![]() |
|||||||||
| |
|||||||||
|
jnvrI 14, 2004 hfeI kmFz ny sfzy mqByd sulJf idqy hn : BwTl biTMzf: pMjfb dI KyqI mMqrI rfijMdr kor BwTl ny sonIaf gFDI dI 15 jnvrI dI PyrI dy pRbMDf df jLfiejLf lYx leI iek Auwc pwDrI aiDkfriaF dI mIitMg bulfeI ijs ivc keI aihm PYsly ley gey. sonIaF gfDI 15 jnvrI nUM biTMzf puwj ky pMjfb ‘c lok sBf coxf df sRIgxysL krygI. sRImqI gFDI dI ieh ieiqhfsk rYlI hovygI,ijs ivc pMcfieqF nUM Cy KudmuKiqafrI aiDkfr sopyN jfxgy,ijs ivc pyNzU ivkfs ,smfijk surwiKaf jnishq,smfijk syvfvF ,skUl aqy ishq shUlqF sLfml hn . ienFH aiDkfr qo ijQy pMcfieqF mjLbUq hoxgIaF,AuQy hI AunfH nUM afriQk qor qy lfB hovygf. Auc aiDkfrIaF do cuMgl qo bcxgy. hux aiDkfrI pMcfieqF dy aDIn ipMzf df ivkfs krngy ijs nUM pMjfb dy 12[5 hjLfr ipMzf leI iek ivsLysL qohPf idqf jf irhf hY. sInIar kFgrsI nyqf suKdyv isMG cihl dy Gr pwqrkfr sMmyln ‘c sRImqI BwTl nfl sQfnk ivDfiek aqy hfeI pfvr ivwq kmytI dy cyarmYn suirMdr isMglf ,pMjfb dy mMqrI avqfr hYnrI ,joigMdr isMG mfn, afid ny ihwsf ilaf. ies moky sRImqI BwTl ny ikhf ik sonIaF gFDI dI rYlI ieiqhfsk hovygI. pMcfieq nUM ieh aiDkfr sopx qo pihlF ies dI tRying idwqI jfvygI aqy vwK vwK QfvF qy kYNp lgf ky AunFH nUM ivsLysL tRyinMg idwqI jfvygI. AunfH ikhf ik sonIaF gFDI ies moky qy keI skImF df aYlfn krygI. sRImqI BwTl ny ikhf ik pihlf mokf hY ik kFgrs ‘c iqMn pVfaF ‘c pMcfieqF anusfr vfad pUrf kIqf. akflIaF qy itwpxI kridaF sRImqI BwwTl ny ikhf ik AunfH ny kdy vI coxF nhI krvfeIaF blik sfry aiDkfr afpxy kol rwKy. sRImqI BwTl ny aYlfn kIqf ik sonIaF gFDI dI ies PyrI dy knvInr sRI suirMdr isMglf hoxgy aqy AunFH dI dyKryK ‘c sfry kMm pUry kIqy jfxgy . AunFH ikhf ik lok sBf df ibgl vwj cuwikaf hY aqy sfry vrkr iek juwt ho ky ies kMm ‘c lwg jfx . kFgrs dI guwtbMdI bfry sRImqI BwTl ny ikhf ik asI sfry iek hF,kFgrs iek vwzf pirvfr hY,ivcfrF dy mqByd sfrIaF pfrtIaF’c huMdy hn ,ijs nUM hfeIkmfn ny bih ky sulJf idwqf hY. pMjfb dy mMqrI hrnfm dfs johr duafrf kIqI geI itwpxI bfry sRImqI BwTl ny ikhf ik ieh AunfH df inwjI ivcfr hovygf jdik sfry msly sulJfey jf cuwky hn aqy mwuK mMqrI ny vI afpxy afp nUM bdl ilaf hY. AunFH ikhf ik smF bdl cuwikaf hY hux kFgrs vrkrF dI gwl suxI jfvygI. ies moky ‘qy suirMdr isMglf ny ikhf ik pMjfb dy vpfrIaF nUM rfhq dyx leI ipCly cfr mhIinaf qo lgfey gey aYgijLm Pfrm nUM Kqm kr idqf igaf hY. pMjfb srkfr vpfrIaF nfl krmcfrIaF ,iksfnF,AudXogpqIaF dIaF sfrIaF smwisafvF df smfDfn krn leI vcnbwD hY. AunFH ikhf ik biTMzf ivc ivsLysL invysL qihq keI AudXog sQfpq kIqy jfxgy aqy ies ijLlHy nUM jldI hI ivsLysL PMz vI imlygf,ijs dI GosLxf sRImqI sonIaF gfDI afp krngy. AunFH ikhf ik pMjfb dIaF pMcfieqF nUM ivsLysL anudfn idqf jfvygf,ijs dy leI pMjfb srkfr iek Xojnf iqafr kr rhI hY,sfrIaF pMcfieqF nUM AunfH dI smrQF anusfr gRFt idwqI jfvygI. kFgrsI nyqfvF dy JgVy kursI qk sImq: gfilb iswDvf byt: BfrqI jnqf pfrtI ieh soc ky smyN qo pihlF sMsdI coxf krvfAux dy mUz ivc hY ik aqIq ivc iqMn rfjF dIaF coxF ivc imlI sPlqf vFg hI hux vI ies nUM BfrI sPlqf iml skdI hY . pr ies nUM ieh vI Xfd rwKxf cfhIdf hY ik pUry Bfrq dI jnq iesdI iPrkfpRsqI nUM hux pUrI qrFH smJ cuwkI hY. ies leI ienFH coxF ivc iksy vI kImq qy ieh pfrtI swqf ivc nhI af skdI ikAuik KwbypwKI ivcfrDfrf dy hrikRsLn isMG surjIq ienFH coxF ‘c qIsrf muhfjL KVf krn leI pUrI srgrmI nfl kMm kr rhy hn ho ik