mFtrIal
dIaF glIaF ivwc KfilsqfnI ngfry vwjy
ngr
kIrqn ivwc sMgq df byhwd iekwT
not:
pUrI Poto vyKx leI iksy vI Poto qy kilwk kro jI
lsfl
(mFtrIal-sFJ svyrf) gurU nfnk drbfr lsfl mFtrIal ivLKy bIqy
vIkaYNz qy jbrdsq ngr kIrqn kIqf igaf. keI sflF qoN kIqf jf
irhf ieh ngr kIrqn ies sfl byimsfl mkbUlIaq df pRqIibMb ho
inbiVaf hY. mohlyDfr mINh dy bfvjUd sMgq dy kdmF ivwc koeI
DImfpx mihsUs nhIN hoieaf sgoN sMgq vhIrF Gwq ky gurduafrf
sfihb ivKy puwj rhI sI.
iswK kOm dI afpxI hoNd hY
aqy iesdy purb mnfAux dy afpxy hI vwKry aqy invykly qOr
qrIky hn. 21 meI idn aYqvfr nMU mFtrIal dI sMgq ny ies purb
nMU mnf ky ijQy afpxy ierd igrd bYTy gYr iswK lokF nMU afpxy
invyklypx df mujLfhrf kIqf hY
AuQy iswK kOm nMU Kqm krn jF
kfbU krn dy mnsUby GVI bYTI ihMd srkfr nMU vI sunyhf Gwilaf
hY ik ieh gurU kf Kflsf dunIaF dy kony kony ivwc psr irhf hY
aqy idno idn iesdI qfkq mjbUq ho rhI hY. gurU ny iswK nMU
isr AuWcf AuTf ky hlImI BrI ijLMdgI jIx dI guVqI idwqI hY
sLfied iehI kfrx hY ik Kflsf afpxy sfjnf idvs mOky vI lokf
ivwc ipafr ivKyrdf pr afpxI hoNd nMU brkrfr rwKdf ivcr irhf
hY. juLlmF dy lqfVy hoey lokF nMU Kflsy dI isrjxf ny iewk
ienklfbI mOkf pRdfn kIqf sI. sMn 1699 dI vysfKI vfly idn
gurU goibMd isMG jI ny ikrpfn dI nok coN akfl purK dI POj
iqafr krky mnuwKqf qy jLulm krn dy mnsUby GV rhI hkUmq nMU
llkfrf mfiraf sI. ieh llkfrf 1699 qoN 2006 qwk Ausy qrF
idwlI dy hfkmF nMU suxfeI dy irhf hY. gurU goibMd isMG jI
mhfrfjL ny aijhf POlfdI Kflsf iqafr kIqf ik ieh jLflmF dy
afiraF aqy rMbIaF dy sfhmxy vI
iemiqhfn coN pfs huMdf igaf. ajoky smyN ivwc vI ky[pI[aYs[ igwl vrgy bMdy Kfxy hYvfnF
vloN kIqy jLulmF nMU isMG iKVy mwQy sivkfrdy rhy hn.
21 meI idn aYqvfr nMU svyry
4 vjHy sRI gurU gRMQ sfihb jI dy pRkfsL aqy inwqnym AuprMq
dIvfn sjfey gey. svyry 9 vjy kIrqn drbfr afrMB hoieaf aqy
sMgq ny gurU sfihb jI dI rwbI bfxI df kIrqn srvx kIqf. gurU
nfnk drbfr lfsfl gurduafrf sfihb jI dy muwK syvfdfrf
sR[crnjIq isMG pwZf dI agvfhI hyT sfrf kfrj bVI brIkI nfl
AulIikaf igaf sI. sRI aKMzpfT dy Bog qoN bfad sLurU hoey
dIvfn ivwc Kflsf skUl gurU nfnk drbfr lfsfl dy bwicaF ny
“dyih isvf br moih iehY” sLbdf df gfiex krky AuprMq hor
kIrqn vI kIqf.
rfjnIqk pwK qoN ikAUibk
pfrtI dI mYNbr
iml PyeI , lfsfl dI myar monOn bfrbrf aqy
aYm[pI[ gurbKsL isMG mwlI ny ies mOky hfjLrI luafeI. sR[
mwlI ny afpxy sMKyp ijhy BfsLn ivwc AuhI gwl duhrfeI jo Auh
aksr kihMdy hn ik AunHF ny pihlI srkfr nfl vI rIiPAUjLIaF dy
kys bfry gwl kIqI sI aqy hux vflI srkfr nfl vI gwl kr rhy
hn. trFto qoN AuntfrIE gurduafrfjL kmytI dy numfieMdy amrjIq
isMG mfn, suKivMdr isMG sMDU aqy AuntfrIE Kflsf drbfr izksI
roz gurduafrf sfihb dy sfbkf pRDfn aqy vrlz iswK
afrgynfeIjysLn dy pihlI kqfr dy afgU sR[ hrBjn isMG pMzorI
aqy sFJ svyrf aKbfr dy mYnyijMg aYzItr suKimMdr isMG hMsrf
ny afpxy ivcfr pysL kIqy. sR[ hMsrf ny bVI DVwlydfr afvfjL
ivwc ikhf ik sMn 1699 dI vYsfKI vfly idn kysgV dy mYdfn ivwc
vfprI Gtnf iswK dI ijLMdgI dI iewk aihm Gtnf sI. ies idn
kmjLor aqy zrpok kOm ivwc gurU sfihb ny aYsI sLkqI BrI ik
Auh jLulm nfl tkrfAux jokrI ho geI. AunHF ikhf ik awj df idn
koeI mihjL mnfAux df idn nhIN hY sgoN awj dy idn dunIaF dy
lokF nfl afpxI vwcnvwDqf nMU muV duhrfAux dI loV hY ik iswK
nf julm krdf hY aqy nf hI julm sihMdf hY. sR[ hMsrf ny ikhf
ik kOmF AuhI afpxy idn mnfAuNdI cMgIaF lwgdIaF hn ijhVIaF
afjLfd hox. afE afpF ardfs krIey ik gurU pqfsLfh sfnMU sumwq
bKsLy ik sfzy kdmF ivwc hrkq afvy aqy asIN afpxI mMijLl
ajLfd dysL Kfilsqfn
dI sQfpnf kr skIey. iPr asIN ienHf purbF
nMU ibnF iksy rot tok qoN mnf skFgy. axKIlf pMjfb tYlIvIjLn
dy sMcflk aqy sFJ svyrf aKbfr dy mYnyijMg aYzItr suKimMdr
isMG hMsrf ny afpxy aMdfjL ivwc afpxy BfsLn nMU sMkocidaF nfhrf lfieaf ik “koAU iksI ro rfj nf dyhY, jo lyhY injbl sy
lyhY” Kfilsqfn ijLMdfbfd. ies mOky sMgq ny BrvIN afvfjL ivwc
gih gwzvF df juafb idwqf aqy iswK kOm dI afjLfdI pRqI afpxI
vwcnvwDqf duhrfeI. styj dI kfrvfeI sR[ dyivMdr isMNG aqy sR
guridafl isMG imafxI
ny bVI bfKUbI nfl inBfeI. gurimMdr
isMG aqy ipRqpfl isMG imafxI BujMgIaF ny kvIsrI gf ky iswK
kOm nMU KMzybfty df aMimRq Ckx dI pRyrnf idwqI. AuprMq
mfCIvfVy vfly ZfzI jQy ny sMgq nMU Kflsf pMQ dy pMj kkfrF dI
mhwqqf bfry iewk kivqf gfiex kIqI.
