| |||||||||||
|
| |||||||||||
|
sLRomxI akflI dl bfdl nUM qkVf Jtkf; sLRomxI kmytI dy pYsy nf moVn qy pwKoky, lMgfh qy syKvF dy kfgjL rwd aMimRqsr :- sLRomxI akflI dl(bfdl) nUM awj Aus smyN vwzf Jtkf lwigaF jdoN ies dy sLRomxI gurduafrf pRbMDkI kmytI cox lVn leI inwqry aihm AumIdvfrF alivMdrpfl isMG pwKoky (mOjUdf kfrjkfrI muwKI) qy sfbkf mMqrIaF suwcf isMG lMgfh qy syvf isMG syKvF dy nfmjLdgI kfgjL aMimRqsr qy gurdfspur dy cox aiDkfrIaF ny rwd kr idwqy. ienHF Aupr sLROmxIkmytI dy Kfqy ivwc KVHy bkfey jmHF nf krfAux df dosL hY. bIbI jfgIr kOr iKlfP ptIsLn rwd ho geI hY. aMimRqsr dy izptI kimsLnr km-irtrinMg aPsr rimMdr isMG ny awj KcfKc Bry adflq dy kmry ‘c aYlfn kIqf ik qrnqfrn hlky qoNcox lV rhy sLRomxI akflI dl Bfdl dy AumIdvfr alivMdrpfl isMG pwKoky dI sLRomxI kmytI cox leI AumIdvfrIs rwd kIqI jFdI hY ikAuNik Aus ny awjy qwk sLROmxI kmytI dy Kfqy ivc AunHF vwl rihMdy 56 lwK rupey dy bkfey jmHf nhIN krvfey. irtrinMg aiDkfrI kol AunHF iKlfP kys joigMdr isMG ny drj kIqf sI. AunHF dosL lfieaf sI ik pwKoky ny afpxI DI ikrndIop nUM 2001 dOrfn aYn[afr[afeI[ koty ivcoN ‘ sLRI gurU rfmdfs ieMstIicAUt afP mYzIkl sfieMsjL aYNz irsrc’ ivc aYm[bI[bI[aYs[ krfAux leI dfKlf duafieaf sI. dfKly mOky AunHF ny kuwl 37 lwK rupey ivcoN zyZ lwK rupey hI jmHf krfey aqy iqMn sflF dy bfad qwk vI ieh bkfieaf jmHf nhIN krfieaf. AunHF ny afpxy byty nUM vI dfKlf duafieaf qy AunHF df bkfieaf vI ajy KVHf hY. sLRI pwKoky df dfavf sI ik ijs sMsQf ivc AunHF dI bytI pVH rhI hY, Aus nUM sLRomxI kmytI nhIN sgoN iek cYrItybl trwst clf irhf hY. irtrinMg aiDkfrI df kihxf hY ik ieh sMsQf sLROmxI kmytI hI clf rhI hY. gurdfspur dy izptI kimsLnr km-irtrinMg aiDkfrI hrjIq isMG ny vI sfbkf akflI mMqrIaF suwcf isMG lMgfh qy syvf isMG syKvF dy nfmjLdgI kfgjL Auprokq afDfr Aupr rwd kr idwqy. ienHF dIaF bytIaF dy sMsQf ivc dfKly hox bfad KVHy lwKF rupey dy bkfey jmHf nhIN krfey gey. sLRI lMgfh DfrIvfl qy sLRI syKvF gurdfspur qoN coV lV rhy hn. sLRI pwKoky dI AumIdvfrI nUM sLRI joigMdr isMG POjLIO ny cuxOqI idMidaF dosL lfieaf sI ik sLRI pwKoky ny sLRomxI kmytI nUM 56 lwK df nuksfn kIqf hY qy Dfrf 45 anusfr ijhVf ivakqI kmytI df dyxdfr hovy, Auh kmytI dI cox nhIN lV skdf. vrnxXog hY ik 11 jUn nUM nfmjLdgIaF dI pVqfl mOky sLRI pwKoky dy kfgjL shI krfr idwqy gey sn pr 14 jUn nUM qrnqfrn hlky qoN hI cox lV rhy afjLfd AumIdvfr sLRI POjLI ny ijLlHf cox aiDkfrI sLRI rimMdr isMG kol ieh isLkfieq kIqI sI ik sLRomxI kmytI aDIn cwl rhy gurU rfmdfs mYzIkl kflj ivc sLRI pwKoky ny afpxI DI ikrndIp kOr smrf nUM aYn[afr[afeI[ koty ivc dfKl krvfieaf sI. AunHF dfKly dI PIs 35 lwK rupey jmHf krvfAuxI sI. pihlI iksLq vjoN 15[40 lwK rupey dyxy sn qy bfkI rkm do iksLqF ivc jmHf hoeI sI. ikrndIp kOr hux afKrI sfl dI ividafrQx hY pr PIs kyvl 1[10 lwK rupey hI jmHf hoeI hY. iesy qrFH sLRI pwKoky ny afpxy vwzy byty ibkrmjIq isMG nUM vI iesy kflj ivc dfKlf idvfieaf sI. kul rkm 37 lwK rupey jmHf krvfAux dI bjfey kyvl 17 lwK hI jmHf krvfey hn. sLRI POjLI ny mMg kIqI ik pwKoky sLROmxI kmytI dy krjLfeI hn, ies leI AunHF dI AumIdvfrI rwd kIqI jfvy. ijLlHf cox aiDkfrI sLRI rimMdr isMGH ny sLRI pwKoky nUM cox lVns dy afXog krfr dyx df PYslf krn qoN pihlF gurU rfmdfs mYzIkl kflj df irkfrz mMgvf ky pVqfl kIqI sI aqy kflj dy trwst dy skwqr rhy sLRI mnjIq isMG klkwqf nUM vI swidaf sI, ijnHF nUM loVINdIaF PfeIlF AunFH nUM ivKfeIaF. sLRI pwKoky ny dosL lfieaf ik sLRI klkwqf ny AunHF nUM afXog krfr dyx ivc aihm BUimkf adf kIqI hY pr dUjy pfsy sLRI klkwqf ny ikhf ik AunHF nUM irtrinMg aPsr vwloN swidaf igaf sI qy iesy leI AunHF nUM jfxf ipaf . sLRI pwKoky ny ikhf ik ieh sfrI kfrvfeI srkfr dy iesLfry qy kIqI geI hY. ieh vrnxXog hY ik sLROmxI kmytI dy kfnUMn slfhkfr ny afpxI irport ivc ieh ikhf sI ik sLRI pwKoky ny dfKilaF dI bkfieaf rkm jmHf nhIN krvfeI. sLRI pwKoky ivruwD ptIsLn dfier krn vfly sLRI PojLI ny ikhf ik AunHF 11 jun nUM aYs[zI[aYm[ qrnqfrn kol isLkfieq sI pr ptIsLn dfier nhIN sI kIqI ijs krky AunHF nMU ijLlHf cox aiDkfrI kol isLkfieq krnI peI. gurdfspur qy DfrIvfl qoN pRfpq jfxkfrI anusfr :- hlkf DfrIvfl qy gurdfspur qoN sLROmxI gurduafrf pRbMDk kmytI dI cox lV rhy sfbkf akflI mMqrI jQydf suwcf isMG lMgfh aqy syvf isNMG syKvF dy ijLlHf cox aiDkfrI-km- iuzptI kimsLnr gurdfspur hrjIq isMG ny AumIdvfrI kfgjL rwd kr idwqy hn. awj sLfmIN pMj vjy PYslf suxfAuNidaF ijLlHf cox aiDkfrI hrjIq isMG ny dwisaf ik gurdfspur qoN sLRomxI kmytI cox lV rhy sfbkf akflI mMqrI jQydfr syvf isMG syKvF ivruwD ies hlky qoN pMQk morcy dy AumIdvfr jQydfr amrIk isMG TIkrIvflf ny isLkfieq kIqI sI ik sLRI syKvF vwloN sLROmxI kmytI dy pRbMD hyTF cwl rhy gurU rfmdfs zYNtl kflj ivc sfl 1999-2000 dOrfn afpxI lVkI aklklF nMU aYn[afr[afeI[ koty ivc dfKlL krvfieaf sI. dfKlf PIs 13 lwK 20 hjLfr rupey bxdI dI, pr sLRI syKvF ny isrP iqMn lwK rupey hI jmHf krvfey sn. izptI kimsLnr ny dwisaf ik sLRomxI kmytI hlkf DfrIvfl qoN pMQk morcy dy AumIdvfr qy ivDfiek jQydfr suwcf isMG Cotypur ny akflI dl(bfdl) dy AumIdvfr jQydfr suwcf isMG