bhuq jldI hoNd ivc af jfvygf. ieh ivcfr XUQ jnqf dl afgU kuldIp isMG gfilb ny afxy gRih ivKy pwqrkfrF nfl gwlbfq dorfn pRgtfey . AunFH awgy ikhf ik pMjfb ivc qF Bfjpf cfhy akflI dl (b) nfl gTjoV krky sItF ijwqx dy nfpfk sUpny lY rhI hY pr asl ivc pMjfb dI jnqf ienFH dohF pfrtIaF dy gTjoV nUM ienFH coxF ‘c aYsf sbk isKfeygI ik awgy qo Bfjpf qF pMjfb df KihVf hI Cwz jfvygI. AunFH dfavf kIqf ik pMjfb ivc vI ienFH coxF dorfn qIsrf PrMt hI awgy afvygf. pMjfb dI kFgrs srkfr ivc ipCly smyN cwly ivvfd sMbMDI sRI gfilb ny ikhf ik ienFH nyqfvF dy JgVy isrP afpxIaF kursIaF qk hI sImq hn ies leI bIbI BwTl hux Aup muwK mMqrI bx ky cuwp kr geI. jdoNik pMjfb ivc ies smyN axaYlfny ibjlI,afriQk sMkt ny pMjfb dy hr vrg df ijAUxf duBr kr idwqf hY AunFH vwl koeI iDafn nhI dy irhf. rfjsI pfrtIaF ny vjfieaf lok sBf coxF df ibgl mukqsr: mflvy dI ieiqhfsk cflI mukiqaf dI pwivqr DrqI qy awj mfGI dy idhfVy qy pMjfb dIaF vwK vwK rfjsI pfrtIaF ny lok sBf coxF df ibgl vjf idwqf hY. ies moky rfjsI pfrtIaF ny afpxy hmfieqIaF dIaF kfnPrMsF krky afpxI cox mihMm sLurU krn vjo iesqymfl kIqf. vwK vwK pfrtIaF dy afgUaF ny ijQy iek dUjy qy qfbVqoV hmly kIqy AuQy ieh vI dfavy kIqy gey ik afAuNdIaF lok sBf coxF ivc rfj dy lok AunFH dy hwk ivc Pqvf dyxgy. Kfs qor qy rfj dI hfkm iDr kFgrs pfrtI aqy muwK ivroDI iDr sLRoomxI akflI dl (bfdl) ny cMzIgVH smyq 14 lok sBf sItF qy huMjf PyrU ijwq pRfpq krn dy jvfbI dfavy kIqy hn. awj ijQy mflvy dy vwK vwK ijLilHaf smyq pMjfb dy bhuq sfry ihwisaf ivc lok ies pivwqr idhfVy qy cflI mukiqaF nUM afpxI sLrDf dy Puwl Byt krn aqy gurduafrf sRI tuwtI gMZI sfihb dy pivwqr srovr ivc iesnfn krn leI afey AuQy rfjsI pfrtIaF ny ies moky df afAuNdIaF lok sBf coxF leI pUrf pUrf lfhf ilaf . afm qor qy ies srd mosm dy Ault ijQy mosm ivc grmI sI AuQy ienFH kfnPrMsf ivc rfjsI mfhol vI pUrI qrFH BiKaf irhf. ijhVIaF rfjsI iDrF aqy jQybMdIaF ny ies moky qy afpxIaF kfnPrMsf kIqIaF. AunFH ivc kFgrs pfrtI ,sLRomxI akflI dl, akflI dl(aMimRqsr) muwK qor qy sLfml sn. ienFH kfnPrMsf ivco kFgrs pfrtI dI kfnPrMs dI kfnPrMs leI muwK iKwc df kyNdr muwK mMqrI kYptn amirMdr isMG ,kFgrs pRDfn aYc[aYs[hMspfl aqy PrIdkot dy pfrlImYNt mYNbr sRI jgmIq isMG brfV sn, sROmxI akflI dl dI kfnPrMs ivc ijQy iqMn kyMdrI mMqrI sfihb isMG vrmf,KyqIbfVI mMqrIO suKdyv isMG ZINzsf aqy sfbkf muwK mMqrI sRI pRkfs isMG bfdl vI mojUd sn. ieh sLfied pihlF mokf hovygf jdoN mfGI df ieiqhfs df idhfVf 14 jnvrI dI QF 13 jnvrI nUM nfnksLfhI kYlMzr dy muqfbk mnfieaf igaf. ies dy bfvjUd ies idn bfry afm lokF ivc kfPI BMblBUsf irhf hY ikAuNjo cMzIgVH smyq keI QF awj lohVI mnfeI jf rhI hY jdo ik nfnksLfhI kYlMzr muqfbk pMjfb dy bhuqy ipMzf ny bIqy kwlH lohVI df iqAuhfr mnfieaf. bysLwk ies idn muqfbk sLrDflUaF ny awj vwzI igxqI ivc pwivqr srovr ivc iesnfn kIqy pr kwlH nUM vI bhuqy sLrDflU iesLnfn krngy . ienFH ivco bhuq sfry lokF nUM rfjsI pfrtIaF trwkf,bwsF aqy kfrF rfhI ipMzF aqy ksibaF ivco afpxI hmfieq ivc lY ky afeIaf sn. kfnPrMs ivwc bkfiedf rfjsI afgUaF dy BfsLn sLurU hox qo pihlF pRbMDkF ny afpxy hmfieqIaF leI iksy nf iksy ZMg nfl AunfH dy mnorMjn df pRogrfm vI rwiKaf hoieaf sI . qkrIbn sfrIaF hI kfnPrMsf ivc rfjsI afgUaF ny iek vjyN qo bfad BfsLnbfjLI sLurU kIqI aqy sLfm dy 4 vjy qk ieh dyr cwldf irhf. sB qo aKIr ivc akflI dl bfdl ny afpxI kfnPrMs Kqm kIqI. bysLwk