muwK KbrF
Drm dy nFa ‘qy sLrfb
df pRsLfd iswK mirafdf nUM gMBIr cuxOqI
-
sLrfb dy lMgr Krfb
kr rhy hn hjLfrF lokF dIaF ijLMdgIaF
-
Drm dy pihrydfrF dI
ByqBrI cuwp krky vrqfry df psfr jfrI
-
pRfcIn isLv bfVI
mMidr ivc vI cVHfeI jf rhI hY sLrfb
-
sLrfbIaF df
gurduafrf kMplYks aqy lMgr hfl ivc jfxf afm gwl

gurduafrf bfbf
kfhn isMG kflf sMiGaF dy kMplYks aMdr sLrfb pI ky Duwq pey do sLrfbIaF
vwl vyKdy lok. ipwCy gurduafrf sfihb dI iemfrq njLr af rhI hY.
jlMDr, 15 akqUbr-(aYc[ aYs[ bfvf)-ijLlHf kpUrQlf dy
ipMz kflf sMiGaF ivKy iek Dfrimk asQfn ‘qy sLrfb df pRsLfd cVHfey jfx,
vrqfey jfx aqy iswK mirafdf dy iKlfPL ho rhIaF gMBIr AulMGxfvF dy
bfvjUd ies Dfrimk asQfn dI kmytI, ielfky dy mohqbr lokF aqy Drm dy
alMbrdfr aqy pihrydfr hox dy dfavy krdy afgUaF dI ByqBrI cuwpI krky
ies vrqfry df psfr jfrI hY. ies vrqfry sdkf ijQy iswK mirafdf nUM
gMBIr cuxOqI drpysL hY, AuQy ies Dfrimk asQfn qoN pRsLfd dy rUp ivc
vMn-suvMnI sLrfb dy hfVy lf ky hjLfrF ‘Bgqjn’ afpxf aqy afpxy pirvfr
df jIvn brbfd kr rhy hn.
hjLfrF dI igxqI ivc ies asQfn qoN sLrfb df pRsLfd
hfsl krn leI dUroN-nyiVAuN puwjy lokF ivcoN 90 pRqIsLq lok afriQk
pwKoN smfj dy hyTly vrg nfl sMbMiDq hn ijs krky nf kyvl Auh afpxf jIvn
rol rhy hn, sgoN AunHF dy pirvfr vI ies ‘pRsLfd’ sdkf klh-klysL aqy
qMgI-qursLI Biraf jIvn ibqfAux leI mjbUr hn. smiJaf jFdf hY ik sLrfb
nfl bfbf kfhn dfs nUM KusL krn dy aMDivsLvfs, ielfky dIaF DVybMdIaF,
kuJ sMbMiDq lokF dy afpxy suafrQF aqy iksy nUM vI iksy qrHF nrfjL nf
krn dI rfjnIqI ny ies vrqfry nUM TwlH pfAux dI bjfey ies nUM hulfrf hI
idwqf hY.