lNMgfh ivruwD isLkfieq drj kIqI sI ik sLRI lMgfh ny sLRomxI kmytI dy pRbMD hyTF cwl rhy gurU rfmdfs zYNtl kflj ivKy sfl 1998-99 ivc afpxI lVkI srbjIq kOr nUM aYn[afr[afeI[ koty ivc dfKlf idvfieaf sI. ies dfKly smyN kuwl 12 lwK 30 hjLfr rupey PIs bxdI sI, pr jQydfr lMgfh ny isrP cfr lwK rupey hI jmHf krvfey sn. Auh awT lwK rupey dy izPfltr hn. izptI kimsLnr ny dwisaf ik dovF AumIdvfrF ivruwD lfey gey dosL TIk pfey jfx krky hI dovF nUM cox lVn leI afXog krfr idwqf igaf hY. izptI kimsLnr ny dwisaf ik ienHF dovF AumIdvfrF ny hux iek do idnF ivc gurU rfmdfs zYNtl kflj qoN aYn[E[sI[ srtIiPkyt lY ky nfl lfey hn, jo ik glq hn. AunHF ikhf ik ieh srtIiPkyt kfgjLF dI nfmjLdgI smyN nfl lfAuxy cfhIdy sn. izptI kimsLnr ny hor dwisaf ik hlkf kflf aPgfnf aYs[sI[ aOrqF rfKvF qoN sLRomxI akflI dl dI AumIdvfr bIbI pusLipMdr kOr mjbUr nUM vI cox lVn qoN afXog krfr idwqf igaf hY. ies mOky qy sLRI lMgfh dy smrQkF ny ijLlHf kcihrIaF ivc pMjfb srkfr qy ijLlHf pRsLfsLn ivruwD nfarybfjLI kIqI. pwqrkfrF nfl gwlbfq kridaF jQydfr syKvF aqy sLRI lMgfh ny dosL lfieaf ik ieh sB kuJ pMjfb srkfr vwloN krvfieaf jf irhf hY. AunHF ikhf ik muwK mMqrI kYptn amirMdr isMG aqy lok inrmfx mMqrI pRqfp isMG bfjvf ny iswDf dKl dy ky AunFH dy pypr rwd krvfey hn. AunHF ikhf ik Auh ies PYsly dy ivruwD kwlH (19 jUn) nUM pMjfb hirafxf hfeIkort ivc jfxgy. AunHF ikhf ik Auh kfnUMnI lVfeI lVngy aqy jy AunFH nUM koeI iensfP nf imilaf qF AunFH dy kvirMg AumIOdvfr bfdl dl vwloN cox lVngy. jQydfr lMgfh ny ikhf ik AunHF df cfcf blbIr isMG lMgfh AunHF dy kvirMg AumIdvfr bfdl dl vwloN cox lVngy. jQydfr lMgfh ny ikhf ik AunFH df cfcf blbIr isMG lMgfh AunHF dy kvirMg AumIdvfr hn, jdik bldyv isMG syKvF jQydfr syvf isMG syKvF dy kvirMg AumIdvfr hn. bIbI jfgIr kOr ivruwD ptIsLn Kfrj kpUrQlf :- izptI kimsLn-km- ijLlf cox aPsr rfkysL vrmf ny sLRomxI kmytI dIaF coxF leIO hlkf BulwQ qoN akflI dl(b) dI AumIdvfr jfgIr kOr dy nfmjLdgI pwqr rwd krn ihwq pMQk morcy dy AumIdvfr mohx isMG bl vwloN dfier kIqI ptIsLn nUM Kfrj kridaF bIbI jfgIr kOr dy hwk ‘c PYslf sux idwqf hY. ieh PYslf krIb 3[30 vjy suxfieaf igaf. ies smyN bIbI dy nfl AunHF dy vkIl lokysL purI qy minMdrpfl isMG(dovyN huisLafpur) aqy sYNkVy akflI nyqf qy vrkr vI sn. ies PYsly ‘qy itwpxI kridaF bIbI jfgIr kOr ny afiKaf ik AunHF ny hmysLf hI BfrqI sMivDfn qy kfnUMn df siqkfr kIqf hY. sLRI vrmf ny jo PYslf idwqf hY Auh iblkul drusq naqy kfnUMn dy pfbMd rihMidaF idwqf hY ikAuNik AunHF dy iKlfP lgfey gey dosL bybuinafd sn. ijLkrXog HY ik mohn isMG bwl ny dosL lgfieaf ik sMn 1999 ivc sLRomxI kmytI dy PMzF ‘c hyr-Pyr kIqI, sLROmxI kmytI dI iek sMsQf leI bwsFn dIaF cYsIaF KrIdx smyN ssqy dr dIaF kutysLnF nUM rwd krky, mihMgy Bfa vflIaF kutysLnF mnjLUr kIqIaF aqy aMimRqsr ivKy sLROmxI kmytI dy mYzIkl kflj ivc dfKly mOky afpxy chyiqaF nUM PIsF ‘c irafieq idwqI geI. ptIsLn ivc mMg kIqI geI sI ik iswK gurduafrf aYkt 1925 dI Dfrf 45 (2) dy qihq bIbI jfgIr kOr dy nfmjLdgIO pwqr rwd kIqy jfx. kwlH bihs AuprMq sLRI vrmf ny PYslf awj vfsqy rfKvf rwK ilaf sI. bfdl dl nUM pYr pYr ‘qy afpixaF df ivroD Jlxf peygf mfrkMzf qpf mMzI : sLRomxI kmytI dIaF itktF dI vMz vI lok sBf dIaF itktF vFg hI ijLlf akflI dl (bfdl ) dy jIa df jMjfl bx geI hY. keI srkrdf akflI afgUaF nUM itktF vMzx smyN awKo proKy krn bdly ijLlHy dy ijMmyvfr akflI afgUaF nUM nfrfjLgIaF JwlxIaF peIaF. itktF nf imlx qy kdI ruws ky GrIN jf bYTy qy pfrtI qoN asqIPy dy ky mukfbly ivc cox lVn lwg pey. ieh islislf isrP akflI dl (bfdl) ivwc hI nhIN, sgoN ijLlHf sMgrUr Bfjpf aqy sLRomxI akflI dl(aMimRqsr) ivwc vI afm vyKx nUM imilaf. ijLlHy dy ijMmyvfr akflI afgU aqy akflI ivDfiek nfrfjL hoey vrkrF nUM mnfAux qy AunFH nUM pfrtI AumIdvfrF nfl qorn ivc ruwJy hoey hn, pr ijLlHy ivc lok sBf dIaF coxF dI qrj qy brnflf ZINzsf DiVaF ivc ksLmksL jfrI hY. brnflf DVy dI kmfn dl ‘coN Cyky hoey pfrtI dy jnrl skwqr rhy bldyv isMG mfn ny sFBI hoeI hY. akflI dl(bfdl) ivwc kfPI twut-Bwj hoeI, ijs df sB qoN vwD KimafjLf brnflf DVy nUM Bugqxf ipaf. ies DVy nUM ijLlHy dy iek vI hlky qoN itkt nhIN idwqI geI, ijs kfrn Aus df bgfvq krky ivroD krnf suBfivk sI. ijLlHy ivc sLRomxI kmytI dIaF itktF dI vMz sfbkf kyNdrI mMqrI aqy dl dy skwqr jnrl suKdyv isMG ZINzsf ny bysLwk afpxy sihXogI akflI ivDfiekF slfh msLvry AuprMq hI kIqI, pr iPr vI ieh bhuiqaF nMU rfs nhIN afeI. hlkf sunfm ‘c igafnI rGbIr isMG jKypl nUM pfrtI dI itkt idwqI geI hY. pihlF gurlfl isMG PiqhgVH sfihb nUM itkt dyxI qYa hoeI hY. sMgrUr qoN ivDfnsBf dIO cox lV cuwky akflI afgU aqy mOjUdf sLRomxI kmytI mYNbr snmuwK isMG moKf itkt nf imlx qy nfrfjL sn. AunHF pfrtI qoN asqIPf dy idwqf aqy jKypl dy mukfbly pMQk morcy dy AumIdvfr vjoN zt gey. ngr kONsl mfnsf dy sfbkf pRDfn hrdyv isMG hMJrf, jo pfrtI dy ijLlHf jnrl skwqr vI sn, ny ZINzsf nfl nfrfjL ho ky pfrtI qoN asqIPf dy idwqf. igafnI rGbIr isMG jKypl nUM hrfAux leI pRo: pRym isMG cMdUmfjrf vI snmuwK moKf dI hmfieq ‘qy af gey. AunHF pMQk morcf dy AumIdvfr ieMdrmohn isMG lKmIrvflf nUM sLRI moKf dy hwk