sfbkf pRDfn jQydfr jgdyv isMG qlvMzI nfl lVfeI lV rhy yn. jQydfr ihsovfl ny ikhf ik rfeykot hlky qoN jy hr pRkfr dIaF itktF qlvMzI pirvfr nUM idwqIaf jfxIaF hn qF Auh afpxI iksmq ajLmfAux leIO lokF ivc jfxgy nf ik pfrtI dy rihmo krm ‘qy bYTy rihxgy. jQydfr ihsovfl dI ‘mY nf mfnU’ nIqI kfrnakflI dl ivc ies hlky qoN kfPI Gbrfht pfeI jf rhI hY. dorfhf hlky qoN akflI dl(b) bfgI AumIdvfr jQydfr Aujfgr isMG Cfpf dy mYdfn ivc af jfx nfl pfrtI AumIdvfr gurmyl isMG sMgovfl dy Kymy ivc Gbrfht hY. keI sInIar afgU jQydfr Cfpf nUM sbjLbfg idKf rhy hn ik Auh ipCy hwt jfx. pr AunFH qy ienHF afgUaF qoN koeI dlIl apIl asr nhIN kr rhI. jQydfr Cfpf df kihxf hY ik Auh 40 sflF qoN akflI dl nfl vPfdfrI pfldy af rhy hn aqy anykF vfr pMQ leI jylHF ivc gey hn pr itktF sLRI bfdl afpxy chyiqaF nUM dy idMdy hn. ies leI Auh ros vjoN mYdfn ivc hn qy afpxy jIvn dy afDfr qy lokF df iswDf Pqvf lYxgy. luiDafxf AuqrI qoN pfrtI AumIdvfr Tykydfr kMvrieMdr isMG nUM bfgI AumIdvfr jQydfr kulqfr isMG XogI df sfhmxf krnf pY irhf hY. pfrtI dy sInIar lIzr dy dbfa awgy vI sLRI jogI nhIN Juky sgoN AunHF ny pUrIO srgrmI nfl cox muihMm afrMB kr idwqI hY. hlkf idhfqI qoN pfrtI dy bfgI jQydfr jsivMdr isMG blIeyvfl, pfrtI AumIdvfr rxjIq isMG kflf leI isrdrdI bxy hoey hn jQydfr blIeyvfl sLRI kflf dy mukfbly pRBfvsLflI qy pUrn Dfrimk idK vfly AumIdvfr hn. ies ijLlHy dy iswK votr kfPI pVHy ilKy qy iswKI ivvyk vfly hn. ienHF votrF ivc sLRI bfdl vwloN Auqfry AumIdvfrF bfry keI qrHF dy crcy cwl rhy hn ikAuNik sLRI bfdl vwloN Auqfry 19 AumIdvfrF ivcoN bhuqy nf pihlF aMimRqDfrI sn qF gurbfxI aqy nf hI ieiqhfs dy igafqf hn. agly idnF ivc sLRI bfdl iks isafsI pYNqVy rfhIN votrF nUM afpxy AumIdvfrF leI pRBfvq krdy hn, ieh qF smF hI dwsygf. suprIm kort vwlo pMjfb srkfr nUM qfVnf nvIN idwlI: sqluj Xmunf nihr dy mfmly qy suprIm kort ny pMjfb dy muwK mMqrI amirMdr isMG aqy srkfrI aiDkfrIaF nUM KUb JfVF pfeIaf hn aqy ikhf hY ik adflq df PYslf mMnx dI QF njLrsfnI ptIsLn pf ky ies nUM cuxoqI idwqI geI hY. adflq ny pMjfb srkfr dI ies dlIl df vI gMBIr noits ilaf hY ik nihr dI AusfrI kfrn sUby ivc dihsLqgrdI muV isr AuTf skdI hY. gorqlb hY ik jsits rUmf pfl aqy jsits pI[vI rYzI qy afDfirq bYNc ny 4 jUn nUM PYslf suxfAuNdIaF kyNdr srkfr nUM hdfieq kIqI sI ik ieh pMjfb vfly ihwsy ivc nihr dI AusfrI df kMm afpxy hwQ lY lvy. pMjfb srkfr nUM vI hukm idwqf igaf sI ik do hPiqaF dy ivc-ivc smuwcf kMm eyjMsI nUM