ijLlHf kpUrQlf dy do ipMzF aflmgIr aqy Kfs kflf df
rlgwz hoieaf ksbfnumf ielfkf kflf sMiGaF dy nFa nfl pRiswD hY. ieQy dy
lgpg 70 PIsdI GrF ivcoN koeI nf koeI ivdysL vwsdf hY. ies jgHf ‘qy
siQq hY gurduafrf bfbf kfhn dfs. ipMz dy aYn aMdrvfr siQq Aukq
gurduafry dy gyt qoN dfKl huMidaF hI swjy hwQ iek hfl ivc sRI gurU
gRMQ sfihb df pRkfsL hY. ies dy mgr hI vwzf lMgr hfl hY ijs dy mgr Auh
jgHf hY ijQy lMgr iqafr kIqf jFdf hY. gurduafrf sfihb dy muwK gyt dy
swjy hwQ pihlF pfrikMg hY, iPr srovr, iPr dPqrI kMplYks aqy iPr nvF bx
irhf hspqfl hY. muwK gyt qoN iswDf rsqf jFdf hY aYn sfhmxyy iek bhuq
vwzI KuwlHI jgHf vwl, ijs dy bfhr bxy gol gyt ‘qy iliKaY ‘bfbf kfhn
dfs jI dy prm syvk bfbf sMq rfj jI’. sfhmxy iek guMbdnumf jgHf hY ijQy
bfbf kfhn dfs dI qsvIr afid peI hY. iesy jgHf ‘qy hI sLrDflU sLrfb
cVHfAuNdy hn. jgHf ‘qy bYTf bfbf sLrfb dIaF boqlF aqy pytIaF svIkfr
krdf hY. boql KolH ky Aus ivcoN kuJ sLrfb kol hI pey brqn ivc Aulwd
lYNdf hY aqy bfkI sLrfb sLrDflU nUM PVf idwqI jFdI hY ijhVf bfhr inkl
ky ‘pRsLfd’ df ieMqjLfr kr rhy lokF nUM ieh sLrfb AunHF dy kOilaF jF
glfsF afid ivc pf ky vMzdf hY. ‘Bgq’ nyVy hI lwgI tUtI qoN pfxI lY ky
hfVf lfAuNdy hn jF iPr keI qF ‘nIt’ hI pRsLfd pI ky afpxy iesLt nUM
pRsMn krn df Xqn krdy hn. ijhVI sLrfb aMdr bfby kol iekwqr ho jFdI hY,
Auh bhuq ijLafdf hox krky sFB leI jFdI hY. iesy sLrfb ivcoN hI bfby
Aus vyly sLrfb vMzdy hn jd bfhroN koeI sLrDflU sLrfb lY ky nf afieaf
hovy pr ‘pRsLfd’ lYx vfly afpxI ‘sLrDf’ muqfibk puwj jfx. afAux vfly
vDyry ‘sLrDflU’ gurduafrf kMplYks dy muwK gyt ivcoN aMdr afAuNdy hn.
AuNj sLrfb dy pRsLfd vrqfAux vflI QF df iek gyt bfhr gurduafry dy nfl
lgdI sVk vwl nUM vI KuwlHdf hY. gurduafrf kMplYks dy muwK gyt ivcoN
dfKl hox vfly lok ieDroN hI sLrfb dIaF boqlF aqy pytIaF afid lY ky
swjy hwQ siQq gurduafry aqy lMgr hfl awgoN lMGdyy hn. nMgy isr sMgqF
gurduafrf kMplYks ivc ivcrdIaF hn. srovr ivc nMgy isr iesLnfn krn dy
njLfry afm hn. sLrfb df pRsLfd lYx leI lMgr dy bfitaF df iesqymfl afm
gwl hY. lMgr dy syvfdfrF vwloN sLrfb dy pRsLfd leI lMgr ivc jl vrqfAux
leI vrqy jFdy bfty idwqy jfx df vrqfrf afm hY. sLrfb df pRsLfd lYx
AuprMq sLrfbI hoey lok ijnHF ivcoN keI JUmdy, izgdy-ZihMdy aqy
gflI-gloc krdy njLr afAuNdy hn, AunHF df gurduafry dy lMgr hfl ivc jf
ky lMgr Ckxf aqy gurduafrf kMplYks ivc af ky mUDy-mUMh izwgy pey rihxf
vI sDfrn vrqfrf hY. ipMz dy lok dwsdy hn ik bfbf kfhn dfs dI asl QF
ies qoN prHF sI ijQy awjklH ‘pRfcIn isLv bfVI mMidr’ siQq hY. ies
mMidr dy aMdr hI pihlF sLrfb cVHdI sI. ieQy sLrfb awj vI cVHdI hY. ieh
‘mMidr’ gurduafrf bfbf kfhn dfs kMplYks ivc siQq sLrfb vflI QF qoN cMd
kdmF dI dUrI ‘qy hY. ieQy iek ‘pMizq jI’ kfbjL hn ijhVy sLrfb df
pRsLfd Ausy qrHF svIkfr krdy hn aqy sLrfb Ausy qrHF vMzI jFdI hY ijvyN
gurduafrf bfbf kfhn dfs kMplYks ivc. BIVI ijhI QF ivc bxy guMbd dy
duafly sLrfb cVHdI hY jdik sLrfb df pRsLfd lYx vfly ies jgHf dy awgy
hI kqfrF lfeI KVHy jF bYTy rihMdy hn. iesy mMidr dy kMplYks ivc iek
bVI vwzI bgIcI hY ijs ivc Bgvfn isLv dI 25-30 Puwt AuWcI bhuq afkrsLk
mUrqI hY. sLrfb pIx vfly ies bgIcI ivc Bgvfn isLv dI mUrqI dy sfhmxy
bYT ky sLrfb pINdy hn aqy sLrfb pI ky ieQy hI mgroN mUDy ho ky pey
rihMdy hn.