ivc aqy akflI dl (aMimRqsr) dy AumIdvfr sLfhbfj isMG zskf nUM ibTf idwqf hY. dUhry hlkf sMgrUr qoN akflI dl ny mojUdf sLROmxI kmytI mYNbr jogf isMG PwgUvflf nUM itkt idwqI hY. brnflf DVy dy nyqf hrivMdr isMG kfkVf ny nfmjLdgI kfgjL dKfl kr idwqy. ies AumIdvfr nUM vI pMQk morcy ny afpxf ilaf. sMgrUr(irjLrv) qoN akflI dl dy mOjUdf sLROmxI kmytI mYNbr sIqf isMG munsLIvflf nUM Cwz ky mlkIq isMG cMgfl nUM pfrtI dI itkt idwqI geI hY. hrivMdr isMG kfkVf dy mYdfn ivc afAux nfl sLRI PwgUvflf nUM kiTnfeI df sfhmxf krnf pY irhf hY. mlkIq isMG cMgfl dy mukfbly pRsLoqm isMG pMQk morcy dy AumIdvfr hn. hlkf cMnxvfl ivc iqwkoxf mukfblf hY. ieQy jrnYl isMG mihl klF( pMQkmorcf) bfdl dl qoN asqIPf dy ky sMq jsvIr isMG kflfmflf ( akflI dl b) dy mukfbly ‘c KVH gey. akflI dl (aMimRqsr) dy srgrm vrkr, ijnFH df pyNzU Kyqr ivc cMgf afDfr hY, rxjIq isMG rfxf afjLfd AumIdvfr vjoN cox lV rhy hn. amrgVH hlky qoN BuipMdr isMG Blvfn muV akflI dl(b) qoN sLRomxI kmytI dI itkt lYx ivc sPl ho gey hn. ienHF df mukfblf krnYl isMG nfgIky (pMQk morcy) dy AumIdvfr nfl ho irhf hY, jdoN ik iek hor afjLfd AumIdvfr myG isMG guafrf ‘qy nfmjLdgI vfps lYx leI dbfa pY irhf hY. hlkf mflyrkotlf ivKy vI mukfblf idlcsp hY. bhuq hI Gwt votF dy Prk nfl ivDfnsBf hlkf mflyrkotlf qoN afjLfd AumIdvfr vjoN hfry ajIq isMG cMdU arfeIaF akflI dl dy AumIdvfr hn. ienHF nUM pMQk morcy dy AumIdvfr hrdyv isMG kilafx nfl twkr lYxI pY rhI hY. sLihrI akflI dl aihmdgVH dy jgvMq isMG jwgI ny vI afjLfd AumIdvfr vjoN cMdU arfeIaF nUM cuxOqI dy rwKI hY. ienHF qy vI sfbkf kyNdrI mMqrI suKdyv ZINzsf vwloN pfrtI AumIdvfr dy pwK ivc bYTx df dbfa pfieaf jf irhf hY. iesqrI irjLrv hlky qoN pfrtI ny mOjUdf sLRomxI kmytI mYNbr suirMdr kOr syhky nUM itkt idwqI hY. pMQk dl vwloN sfbkf kmytI mYNbr joigMdr isMG BUtfnI dI pqnI sLRImqI jsvMq kOr BUtfnI AumIdvfr hn. sLRImqI BUtfnI ies pwKo ijwq leI afsvMd hn ik akflI dl(bfdl) dI AumIdvfr bIbI suirMdr kOr bfdl df mukfblf bfdl dl dI hI bfgI AumIdvfr krmjIq kOr muMzIaF nfl vI hY. hlkf brnflf ivc bfdl dl dy sLkqIsLflI AyumIdvfr sMq bfbf tyk isMG nfl iswDf mukfblf Bfjpf Cwz ky afey jQydfr suKvMq isMG DnOlf nfl hY. bfbf tyk isMG DnOlf dI hmfieq Auqy do ivDfiek mlkIq isMG kIqU aqy goibMd isMG loNgovfl hn. bfbf Dnolf dI tOhVf dl vI Tok ky mdd kr irhf hY. suKvMq isMG Dnolf pMQk morcy dy AumIdvfr hn. brnflf gruwp suKvMq isMG dI hmfieq qy hY. bfdl dl dy bfgI AumIOdvfr idafl isMG DOlf ny pihlF hI tyk isMG dy hwk ivc bYTx df aYlfn kIqf hoieaf hY. iek hor AumIdvfr gurmIq isMG hMizafieaF (afjLfd) ny vI tyk isMG dy hwk ivc bYT ky dl nUM sLkqI idwqIO hY. iesqrI irjLrv brnflf qoN bfdl dl dI bIbI ajfieb kOr Boqnf mYdfn ivc hY, ijs df mukfblf crnjIq kOr nfeIvflf (pMQk morcf) nfl hY. hlkf DUrI qoN sfbkf kYbint mMqrI goibMd isMG kFJlf dy isafsI skwqr rhy mfstr hrbMs isMG sLyrpur dI pujIsLn byiPkrI vflIO hY. ienFH dy ivruwD sMq hfkm isMG gMzf isMG vflf ny kfgjL dfKl kIqy sn, jo suKdyv isMG ZINzsf aqy ZINzsf dy afKx ‘qy vfps lY ley gey hn. suKdyv isMG ZINzsf aqy goibMd isMG kFJlf vwloN Kud hrbMs isMG dy hwk ivc cox pRcfr krn krky ieh sIt surwiKaq hY. AunFH dy mukfbly ivc pMQk morcy dy AumIdvfr surjIq isMG kflfbulf hn. BdOV qoN pMQk morcy dy jQydfr rCpfl isMG qpf df mukfblf bldyv isMG cUMGF nfl hY. irjLrv sIt ‘qy pMQk morcy dy AumIdvfr hrpflieMdr rfhI dI isDI twkr bfdl dl dy amr isMG nfl hY. idVHbf nUM itkt imlI hY. ijnFH df mukfblf pMQk morcy dy inrpfl isMG nfl ho irhf hY. mUnk hlky qoN rfmpfl isMG bihxIvfl bfdl dl dy AumIdvfr hn. bfgI akflI afgU gurdIp isMG mkroV ienFH df mukfblf krngy. klwkqf dy kFgrs pfrtI ‘c sLfml hox df svfl hI pYdf nhIN huMdf : gryvfl luiDafxf ( qijMdr isMG):- pMjfb dy sfbkf mMqrI mhysLieMdr isMG gryvfl ny awj ieQy pwqrkfrF nfl gwlbfq kridaF ikhf ik s[ mnjIq isMG klwkqf akflI dl dy vPfdfr ispfhI hn, AunHF df kFgrs pfrtI ‘c sLfml hox df svfl hI pYdf nhIN huMdf. AunHF ikhf ik AunHF dI awj vI s[ klkwqf nfl POn qy gwlbfq hoeI hY qy jo s[klkwqf dy sbMD ‘c kFgrs ivc sLfml hox dIaF aPvfhF AuzfeIaF jf rhIaF hn, AunHF ‘c koeI vI swcfeI nhIN hY. s[ klkwqf akflI dl dy ispfhI rhy hn aqy aMqm sfh qwk rihxgy. ieQy ieh vrnxXog hY ik jdoN pwqrkfr s[ klkwqf dy sMbMD ‘c svfl krnoN nf hty qF AunHF pUry jlOa ‘c afAuNidaF ikhf ik s[ klkwqf dIaF qF asQIaf vI kFgrs ‘c nhIN jfxgIaF. cox jLfbqy nUM lY ky sLROmxI akflI dl kuiVkI ivc Pisaf luiDafxf (qijMdr isMG):- sLRI akfl qKq sfihb qoN pMj jQydfr sfihbfn vwloN jfrI sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dy AumIdvfrF leI cox jLfbqy nUM lY ky sLROmxI akflI dl kuiVwkI ‘c Psy igaf jfpdf hY. iesy kfrn akflI afgUaF dy ies cox jLfbqy sbMDI vwK vwK qy afpf ivroDI ibafn af rhy hn. jQydfrF vwloN jfrI afdrsL cox jLfbqy anusfr sLRomxI akflI dl dy 170 AumIdvfrF ‘c 67 AumIdvfr afXog mMny jf rhy hn ikAuNik ienHF AumIdvfrF dy pirvfr aMimRqDfrI nhIN hn. ienHF qoN ielfvf 28 AumIdvfraijhy vI hn ijhVy iswKI isDFqF dI AulMGxf krn dy dosLI pfey jf cuwky hn pRMqU ieh sfry spwsLtIkrn dy ky afpxf pwlf JfV skdy hn. akflI dl dy jnrl skwqr