soNp idwqf jfvy. pMjfb srkfr ny suprIm kort vwlo 15 jnvrI 2002 nUM suxfey PYsly qy njLrsfnI leI ptIsLn dfier kIqI sI. adflq dy 4 jUn dy PYsly dI kfpI awj hI muhweIaF krvfeI geI hY. adflq ny afiKaf hY ik15 jnvrI 2002 dy PYsly muqfbk pMjfb srkfr ny 15 jnvrI 2003 qwk nihr dI AusfrI krnI sI pr hukm mMnx dI QF PYsly nUM aml ivc ilafAux dy rsqy ivc aiVwky Zfhx dI hr sMBv koisLs kIqI geI. muwK mMqrI aqy srkfrI aiDkfrIaF dy pwqrF qoN jLfhr hY ik ieh adflq qoN vI Aupr supr sMsQf bxn dI koisLs kr rhy hn.isafsI nqIijaF bfry jLfhr kIqy zr bfry adflq ny ikhf jdoN do sUibaF ivckfr ivvfd AuTdy hn qF isafsI Auqrfa cVfHa qF afAuNdy hI hn . ivvfd dy cVfHa qy iksy nUM nuksfn qF huMdf hI hY. jwjF ny ikhf ik PYsly nUM nf mMnxF jF axdyKI krnf sMivDfn dI Dfrf 131 qihq adflq dI mfxhfnI hY. ies nfl qF sgoN sMivDfn dIaF nIhF qy vI cot vwjdI hY. adflq muqfbk sUby dI swqf iDr df ieh sMivDfnk PrjL bxdf hY ik sMivDfnk aml dy rfh ivc hr aiVwkf dUr kIqf jfvy aqy isafsI lfhf iDafn ivc rwK ky koeI kfrvfeI nf kIqI jfvy. jwjf ny pMjfb srkfr nUM ikhf hY ik kyNdrI eyjMsI dy stfP dI surwiKaf df vI Zuwkvf pRbMD kIqf jfvy. nfl hI sUbf srkfr nUM dysL BgqI df pfT vI pVfHieaf igaf hY. adflq ny ikhf hY ik pMjfb vfly ihwsy ivc nihr dI AusfrI qy 560 kroV rupey Krcy jf cuwky hn aqy ieh sfrf Krc kyNdr srkfr ny kIqf hY. lokF df pYsf ajfeIN nhIN jfxf cfhIdf. nfly hirafxf ivc nihr dI AusfrI mukMml ho cuwkI hY. pMjfb ivwc vI bhuq kMm muwk cuwkf hY. rihMdf kMm muwk jfxf cfhIdf hY. crnjIq isMG atvfl lok sBf dy izptI spIkr hoxgy nvIN idwlI: lok sBf ivc sLRomxI akflI dl dy mYNbr crnjIq isMG atvfl sdn dy nvyN izptI spIkr hoxgy. izptI spIkr dI cox BfvyN kwlH hoxI hY pr kfgjL Brn vfly Auh iekwly hI hn . Xfd rhy ik sFJy pRgqIsLIl gwTjoV (XU[pI[ey) ny ivroDI iDr nUM afp ies ahudy dI pysLksL kIqI. ies qoN pihlF spIkr dy mfmly Auqy vI swqf qy ivroDI iDr ivckfr srbsMmqI ho geI sI. sRI atvfl jo ies ahuwdy qy puwjx vfly dUjy iswK afgU hn ny awj svyry afpxy kfgjL sdn dy spIkr somnfQ cYtrjI nUM soNpyN. ies moky AunFH nfl komI jmhUrI gwTjoV (aYn[zI[ey) dy hor afgU vI sn. 67 sflf sRI atvfl pMjfb dy akflI Bfjpf srkfr (1997-2002) dorfn pMjfb ivDfn sBf dy spIkr rih cuwky hn. ies vfr Auh iPlor (aYs[sI) qoN ijwqy hn . Auh pfiksqfn dy ijLlHf imMtguMmfrI ivc 15 mfrc 1937 nUM jnmy aqy AunFH luiDafxf qoN gYrjUeysLn krn ipwCy pMjfb XUnIvristI cMzIgVH qoN kfnUMn dI izgrI hfsl kIqI. ies qoN pihlF Auh ropV qoN vI lok