mINh kfrx ngr kIrqn imwQy
smyN qoN kuwJ smF lyt sLurU kIqf igaf. gurduafrf sfihb dy
afly duafly dI vsoN vfly ielfikaF ivcoN dI huMdf hoieaf ngr
kIrqn do ku GMitaF ivwc vfips gurduafrf sfihb ivKy puwjf.
ies ngr kIrqn ivwc hjLfrF dI qfdfd
ivwc sMgq ny hfjLrI BrI.
ngr kIrqn dy awgy skUlI bwcy, iPr pulIs bYNz, iPr gqkf tIm ijs ivwc trFto qoN gey keI nfmvr gqkfinvfjLI sLfml sn, ijMnF
ny gqky dy jOhr idKfey. Aus qoN ipCy pMj isMGF dI agvfhI hyT
ngr kIrqn cwl irhf sI. iewk isMG vloN sprya pMp nfl smuwcy
ngr kIrqn ivwc ikEVf iCVikaf jf irhf sI jo ikximx vfly mhOl
nMU hor sugMDIaF pRdfn kr irhf sI. QF QF qy sMgq vloN cfh,
Kfxf aqy TMzy jl dy lMgr lgfey hoey sn.
ies lyKk dI Aus vyly hYrfnI
dI hwd nf rhI jdoN pflkI vfly Plot qoN kwcI bfxI df Dfrnf lf
ky gfAux sLurU ho igaf. nyVy jfx qy pqf lwgf ik icmty vI KVk
rhy hn. hor jfxkfrI hfisl krn qy ielm hoieaf ik ieh koeI sMq
brijMdr isMG rfVy vfly hn. pr mn
duKI ho irhf sI jdoN ieh
sKsL pV irhf sI “gfvo swcI bfxI afvo iswKo ipafirE” jdoN ik
iehI sLbd kwcI bfxI pVn qoN ivvrjq krdf hY. ies bfry
duwK df
pRgtfvf kridaF guridafl isMG imafxI ny ikhf ik lfsfl
gurduafrf sfihb dy ieqhfs ivwc ieh pihlI vfr hoieaf hY ik
gurduafrf sfihb ivwc iksy sMprdfie dy sMq ny aMimRq sMcfr
kIqf hY jdoN ik pihlF isMG trFto qoN af ky aMimRq sMcfr
kiraf krdy sn. ieQy vrnxXog hY ik iswK kOm ivwc gurU kfl
mOky jF Aus qoN bfad sMq pRQf cflU nhIN sI hoeI pr bIqy
60-70 viraF qoN sMq pRQf ny iswK kOm nMU burI qrF afpxI
cuMglH ivwc Psfieaf hoieaf hY. afey idn bUbny sfD koeI nf
koeI kfrf krdy sfhmxy af rhy hn. iswK aqy gurU drimafn
iksy
dI ivcoligrI dI koeI guMjfiesL nhIN hY. sMq Ausy qrF aDUrf
hY ijs qrF ispfhI aiDafqimk BgqI qoN aDUrf hY. awj kOm
gulfmI dI cwkI ivwc ips rhI hY aqy pMjfb dI DrqI dy sMqF dy
vg srkfrI sLfn-bfn nfl lYs hrl hrl krdy sVkF qy GuMm rhy hn.
kul imlf ky lfsfl mFtrIal
df ngr kIrqn byhwd sPl irhf. gurU pqfsLfh ieQoN dI sMgq aqy
pRbMDkF nMU ieqPfk, pRym aqy siqkfr dy mINh nfl ieAuN hI
ByNeI rwKy qF ik smuwcf pMQ iewk mMc qy iekwqr ho ky Kflsy
dI afjLfd hsqI nMU amlI jfmf pihnf skIey. ies ngr kIrqn ivwc
bfhroN sLfml hoeI smuwcI sMgq df pRDfn crnjIq isMG pwzf,
jnrl skwqr cqur isMG sYxI, styj skwqr dyivMdr isMG aqy
guridafl isMG imafxI vloN DMnvfd kIqf igaf.
adflq ny izksI
gurduafry dIaF coxF rokIaF
pRbMD AuvyN hI
purfxy pRbMDkF kol rhygf
gurduafry nMU
adflq ‘c iljfxf mMdBfgf[[[jsjIq isMG Buwlr
gurduafry nMU
adflq ‘c iljfx vfly jF iljfx dI DmkI dyx vfly dI mYNbrisLp
Kfrj ho skdI hY[[[[[rxjoD isMG pMDyr
imsIsfgf:
(sFJ svyrf) AuntfrIE Kflsf drbfr izksI roz gurduafrf sfihb
dI cox df mfmlf rxjoD isMG pMDyr aqy pfrtI vloN adflq ivwc
lY jfx vflI Gtnf nfl iswK ihridaF nMU zfZI swt vwjI hY.
adflq ivwc jfx dy kfrx “mihjL kursI hfisl krnI” sMgq dy smJ
qoN bfhr df ivsLf hY.
bIqy vIrvfr 11 meI 2006 nMU adflq ivwc iewk iDr dy lok ieAuN
puwjy hoey sn ijvyN jgrfAuN dI rOsLnI lwgI hovy. agr iksy df
jfqI mfmlf adflq ivwc puwjf hovy qF hryk afdmI luwk iCwp ky
adflq ivwc jFdf hY qF ik koeI vyK nf lvy pr ijs kdr gurasQfn
dI iKwlI AuWzdI vyKx AuQy kuwJ lok AuQy puwjy sn ieh
gurasQfn df jlUs kwZx qoN isvfey kuwJ hor nhIN sI kr rhy.