blivMdr isMG BUMdV ny aijhy afXog AumIdvfrF bfry sKq itwpxI kIqI aqy sfP ikhf ik ieh CFgy jfxgy pr akflI dl dy pRDfn pRkfsL isMG bfdl ny aMimRqsr dy zYlIgyt ivc " awgy nUM suDfr krs lvFgy" dy vfk bol ky sfr y mfmly qy imwtI pfAux df Xqn kIqf hY. sLRI bfdl dI ies itwpxI qy sKq pRqIikiraf kridaF pMQk morcy dy afgU jQydfr iqrlok isMG zwlf aqy jQydfr dlIp isMG ckr ny afiKaf hY ik ijhVy ivakqIaF ny 8 sfl sLRomxI kmytI mYNbr rihx smyN iswKI isDFq nUM iqlFjlI idwqI rwKI, hux Auh ikvyN suDfr jfxgy ? Aukq afgUaF ny afiKaf hY ik bfdl ny ieh itwpxI krky sLRI akfl qKq sfihb vwloN jfrI cox jLfbqy nUM aMgUTf ivKfAux df Xqn kIqf hY. ijwQoN qwk sLRomxI kmytI coxF lV rhy AumIdvfrF dy pirvfrF df aMimRqDfrI hox df sbMD hY qF luiDafxf ijLlHy qoN cox lV rhy 32 AumIdvfrF ‘coN isrP 4 ies sLrq nUM pUrf krdy hn. vrqmfn sLROmxI kmytI mYNbrF ‘c vI ies sLrq nUM pUrf krn vfly ijLlHy ‘c isrP 2 hI mYNbr hn. ijLlHf gurdfspur ‘c bfdl dl qy pMQk morcy ‘c PsvIN twkr, kflf aPgfnf sIt morcy dI JolI peI gurdfspur :- sLROmxI gurduafrf pRbMDk kmytI dIaF coxF sbMDI ijLlHf gurdfspur aMdr cox srgrmIaF ny jLor PVnf sLurU kr idwqf hY. ijLlHy aMdr kmytI dIaF 9 sItF hn aqy swq hlky hn. ienHF ‘coN do dohry hlky hn ijwQoN dy aOrq AumIdvfr cox ijwq ky kmytI mYNbr bxngIaF. ienHF dovF hlikaF dy nF gurdfspur qy kflf aPgfnf hn. sLROmxI kmytI dy 4 lwK 5 hjLfr dy krIb votr ienHF coxF ‘c afpxI vot df hwk iesqymfl krngy. ijLlHy aMdr ies vyly 52 AumIdvfr cox lV rhy hn. drjn dy krIb AumIdvfr ijLlHy aMdr jfxy pCfxy hn pRMqU vDyry AumIdvfr afjLfd vjoN cox lV rhy hn ijnHF dy ichry ies vfr votrF leI nvyN hn. bfkI ijLilHaF dI qrHF gurdfspur ijLlHy aMdr vI muwK mukfblf sLRomxI akflI dl(bfdl) qy pMQk morcy ivc hI hY. akflI dl dy AumIdvfrF nUM pMQk morcy dy AumIdvfrF dy nfl-nfl afpxy hI dl dy bfgI AumIdvfrF nfl cox mYdfn ivc jUJxf pY irhf hY ijhVy ik itkt nf imlx qy hor kfrnF krky afjLfd vjoN cox lV rhy hn. pMQk morcy ny gurdfspur ijLlHy dy dohry hlkf kflf aPgfnf ivc afpxI sIt ibnF mukfblf ijwq leI hY. hlky qoN akflI dl(bfdl) dI AumIdvfr sLRImqI pusLipMdr kOr mjbUr qy afjLfd AumIdvfr sLRImqI svrn kOr dovF dy hI qknIkI kfrnF krky nfmjLdgI kfgjL rwd ho gey hn jdoN ik pMQk morcy dI AumIr sLRImq surjIq kOr ibnF mukfblf hlky ‘coN jyqU krfr idwqy gey hn. ies qrHF pMQk morcy ny gurdfspur ijLlHy aMdr afpxf sLRomxI kmytI leI Kfqf KolH ilaf hY. AuDr sLRImqI pusLipMdr kOr mjLbUr ny kfgjL rwd hox nUM irtrinMg aPsr dI afphudrI kfrvfeI dwsidaF ies nUM adflqI cuxOqI dyx df PYslf ilaf hY. gurdfspur dohry hlky qoN sLRomxI akflI dl (bfdl) dy AumIdvfr jQydfr syvf isMG syKvF hn qy AunHF dy mukfbly pMQk morcy dy AumIdvfr BfeI amrIk isMG TIkrIvfl hn. jQydfr syKvF ijQy akflI dl dy sInIar afgUaF ‘coN pRmuwK afgU hn AuQy BfeI TIkrIvfl vI hlky dy votrF leI nvyN nvIN hn. BfeI TIkrIvfl ijLlHy aMdr hr sfl ijLlHy pwDr dy 13 Dfrimk dIvfn iswK sMgqF dy sihXog nfl lwgf cuwky hn. Dfrimk qOr qy AunHF df nF iswK hlikaF ivc nvF nhIN hY ijs krky Auh jQydfr syKvF nUM TIk twkr dy rhy hn. akflI dl leI vwzI isrdrdI hlky ‘coN dl nfl sbMDq hI akflI afgU PYjLwAulwf cwk, rsfl isMG qy mohx isMG kotlI DMdl bxy hoey hn jo ik dl qoN bfgI ho ky cox lV rhy hn. dohry hlkf vjoN gurdfspur qoN hI akflI dl ny ivDfnsBf hlkf gurdfspur qoN rih cuwky akflI ivDfiek jQydfr krqfr isMG pfhVf dI nUMh sLRI mqI suKmIr kOr pfhVf nUM pfrtI itkt idwqI hY. jdoN ik dUsry pfsy pMQk morcy vwloN sLRImqI sqivMdr kOr cox mYdfn ivc hn. DfrIvfl :- sLROmxI akflI dl ny DfrIvfl hlky qoN sfbkf mMqrI qy ijLlHf pRDfn jQydfr suwcf isMG lMgfh nUM iPr afpxf AumIdvfr bxfieaf hY jdoN ik pMQk morcy vwloN ivDfnsBf hlkf DfrIvfl qoN afjLfd ivDfiek jQydfr swucf isMG Cotypur AumIdvfr hn. dovF suwicaF dI lVfeI ‘c qIsry AumIdvfr sfbkf KfVkU BfeI vswx isMG jLPrvfl vI cox mYdfn ivc hn. jQydfr lMgfh dI irsLqydfrI BfeI jLPrvfl nfl hox kfrn BfeI jLPrvfl Kud cox lVn nfl jQydfr lMgfh dy vot bYNk nUM Korf lwgf hY. ies qrHF jQydfr lMgfh qy Cotypur dI afpo ivc iPlhfl iswDI twkr bxI hoeI hY. sLRI hirgoibMd pur:- sLROmxI akflI dl(bfdl) ny sLRI hirgoibMdpur hlky qoN sLRI ksLmIr isMG birafr nUM pfrtI itkt idwqI hY. sLRI birafr ies qoN pihlF vI sLRomxI kmytIO mYNbr rih cuwky hn. pMQk morcy vwloN sLRI muKiqafr isMG AumIdvfr aYlfny gey hn. akflI dl dy aMdrUnI ivroDF kfrn do akflI afgU sLRI birafr dy ivruwD gurdIp isMG qy jiqMdr isMG cox lV rhy hn. sLRI birafr dovF AumIdvfrF nUM afpxy hwk ‘c ibTfAux leI koisLsLF kr rhy hn. ieQy vI muwK mukfblf akflI dl qy pMQk morcy dy drimafn hI hY. zyrf bfbf nfnk :- srhwdI hlkf zyrf bfbf nfnk qoN akflI dl ny afpxf AumIdvfr sLRI amrIk isMG sLfhpur nUM bxfieaf jdoN ik ieQoN pihlF sLRomxI kmytI mYNbr sLRI amrIk isMG KlIlpur rih cuwky hn ijnFH nUM itkt nf imlx kfrn pMQk morcy ny AunHF nUM afpxI hmfieq dy ky AumIdvfr bxfieaf hY. sLRI sLfhpur ielfky dy sfbkf mMqrI sLRI inrml isMG kfhloN dy njLdIkI hn. ies hlky qoN srvsLRI gopfl isMG, BuipMdr iosMG qy mnjIq isMG vI cox mYdfn ivc hn pr iPlhfl muwK mukfblf sLRI sLfhpur qy KlIlpur dy drimafn huMdf idKfeI idMdf hY. pTfnkot :- sLROmxI kmytI dy hlky pTfnkot qoN sLRomxI akflI dl(bfdl) ny sLRI idlbfg isMG nUM pfrtI AumIdvfr aYlfinaf hY. sLRI idlbfg isMG ies qoN pihlF vI kmytI dy mYNbr rih cuwky hn jdoN ik bfdl dl hI sInIar afgU zf[ amrjIq isMG dl qoN bfgI ho ky afjLfd AumIdvfr vjoN cox mYdfn ivc hn. pMQk morcy ny nojvfn afgU sLRI gurdIp isMG nfjovfl nUM afpxf AumIdvfr aYlfinaf hY. sLRI nfjovfl sLROmxI akflI dl(aMimRqsr) dy sInIar afgU hn. muwK mukfblf sLRI idlbfg isMG qy sLRI gurdIp isMG nfjovfl drimafn cwl irhf hY. kflf aPgfnf :- sLROmxI akflI dl vwloN hlky qoN pihlF rih cuwky kmytI mYNbr sLRI guirMdr isMG sLfmpurf nUM pfrtI itkt idwqI hY jdoN ik AunHF dy mukfbly pMQk morcy ny iksy vI AumIdvfr nUM afpxI hmfieq ajy nhIN idwqI. ieQoN sLROmxI akflI dl(aMimRqsr) vwloN sLRI suKjIq isMG kflf aPgfnf aqy cfr hor AumIdvfr jgdIsL isMG, blkfr isMG, divMdr isMG aqy mndIp isMG cox mYdfn ivc hn. pMQk morcy dy sUqrF df kihxf hY ik morcf sLRI kflf aPgfnf nUM afpxI hmfieq dyx df ivcfr kr irhf hY. ies dohry hlky qoN pMQk morcy dI AumIdvfr sLRImqI surjIq kOr ibnF mukfblf jyqU krfr idwqy jf cuwky hn. btflf :- sLROmxI akflI dl(bfdl) ny btflf hlky qo NkmytI mYNbr rih cuwky mrhUm pRIqm isMG BftIaf dy puwqr guirMdrpfl isMG gorf nUM pfrtI itkt dy ky cox mYdfn ‘c Auqfiraf hY. pMQk morcy vwloN sLRI guirMdr isMG cox mYdfn ivc hn. sLRI guirMdr isMG pysLy vjoN vkIl hn qy btflf Kyqr ivc afpxf cMgf pRBfv rwKdy hn. akflI dl qoN bfgI hoey iqMn akflI afgU srv sLRI svrn isMG, jiqMdrpfl isMG qy mnjIq isMG cox mYdfn ivc afjLfd AumIdvfr vjoN hn pr muwK mukfblf ieQy vI akflI dl dy guirMdrpfl isMG gorf qy pMQk morcy dy AumIdvfr sLRI guirMdr isMG drimafn idKfeI idMdf hY. pwKoky, lMgfh, syKvF qy jfgIr kOr nUM afXog krfr dyx dy afsfr aMimRqsr :- sLRomxI akflI dl(b) vwloN sLRomxI kmytI dy kfrjkfrI pRDfn sLRI alivMdrpfl isMG pwKoky aqy sfbkf pRDfn bIbI jfgIr kOr, sLRI suwcf isMG lMgfh, sLRI syvf isMG syKvF nUM izptI kimsLnr-km- irtrinMg aPsr vwloN cox lVn dy afXog krfr idwqy jfx dI sMBfvnf bx geI hY ikAuNik ieh sLROmxI kmytI dy krjLfeI hn. vrnxXog hY ik AunHF ny sLROmxI kmytI vwloN clfey jf rhy gurU rfmdfs mYzIkl kflj ivc 2000-01 sYsLn ivc aYn[afr[afeI[ koty aDIn afpxy bwicaF nUM dfKly idvfey sn pr kfPI rkmF AunHF vwl bkfieaf peIaF hn qy AunFH ieh rkmF jmHf nhIN krvfeIaF. izptI kimsLnr km irtrinMg aPsr ny sLRIO pwKoky, ijhVy ik qrnqfrn qoN cox lV rhy hn nUM noits Byj ky 17 jUn qIk jvfb mMigaf hY. ies bfry 18 jUn nUM PYslf hovygf. sLRomxI kmytI dy kfnUMnI slfhkfr ny afpxI irport ivc sLRI pwKoky qy horF bfry spwsLt ikhf ik AuhnF bkfieaf rkm jmHf nhIN krvfeI. AunFH irport ivc ikhf hY ik awT ividafrQIaF ivcoN kyvl iqMn ividafrQIaF ny hI pihlI iksLq dI rkm 18[40 lwK jmHf krvfeI sI. AunHF ikhf ik dyxdfr ividafrQIaF nUM 15 jUn 2002 qwk bkfieaf rkm jmHf krvfAux leI ikhf igaf sI. ies mgroN 19 jUn nUM 20 idnF dy aMdr aMdr jmHf krvfAux leI noits Byijaf igaf sI. ies ipwCoN kflj dy zfierYktr ipRMsIpl ny 21 sqMbr nUM afdysL jfrI kIqy sn. iqMn hPiqaF dI afpxI irport ivc kfnMUnI slfhkfr ny ikhf hY ik sLRomxI kmytI vwlo clfeI jf rhI ies sMsQf nUM koeI srkfrI gRFt nhIN imldI. ies sMsQf nUM sLRomxI kmytI sLrDflUaF dy cVHfvy nfl clf rhI hY. AunHF ikhf ik ividafrQI qy AunHF dy mfpy kflj qy trwst qoN inwjI lfB lYxf cfhuMdy hn. coxF ‘c mukfblf pirvfr pRsqF aqy pMQ pRsqF ivcfly : cMdUmfjrf lihrfgfgf :- " ijhVf akflI afgU dl dy pRDfn pRkfsL isMG bfdl ivruwD mUMh KolHdf hY, Aus nfl ieMJ hI slUk kIqf jFdf hY ijs qrHF myry nfl hoieaf sI, ikAuNik bfdl swc sux nhIN skdf qy Auh khy ibnF rih nhIN skdf. pRMqU AunHF nUM bfdl dI sjLf rfs af geI". ieh ivcfr sLROmxI akflI dl(loNgovfl) dy pRDfn pRym isMG cMdUmfjrf ny awj sQfnk jIOpIaYP kMplYks ivKy pwqrkfrF nfl gwlbfq kridaF pRgt kIqy. Auh nvyN bxy akflI dl(loNgovfl) dy pRDfn bxn qoN bfad pihlI vfr ieQy afey sn. AunHF ikhf ik bfdl dl hux iPrkFpRsqF KudgrjLF df dl bx ky rih igaf hY, ies ivc cMgy aqy sUJvfn vrkr dI kdr nhIN rhI, ikAuNik ipCly smyN ivc Dfrimk adfiraF dI vfgzor vI aijhy hwQF ivc sONpI geI, ijsdy keI mYNbrF qy smyN smyN iBRsLtfcfr dy dosL lwgdy rhy. AunHF ikhf ik bfdl ny isrP AunFH nUM sLROmxI kmytI dy itkt idwqy hn,ijnHF ny AunHF nUM vPfdfrI dy hlPnfmy idwqy hn. akflI dl(loNgovfl) vwloN sLROmxI kmytI dIOaF sItF qy AumIdvfrF bfry AunHF ikhf ik dl vwloN 170 ivakqI AumIdvfr bxfey jfxgy, ikAuNik 120 hlikaF ivc 50 dohry hlky hn, AumIdvfrF dI cox dy aiDkfr sfbkf jQydfr BfeI rxjIq isMG aqy bfbf srbjIq isMG bydI nUM idwqy gey hn. ies smyN sLROmxI kmytI ivc do iDrF ivc mukfblf hY iek iDr pirvfr pRsqF Bfv ik bfdl dl dI hY qy dUsrI pMQk morcy dI pMQ pRsq iDr hY. hux PYslf pMjfb dI jnqf dy hwQ hY. ivcfrDfrf dy sbMD ivc pfrtIO pRDfn ny ikhf ik ies dl dI soc hY ik imhnqksL lokF dI afvfjL nUM bulMd kIqf jfvy, jnqf nUM rojLI rotI muhweIaf krvfeI jfvy, jbr aqy jLulm df zt ky mukfblf kIqf jfvy. AunHF ikhf ik ipClyu ZfeI sflF df ieiqhfs gvfh hY ik bfdl ny srkfr dI ivroDI iDr dy afgU dy bfvjUd iek vI kdm mjLdUrF, iksfnF, vpfrIaF aqy mulfjLmF dy hwk ivc nhIN puwitaf. pYtrol, qyl