 |
|
gurduafry ‘c cVHfvy vjoN afeI
sLrfb dIaF boqlF nUM ilPfPy ivc pf ky iljFdf hoieaf iewQy hI
izAUtI ‘qy qfienfq iek puils mulfjLm. |
gurduafrf bfbf kfhn dfs ivKy AuNj qF hr rojL hI
sLrfb df pRsLfd iml jFdf hY pr hr mwisaf ‘qy BfrI mylf lgdf hY. ieQy
sLrfb cVHfAux vfly vI bVy vMn-suvMny lok hn. grIb qoN lY ky amIr qk
suwKxf suwKdf hY qy kMm hox ‘qy sLrfb cVHfAux df pRx krdf hY.
vwzy-vwzy sLihrF ivc vI sLfied ieMny qrHF dI sLrfb iksy iek hI jgHf
‘qy AuplbD nf huMdI hovy. ieQy dysI, aMgryjLI, ivdysLI sLrfb dy hr
qrHF dy brFz cVHfey jFdy hn. hor qF hor Gr dI kwZI dysI sLrfb vI ieQy
afm hY. ielfky dy lokF df mMnxf hY ik ‘Gr dI’ kwZ ky vycx vfly jF pIx
vfly lok vI ‘sLrDf’ vwjoN pihly qoV dI sLrfb ieQy ilaf ky cVHfAuNdy
hn. ienHF ivcoN vDyry lok ieh cfhuMdy hn ik ‘hy bfbf jI, Gr dI kwZI
gYr-kfnUMnI sLrfb ikqy PVI nf jfvy.’ ieQy mihMgI qoN mihMgI qy ssqI
qoN ssqI sLrfb cVHdI hY.
pqf lwgf hY ik pihlF-pihl qF ieQy lok
pAUaf-aDIaf-boql afid hI cVHfAuNdy sn pr hux qF lok sLrfb dIaF pytIaF
dIaF pytIaF Br ky ilafAuNdy hn. kmytI dy iek ahudydfr ny dwisaf ik
amIr lok hux pytIaF qoN vI agFh vD ky lwK-lwK rupey dI sLrfb cVHfa
jFdy hn. AunHF dwisaf ik ajy qfeIN iek ivakqI vwloN sB qoN vwD pMj lwK
rupey qwk dI sLrfb ieko vfr cVHfeI geI hY. ‘ajIq’ dI tIm ny 14 akqUbr
nUM mwisaf vfly idn ies asQfn df dOrf krky vyiKaf ik sYNkVy lok ijnHF
ivc pRvfsI mjLdUr vI vwzI igxqI ivc sn ‘pRsLfd’ lYx leI phMucy hoey
sn. kuJ lok ‘pRsLfd’ lYx leI kqfrF ivc lwgy hoey sn qy kuJ pihlF hI
tuMn hoey ‘pRsLfd’ dy dUjy, qIjy jF cOQy pYg dI AuzIk ivc sn. ijhVf vI
ivakqI bfby kol pRsLfd df cVHfvf cVHf ky boqlF PV ky bfhr afAuNdf sI
pRsLfd lYx vfilaF dI BIV Aus mgr tuwt pYNdI sI. puwCigwC `qy pqf lwgf
ik jlMDr dy bsqIaF Kyqr smyq kflf sMiGaF dy nyVly ielfky ivcoN ‘hfVf
lfAux’ dy sLOkIn ieQy puwjdy hn. keI idhfVIdfr afid qF mwisaf vfly idn
CuwtI hI krky ieQy lfhf lYNdy hn. ies jgHf dy afs-pfs KulHI jgHf `qy
anykF lok tuMn ho ky izwgy pey sn qy ieQoN qwk ik kuJ lok gurduafrf
kMplYks ivc vI mUDy pey hoey sn.