hfkm iDr vwlo vI afpxI kfnPrMs nUM sPl bxfAux leI koeI ksr nhI CwzI geI pRMqU sRI bfdl dI agvfeI vflf akflI dl ies mfmly ivc sfiraf nUM ipwCy Cwz igaf. akflI dl dI kfnPrMs ivc phuMcx vfilaf ny efpxIaF nIlIaF pgVIaF qy pIlIaF pwtIaF sjfeIaF hoeIaF sn. pMjfb dI muwK rfjsI iDr kFgrs pfrtI dy afgUaF ny bysLwk awj dy moky nUM vI afpxy muwK ivroDI akflI dl dI lIzrisLp qy hmly leI pUrI qrFH vriqaf pr AunFH df muwK iDafn prsoN 15 jnvrI nUM biTMzf ivKy kFgrs pfrtI dI pRDfn sRImqI sonIaF gFDI dI rYlI dI iqafrI ivwc lwgf hoieaf hY . awj vI muwK mMqrI aqy kFgrs pfrtI dy pRDfn ny hornF gwlf qo ielfvF ies gwl qy ivsLysL jLor idwqf ik kFgrs dy dy sfry hmfieqI biTMzf rYlI pMcfieqF nUM vD aiDkfr dyx dy islisly ivc rwKI hoeI hY . ieh vI sLfied pihlf mokf hY ik kFgrs pfrtI ivc ivDfiek DVy dI lIzrisLp dy svfl qy pYdf hoeI Puwt dy bfad mukqsr dI ieiqhfsk DrqI qy bfgI aqy hukmrfn DVf iek styj qy hfjLr sI. kfgrs pfrtI vlo ies moky qy pfrlImYNt dIaF coxF df ibgl vjfAux df ierfdf kfnPrMs aMdr iek lwgy hoey bYnr qo pUrI qrFH spsLt ho irhf sI. ies bYnr qy ieh nfarf iliKaf sI akflIaF dy sIny golI vFg vwsdf pMjfbI sLyr puwq pfrlImYNt ivwc gwjdf. ieh iesLfrf sRI jgmIq isMG brfV vlo sI. AuNj vI kFgrs pfrtI dy keI bulfiraf ny awj ies gwl df spwsLt sMkyyq dy hI idwqf hY ik afAuNdIaF pfrlImYNt dIaF coxF ivwc sRI brfV ies hlky qo kFgrs pfrtI dy AumIdvfr hoxgy. pfrtI aMdr Puwt Kqm hox krky iekwTy hoky pfrlImYNt dIaF coxf lVn bfry sRI brfV ny sfry kFgrsIaF nUM bVI BfvUk apIl kIqI. AunFH ikhf ik ies pivwqr DrqI qy gurU goibMd isMG jI ny cflI mukiqaf nfl tuwtI gMZI sI aqy hux sfiraF nUM tuwtI gMZx leI ieQo shuM Kf ky bfhr inklxf cfhIdf hY. akflI dl dy vwK-vwK DiVaF ny afpxIaF kfnPrMsf ivc pfrlImYNt dIaF coxF leI afpxy hmfieqIaF nUM iqafr hox df swdf qF idwqf pr iksy vI akflI DVy vwlo ienfH coxF ivwc sFJ krn df sMkyq nhI idwqf igaf. sfbkf spIkr sRI rvIieMdr isMG dI agvfeI vflf akflI dl bfkfiedf coxF bfry borz kfiem krky agly idnF ivc AumIdvfr bxfAux dI iqafrI dIaF gwlf kr irhf hY. iesy qrFH sRI ismrnjIq isMG mfn dI agvfeI vflf akflI dl cox F rl ky lvn dI gwl qF kr irhf hY pRMqU Aus vwlo rwKIaF jf rhIaF sLrqF nuM sRI bfdl dI agvfeI vfl akflI dl pRvfn krn nUM iqafr nhI hY . hflF ik ienfH rfjsI pfrtIaF vlo ajy vI koeI nvyN cox gTjoV kfiem krn df nksLf qF AuBr ky sfhmxy nhI afieaf pRMqU sRI rvIieMdr isMG df akflI dl pMjfb ivc qIjf bdl iqafr krn dIaF gwlf jLrUr kr irhf hY. bhujn smfj pfrtI ny vI afpxy hmfieqIaF nUM coxF leI zt jfx df swdf idwqf hY aqy iksy vI hor pfrtI dy lflc qo sucyq rihx bfry afiKaf hY. Bfrq -pfik sMbMDf ‘c suDfr qo srhwdI ipMzf dy lokF nUM vwzIaf afsF mihMdIpur : ies srhwdI ipMz df koeI vI drKq cfr dhfikaf qo vwD purfxf nhI ikAuNik 1965 dI Bfrq -pfik jMg dorfn 1965 dI Bfrq -pfik jMg dorfn pfiksqfnI Poj vwlo ies Auwqy kbjLf krn mgro pfiksqfnI lokF ny ies ipMz dy drKqF sxy hor sfrIaF cIjLf luwt leIaf sn. ies ipMz nUM ies srhwdI pwtI df ‘sRIlMkf afiKaf jFdf hY ikAuNik ieh iqMn pfisaF qo pfiksqfn nfl lwgdf hY . ieh ipMz iek lwkV dy pul nfl Bfrq nfl juiVaf hY. ies pul dI hflq vI kfPI Ksqf hY . BfvyN BfrqI Poj ies pfisE pfiksqfnI Kyqr vwl awgy vDI pr ies ny ies Kyqr dy PojIaF nMU pfiksqfnI ipMz nUM luwtx dI afigaf nhI idwqI. ies ipMz ny 1971 dI Bfrq -pfik jMg df sMqfp vI afpxy ipMzy qy Jwilaf hY ikAuNik AuNdo vI Poj ny ies ipMz nUM