ieQoN qwk ik “sO cUhf pcf ky” tI[vI qy iewk sKsL boldf
vyiKaf igaf ik mYN afpxI mYNbrisLp dy pYsy nhIN sI idwqy. E
Bilaf lokf agr AudoN nhIN sI idwqy qF hux dy dy. Aus vIr nMU
puwCx dI loV hY ik ibnF pYisaF qoN imlI mYNbrisLp df kfrz vI
jyb ivwc pfieaf hoieaf hY aqy sLfied ipClIaF coxF ivwc vot
vI pfeI hovygI, kuwJ jnrl bfzI mIitMgF vI aitMz kIqIaF hox.
kI AudoN axK nhIN sI jfgI, ijhVI hux DVybMdI dy DWky cV ky
Bry bjLfr “izsko zFs” krn lwg peI.
sbMDq iDrF df adflq ivwc jfxf mjLbUrI sI pr mUk drsLk bx
phuMcy keI GVMm cODrIaF nMU sMgq suafl kr rhI hY ik kI Auh
dwsxgy ik AuQy kOm dI ikhVI kfr syvf cwldI sI ijsdIaF
tokrIaF cuwkx qusIN AuQy puwjy hoey sI?
adflq ny sLukrvfr nMU bVf ZuwkvF aqy invyklHf PYslf
suxfAuNidaF ijQy 13 meI nMU hox jf rhIaF coxF pRqI vfvylf
KVf krn vflI iDr nMU coxF awgy krn df afdysL dy ky cuwp krvf
idwqf hY AuQy gurduafrf sfihb dy cwldy pRbMD ivwc koeI
qbdIlI nf krky pRbMDk kmytI dIaF syvfvF nMU sivkfr kIqf hY.
jwj sYpI ny pRbMDk kmytI nMU ieh afdysL vI idwqf hY ik Auh
isLkfieqkrqf iDr nMU gurduafrf sfihb dy sfry akfAUNts,
mYNbrisLp rijstr aqy imMnt buwk idKfAux. sR[ jsjIq isMG
Buwlr ny dwisaf ik AunF ny ieh dsqfvyjL afpxy vkIl kol
phuMcf idwqy hn ijQy ivroDI iDr ienHF df Kuwl ky muafienf kr
skdI hY.
hYrfnI vflI gwl ieh hY ik
bhuqfq ivwc lokF nMU jwj dy PYsly df afKrI pihrf smJ hI nhIN
ipaf, ijs ivwc jwj ny 11 meI idn vIrvfr nMU hoeI suxvfeI dy
Krc sbMDI dohF iDrF dy vkIlF nMU sMboDn huMidaF ikhf sI ik
Auh 31 meI qwk afps ivwc lYx dyx df PYslf kr lYx nhIN qF 31
meI qoN bfad dovyN iDrF dy vkIl adflq nMU afpxf pwK Byj skdy
hn qF ik adflq ies gwl df vI PYslf kr skygI. pr kuwJ vIrF ny
ieh Kbr pRkfsLq kr idwqI ik jwj ny dohF iDrF nMU 31 meI qwk
afps ivwc PYslf krn dI mohlq idwqI hY jo iblkul inrmUl gwl
hY. iksy nMU koeI BulyKf nhIN hoxf cfhIdf ik isLkfieqkrqf
iDr (rxjoD isMG pMDyr, nirMdr isMG iZloN, nCwqr isMG cOhfn,
mnohr isMG KYrf, gurdyv isMG nfhl aqy svrn isMG kYro) ny
gurduafrf sfihb Aupr gMBIr dosL lfAuNidaF lMmI dyr cwlx vflf
kys sLurU kIqf hY. ies kys dI sLurUafq vI ajy qwk nhIN hoeI.
ieh kys dohF iDrF nMU awDy imlIan zflr qoN Aupr kOst kr skdf
hY. sR[ jsjIq isMG Buwlr ny ies kys bfry ivcfr sFJy kridaF
ikhf ik gurduafrf sfihb nMU coxF dy muwdy qy adflq ivwc
iljfxf mMdBfgf hY aqy ieh AuntfrIE Kflsf drbfr aqy AuntfrIE
ivwc iswK BfeIcfry dy ieqhfs df kflf aiDafie hY. AunHF
mMinaf ik afpsI mwqByd hoxy suBfvk huMdy hn aqy dohF iDrF
ivwc mwqByd mOjUd hn pr iesdf mqlb ieh nhIN ik asIN bYT ky
ienHF nMU nijwT nhIN sI skdy. sR[ Buwlr ny dwisaf ik ipClIaF
coxF vyly vI aYsy muwdy brkrfr sn. ienF vIrF ny mfrc 2003
ivwc coxF krvfAux dI bjfey 23 julfeI 2003 nMU cfr mhIny lyt
krvfeIaF sn. Es mOky dOrfn ienHF vIrF ny 800 qoN Aupr nvyN
mYNbr vI BrqI kIqy sn, pr Aus vyly asIN gurduafry nMU adflq
ivwc iljfx dI socI qwk vI nhIN sI, ikAuNik aYsf krnf Auicwq
nhIN hY.
sR[ jsjIq isMG Buwlr ny ikhf ik iewk gwl myrI smJ qoN vI
bfhr hY ik sMn 1985 ivwc rxjoD isMG pMDyr ny afpxI pRDfngI
hyT iewk mqf pfs kIqf sI ik agr koeI mYNbr gurduafry nMU
adflq ivwc iljfeygf jF iljfx dI DmkI dyvygf qF AusdI
mYNbrisLp kYNsl kIqI jfvygI. afpxI pRDfngI qihq aijhy mqy
ilKx vflf sKsL awj Ausy gurduafrf sfihb nMU Kud adflq ivwc
iljf irhf hY. rxjoD isMG pMDyr dI pRDfngI hyT ieh vI mqf
1985 ivwc pfs kIqf igaf sI ik gurduafrf sfihb dI mYNbrisLp
gupq rwKI jfvy, ieh iksy mYNbr nMU vI ivKfeI nhIN jfvygI.