 |
|
bfby df ‘pRsLfd’ dy idE bfbf
jI! zyry ivc afey ‘sLrDflUaF’ nUM pRsLfd-rUpI somrs vrqfey jfx
df iek idRsL.
|
anusLfsn rwKx leI ieQy sMbMiDq Qfxy dI puils vI
qfienfq rihMdI hY. vyK ky ieMj jfipaf ijvyN ies Qfxy ivc ispfhI lwgx
leI aqy iPr afpxI izAUtI ieQy luafAux leI vI vwzIaF isPfirsLF cldIaF
hoxgIaF. ‘ajIq’ dI tIm ny vyiKaf ik cMgy brFz dIaF vfDU boqlF ilafAux
vfly sLrDflUaF qoN jF iPr ieh boqlF aMdr bih ky svIkfrn vfly bfby qoN
izAUtI `qy qfienfq puils mulfjLm boqlF lY ky sLryafm hI jF iPr afpxIaF
vrdIaF hyT lukf ky bfhr ilaf ky ‘lIh’ kr rhy sn. AuNj ieh mulfjLmF dI
izAuUtI ivc ijQy tuMn hoey sLrDflUaF dy JgVy rokxf sLfiml hY AuQy ieh
mulfjLm ieh vI iKafl rwKdy hn ik bfbf jI df pRsLfd pI ky koeI bfbf jI
kol hI jfx dI iqafrI nf kr lvy. ies qrHF df iKafl gurduafrf kmytI dy
syvfdfr vI rwKdy hn. ijQy islvr dIaF vwzIaF-vwzIaF kyqlIaF ivc
syvfdfrF vwloN sLrfb vrqfeI jFdI hY, AuQy vwzIaF-vwzIaF kyqlIaF pfxI
nfl BrI cuwkI iPrdy kuJ syvfdfr sLrfb `c tuuMn ho ky lgpg byhosL hoey
‘BgqF’ dy isrF ivc qy mUMh `qy pfxI pf ky AunHF nUM hosL ivc ilafAux
dI koisLsL krdy hn. kuJ lokF ny dwisaf ik vwKo-vwK brFzF dI sLrfb
pRsLfd vjoN pI ky hI ijLafdf lokF df kMm Krfb huMdf hY aqy dUjI gwl
ieh vI hY ik muPLq dI hox krky hr ivakqI smrwQf qoN ijLafdf ‘pRsLfd’
lYx dI koisLsL krdf hY. kuJ isafxy Bgq ‘BivwK’ leI sLrfb sFBdy hoey vI
vyKy gey. ieh Bgq kOlf lY ky Aus ivc sLrfb puafeI jFdy hn aqy Pyr kOlf
pfsy iljf ky kOly ivclI sLrfb zwb ivc lukfeI KflI boql ivc pfeI jFdy
hn. ies qrHF ieh lok sLrfb df pRsLfd pIx dy nfl-nfl Gr iljfx leI vI
iekwqr kr lYNdy hn. sLrfb dy pRsLfd dy ilhfj nfl sLrfb cVHfey jfx vflI
jgHf dy aMdr aqy gurduafry dy bfhr plfsitk dy glfs, izspojLybl glfs,
KflI boqlF, cft qy pkOiVaF afid dIaF PVHF lgdIaF hn. ieQoN qk ik ieQoN
KflI boqlF iekwTIaF krnf hI iek vwzf kMm smiJaf jFdf hY.