KflI krvf ilaf sI. ieQy 40 PojIaF dI Xfdgfr ies jMg dorfn hoey ies ipMz dy jfnI mflI nuksfn dI Xfd krvf idMdI hY. ies ipMz dy iek vfsI drsLn isMG ny dwisaf ‘srhwd qy jLrf ijMnHf qxfa pYdf hox qy vI sfnUM ieQo AuTxf pYNdf hY . hfl ‘c hI Bfrq pfik sbMDf ‘c afey nvyN hulfry nfl ies ipMz dy vfsIaF dy ichry qy KusLI dI lihr doV geI hY. ies ipMz dy iek vfsI kfbUl isMG ny afs pRgtfeI hY ik sLfqI kfiem hox nfl ies smuwcy Kyqr dI nuhfr bdl jfvygI. bfdl iKlfP splImYNtrI clfn CyqI : ivrk ropV: sfbkf muwK mMqrI pRkfs isMG bfdl ivruwD iBRsLtfcfr dy mfmly ivc splImYNtrI clfn jldI hI adflq ivc pysL kIqf jfvygf. sRI bfdl nfl iBRsLtfcfr dy mfmly ivc kuJ sihdosLIaF ivruwD clfn 17 jnvrI qo pihlF pysL kr idwqf jfvygf. ieh jfxkfrI ropV dy aYs [aYs[pI suirMdrpfl isMG ivrk ny ieQy awj kfnPrMs ivwc idwqI. sRI ivrk ijnFH kol pMjfb ivjIlYNs ibAUro df vfDU cfrj hY ny dwisaf ik sRI bfdl nfl nfmjLd sihdosIaF inrpjIq isMG ,pivwqr isMG ,drsLn isMG ivruwD clfn 17 jnvrI qo pihlF pysL kr idwqf jfvygf. AunFH ieh vI dwisaf ik sRI bfd livruwD iBRsLtfcfr dy mfmly ivc kuJ sihdosLI ,jo ivdysL Bwj gey hn ,AunfH ivco kmljIq isMG iswDU ,hrdIp isMG , ipMkI grovr aqy ikRsLn kumfr krfr dy idwqf igaf hY. AunFH ikhf ik iek sihdosLI suKivMdr isMG nUM dosLmukq kr dyx dI sMBfvnf hY ikAuNik Aus ivruwD sbUqF dI Gft hY. bfdl pirvfr dI ivdysLf ivclI jfiedfd sbMDI ijLkr kridaF AunfH ikhf ik ies sbMDI ivjIlYNs ny bfdl ivruwD clfn pysL krn smyN iek sIlbMd ilPfPf ivdysLI jfiedfd bfry soipaF hY aqy Aus jfiedfd dI sImf smfpq ho cuwkI hY . Aus nUM kfnUMnI rUp dyx dI pRikiraf guMJldfr qy lMmI hox kfrn kfrvfeI cwl rhI hY . ies mfmly ivc pMjfb ivjIlYNs ibAUro ny sI[bI[afeI aiDkfrIaF qo qknIkI jfxkfrI hfsl kIqI hY . ivdysLI ivclI jfiedfd dy sbUq jldI hI adflq nUM soNp idwqy jfxgy. AunfH dwisaf ik bfdl ivruwD clfn pysL kIqy jfx vfl splImYNtrI clfn ivc Bfrq ivclI bynfmI sMpqI aqy muwK mMqrI dy ahudy dI durvrqo sbMDI kuJ hor dosL splImYNtrI clfn ivc pysL kIqy jfxgy. ivdysLf ivclI bfdl pirvfr dI jfiedfd sbMDI pMjfb srkfr ivdysLI jFc eyjMsI dIaF syvfvF lY rhI hY aqy ieh jfxkfrI imlI hY ik bfdl pirvfr ny ivdysL ivcly iek bYNk qo pYsf kwZvf ky dUsry bYNk ivc jmFH krvf idwqf hY . ivjIlYNs ies mfmly qy pUrI njLr rwK rhI hY . AunFH Brosy nfl ikhf ik bfdl pirvfr ivruwD clfn ivc Tos sbUq hn aqy pMjfb ivjIlYNs dy muKI dy bdlx nfl mfmly dI jFc Aupr koeI asr nhI pvygf. iswKf leI pgVI Auqy pfbMdI df mfmlf Bfrq ny AuTfieaf PrFs srkfr kol nvIN idwlI: Bfrq srkfr ny PrFs srkfr dy Aus kdm df gMBIr noits ilaf hY ,ijs ivc jnqk QfvF aqy kMm krn vfilaF QfvF Auqy iswKf Auqy pgVI bMnx qo rok lfeI geI hY . Gwt igxqIaF bfry komI kimsLn dy cyarmYn s[qrlocn isMG ny awj ieQy XU[aYn [afeI nfl gwlbfq kridaF ikhf ik BfrqI ivdys mMqrflf dy cotI dy aiDkfrIaF ny ies sbMDI Bfrq ivc PrFs dy rfjdUq sRI gyrfz nfl aihm mIitMg kr ky Bfr srkfr dI nfKusLI qo jfxU krvfieaf. PrFs ivc BfrqI dUqGr dy aiDkfrIaF nUM vI Bfrq srkfr dI icMqf qo jfxU krvf ky BfrqI rfjdUq nUM ikhf igaf hY ik Auh PrFs srkfr kol ieh mfmlf AuTfey . s[ qrlocn isMG ny ikhf ik mY BfrqI ivdysL swkqr sRI ssLfk nUM iewk icwTI ilKI sI ijs dy jvfb ivc sRI sLsFk ny ies Gtnf df gMBIr noits ilaf hY aqy ikhf hY ik PrFs srkfr nfl izplomYitk pwDr Auqy gwlbfq kIqI jfvygI. Bfrq ivc PrFs dy rfjdUq ny vI Brosf idvfieaf hY ik Auh iswKf dIaF BfvnfvF qo afpxy dysL dI