aqy rsoeI gYs dIaF kImqF ivc hoey vfDy nUM aiq mMdBfgf krfr idMdy hoey AunHF ikhf ik ies nfl sB qoN vwD nuksfn pMjfb nUM hovygf, ikAuNik iek KyqI pRDfn sUbf hox krky ies nUM hI qyl afid dI loV vDyry pYNdI hY. iBMzr ny vI rfj sBf leI kfgjL Bry cMzIgVH :- pMjfb dIaF iqMn rfj sBf sItF leI iqMn hI AumIdvfr mYdfn ivwc inwqry hn, ies leI ienHF dI ijwq df rsmI aYlfn hoxf bfkI rih igaf hY. hirafxf dIaF do sItF leI iqMn AumIdvfr cox mYdfn ivc afey hn ijs kfrn PYslf votF rfhION hovygf. nfmjLdgIaF df awj afKrI idn sI. pMjfb aqy hirafxf rfj dIaF KflI rfj sBf sItF leI keI aihm hsqIaF ny awj kfgjL dfKl kIqy hn. pMjfb ivc bIbI suKbMs kOr iBMzr ny kfgjL Bry jdoN ik hirafxf ivc kOmI Gwt igxqI kimsLn dy cyarmYn qrlocn isMG, muwK mMqrI dy lVky ajy cOtflf aqy bIbI ikrn coDrI ny kfgjL dfKl kIqy hn. hirafxf rfj sBf dIaF do sItF leI ienYlo vwlLoN ajy cOtflf aqy sLRI iqrlocn isMG aqy kFgrs dI bIbI ikrn cODrI mYdfn ivc hn. votF dy ihsfb nfl sLRI ajY cOtflf leI musLkl nhIN hY pr dUjIaF do sItF leI kFgrs kol iek vot vDyry hY. jy hfkm iDr koeI vot kFgrs dy Kymy ivcoN lY lYNdI hY qF sLRI iqrlocn isMG ijwq skdy hn pr aijhf nf hox dI sUrq ivc Gwt igxqI kimsLn dy cyarmYn leI koeI QF nhIN hY. hirafxf ivc sRI iqrlocn isMG Bfjpf aqy ienYlo dy sFJy AumIdvfr hn. kfPI idnF bfad ieh pihlf mOkf hY jdoN hirafxf ivc sLRI cOtflf dI pfrtI aqy Bfjpf iek QF iewkTy hoey hn. pMjfb ivc kFgrs pfrtI df ieh soicaf smiJaf PYslf hY jF iPr ieqPfk ik ies vfr rfj sBf dIaF iqMn rfj sBf sItF leI do bIbIaF nUM hI mYdfn ivc Auqfiraf igaf hY. bIbI iBMzr qoN pihlF dUjI sIt leI kFgrs pfrtI dI kOmI jnrl skwqr sLRImqI aMibkf sonI ny kfgjL dfKl kIOqy sn. qIjI sIt leI akflI dl(b) vwloN rfjmihMdr isMG mYdfn ivc hn. bIbI iBMzr ny awjieQy pMjfb ivDfnsBf ivc irtrinMg aPsr nwCqr isMG mfvI kol afpxy kfgjL dfKl kIqy. ies mOky qy keI sInIar kFgrsI nyqf vI hfjLr sn. ienFH ivc kFgrs pRDfn aYc[aYs[ hMspfl aqy izptI muwK mMqrI bIbI rfijMdr kOr BwTl vI sLfml sn. bIbI iBMzr muwK mMqrI kYptn amirMdr isMG ivruwD ipCly dsMbr ivc clI bfgI kfrvfeI ivc mohrI BUimkf inBfAux vfilaF ivc sn. bIbI BwTl aqy bIbI iBMzr dI joVI ny iek vfr qF muwK mMqrI Kymy dy pYr ihlf idwqy sn pr bfad ivc pfrtIhfeIkmFz dy dKl nfl ieh mfmlf Kqm ho igaf sI. Aus qoN bfad AunHF ny lok sBf leI vI cox lVI pr hfr gey awj AunHF dy kfgjL dfKl krn mOky muwK mMqrI amirMdr isMG gYrhfjLrI rVkdI rhI. do sItF akflI dl dy suKdyv isMG ilbVf aqy Bfjpf dI bIbI gurcrn kOr kfrn KflI hoeIaF sn aqy sIt jQydfr gurcrn isMG tOhVf kfrn KflI hoeI sI. sLRI ilbVf aqy bIbI gurcrn kOr dIaF sItF leI aMibkf sOnI aqy akflI dl dy rfj mihMdr isMG mYdfn ivc hn aqy qIjI sIt leI hux bIbI iBMzr mYdfn ivc hn. ies qrHF nfl ienHF iqMnF sIt leI koeI cox nhIN hovygI pr amlI qOr qy ies df aYlfn kfgjLF dI 21 jUn nUM pVqfl qoN bfad kIqf jfvygf. qYa kIqy poRgrfm muqfbk jy loV peI qF votF 28 jUn nUM pYxgIaF. pfiksqfn ‘c sLhIdI idvs mnfAux igaf jwQf Kwty imwTy anuBvF nfl priqaf atfrI :- pfiksqfn ivcly iswK gurDfmF dy drsLn krky aqy gurU arjn dyv jI df sLhIdI idvs gurduafrf zyhrf sfihb lfhOr ivKy mnfAux AuprMq Bfrq qoN pfiksqfn igaf jwQf awj kOV y imwTy anuBvF lY ky iek ivsLysL ryl gwzI rfhIN vqn prq afieaf hY. sLROmxI gurduafrf pRbMDk kmytI vwloN jQy dI agvfeI idlbfg isMG kIqI. AunHF dI rihnumfeI hyT gurduafrf zyhrf sfihb lfhOr qoN gurU gRMQ sfihb jI dy ibRD srUp vI Bfrq ilaFdy gey hn, ijnHF nUM gurduafrf rfmsr aMimRqsr ivKy rwiKaf igaf hY. sLRI idlbfg isMG ny pwqrkfrF nUM dwisaf, " sLhIdI smfgm dOrfn idwlI gurduafrf pRbMDk kmytI vwloN gey jQy dy afgU ny pfiksqfn iswK gurduafrf pRbMDk kmytI koloNM isropf ilaf pRMqU mYN isropf pRvfn nhIN kIqf". hor iswK sLrDflUaF ny dwisaf ik sLROmxI kmytI vwloN jQy dI agvfeI kr rhy afgU sLhIdI smfgm ivc sLfml hI nhIN hoey sn. ijLlHf mfnsf qoN jQy ivc sLfml kuldIp kOr aqy suirMdr kOr ny dwisaf ik pfiksqfn ivclI 10 idnF XfqrF dOrfn sLRomxI kmytI dy jQy dI agvfeI kr rhy afgU ny sLrDflUaF dI bfq qwk nhIN puwCI. sLrDflUaF ny ieh vI dosL lfey ik AunHF nUM gurduafiraF ivc kmry nhIN iml sky ijs kfrn hotlF ivc Tihrnf ipaf. AunHF dwisaf ik Bfrq pfiksqfn iljfey gey sLRI gurU gRMQ sfihb jI dy 50 srUp sLROmxI kmytI dy krmcfrIaF vwloN pUrn gurmirafdf anusfr nhIN iljfey gey. jQydfr dlIp isMG GroNzf (ijLlHf krnfl) ny dwisaf ik Auh kot hsnpurf guwjrFvflf(pfik) df jMmpl hY aqy ies Xfqrf dOrfn afpxy ipMz jf ky afieaf hY. ipMz ivc AunHF df lokF ny pUrf mfx siqkfr kIqf aqy Gr Gr rotI dI dfavq kIqI geI. Ausnyd wisaf ik Auh iqMn mhIny df vIjLf lY ky efpxI pqnI smyq pfiksqfn igaf sI pr acfnk ibmfr ho jfx nfl Aus nUM awj vqn prqxf ipaf hY. AunHF dwisaf ik hirafxf dy iswKF vwloN vwKrI gurduafrf kmyytI dI afvfjL AuTfAux kfrn hirafxf dy iswKF nUM vIjLy Gwt imldy hn. id2lI invfsI blvMq isMG ny dwisaf ik sLROmxI gurduafrf pRbMDk kmytI dy aiDkfrI pfiksqfn siQq vwK vwK gurduafiraF ivc afpxy Kfs bMidaF nUM kmry alft krvfAuNdy hn aqy idwlI vfilaF nfl BfrI ivqkrf kIqf jFdf hY. AunHF ikhf ik AuQy kulI nf hox kfrn AunHF nUM sfmfn Auqfrn aqy cVHfAux ivc BfrI musLklF df