sR[ jsjIq isMG Buwlr ny ikhf ik iehI kfrx hY ik gurduafrf
sfihb dy irkfrz isrP jnrl bfzI ivwc vyKy qy ivcfry jFdy sI,
afm KuwlmKuwly qOr qy ienF gwlF nMU bfhr nhIN sI iljfieaf
jFdf. ieh pRYkts ienF vIrF ny afpxy pRDfngI kfl dOrfn sLurU
kIqI sI, pr hux iehI vIr gurduafrf sfihb dIaF buwks nMU
adflqF dI cOKt qy Prolx lwgy hn.
sR[ Buwlr ny smUh sMgq nMU
apIl kridaF ikhf ik Auh gurduafrf sfihb dy kfrjF ivwc pihlF
vFg hI vwD cV ky smUlIaq krn. AunF ikhf ik pRbMDkI mwqByd
iksy pwKoN gurduafrf sfihb dy ivkfs ivwc aiVwkf nhIN bxny
cfhIdy. AunHF ikhf ik Auh iksy pwKoN vI ipCly hPqy dIaF
bIqIaF GtnfvF qoN bfad gurduafrf dy kfrjF ivwc iZwl nhIN
afAux dyxgy. AunHF mIzIey nMU vI bynqI kIqI ik Auh aijhI
nfjLuk GVI mOky AusfrU rol adf krn dI koisLsL krn.

amrIkI adflq ny
muafÌI mMgI
cMzIgVH, 17 meI: iswK amrIkn lIgl
izÌYNs aYNz aYjUkyÈn ÌMz sMgTn ny lfrYNs kfAUNtI dy jwj hYln
hfrpr vloN qrun isMG ktfrIaf qoN muafÌI mMgx leI jwj df
DMnvfd kIqf hY. ieQy vrnxXog hY ik ieQoN dI adflq ivc topI
pf ky koeI iswK nhIN jf skdf. jdoN qrun isMG ktfrIaf pgVI
smyq afvfjfeI dy inXmF dI AulMGxf dy doÈ aDIn ilAUtn kfAUNt
pRomor adflq ivc jf irhfsI qF Aus ƒ aMdr jfx qoN ieh afK ky
rok idqf igaf sI ik jy aMdr jfxf hY qF pgVI lfh ky jfAu pr
qrun isMG ny pgVI lfhux qoN sfÌ ienkfr kr idqf. Aukq sMsQf
ny s[ ktfrIaf dy Auprokq mfmly nMU adflq ivc pyÈ kIqf aqy
jwj ƒ muafÌI mMgx leI icwTI ilKI. sMsQf ny adflq aqy atfrnI
ƒ iswKF dIaF Dfrmk rIqF bfry disaf. ies ‘qy jwj hfrpr ny
ikhf ik adflq dI ‘no hYt‘ nIqI df ieh mqlb nhIN ik iksy ƒ
sMivDfn rfhIN imly hwk qoN mihrUm kr idqf jfvy. jwj ny ikhf
ik AunHF ƒ ies Gtnf ‘qy bhuq duwK hY, ”ies leI mYN sR[
ktfrIaf qoN muafÌI mMgdf hF.“ jwj ny tRYiÌk inXmF dI AulMGxf
leI kIqf jurmfnf vI muafÌ kr idqf.

pwqrkfrF vloN hfrpr dI pRYWs
kfnPrMs df bfeIkft
aOtvf: pwqrkfrI iewk bVf hI pivwqr kfrj
hY. pwqrkfr dI klm nMU jMqf dy nyqr aqy srvx ikhf jFdf hY.
pr keI vfr hfkm jmfq dy afgU pwqrkfrF nMU afpxy kMtrol ivwc
rwKx leI hwQkMzy vrqdy hn. aijhI hI iewk Gtnf bIqy hPqy
kYnyzf dy pRDfn mMqrI aqy bVI hlImI nfl gwl krn vfly sKsL
vjoN jfxy jFdy stIPn hfrpr dI pRYWs kfnPrMs dOrfn vyKx nMU
imlI. bIqy kuwJ smyN qoN pRDfn mMqrI stIPn hfrpr df stfP ies
koisLsL ivwc sI ik Auh pwqrkfr imlxI nMU afpxy kMtrol ivwc
rwKy aqy pwqrkfrF nMU sImq suafl krn df mOkf pRdfn kIqf
jfvy. ies bfry keI pwqrkfrF ny ieqrfjL vI kIqf pr ies nMU
njLraMdfjL kr idwqf igaf PlsrUp 23 meI idn mMglvfr nMU do
drjn dy krIb pwqrkfrF ny iml ky hfrpr dI pRYWs imlxI df
bfeIkft kr idwqf. inMmoJUxy hoey stIPn hfrpr nMU zfrPr dy
shfieqf pYkyj df aYlfn igxqI dy PotogrfPr aqy kYmrfmYnF dy
sfhmxy hI krnf ipaf. pRDfn mMqrI dy stfP df kihxf hY ik Auh
pRYWs imlxIaF nMU jfbqy ivwc ilafAuxf cfhuMdy hn jdoN ik
pwqrkfrF df dosL hY ik AunHF nMU afpxy kMtrol ivwc krn dI
koisLsL kIqI jf rhI hY. pRDfn mMqrI aqy pwqrkfrF drimafn
TMZI jMg ajy jfrI hY.

WSO
vloN sLhIdI sfkf 1-4 jUn
qwk
aOtvf: vrlz iswK afrgynfeIjysLn vloN 6
jUn sMn 1984 nMU drbfr sfihb Aupr Bfrq srkfr vloN kIqy gey
POjI hmly dOrfn sLhId hoey isMG isMGxIaF dI Xfd ivwc sLhIdI
smfgm 1 jUn qoN 4 jUn drimafn mnfey jf rhy hn. hr sfl dI qrF
1 jUn idn vIrvfr nMU kYnyzf dI pfrlImYNt dy vYst blfk ivwc
pfrlImYNtrI bYNkuaYt kIqf jf irhf hY ijs ivwc vwzI qfdfd
ivwc knyzIan pfrlImYNtyrIanjL dy sLfml hox dI sMBfvnf hY. 2
jUn idn sLukrvfr nMU izksI roz gurduafrf sfihb ivKy sRI
aKMzpfT afrMB kIqy jfxgy. 3 jUn nMU sLfm nMU ZfzI drbfr
hoxgy aqy 4 jUn idn aYqvr nMU sRI aKMzpfT dy Bog svyry 10
vjHy pfey jfxgy AuprMq sfrf idn sLhIdI smfgm hoxgy. jfxkfrI
leI sR[ gurpRIq isMG bwl nfl 416-688-999 qy sMprk kro jI.