srkfr nUM jfxU krfAuxgy. s[qrlocn isMG ny ikhf ik BfvyN PrFs srkfr ny iswKf qy kMm krn vflIaF QfvF aqy jnqk QfvF Auqy pgVI pihnx Auqy pfbMdI lfeI hY pr ies ivruwD ivKfvy krn nfl gwl nhI bxygI. AunfH ikhf ik Bfrq aqy PrFs ivwc iswKf ny PrFs srkfr dy PYsly ivruwD ivKfvy kIqy hn pr myrI soc ieh hY ik smwisaf hwl krn leI izplomYitk pwDr Auqy gwlbfq hoxI cfhIdI hY nf ik ivKfvy kIqy jfxy cfhIdy hn.AunfH ikhf ik mYN sRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI nUM vI ikhf hY ik Auh ivKfvy krn dI afpxI Xojnf iqafg dyvy. mYN sRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dy pRDfn jQydfr gurcrn isMG tohVf nUM vI ieh ikhf hY ik sfnUM ivKfvy krn dI QF Auqy srkfrI cYnlF rfhI gwlbfq krnI cfhIdI hY . ivKfivaf nflo izplomYitk cYnl rfhI gwlbfq krn df PrFs srkfr Auqy vD asr hovygf. s[qrlocn isMG ny ikhf ik mhfrfjf rxjIq isMG dy rfjkfl ivc PrFs dy smrft nYpolIan bonopfrt dy PojLI jrnYl nokrI krdy sn aqy mhfrfjf rxjIq isMG ny AunfH dI PojLI slfh nfl afpxf rfh vDfieaf. ienfH PrFsIsI jrnYlF dI mdd nfl hI mhfrfjf rxjIq isMG ny brqfnvIN PojLF nUM ipCy kIqI riKaf. AunFH ikhf ik kuJ idNn pihlF hI nvIN idwlI siQq PrFsIsI dUqGr ny iswKf leI iek siBafcfrk pRogrfm df afXojn afpxy dUqGr iemfrq ivKy kIqf sI aqy ies nUM krn df ieko iek mMqv iswK BfeIcfry nfl sbMD mjLbUq krny sn. s[qrlocn isMG ny ikhf ik pgVI iswKF dI pCfx df iek kyNdrI icMnH hY . iksy vI iswK nUM gurduafry aMdr nMgy isr jfx dI afigaf nhI hY . pgVI nf isrP iek Dfrimk pihrfvf hY ,sgo iswKf dI pCfx vI hY . AunfH BfrqI ivdysL skwqr sRI ssLfk nUM ikhf ik Auh pgVI df mflf PrFs srkfr kol AuTfAux. vrnxXog hY ik PrFs srkfr ny Drm nUM isafsq qo vwK krn dy mMqv nfl muslmfnF ,eIsfeIaF,XhudIaF vlo isr Auqy pihnIaf jfx vflIaf pgVIaf topIaf afid Auqy pfbMdI lf idwqI hY. PrFs srkfr ny ikh hY ik ieh ivakqI afpxIaf kMm vflIaF QfvF jF jnqk QfvF ivKy isr Auqy kuJ vI nhI pihn skxgy. PrFs vwlo srkfrI qor qy ieh isPfrsL kIqI geI hY ik Aukq BfeIcfiraf dy lok pRfeIvyt QfvF Auqy isr Auqy pgVI afid Dfrn kr skdy hn . ieQy ieh gwl vI dwsxXog hY ik PrFs ivwc iswKf dI afbfdI XhUdIaF aqy muslmfnF dy mukfbly kfpI Gwt hY . PrFs ivc ijQy 6 lK XhUdI ,aqy 50 lwK muslmfn hn ,AuQy Auh iswKf dI afbfdI ies dI qulnf ivwc Gwt hY. PrFs srkfr Kud mMndI hY ik iswK iewk sLfqImMd aqy PrFs pRqI vPfdfrI rwKx vfly hn . PrFs srkfr dy Aukq PYsly ivruwD hux qk iewkly PrFs ivc hI do drjn qo vD ivKfvy ho cuwky hn. coxF mfrc jF meI ‘c krfeIaf jfx: bfdl kfdIaF: lok sBf coxF mfrc jF meI ivc krvfAuxIaF cfhIdiaF hn ikAuNik aprYl ivc iksfn aqy mjLdUr kxk vwDx aqy sFBx ivwc rwuJ jFdy hn. ieh gwl awj ipMz syKvf ivKy kIqI geI jbr ivroDI rylO nUM sMboDn kridaf sLRomxI akflI dy pRDfn aqy sfbkf muwK mMqrI sRI pRkfs isMG bfdl ny khI. AunfH ikhf ik pfrlImYNt dIaf coxF bfry PYslf 14 jnvrI nUM hovygf. AunFH ikhf ik Auh pMjfb dIaF 13 lok sBf sItF ijwq ky kyNdr ivc atl ibhfrI vfjpfeI dI agvfeI hyT dubfrf srkfr bxfAux leI ivsLysL Xogdfn pfAuxgy. sRI bfdl ny ikhf kI kYptn amirMdr isMG ny pMjfb ivco ivkfs dI QF afpxy do sfl dy rfj dorfn afpxIaF ivroDIaF qy JUTy kys bxf ky jLbr kIqf hY.AunFH iek Audfhrx idMidaF ikhf ik jdoN kyNdr ivc jnqf pfrtI dI srkfr pRDfn mMqrI sRI murfrjI dysfeI dI agvfeI hyT bxI sI qF Aus vyly mrhUm sRImqI ieMdrf gfdI nUM pVH ky jylH ivwc bMd kIqf igaf qy Auh jldI hI dubfrf Bfrq dI pRDfn mMqrI bx gey. iesy