idlcsp gwl ieh hY ik ieQy kuJ cMigaF GrF dy lok,
bIby ijhy bjLurg qy aptUzyt nOjvfn vI ‘pRsLfd’ lYx leI Auqfvly njLr
afAuNdy hn. pI ky llkfry mfrn aqy pirvfrk mYNbrF dy afpxy sLrfbI
mYNbrF nUM AuTf ky GrIN iljfx dy njLfry vI afm hn. gurduafrf kmytI df
pRbMD ipCly lgpg 11 mhIny qoN nvIN kmytI dy hwQ hY ijs dy pRDfn
‘klInsLyv’ s: rxjIq isMG jIqf hn. ipMz dy lokF ny dwisaf ik ieQy glIaF
ivc ipakVF dy JUldy rihx, izgdy rihx aqy mUDy-mUMh glIaF ivc pey rihx
dIaF gwlF afm hn aqy hux ipMz vfsI ienHF gwlF vwl bhuqf iKafl nhIN
krdy. ies qrHF dIaF vI gwlF suxIaF geIaF ik ijhVf ies df ivroD krdf
hY, Aus nfl kuJ nf kuJ mfVf ho jFdf hY. ies bfry iek pRbMDk ny gwl
suxfeI ik iek aYs[aYc[E[ sLrfb dy vrqfry `qy kMtrol krnf cfhuMdf sI qF
Aus dI kfr hI nihr ivc izg peI aqy mgroN Aus ny ies asQfn `qy aKMz pfT
rKvfieaf. pRbMDkF ny ieh vI dwisaf ik lok hI sLrfb cVHfAux ivc idlcspI
rwKdy hn. kI ies qrHF dy vrqfry dy nfl-nfl gurduafry dI mirafdf kfiem
rih skdI hY? ieh suafl Drm dy alMbrdfr aqy pihrydfr hox dy dfavy krn
vfilaF dy sfhmxy bVy sflF qoN mUMh awzI Kloqf juafb dI AuzIk ivc hY.
DMnvfd sihq ajIq jlMDr coN

mirafdf df iKafl
rwKdy aF, pr 100% grMtI nhIN leI jf skdI-pRDfn
pihlF sLrfb dUjy QF
cVHdI sI, cVHfvy dy cwkr ‘c ieDr afeI
|
 |
|
kflf sMiGaF dI kmytI dy pRDfn rxjIq isMG jIqf |
jlMDr, 15 akqUbr (bfvf)-gurduafrf bfbf kfhn dfs,
kflf sMiGaF dI kmytI dy pRDfn rxjIq isMG jIqf aqy mYNbrF s: rxjIq
isMG, aqy zf: vyd ny ‘ajIq’ nfl gwlbfq dOrfn dfavf kIqf ik gurduafrf
bfbf kfhn dfs ivKy gurU grMQ sfihb aqy gurmirafdf df pUrf iKafl rwiKaf
jFdf hY. AunHF ieh vI dfavf kIqf ik ijs jgHf qy sLrfb df cVHfvf cVHdf
hY Auh jgHf gurduafrf sfihb qoN vwKrI hY pr ies dy nfl hI AunHF mMinaF
ik sfrI jgHf gurduafrf kmytI dI hY, kMplYks iekwTf hY, gurduafry ivcoN
hI sLrfb vfly pfsy jfx df rsqf hY aqy sLrfb lY ky jF pI ky lok
gurduafry vwloN lMGdy jF vfps jFdy hn. AunHF ikhf ik gurduafrf kmytI
mirafdf df pUrf iKafl rwKdI hY pr ies bfry sO PIsdI gfrMtI qF nhIN leI