amirMdr srkfr ny lwBxIaF surU
kIqIaF afpxIaF cox sMBfvnfvF
cMzIgVH :- pMjfb puils df gupqcr
ivBfg agly mhIny sfry rfj ivc aiDaYn surU krn jf irhf hY,
ijs dy qihq Auh amirMdr isMG srkfr dIaF afgfmI ivDfnsBf coxF
ivc dubfrf cux ky agly 5 sflF leI swqf ‘c afAux dIaF
sMBfvnfvF df pqf lgfAux dI koisLsL krygf| pMjfb puils dy
vsIilaF dy muqfbk ieh stwzI rfj dy lwgBg sfry ipMzF aqy
sLihrF ivc kIqI jfeygI| ipMzF ‘c pMcfieqF aqy sLihrF ivc
pRmuwK ivakqIaF qoN amirMdr srkfr dI ipwCly lwgBg sfZy cfr
sflF dI kfrgujLfrI bfry puwiCaf jfeygf| nfl hI ieh jfxkfrI
vI hfsl kIqI jfeygI ik kI aglIaF coxF ‘c Auh dubfrf amirMdr
srkfr nUM swqf ivc dyKxf cfhuxgy| ienFH vsIilaF df kihxf hY
ik puils dy gupqcr ivBfg df jfl pihlF hI rfj ivc iviCaf
hoieaf hY, jo smyN smyN qy hr pRkfr dIaF sUcnfvF iekwTIaF
krky srkfr nUM Byjdf rihMdf hY pr ies stwzI dy qihq iewkTIaF
kIqIaF geiaF isafsI KbrF nf isrP iblkuwl vwK hoxgIaF blik
bhuq mhwqvpUrn vI hoxgIaF ikAuNik iesy dy afDfr qy amirMdr
srkfr aqy kFgrs hfeIkmFz ivDfnsBf cox leI afpxI isafsI
rxnIqI bxfeygI hflFik AunHF nUM hornF vsIilaF qoN vI kfPI
ienpuwt AuplbwD hoeygI|
gupqcr ivBfg df kihxf
hY ik amirMdr srkfr dI kfrgujLfrI dy bfry ‘c afm jnqf ‘c vwK
vwK mq hn| pRspr ivroDI vI| tI[vI[ aqy aKbfrF dy jLrIey
jLbrdsq pRcfr dy bfvjUd amirMdr srkfr df aks aijhf nhIN hY,
ijs nUM coxF ‘c BuMnf ky votF ‘c qbdIl kIqf jf sky| hflFik
srkfr 50-55 hjLfr kroV rupey df inwjI invysL pMjfb ‘c
krvfAux dy dfavy kr rhI hY, ijs qoN hjLfrF lokF nUM rujLgfr
imlx dI AumId hY, iPr vI jnqf ivc hfly qwk ies muwdy qy koeI
Kfs AuqsLfh nhIN idKfeI idMdf ikAuNik jLmInI hkIkq ieh hY ik
hfly qwk koeI vI pRfjYkt surU nhIN ho sikaf| ies leI nvyN
rujLgfr AuplwbD hox df svfl hI nhIN AuTdf| ies nfl jnqf ‘c
keI qrHF dy sLwk pYdf ho rhy aqy ivroDI pfrtIaF nUM srkfr dy
iKlfP dusLpRcfr krn df aijhf mokf iml irhf hY ik srkfr qoN
mOkf sMBfly nhIN sMBldf| irlfieMs dy mYgf aYgrI pRojYkt leI
irafieqI drF qy idwqI jfx vflI jLmIn dy AuTy ivvfd ivc srkfr
AulJ ky rih geI hY| pihlF qF srkfr dI ieh koisLsL rhI ik ies
pRfjYkt nUM cuwpcfp mnjUrI dy ky cflU krvf idwqf jfey pr jd
ies qy ivvfd surU hoieaf qF srkfr nUM afpxy sfry pwqy KolHxy
pey aqy afpxI pUrI qfkq nfl ies Xojnf df bcfa krnf ipaf|
amirMdr srkfr dI kfrj pRxflI ivc pfrdrsLqf dI Gft, muwK
mMqrI df afpxf Kfs sLfhI kM krn df aMdfjL, afm jnqf, pfrtI
vrkrF, ivDfiekF, mMqrIaF aqy aiDkfrIaF AunHF dI AuplwbDqf
vgYrf sfry PYktr amirMdr srkfr dy iKlfP jf rhy hn iesy muwdy
nUM lY ky ijQy iek pfsy kFgrsI vrkrF dy hoNsly psq hn, AuQy
hI dUjy pfsy pRdysL kFgrs dy pRDfn sLmsLyr isMG dUwlo dI vI
muwK mMqrI nfl keI muwidaF qy sur ‘c nhIN iml rhI|
pfrtI ivc ijs qrhF
irlfieMs dy muwdy qy lVfeI iCVI rhI hY, dosLF qy jvfbI dosLF
dI JVI lwgI rhI hY aqy gwl kFgrs hfeIkmfn qwk puwjI hY,
iesdf vI lokF ‘c bVf nFh pwKI pRBfv igaf hY| ies dy nfl hI
amirMdr srkfr ‘c kiQq qOr qy PYilaf iBRsLtfcfr dymuwdy qy
2002 ‘c coxF lV ky swqf ivc afeI sI aqy swqf sMBflx dy surU
dy sflF ivc ies ny iBRsLtfcfr dy iKlfP joLr sLor nfl muihMm
vI clfeI sI, ijs dy qihq pMjfb lok syvf kimsLn dy Aus vyly
dyu cyarmYn rvI iswDU smyq pRkfsL isMG bfdl, suKbIr isMG
bfdl, suirMdr kOr bfdl aqyhor keI akflI nyqfvF nUM jylH Byj
idqf igaf sI| pr hux ieh muihMm Twp ho geI aqy lokF dI
XdfsLq ivc DuMdlI pY geI| hux ivroDI iDr iek pRBfvsLflI
muihMm dy qihq kFgrsI mMqrIaF vwloN kIqy jf rhy kiQq
iBRsLtfcfr nUM AuCflx ‘c lwgI hoeI hY qy srkfr nUM ies df
koeI ZukvF jvfb vI nhIN af irhf| keI mMqrIaF dy bfry ieh afm
Dfrnf bxdI jf rhI hY ik Auh ibnF pYsy qoN koeI kMm nhIN
krdy|
ieh isLkfieqF Kfs qOr