qrFH muwK mMqrI kyptn amirMdr isMG ny myry qy aYNvy muwkdmf drj kr ky mynUM jylH Byijaf jo ik myry Aupr bhuq vwzf aihsfn hY. ies kr ky awj qusI hjLfrF dI igxqI ivwc af ky ies gwl df sbUq idwqf hY ik quhfzf ipafr Biraf sfQ sfzy nfl hY. AunfH ny ikhf ik pRDfn mMqrI atl ibhfrI vfjpfeI iek aijhy qjrbykfr ivakqI hn ,ijnFH ny bhuq sfrIaf pfrtIaF nUM nfl lY ky pUrf smF cMgy mfhol ivc gujLfiraf hY.AunFH dI agvfeI ivwc dysL ny vwK vwK Kyqrf ivc bhuq qrwkI kIqI hY aqy dysL nUM hr pwK qo mjLbUq kIqf hY. Bfrq -pfik gwlbfq ‘c iswK muwdy vI AuTfey jfx: tohVf cMzIgVH: sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dy pRDfn jQydfr gurcrn isMG tohVf ny ikhf hY ik Bfrq pfiksqfn gwlbfq ivwc iswK muwdy vI AuTfey jfxy cfhIdy hn. AunfH ikhf ik AunF Hny ies bfry pRDfn mMqrI atl ibhfrI vfjpfeI nUM pwqr iliKaf hY. AunFH mMg kIqI ik iswK Drm dIaF cfr sLqfbdIaF af rhIaF hn qy ies krky iswKf nUM pfiksqfn ivcly krqfrpur qk lFGf idwqf jfvy.AunfH ikhf ik sRI gurU aMgd dyv jI df 500 sflf purb ies sfl 18 aprYl nUM mnfieaf jf irhf hY qy ies moky keI Kflsf mfrc clfey jfxgy qy pRkfs Auqsv df muwK smfgm srfeynfgf ivc kIqf jfvygf. jlMDr qo KMzUr sfihb qy aMimRqsr qo krqfrpur sfihb qk Kflsf mfrc clfey jfxgy. AunfH ikhf ik sRI gurU gRMQ sfihb jI df 400 sflf afgmn purb sqMbr mhIny ivwc aMiMmRqsr ivc mnfieaf jfvygf. Coty sfihbjfidaf df 300 sflf sLhIdI purb iesy sfl mnfieaf jf irhf hY. ies islisly ‘c hr mhIny dI pMj qrIk nUM ngr kIrqn afnMdpur sfihb 20 nUM cmkor sfihb aqy 25 nUM PiqhgVH sfihb phuMcfieaf krngy. AunfH ikhf ik srkfr vwlo krvfey jf rhy smfgmF ivc sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI smUlIaq nhI krygI. AunFH ikhf ik srkfr nUM smfgm krfAux dI QF ienHFN ieiqhfsk QfvF nUM ibhqr bxfAux vwl iDafn dyxf cfhIdf hY. AunFH ikhf ik smfgm krfAux leI iqMn iswK buwDIjIvIaF dI kmytI bxf idwqI hY. ies kmytI ivc zf[KVk isMG mfn ,sRI ipRQIpfl isMG aqy zf[blkfr isMG nUM sLfml kIqf igaf hY.jQydfr tohVf ny ikhf ik iswK pMQ leI hfa df nfarf mfrn vfly pirvfrF dy mYNbrF nUM snmfnq kIqff jfvygf. AunFH ikhf ik ienfH pirvfrF ivc dIvfn tozr mwl ,sLyr muhMmd Kfn, moqI rfm, afid sLfml sn. sLRomxI akflI dl dy pRDfn pRkfs isMG bfdl aqy AunFH dy lVky suKbIr isMG bfdl nUM sRI drbfr sfihb ivKy isropf dyx bfry suafl dy sbMD ‘c AunFH ikhf ik iswK afpxIaF KusLIaf qy idhfVy gurduafiraf ivc hI mnFAuNdy hn qy Aus idn kul 45 hjLfr rupey Krcf afieaf sI jo injI qor qy idwqf igaf. AunHF ikhf ik pfiksqfn srkfr nUM gurduafiraf dI kfr syvf krfAux dI afigaf dyxI cfhIdI hY . ies nfl AuQo dy kfrobfr ivc vI qyjLI afvygI. AunFH ikhf ik Kyzf ivwc mwlf mfrn vfly pUrn guriswK iKzfrIaf df snmfn kIqf jfvygf qy AunfH nUM sLRomxI gurduaff pRbMDk kmytI vwlo iek lwK rupey idwqy jfxgy. amirMdr vwlo swdI mIitMg ivc sfry ivDfiek puwjy cMzIgVH: jo akflI dl dI srkfr ny ipCly pMj sflf’c nhI kIqf,Auh asI krn jf rhy hF. pMcfieqF nUM vwD aiDkfr dyx sMbMDI ho rhy smfgm leI hI awj pfrtI dy ivDfiekF ,mYNbrF pfrlImYNt qo sInIar lIzrF dI mIitMg bulfeI geI sI. mIitMg ivwc sfry ivDfiek ny ihwsf ilaf. mIitMg qo bfad kuJ gwlbfq kridaF mwuK mMqrI kYptn amirMdr isMG ny dwisaf ik smfgm nUM sPl bxfAux sMbMDI ieh iqafrI mIitMg sI. AunfH ikhf ik pMjfb srkfr rfjIv gFDI dy supny ‘ik pMcfieqF aqy imAUsNpl koNslF nUM vwD aiDkfr idqy bgYr dysL dI qrwkI nhI ho skdI’,nUM sfkfr krn leI pMjfb ivwc