sBf mYNbr(1985-1989) rih cuwky hn. AuNdoN Auh sLRomxI akflI dl dy Auh afgU bxy sn. rfsLtr mMzl sMsdI aYsosIeysLn dy jLrIey AunFH mfrIsLs (1997) vfilMgtn (1998) aqy itRnInfg qo tobYgo (1999) ivKy hoeIaF kfnPrMsF ivwc isLrkq kIqI. AuNnHF dy iqMn DIaF qy do puwqr hn. iek puwqr ieMdr iekbfl isMG atvfl ivDfiek hY. sRI atvfl nUM ies ahudy leI AumIdvfr bxfAux df PYslf kwlH sLfmI sfbkf pRDfn mMqrI atl ibhfrI vfjpfeI dy Gr hoeI mIitMg ivc hoieaf. akflI dl dy afgUaF dI dlIl sI ik sUby ivwc vwK-vwK akflI DiVaF aqy akfdmIsLIanF dI nukqfcInI dy bfvjUd dl ny ibnF sLrq vfjpfeI srkfr nUM smrwQn idwqf. ies leI ieh ahuwdf dl nUM imlxf cfhIdf hY. sRI atvfl qoN pihlF iswK lIzr jsits hukm isMG mfrc 1956 ivc lok sBf dy izptI spIkr bxy sn. Auh 1952 qoN lgfqfr iqMn vfr sdn dy mYNbr bxy aqy 1962 ivc sdn dy spIkr vI cuxy gey sn. kpUrQlf hfeI kort dy jwj hukm isMG aprYl 1948 qoN1952 qwk afrjLI sMsd mYNbr bxy aqy 1952 ivc pYpsU hlky qo NpihlI lok sBf dy mYNbr bxy. 17meI 1957 nUM AuMnF nUM muV izptI spIkr cux ilaf igaf .lok sBf leI jdoN Auh qIjI vfr 1962 ‘c pitaflF qoN ijwqy sn qF AunFH nUM srbsMmqI nfl spIkr cux ilaf igaf sI. ivDfn sBf hlky kUm klF qoN ipClI ivDfn sBf ‘c numfieMdgI kr cuwky hux lok sBf ivc iPlor qoN pRqIinDqF kr rhy crnjIq isMG atvfl dy awj izptI spikr vjoN srb sFJy AumIdvfr vjoN kfgjL dfKl krn dIaF KbrF ieQy imlx bfad akflIaF ‘c vwKrF hI cfa vyKx nUM iml irhf hY. vwK vwK ipMzF ‘c akflIaF ny lwzU vMzy awj sLfm ieQy myn cok ‘c iekwqr hoey sYkVy akflI afgUaF ny BMgVy pfey. srkl jQydr hrjIq isMG sLyrIaF ,mfrkIt kmytI mfCIvfVf dy sfbkf cyarmYn gurcrn isMG, jgmohn isMG twkr aqy bhuq sfrIaF sLKsIaqF ny KusLI df pRgtfvF kIqf hY. sLuwkr gRih dy ieiqhfsk sPr nUM lokF ny cfa nfl vyiKaf nvIN idwlI: Bfrq dy kroVf vsnIkF ny awj ipafr dI dyvI vjoN jfxy jFdy sLuwkr gRih dI sUrj awigE hoeI ieiqhfsk Xfqrf dy aloikk njLfry nUM bVy cfa nfl qwikaf. ieh mokf 122 virHaf bfad afieaf sI. ijLkrXog hY ik gRih mMzl ivwc sLuwkr df dUjf nyVlf aqy CyvF sB qoN vwzf gRih hY. idwlI qy AuwqrI Bfrq dy keI ihwisaf ivwc bwdlveI hox kfrn myly vFg juVy lokF nUM ieh njLfrf vyKx leI mfXUsI df sfhmxf krnf ipaf. dysL dI bhuigxqI vsoN ny ieh njLfrf tYlIivjLn cYnlf Aupr qwikaf jdoNik sfry ihwisaf ivwc bhuqy QfeIN lok myly vFg juVy hoey sn. ivigafnIaF ny ieh njLfrf ivKfAux leI ivigafnk qknIkF df iesqymfl kIqf jdoN ik AunFH vwlo ieh sKq hdfieq sI ik sUrj vwl iek jF do sYikMz qoN vwD smF