qy ishq, mfl, iswiKaf, sLihrI ivBfg, sQfnk srkfrF ivBfg,
qknIkI iswiKaf, ivwq, lok inrmfx aqy afbkfrI ivBfgF nfl
sbMDq hn|
puils sUqrF df kihxf hY
ik ieh sfrIaF KbrF muwK mMqrI qwk lwgfqfr phuMcfeIaF jf
rhIaF hn pr hfly qwk AunHF ny afpxI srkfr ‘c iBRsLtfcfr nUM
nwQ pfAux leI koeI pRBfvIkdm nhI cuwikaf| ho skdf hY ik Auh
coxF nUM njLdIk afAuNdy dyK gwzI nUM iesy qrFH cwldf dyxf
cfhuMdy hn| gupqcr ivBfg df kihxf hY ik amirMdr srkfr vwloN
ipwCly sfl E[aYn[jI[ mfrg dy jrIey krvfey gey ivvfdF vflI
swtzI keI mfmilaF ‘c iblkuwl hI glq sI| imsfl dy qOr qy ies
stwzI ivc igwdVbfhf aqy sRI hirgoibMdpur vrgIaF ivDfnsBf
sItF nUMkFgrs dIaF iblkuwl surwiKaq dwisaf igaf sI jd ik swc
ieh hY ik ieQy ijafdfqr akflI hI ijqwdy afey hn| iesy qrF
ies stwzI dy kuJ hor pihlU vI srkfr nUM sMqusLt nhIN kr sky|
iesy leI gupqcr ivBfg agly mhIny iek ivafpk muihMm dy qihq
sfry rfj ivc stwzI krygf aqyy lokF df mn ttolx df Xqn krygf
aqy lokF df mn ttolx df Xqn krygf jo amirMdr srkfr nUM afpxI
isafsI aqy cuxfvI rxnIqI bxfAux ‘c mddgfr sfbq hovygf|

rijMdr isMG mihqf nUM sRI akfl qKLq
sfihb dy jQydfr bxfAux dI crcf
aimRqsr: sRI akfl qKLq sfihb dy
jQydfr isMG sfihb igafnI joigMdr isNMG vydFqI nUM bdlx dIaF
cl rhIaF ikafs-arfeIaF nUM aWj Aus smyN hor bl imilaF,jd
afl ieMzIaF isWK stUzYNts PYzrysLn(Bomf dy pRDfn zf[mnjIq
isMG Bomf ny sRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dy kfrjkfrnI
mYNbr BfeI rijMdr isMG mihqf nUM sRI akfl qKLq sfihb dy
jQydfr bxfAux dIaF sMBfvnfvF df Kulfsf kridaF ikhf ik jykr
sRomxI akflI dl dy pRDfn s[pRkfsL isMG bfdl qy sROmxI
gurduafrf pRbMDk kmytI dy pRDfn jQy,avqfr isMG mWkV ny cor
drvfjyL rfhI isafsI afgU s[rivMdr isMG mihrf nUM sRI akfl
qKLq sfihb qy Qopx dI koisLs kIqF qF ies nUM iksy vI kImq qy
brdfsLq nhI kIqf jfvygf|
ijLkrXog hY ik bIqy
idnIN iek mYgjILn ivc jQydfr vydFqI ny idWqI ieMtrivAU ivc
s[pRkfsL isMG bfdl nUM slfh idWqI sI ik AunFH nUM hux akflI
dl nflo akflI sLbd htf lYxf cfhIdf hY|ies ibafn mgroN jQydfr
vydFqI dy ies ibafn dI bfdl ivroDIaF ny ztvIN hmfieq vI
kIqI sI qy ies mfmly qy vydFqI nUM afpxy stYNz qy zty rihx
leI afiKaf sI|ies qoN bfad jQydfr vydFqI vWlo sLqfbdI smfroh
sbMDI idWqy ibafn df idWlI kmytI dy pRDfn s[hrivMdr isMG
srnf vWlo joLrdfr svfgq kIqf igaf sI|Aukq dovF gWlf mgroN
pMQk hlikaF ivc ieh crcf joLrf qy sI ik jQydfr vydFqI dI
CuWtI iksy vyly vI ho skdI hY|sUqrF anusfr jQydfr vydFqI dI
bfdl pRqI vPfdfrI Aus smyN sWLkI hoeI mMnI jFdI hY jd idWlI
gurduafrf pRbMDk kmytI nUM lY ky s[pRkfsL isMG bfdl qy
s[prmjIq isMG srnf ivckfr pYdf hoey ivvfd qoN bfad jd
s[prmjIq isMG srnf qy hrivMdr isMG srnf sRI akfl qKLq sfihb
qy pysL hoey sn qF jQydfr vydFqI ny srnf BrfvF df sfmfijk
bfeIkft krn df hukmnfmF jo pihlF jfrI kIqf igaf sI nUM Kqm
kridaF 10 PrvrI 2006 nUM srnf BrfvF nUM klIn icWt dy idWqI
sI|sUqrF anusfr Aus smyN qoN hI bfdl moky dI qfk ivc sn qy
hux qfjLf jQydfr vydFqI vWlo akflI dl(b)nflo akflI sLbd
htfAux dI gWl ny akflI hlikaF ivc hlcl mcf idWqI|Aus idn qoN
hI bfdl ivroDIaF cWlo ieh sMBfvnfvF pRgtfeIaF jf rhIaF sn
ik bfdl hux jQydfr vydFqI nUM iksy vyly vI bdl skdy hn |
aWj ieMnFH sMBfvnfvF
nUM bl idMidaF s[mnjIq isMG Bomf ny ieQy jfrI iek ibafn ivc
ikhf ik dmdmI tksfl,sMq smfj ,inhMg isMG ,jQybMdIaF,bfdl
ivroDI akflI dl,PYzrysLnF qy hor pMQk jQybMdIaF nUM Brosy
ivc ley ibnF jykr bfdl qy mwkV ny BfeI mihqf nUM jQydfr Qopx
dI koisLs kIqI qF ies nUM pRvfn nhI kIqf jfvygf qy ies df
KimafjLf bfdl nUM afAux vflIaF ivDfn sBf coxF ivc Bugqxf
pvygf| zf[Bomf dy dsqKqF hyT ies ibafn nUM jfrI kridaF