pRogrfm dI sLurUafq krn leI biTMzf ivKy smfgm kr rhI hY,ijs nUM kFgrs pRDfn sonIaF gfDI sMboDn krngy. AunfH ikhf ik muwZly qor qy 6 aiDkfr pMcfieqF nUM idwqy jf rhy hn jdik bfkI aiDkfr vI CyqI dy idwqy jfxgy. muwK mMqrI ny 909 pMcfieq skwqrf dI bhflI leI puwCy suafl dy juafb ivc ikhf ik srkfr AunfH dy msly qy hmdrdI nfl ivcfr kr rhI hY,AunfH nUM DmkIaF dyxf sLoBf nhI idMdf. skwqrf ny DmkI idwqI hY ik jykr AunfH nUM bhfl nf kIqf igaf qF Auh muwK mMqrI df iGrfE krngy. AunFH ikhf ik asI AunfH nfl kIqf vfadf inBfvFgy. AunFH ikhf ik Pfrg 407 pMcfieq skwqrF nUM hfeIkort ny bhfl kIqf sI jd ik ienFH nUM hfeIkort dy hukmF qy kwiZaf igaf hY qy ies BrqI dI sI[bI[afeI hflF jFc kr rhI hY. muwK mMqrI ny dlyr mihMdI bfry puwCy suafl dy juafb ivc ikhf ik dlyr mihMdI nUM mwlomwlI qF nhI PsfAuxf. jykr zI[jI[pI ny ikhf ik dlyr mihMdI iKlfP kul nhI imilaF qF TIk hI ikhf hovygf.AunFH ikhf ik jykr koeI pul aiDkfrI Aus nUM njLfiejL PsfAux ivc dosI pfieaf igaf qF Aus ivrwuD jLrUr sKq kfrvfeI kIqI jfvygI. muwK mMqrI ny ies gwl qo ienkfr kIqf ik srkfr vwlo pRkfs AuqsLv aqy sLhIdI idvs mnfAux nfl sRomxI gurduafrf pRbMDk kmyytI nfl koeI tkrfa pYdf hovygf. sLRomxI kmytI vlo vI srkfr vlo mnfey jf rhy AuqsvF bfry kIqy aYlfn bfry puCy suafl dy juafb ivc AunFH ikhf ik pihlF vI srkfrF aijhy smfgmF krfAuNdIaF rhIaf hn . AunFH 1999 vyly 300 sflf Kflsf pRkfsLnf idvs dI Audfhrxf idMidaf ikhf ik sfzf sfiraF df PrjL bxdf hY ik kom leI sLhIdI dyx vfilaF aqy gurUaF dy Auqsv sFJy qor qo mnFAuNxy cfhIdy hn . AunfH ikhf ik Auh ienFH AuqsvF sMbMDI dunIaf Br dy iswKf qy pMjfbIaF nMU bulfAuxgy. AunfH ikhf ik aijhy muwidaf qyisafsq nhI hoxI cfhIdI. Auh sLRomxI kmytI aqy akflI dl dy lIzrF nUM vI swdf dyxgy. AunFH iek hor suafl dy juafb ivc dwisaf ik iqMn Dfrimk asQfnF vfly sLihrF PiqhgVH sfihb ,cmkor sfihb aqy afnMdpur sfihb leI ivkfs borz bxf idwqy gey hn. amrIkI lfVy nfl ivafhI rfjivMdr dy sunihrI supny pUry nf hoey jlMDr: ivdysL jf ky vsx dy iewCuk aqy AuQy jf ky pONz zflr kmfAux dI lflsf awjkl ikMnI ijLafdf ho geI hY ies df spwsLt sbUq kbUqrbfjLI dy rojL roojL inkl rhy skYNzl hn. keI lok aijhy vI huMdy hn ijnFH dy supny tuwtdy hn pr AunfH dIaF khfxIaF df ijLkr ikqy vI nhI afAuNdf. afpxI bytI nUM ivdysLI lfVy nfl ivafhux dy ikMny iBafnk nqIjy keI vfr inkldy hn,ies df pqf Aus isLkfieq pwqr qo imldf hY jo rfjivMdr kor igwl ny amrIkf dI adflq nUM iliKaf hY ijs ivc Aus nfl hoeIaF vDIkIaF df ivsQfrpUrvk ijLkr kIqf igaf hY. Aus ny ieh spsLt dos lfieaf hY ik Aus dy pqI ny ieQy dUjf ivafh krvf ilaf hY aqy ieMny vwzy bfhrly dysL ivwc Aus nUM iekwlf hI Cwz idwqf. rfjivMdr puwqrI joigMdr isMG df ivafh 1997 nUM amrIkf invfsI kulvMq isMG puwqr jrnYl isMG igwl nfl hoieaf sI. afpxisLkfieq pwqr ivwc rfjivMdr kor ny dwisaf ik Auh pI[jI afeI cMzIgVH qo bI[ey pfs hY aqy ieh izgrI lYx qo bfad Auh nokrI kr rhI sI jdo Aus df irsLqf iek aKbfr ivc Cpy ivigafpn rfhI ho igaf hY aqy Auh 1998 ivc amrIkf geI . ieQy Aus dy shury pirvfr nyQoVyN idn qF Aus nuM cMgI qrfH rwiKaf pr bfad ivc Aus nUM qMg kIqf jfx lwgf. ieQo qwk ik Aus dy pqI ny PrjLI sfeIn kr ky Aus dy pYsy vI bYNk ivwco kZvf ley. rfjivMdr ny iliKaf hY ik 1999 ivc jdo Auh grBvqI sI qF Aus dy pqI ny afpxy pirvfr vfilaf nfl iml ky Aus df jLbrdsqI grBpfq krvf idqf ikAuik Auh bwcf pYdf krn dy ivruwD sn. rfjivMdr ny ieh dos vI