iblkul nf vyiKaf jfvy. afm lokF ny brqnF ivwc pfxI Br ky Aus ivwco sUrj awigE lMGdy sLuwkr gRih dy drsLn kIqy. ies nUM Bfrq qo ielfvF eysLIaf,aPrIkf qy XUrp dy hor dysLf amrIkf dy pUrbI ihwsy aqy afstrylIaf ivwc vI vyiKaf. iswK sLrDflUaF df jwQf pfiksqfn rvfnf atfrI: pfiksqfn siQq iswK gurDfmF dy drsLn dIdfr krn aqy sLhIdf dy isrqfj sRI gurU arjn dyv jI dy sLhIdI gurpurb gurduafrf zyhrf sfihb lfhor ivKy mnfAux leI Bfrq qoN awj iswK sLrDflUaF df jwQf jQydfr idlbfg isMG dI agvfeI hyT rylvy stysLn atfrI qoN ivsLysL ryl gwzI rfhI bfad pfiksqfn leI rvfnf hoieaf. pRfpq jfxkfrI anusfr pfiksqfnI rylvy stysLn vfhgf ivKy pfiksqfn iswK gurduafrf pRbMDk kmytI dy ko-cyarmYn sRI sLfm isMG aqrI aokfP borz aiDkfrIaF vwlo Bfrq qoN gey iswK sLrDflUaF df inwGf svfgq kIqf igaf. pfiksqfn siQq vwK-vwK gurduafiraF ivc sRI gurU gRMNQ sfihb dy pRkfsL leI sLRomxI grduafrf pRbMDk kmytI aMimRqsr vwlo jQy rfhI 50 sRI gurU gRMQ sfihb jI dy srUp vI Byjy gey. pihlF ieh sRI gurU gRMQ sfihb jI dy srUp vfhg srhwd dy sVk rfsqy pfiksqfn Byjy jfxy sn. pr sVk rfsqy iejfjq nf imlx kfrn ieh srUp ryl gwzI rsqy Byjy gey. iswK sLrDflUaF dy jQy nUM pfiksqfn rvfnf krn qoN pihlF sLRomxI kmytI dy skwqr sRI dlmyG isMG ny pwqrkfrF nfl gwlbfq kridaF ikhf ik dovyN dysLF ivc hux sbMD suKfvyN hn. dovyN dysLF dy vPdF nUM afAux -jfx df islislf cl irhf hY. AunFH ikhf ik pfiksqfn siQq iswK gurduafiraF dy drsLn krn aqy vwK vwK gurpurb mnfAux leI Bfrq qoN jfx vfly jiQaF dI igxqI ivc vfDf krn dI AunFH Bfrq srkfr qoN mMg kIqI hY. AunFH dovF srkfrF qoN mMg kridaF ikhf ik idwlI-lfhor ivckfr cwldI bws dI qrFH aMimRqsr-lfhor ivckfr vI bws syvf sLurU kIqI jfvy qF jo iswK sLrDflU pfiksqfn ivcly gurduafiraF dy asfnI nfl drsLn dIdfry kr skx. jQy dI agvfeI kr rhy sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dy suprvfeIjLr idlbfg isMG aqy sRI mihMdr isMG idwlI iswK gurduafrf pRbMDk kmytI ny pfiksqfn siQq gurduafiraF dI Xfqrf sbMDI jfxkfrI idMidaF dwisaf ik Bfrq qoN iswK sLrDflUaF df jwQf awj gurduafrf jnm asQfn sRI gurU nfnk gurduafrf nnkfxf sfihb qoN ivsLysL bwsf rfhIN iswK sLrDflUaF df jwQf gurduafrf swcf sodf sfihb PfrkUbfd dy drsLnF leI rvfnf hovygf aqy sLfm nUM muV nnkfxf sfihb leI prq afvygf. AunFH ikhf ik 10 idnF dI Xfqrf AuprMq 17 nUM iswK sLrDflUaF df jwQf rylvy stysLn lfhor qoN vqn prq afvygf. | ||||||||||||
|
© 2003, Sanjh Savera. All Rights Reserved. info@sanjhsavera.com | |||||||||||||