skWqr jnrl s[amrjIq isMG pTfnkot ,sInIar mIq pRDfn s[hirMdr
isMG bWbl,mIq pRDfn BuipMdr isMG bydI,jnrl skWqr zf[hirMdr
isMG ibrk ny sFJy ibafn ivc ikhf ik sRI akfl qKLq sfihb dy
jQydfr df ipCokV inrol Dfrimk ,bydfg qy inrpWK sLKsIaq vflf
hoxf cfhIdf hY jdik mihqf akflI DVy df iek Cotf ijhf isafsI
afgU hY| PYzrysLn afgUaF ny BfeI mihqf qy keI qrFH dy dosL
vI lgfey qy ikhf ik akflI dl ivc lokqMqr Kqm krky prcI
isstm clfieaf igaf qy hux sRI akfl qKLq sfihb dy jQydfr nUM
inXukq krn dI ivDI ivDfn df kql krky srbq Kflsf bulfey ibnF
pMQk jQybMdIaF nUM Brosy ivc lYx qoN bgYr tYlIPonF qy hI iek
jQydfr nUM htfieaf jf irhf hY qy dUsry nUM lfieaf jf irhf
hY|
PYzrysLn afgUaF ny ieh
vI ikhf ik mihkf iek (PYzrysLn mihqf) df jQydfr qF ho skdf
hY pMQ df nhI|ies sbMDI ivc jd sRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI
dy kfrjkfrnI mYNbr BfeI rijMdr isMG mihqf nfl sMprk kIqf
igaf qF AunFH ikhf ik sRI akfl qKLq sfihb df jQydfr bxnf qF
dUr AunFH ies bfry kdy soicaf vI nhI hY AunFH ikhf ik mYN
afpxy afp nUM ies dy kfbl smJdf hI nhI qy nf hI mYN bxnf
hY|ieho ijhIaF aPvfhF qF kyvl isWK kom nUM guMmrfh krn leI
hn|ies sbMD ivc sRI akfl qKLq sfihb dy mojUdf jQydfr isMG
sfihb igafnI joigMdr isMG vydFqI nfl sMprk krn dI koisLs
kIqI pr sMprk nhI ho sikaf|sRomxI kmytI pRDfn jQydfr avqfr
isMG mWkV vI pfiksqfn gey hox kfrn sMprk ivc nhI af sky|

do akflI DiVaF df rlyvF hovygf
aMimRqsr :afl ieMzIaF sRomxI
akflI dl dy pRDfn jsvMq isMG mfn ny ikhf ik afl ieMzIaF
sRomxI akflI dl aqy sRomxI akflI dl (aMimRqsr)df CyqI hI
afps ivc rlyvF ho jfvygf|sRI mfn ny ikhf ik AunFH sRI
ismrnjIq isMG mfn nfl ies bfry gWl ho cuWkI hY|AunFH ikhf ik
pfrtI df nF afl ieMzIaF sRomxI akflI dl vI ho skdf hY aqy
sRomxI akflI dl aMimRqsr vI ho skdf hY|AunFH ikhf ik afgfmI
ivDfn sBf coxf nUM mWdynjLr rWKidaF akflI dl 1920 aqy akflI
dl loNgovfl nfl iml ky pMQk PrMt ivc lok BlfeI pfrtI nUM vI
sLfiml krn dy Xqn kIqy jfxgy|
AunFH ikhf ik afgfmI
ivDfn sBf coxF qoN pihlf bhujn smfj pfrtI,sI[pI[afeI aqy
sI[pI[aYm nfl sItF dI lYN-dy kIqI jfvygI|AunFH ikhf ik
smyN dI loV hY ik sRomxI akflI dl dy pRDfn sRI pRkfsL isMG
bfdl qy sRI suKbIr isMG bfdl nUM pMQ dy ihWqf nUM muWK
rWKidaF isafsq qoN lFBy kIqf jfvy| AunFH ikhf ik pMQk PrMt
vWlo 30 sqMbr qWk akfl qKLq qy iekWiTaf ho ky ieMnFH afgUaF
nUM isafsq qoN lFBy kIqf jfvy|sRI mfn ny ikhf ik mojUdf sfry
PYzrysLn DiVaf dy afgUaF ivco koeI vI ividafrQI nhI hY aqy
sfry hI ahudydfr 25 virHaF qoN vWD Aumr lMGf cuWky hn |AunFH
ikhf ik mojUdf PYzrysLn DiVaf dy afgU koeI vI inWgr BUimkf
nhI inBfa rhy,sgoN inWjI ihWqf leI hI ieMnFH DiVaf nUM clf
rhy hn| AunFH ikhf ik CyqI hI aMimRqsr ivc sfbkf pRDfnF df
ivsysL sysLn bulfieaf jfvygf,ijs ivc pMjfb dIaF sfrIaF
XUnIvristIaF aqy kfljF ivco 10-10 ividafrQIaF nUM sWidaf
jfvygf aqy AunFH ivco hI PYzrysLn df pRDfn Qfp ky purfxI
PYzrysLn nUM surjIq kIqf jfvygf|
pfiksqfn dI jylH ivc
PFsI dI sjLf df sfhmxf kr rhy sRI srbjIq isMG nUM irhfa
krvfAux leI AunFH vWlo vWzI qy Xqn kIqy jf rhy hn aqy
XU[aYn[E dy mnuWKI aiDkfrF bfry 1945 ivc hoey
aYlfnnfmy,sLrIaq lfa aqy PLqvy aflmigrI kfnUMnf nUM afDfr
bxf ky ieh kys iqafr kIqf jf irhf hY,ijhVf pfiksqfn dy
rfsLtrpqI jnrl prvyjL muWsLrP nUM Byijaf jfvygf|AunFH ikhf
ik ieh vI mMg kIqI jfvygI ik ijMny vI pfiksqfn dIaF jylFH
ivc BfrqI sjLfvF Bugq rhy hn AunFH nUM irhfA kIqf jfvy|
brfV dI muihMm ny kYptn dy sfh sUqy
jlMDr :- pMjfb pRdysL kFgrs aMdr
kYptn amirMdr isMG dI lIzrisLp nUM pfrtI dy hI bVboly smJy
jFdy afgU jgmIq isMG brfV vwloN idwqI sKq cuxoqI ny rfj aMdr
pfrtI dy sfh sUq ley hn aqy kFgrs hfeIkmfn vwloN brfV gruwp