sfhmxf krnf ipaf. AunHF Bfrq aqy pfiksqfn rylvy qoN mMg kIqI hY ik Bfrq qoN jwQy iljfx smyN gwzI ivc sItF buwk hoxIaF cfhIdIaF hn. jIvn isMG (iswK imsLnrI kflj luiDafxf) ny dwisaf ik AunHF nUM ies gwl dI aQfh KusLI hY ik pfiksqfn ivc sLrfb nhIN hY pr isgrtF dI vrqoN bhuq ijLafdf hY. sLRI jgdIp isMG qlvMzI BfeI ny dwisaf ik pfiksqfn iswK gurduafrf pRbMDk kmytI vwloN Bfrq qoN gey iswK sLrDflUaF dy jQy leI iswK sLrDflUaF dy jQy leI ivsLysL pRbMD kIqy gey sn. AunHF dwisaf ik pfiksqfn kmytI vwloN jQy nUM pUrn sihXog idwqf igaf pr sLROmxI kmytI vwloN agvfeI kr rhy afgUaF ny jQy ivc sLfml sLrDflUaF dI bfq nhIN puwCI. iek sLrDflU ny dwisaf ik nnkfxf sfihb ivKy KfilsqfnI afgU avqfr isMG sMGyVf ny gurduafrf qMbU sfihb ivKy srF bxfAux leI nINh pwQr rwiKaf. AunHF dwisaf ik ies mOky sLRI sMGyVf ny aYlfn kIqf ik srF dI iemfrq bxfAux leI 5 kroV rupey Krc hox df anumfn hY jdoN ik ZfeI kroV rupey AunHF kol hn. jlMDr jLylH ‘c kYdIaF ivcfly JVpF, 36 jLKmI jlMDr :- ieQoN dI kyNdrI jylH ivc smYk dI imlfvt nUM lY ky kYdIaF ivcfly buwDvfr rfq nUM hoeI KUnI JVp ny jylH pRsLfsLn dy surwiKaf pRbMDF dIaF DwjIaF Auzf ky rwK idwqIaF. kYdIaF dy do DiVaF ivc hoeI ies JVp dOrfn Gwto Gwt 36 kYdI jLKmI ho gey ijnFH ‘coN cfr srkfrI hspqfl ivc dfKl hn jdik bfkIaF nUM muwZly ielfj qoN bfad muV jylH Byj idwqf igaf. ijLlHf mYijstRyt ny mfmly dI inaFiek jFc dy hukm idwqy hn. pRfpq jfxkfrI anusfr bIqI rfq jylH ivc kYdIaF dy do DiVaF ivcfly hoeI lVfeI ivc vrqy gey qyjLDfr hiQafrF ny jylH pRsLfsLn dy dfaivaF dI pol KolH idwqI hY. sUqrF anusfr kYdIaF dy iek DVy ny dUjy DVy qy hwlf bol idwqf qy JgVy ivc ikRpfnF, CurIaF, kYNcIaF aqy kViCaF dI KuwlH ky vrqoN hoeI. jylH pRsLfsLn dy pRqIinDF dI bYrk aMdr vVn dI ihMmq qwk nf hoeI. JVp ivc PwtV hoey kYdIaF pvn kumfr qy nIrj kumfr ny dwisaF ik jylH ivc smYk, aPIm,kYpsUl aqy koeI hor qrHF dy nsLy afm hI imldy hn. qy ienHF leI kUpn lYxf pYNdf hY. AunF dwisaf ik jdoN AunHF nUM kUpn lY ky smYk mMgI qF smYk vycx vfly kYdI ny AunFH qy hmlf kr idwqf. kYdIaF ny dwisaf ik pulIs vI ienHF guMizaF qoN zrdI hY aqy ieh nsLy keI sflF qoN jylH ivc hI ivwk rhy hn pr jylH aiDkfrIaF nUM ies bfry koeI ielm nhIN. Aus ny Kulfsf kIqf ik jylH ivc iek gRfm smYk iek hjLfr rupey ivc imldI hY qy pYisaF dIO vsUlI kUpn dy jLrIey pysLI qy sbMDq kYdI dy pirvfr vfilaF qoN kIqI jFdI hY. pulIs ny ies mfmly ivc, kYdI ieMdrjIq isMG aqy Ayusdy sfQIaF irMpI aqy jsvIr isMG ivruwD Dfrf 323,324,148,149 aqy aYn[zI[pI[sI[aYkt dI Dfrf 20,21 aqy jylH ivc nsLf vycx aqy mfrkuwt krn df mfmlf drj kr idwqf hY. sLRomxI kmytI df aihm ieqhfs jlMDr :- iswKF dI pfrlImYNt vjoN jfxI jFdI sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI df ipClf kfrjkfl sLRomxI kmytI dy ieiqhfs ‘c bVf aihm mMinaf jf irhf hY. krIb ZfeI dhfikaf bfad 1996 ‘c hoeIOaF aYs[jI[pI[sI[ dIaF afm coxF qoN bfad ieh kfrjkfl pOxy 8 sfl mMinaf jf irhf hY. ies QoVHy ijhy kfrjkfl dOrfn hI sLRomxI kmytI ny pMj vwK vwK sLKsIaqF nUM pRDfn vjoN hI nhIN dyiKaf sgoN ies smyN dOrfn keI aijhIaF GtnfvF vfprIaF jo kmytI dy ieiqhfs qy sunihrI awKrF nfl ilKIaF geIaF hn. ies smyN dorfn pihlI vfr iek aOrq bIbI jfgIr kOr sLRomxI kmytI dI pRDfn bxI. 1996 dIaF afm coxF qoN bfad jQydfr gurcrn isMG tOhVf sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dy pRDfn bxyu pr do sflF bfad dsMbr 1998 ‘c hI jQydfr tOhVf aqy bfdl ivckfr KVk peI. ieh iek aijhf GtnfkRm sI ijs ny smwucy iswK jgq nUM JMjoV ky rwK idwqf ikAuNik jQydfr gurcrn isMG tOhVf aqy pRkfsL isMG bfdl ivclI lVfeI df kyNdr ibNMdU sLRI akfl qKq sfihb bxy. QoVHy smyN ‘c hI ieh lVfeI eynI ijLafdf gMBIr ho geI ik jQydfr gurcrn isMG tOhVf nUM mfrc 1999 ‘c sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dI pRDfngI qoN lfh idqf igaf. ieh pihlI vfr hoieaf ik iswKF dI srv Aucw Dfrimk sMsQf dy muKI qy iek dyhDfrI bfby nMU mMnx dy dosL lwgy. ies mfmly ‘c dfgI pRo: ikRpfl isMG bzUMgr nUM jQydfr qlvMzI ny ieh kih ky vot pfAuxoN nFh kr idwqI sI ik Auh BinafrF vfly dy cyly nUM vot nhIN pfAuxgy. ies arsy dOrfn hI pfl isMG puryvfl vwloN iqafr kIqf igaf nfnksLfhI kYlMzr vfd ivvfd qoN bfad lfgU hoieaf. ieh vI cyqy rwKx vflI gwl hY ik sLRI akfl qKq dy nfl do hor isMGH sfihbfn vI ies smyN dOrfn crcf dy kyNdr rhy hn. qKqF dy jQydfrF dy ivvfd aqy sLROmxI gurduafrf pRbMDk kmytI ivc akflI srkfr dI dKlaMdfjLI qoN bfad sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dy mYNbrF nUM ikvyN gwPy vMzy gey aqy keIaF qy sLrfb BuwkI aPIm vycx dy dosL ijvyN lwgy ies qrHF df vrqfrf vI sLRomxIO kmytI dy ieiqhfs ivc pihlI vfr vfpiraf. dUjy sfl hI gwdIEN lfhy jQydfr tOhVf afKrI sflF ivc iPr sLROmxI gurduafrf pRbMDk kmytI dy pRDfn bxy. muMbeI nyVy ryl hfdsf, 50 qoN vwD mry ieMjx puwl qoN hyTF jF izwigaf muMbeI :- mMglor qoN muMbeI af rhI mqsXgMD aYkspRYsw dy pwtVI qy pey do vwzy pwQrF nfl tkrfAux kfrn lIhoN lwQx kfrn hoey hfdsy ivc 25 svfrIaF hlfk aqy 15 gMBIr jLKmI hoeIaF. hfdsf vIr qy krnjfdI stysLnF ivcfly rqnfigrI nyVy awjh svyry vfpiraf. ieh QF ieQoN 200 iklomItr dUr mhfrfsLtr dy