jf skdI ik sLrfb pI ky koeI gurduafrf kMplYks ivc nf afvy. AunHF ikhf
ik iksy bhuqy izwgdy jFdy ivakqI nUM qF lMgr dy aMdr jfxoN roikaf jFdf
hY pr hux jy koeI iek do pYWg lf ky TIk-Tfk lMgr dy aMdr jf ky bih
jfvy qF kI kIqf jf skdf hY. AunHF mMinaF ik sLrfb vflI jgHf `qy sLrfb
hY, gurduafrf sfihb dy dPqr `c sLrfb hY, hor qF hor bx rhy hspqfl vflI
QF `qy vI sLrfb hY pr nfl hI AunHF dfavf kIqf ik gurduafrf sfihb ijwQy
sRI gurU grMQ sfihb df pRkfsL hY Auh iblkul vwKrf hY aqy AuNQy sLrfbI
hoey ivakqI dy jfx dI sKq mnfhI hY. AunHF dwisaf ik iewQy sO sfl qoN
vI pihlF dI sLrfb cVHdI af rhI hY aqy iksy nUM iewQy sLrfb cVHn jF pIx
bfry koeI ieqrfjL nhIN hY. AunHF ikhf ik iewQyy cVHI sLrfb ivcoN ipMz
dy cMgy-cMgy lok vI ieh kih ky sLrfb lY jFdy hn ik ‘Gr pRfhuxy afey
hn, do boqlF cfhIdIaF ny.’
AunHF dwisaf ik bfbf kfhn dfs dI asl jgHf Auh hY
ijwQy ies vyly pRfcIn isLv bfVI mMidr hY pr 1988-89 ivc sLrfb vflI
jgHf AuWQoN bdl ky iewQy gurduafry dy kMplYks aMdr lY aFdI geI. AunHF
ikhf ik ieh cVHfvy df mfmlf irhf hovygf pr ieh jgHf iewDr qbdIl krn dy
bfad vI purfxI jgHf ‘qy vI sLrfb cVHdI rhI. hux dovF jgHF ‘qy sLrfb
cVHdI hY. AuDr pMizq jI cVHfvf rwK lYNdy hn aqy sLrfb df pRsLfd vMz
idMdy hn pr hux vI ijMnI sLrfb AuDr vDdI hY Auh ieDr hI af jFdI hY.
AunHF dfavf kIqf ik kmytI df pRbMD AunHF dy hwQ afAux qoN bfad AunHF
ny kfPI kMtrol kIqf hY. AunHF dwisaf ik hux mMglvfr, vIrvfr aqy aYqvfr
nUM kmytI vwloN sLrfb nhIN vrqfeI jFdI hF jy koeI sLrDflU ilaf ky afp
vrqf jfvy qF Aus ‘qy kmytI df koeI kMtrol nhIN hY. AunHF dwisaf ik ies
qoN pihlF qF rfq sLrfb pI ky pey rih jFdy lok mr vI jFdy rhy hn aqy
CyqI kIqy koeI0 mwisaf aYsI nhIN sI huMdI ik koeI nf mry pr jd df
AunHF dy hwQ pRbMD afieaf hY 11 mhIinaF ivc iek vI aYsI Gtnf nhIN
hoeI. vrnxXog hY ik vwD sLrfb pI ky vwD grmI jF vDyry TMZ ivc mOqF
huMdIaF rhIaF hn.
pRbMDkF ny dfavf kIqf ik hux vDyry sLrfbI hoey lokF nUM rfq vyly
sFB ky grmI ‘c grmI anusfr aqy srdI ‘c TMZ anusfr suafAux df pRbMD
kIqf jFdf hY.
DMnvfd sihq ajIq jlMDr coN