nUM QfpVf imlx qoNkFgrs hlikaF ivc KlblI mc geI hY aqy ies
sfry GtnfkRm Aupr bVI hYrfnI pRgt kIqI jf rhI hY| ipwCly Cy
mhIinaF dy GtnfkRm Aupr JfqI mfrI jfvy qF muwK mMqrI dI
ivDfiek gruwp aqy pfrtI Aupr pkV mjLbUq ho geI smJI jFdI sI|
pihlF Kulmuwly ivroD Aupr Auqrn aqy iPr aMdro aMdrI jLihr
Golx vflI pRmuwK ivroDI afgU rijMdr kOr BwTl vI ikhf jFdf
irhf hY ik kMD Aupr iliKaf pVHky cuwp krky zMg lMGfAux ivc
hI Blf smJx lwg peI sI| pRqfp isMG bfjvf vrgy kihMdy
khfAuNdy afgU vI kYptn ny afpxI lwq hyToN lMGf ley sI
aqynvyN bxy pRdysL pRDfn sLmsLyr isMG dUlo vI kuJ smF
GurkIaF ijhIaF vwt ky “ iswDy” rfh pY gey smJy jFdy sn|
hflfq ieh bx gey sn ik kYptn iek vfr Pyr ieko iek DVwlydfr
afgU vjoN AuBr afey smJy jfx lwgy sn pr do ku hPqy pihlF
acfnk jgmIq isMG brfV vwloN irlfieMs kMpnI nUM kozIa dy Bfa
borzF qy pMcfieqF dI jLmIn dyx df muwdf cwuky jfx aqy kYptn
smyq kFgrsI vjLIrF nUM iBRsLtfcfr ivc ilpty hoey dwsx nfl
kFgrs dy sLFq pfxIaF ivc qrWQlI mc geI| koeI vI vwzf afgU
brfV dI hmfieq ivc nhIN inqiraf, sgoN smuwcI pMjfb vjLfrq
smyq ivDfiek Aus ivruwD AuT KVy hoey| rfjsI hlikaF ivc ieh
pRBfv ipaf sI ik hfeIkmfn kYptn qy AunHF dy sfQIaF dy dbfa
hyT, Kfs kr coxF nyVy af rhIaF hox kfrn, lfjLmI hI ivruwD
kfrvfeI krn leI mjLbUq hovygI| pfrtI aMdrly sUqrF df kihxf
hY ik iesy Brm hyT sfry vjLIr, ivDfiek qy cyarmYn afid nUM
kYptn nUM KusL krn leI brfV ivruwD bolx lwg pey|
pr ipwCly do idnF dIaF
GtnfvF ny rfjsI vihx nvyN ruwK qor idwqf hY aqy ieh sMkyq
idwqy hn ik hfeIkmfn aMdr kYptn leI sB awCf nhIN hY|
hfeIkmfn ny brfV ivruwD kfrvfeI krn dI QF sgoN Aus ivruwD
ibafn dyx vfly sInIar vjLIrF nUM kfrx dwsoN noits iBjvf ky
iek ihsfb ieh sMkyq idwqf hY ik idwlI dI njLr ivc kYptn aqy
brfV brfbr hn aqy Cotf vwzf koeI nhIN| pfrtI sUqrF df kihxf
hY ik brfV ny Auprly QfpVy nfl hI ieh muihMm afrMBI sI|
dwisaf jFdf hY ik irlfieMs nUM jLmIn dyx smyq mYgf pRfjYkt
dy afrMB leI kYptn ny kFgrs hfeIkmfn nUM Brosy ivc lYx df
koeI Xqn nhIN kIqf| dUjf pMjfb dy pfrtI amilaF dy ieMcfrj
jnfrDn idRvydI kyNdrI mMqrI arjun isMG dy njLdIkI hn| arjun
isMG nfl jgmIq isMG brfV dy gUVy sbMD nUM koeI Bulfieaf nhIN
jf skdf| aMibkf sonI dy mMqrI mMzl sLfml hox qoN bfad ies
smyN afm crcf hY ik arjun isMG aqy aihmd ptyl dI hI sonIaf
gFDI qwk sB qoN vwDyry qUqI boldI hY| ntvr isMG dy cly jfx
kfrn kYptn dI pYrvfeI krn vflf ieQy irhf nhIN koeI| pfrtI
hlikaF df kihxf hY ik iesy kfrn jnfrDn idRvydI ny brfV dI
ibafnbfjLI nUMkdy vI gMBIrqf nfl nhIN ilaf| hux jdoN dUloN
ny brfV hmfieqIaF iqMn afm kFgrs hmfieqIaF nUM muawql krn df
hukm jfrI kIqf qF idRvydI ny Jwt tYlIPon KVkf ky dUloN nUM
mMqrIaF dI juafbdyhI dy hukm cfVH idwqy|
pfrtI dy kuJ aihm
hlikaF df kihxf hY ik hfeIkmfn ivc ijs qrHF dy AuDyV bun ho
rhy hn aqy irlfieMs smyq mYgf pRfjYkt dy skYNzl ivc kYptn
iGrdy jf rhy hn, ieh kYptn amirMdr isMG dI ZihMdI klf df sbb
vI bx skdy hn| hfeIkmfn df qyvr dyK ky pfrtI aMdrly grm
imjLfj kYptn hmfieqI vI iek vfr qF TTMbr gey dwsy jFdy hn
aqy kYptn nfloN vwKrI sur rwKx vfly BwTl, bfjvf, Buwlr DiVaF
ny vI muV socx vflf roNa aKiqafr kr ilaf hY| kFgrs aMdrly
hlikaF df kihxf hY ik ies GtnfkRm kFgrs aMdr iekwly kYptn dI
srdfrI hfeIkmfn nUM pRvfn nhIN| sLfied iesy kfrn AunHF nUM
Jtkf idwqf igaf hY| dUjf ieh pRBfv vI hY ik kFgrs hfeIkmfn
sfry rfjF ivc iksy iek afgU nUM nhIN AuTx idMdI sgoN, DVy
bxf ky rwKdI hY qy pMjfb ivc vI iehI ho irhf hY| kFgrs
aMdrlI DVybMdI iks rwuK pRBfvq huMdI hY, ieh inbyVf qF ajyu
hoxf hY pr coxF dy vrHy ‘c AuiTaf ieh AUDmul pMjfb ivc pfrtI
nUM nf pUrf hox vflf hrjLf jrUr pucf igaf hY|