rfeygVH ijLlHy ivc pYNdI hY. rylvy sUqrF anusfr ryl gwzI df ieMjx do vwzy pwQrF nfl tkrfAux ipwCoN ndI dy puwl qoN dI hyT jF izwgf. ies dy nfl juVy do hor zwby pul qoN hyTF ltkdy rhy Aus ipwCoN gwzI dy hor koeI zwby vI lIhoN lwQ gey. kONkx rylvy dy muwK pI[afr[E[ vYsLflI pqMg ny dwisaf ik Gtnf sQfn qoN 10-12 lfsLF kwZ leIaF sn. asl ivc ies QF qwk puwjx leI hor koeI rfh nhIN ies krky rfhq kMmF ivc kfPI idwkq af rhI hY. zwibaF ivc PsIaF svfrIaF nUM bfhr kwZx ‘qy jLKmI nUM bcfAux leI rfhq tolIaf qurMq ByjIaf geIaF . iek mYzIkl vYn vI ByjI geI hY. pRfpq jfxkfrI anusfr bIqy iek sfl ivc kONkx rylvy stysLn qy vfpiraf ieh dUjf vwzf hfdsf hY. awj vflf hfdsf ieQoN 200 iklomItr dUr hY. pul qoN hyTF ltk rhy dovyN zwby iBRafnk idRsL pysL kr rhy sn. ieh dovyN jnrl zwby sn. ienFH zwibaF ipwCoN dy 8 hor zwby vI lIhoN lwQ gey pr bfkI dy awT zwby shI slfmq rhy. hfdsy df iBafnk qy Aucf Dmfkf suxdy hI afs pfs dy ipMzF dy lok hfdsy dI QF qy puwjy qy qurMq rfhq kMmF ivc jwut gey. sB qoN pihlF ltkdy zwibaF ivcoN svfrIaf bcfAux dI koisLsL kIqI geI. ies ipwCoN srkfrI rfhq tImF vI ies kMm ivc juwt geIaF. jLKmIaF nUM nfl dI nfl mfhd qy rfhf dy hspqflF ivc dfKl krvfieaf igaf. zrfeIvr qy shfiek zrfeIvr dI hflq bhuq gMBIr hY. mYzm vYsLflI ny ikhf ik Gwto Gwt 50 svfrIaF nUM jLKmI hflq ivc hspqfl dfKl krvfieaf hY. AunHF ikhf ik jy jLrUrq peI qF POjL dI vI mdd leI jfvygI. AunHF ikhf ik iqMn hor gwzIaF ijnHF iesy ptVI qoN lMGxf sI, nUM hor rfh qoN Byijaf igaf hY qy hor keI gwzIaF awj rwd kr idwqIaF geIaF hn. AunHF dwisaf ik trYk dIaF Kqrnfk QfvF qy girwlF lf ky trYk nUM surwiKaq kIqf igaf hY pr ies QF qy girwlF nhIN lwgIaF hoeIaF sn qy ieQoN hI vwzy pwQr ruVH ky pwtVI qy af pey ijnHF kfrn ieh iBafnk hfdsf vfpiraf. AunHF dwisaf ik hfdsy dI QF qy Psy XfqrIaF nUM lY ky jfx leI iek ryl ieMjx muMbeI qoN Byj idwqf hY. rfhq kMm ivc 10 aYNbUlYsF lwgIOaF hoeIaF hn qy sQfnk zfktr vI mrIjLF df ielfj krn qy hor ishq shUlqF muwheIaf krn ivc juwty hoey hn. bfdl sMG pirvfr qy afr[aYs[aYs[ df eyjMzf lfgU kr irhf hY : BfeI rxjIq isMG aMimRqsr :- pMQk morcy dy afgU aqy akfl qKq dy sfbkf jQydfr BfeI rxjIq isMG ny awj ieQy sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dIaF 11 julfeI nUM hox vflIaF coxF leI pMQk morcy dy 50 AumIdvfrF dI sUcI jfrI kridaF ikhf ik gurDfmF dy pRbMD qy pMQk mirafdf sbMDI pRkfsL isMG bfdl dfjo ivcfr, ivhfr qy aml sfhmxy afieaf hY, Aus qoN ieh gwl spwsLt huMdI hY ik rfjsI Kyqr aMdr afpxy qy afpxy pirvfr leI swqf surwiKaq rwKx dy ievjL ivc Drm dy Kyqr aMdr afr[aYs[aYs[ qy sMG pirvfr df eyjMzf lfgU krnf sLurU kIqf hY. afpxI irhfiesL qy pRYsw kfnPrMs nUM sMboDn kridaF AunHF sLRI bfdl nUM apIl kIqI ik pMQk hox bfry Auh AunHF nfl pwqrkfrF aqy sMgq sfhmxy gurmiq sMvfd rcfAux qF ieh gwl spwsLt ho jfvygI ik kOx kFgrs df eyjMt hY. AunHF ikhf ik sLRI bfdl kol ivroDIaF nUM kFgrsI kihx df ieko iek eyjMzf hY. AunHF ikhf ik sLRI bfdl aijhf krky lokF df iDafn asl muwdy qoN lFBy lY jf rhy hn. AunHF ikhf ik sLRI bfdl pfsoN pMQk hox df srtIiPkyt lYx dI loV nhIN. BfeI rxjIq isMG ny ikhf ik sLRI bfdl ny sLROmxI kmytI nUM rmfiex dy pfT krvfAux nUM jfiejL Tihrf ky afr[aYs[aYs[ nfl iml ky rcI Aus sfijsL nUM Kud nMigaf kr idwqf hY, ijs anusfr gurduafiraF nUM pMQk sLkqI dy kyNdr dI QF buwq pUjf dy kyNdrF ivwc bdilaf jfvy. AunHF ikhf ik sLRI bfdl df ieh kihxf ik rmfiex dy pfT krvf ky vI rwb df hI nF ilaf hY, iswK Drm dI mUl Bfvnf qoN kory hoxf hY.AunHF ikhf ik mOjUdf jmhUrI pRbMD dI ieh iek qRfsdI hovygI jy gYr pMQk qy afr[aYs[aYs[ dIaF eyjMt sLkqIaF gurDfmF Auqy rfjsIO msMdF nUM Tosx ivc sPl ho geIaF. AunHF ikhf ik iswK sMgq kol sLRomxIO kmytI cox iek sunihrI mOkf hY qy Auh pMQk qy gYr pMQk nUM pCfxidaF gurDfmF dy pRbMD leI AumIdvfr dI cox kry. AunHF ieh vI ikhf ik akflI dl(bfdl), ijhVI iek isafsI pfrtI hY, smyq iksy vI rfjsI pfrtI nUM coxF ivwc dKlaMdfjLI nhIN krnI cfhIdI. bIbI jfgIr kOr qy gbn df kys, pysLI awj kpUrQlf :- sLROmxI kmytI hlkf BulwQ qoN akflI dl (bfdl) dI AumIdvfr aqy sLRomxI kmytI dI sfbkf pRDfn bIbI jfgIr kOr dy iKlfP pMQk morcy dy AumIdvfr jQydfr mohx isMG bwl ny bIbI jfgIr kOr Aupr sLRomxI kmytI dy PMz ivcoN lwKF rupey dy gbn df dosL lf ky izptI kimsLnr kpUrQlf km ijLlHf cox aPsr rfkysL vrmf nUM AunFH dy kfgjL rwd krn dI apIl kIqI hY. jQydfr bwl ny ieh ptIsLn ieQoN dy sInIar vkIl hrcrn isMG vwloN pfeIO hY aqy sLRI rfkysL vrmf ny kwlH iek noits jfrI krky bIbI jfgIr kOr nUM 17 nUM adflq ivc pysL hox df hukm idwqf hY. sLRI afhlUvflIaf anusfr bIbI jfgIr kOr ny sLROmxI kmytI dy pRDfn huMidaF ivdysL df dOrf kIqf sI ijs df sfrf Krcf sLROmxI kmytI dy PMz ivcoN kIqf igaf sI aqy vfps af ky jhfjL dIaF itktF vI kmytI kol jmHf nhIN sI krvfeIaF. bIbI jfgIOr kOr dy iKlfP ieh ptIsLn iswK gurduafrf aYkt dI Dfrf 52 dy qihq pfeI geI hY. pMQk morcy dy AumIdvfr jQydfr mohx isMG bwl ny akflI dl(bfdl) aqy Aus dI AumIdvfr bIbI jfgIr kOr nMU ksUqI siQqI ivc pf idwqI hY. | ||||||||||
|
© 2003, Sanjh Savera. All Rights Reserved. info@sanjhsavera.com | |||||||||||