lfieaf hY ik Aus dy pqI ny afpxy pirvfr vfilaF dI sihmqI nfl iek gujrfqI pirvfr dI aorq nfl ivafh krv ilaf hY. rfjivMdr kor ny hor vI keI dosL afpxy shury pirvfr q lgfey n aqy ikhf ik eyny vwzy dysL ivwc Auh iewklI hY Aus ny Bfrq qy amrIkf kfnUMn qo iensfP dI mMg kIqI hY. kimsLn vlo dlyr mihMdI dI KdsLy df pRgtfvf cMzIgVH: ivdysL Byjx dy nF qy lwKf rupey btorn dy dosL ivc Psy pMjfbI pop isMgr dlyr mihMdI nUM 5 kroV rupey df hrjLfnf idvfAux leI PYzrYsLn afP lfierjL agyst kurwprsLn nfmI sMsQfn vwlo dfier ptIsLn dy ipCy pMjfb rfj mnuwKI aiDkfr kimsLn dy cyarmYn jsits afr[aYl afnMd qy aDfrq zvIjLn bYNc ny iksy Pors dy hox df Kdsf pRgt kIqf. kimsLn ny ies Kdsy dy Gyry ivc afeI Aukq sMsQf dy pRDfn arivMd Tfkur ny hI ieh ptIsLn vfps lY leI. keI sMsQfvF qy lokF dI hmfieq hox df dfavf kr ky Tfkur jd kimsLn dy do jwjf dy zvIjLn bYNc awgy pysL hoey qF AunfH sB qo pihlF dlyr mihMdI dy AunFH dosLf nUM adflq awgy pysL kIqf ik Aukq gfiek ny kuJ puls aiDkfrIaF qy Aus kolo pYsy mMgx dI gwl khI. Tfkur ny ikhf ik ies siQqI ivc puls aiDkfrIaF nUM klIn icwt dyx TIk nhI hovygf. iPr Tfkur ny kimsLn awgy iek hI pwDr dy do puls aiDkfrIaF dy ibafn pysL kIqy. iek ny ikhf ik dlyr mihMdI iKlfP Tos sbUq mojUd hn jd ik dUjy ny ikhf ik dlyr iKlfP koeI Tos sbUq nhI imly . ies leI ieh sMBv hY ik Aus dy iKlfP drj mfmly nUM vfps lYx dI irport pysL kr idqI jfvy. Tfkur ny ikhf ik AunFH dI mMg isrP ieh hY ik ijhVy puls aiDkfrIaF ny rMijsL dy kfrn dlyr nUM pRysLfn kIqf AunFH iKlfP inrpwK jFc aqy JUTI isLkfieq krn vfilaF iKlfP kfrvfeI dy afdysL jfrI kr idqy jfx. ajy Auh afpxI bihs pUrI kr ky hty sn ik kmIsLn ny iek suafl AunFH qo puwiCaf ik ies ptIsLn dy ipCy iks df hwQ hY aqy Auh kI cfhuMdf hY. Tfkur ny vfr vfr ikhf ik Auh Aukq sMsQf dy pRDfn hox dy nfqy smfj leI lV rhy hn aqy AunFH ipCy hor koeI nhI hY,pr kimsLn AunH dI ies dlIl qo sMqusLt nhI hoieaf ies leI Tfkur ny aMq ivc kih idqf ikj jykr kimsLn sMqusLt nhI q Auh afpxI ptIsLn vfps lY lYNdy hn. jdo ies sMbMDI jsits jYn nfl gwlbfq kIqI geI qF AunFH ikhf ik ijhVf ivakqI iksy leI 5 kroV rupey df hrjLfnf mMg irhf hY Aus dy ipCy jLrUr hI iksy df hwQ hovygf,ies leI Auh ptIsLnkrqf qo ies bfry puwC rhy sn. pMjfbIaF dI swq smuMdro vI DFk: kYnyzIan mMqrI luiDafxf(qijMdr isMG) amIr siBafcfrk ivrsy aqy hwzBMnvI imhnq krn dI lgn kfrn pMjfbI awj swq smuMdro pr vI afpxI Dfk jmfeI bYTy hn . ienFH ivcfrF df pRgtfvf kYnyzIan mMqrI jIn vojzYskI ny mflvf siBafcfrk mMc vwlo krfey lohVI myly dorfn gwlbfq kridaF kIqf. AunFH ikhf ik lohVI myly qy puwj ky AunFH pMjfbI siBafcfr nUM nyiVE ho ky mfnx dI KusLI pRfpq kIqI hY. myly dy pRbMDk vwlo AunFH nUM lohVI qy sMmfinq krn qy kYnyzIan mMqrI ny bVI KusLI pRgt kIqI. aMdrUnI iKwcoqfx ny pMjfb kFgrs dy aks nUM Zfh leI dsMbr mhIny qo kFgrs pfrtI dy ivDfiek dl qy mMqrIaF aMdr cl rhI PuwtbfjLI qy afpsI iKwcoqfx bhuq hI ivsPotk sLkl aKiqafr kr geI sI. nobq ieQo qwk af geI sI ik kFgrs srkfr ny iek qrFH nfl tuwtx dy afsfr bx gey sn. ivDfiekF ‘co pfrtI aMdrlf hI ivroDI Bwl gruwp ,lIzrisp qbdIl krn dy roNa hyT AuwT Kloqf sI aqy iekmuwT ho ky sLryafm muwK mMqrI kYptn amirMdr isMG dy ivroD ivwc Auqr afieaf sI. inrMsdyh kYptn dI kursI burI qrFH nfl zfvF zol ho geI sI. muwK mMqrI df DVf spsLt rUp ivc pMjfb asYNblI ivwc Gwt igxqI ivwc af igaf jfpdf sI. kYptn dI agvfeI hyT do sfl pihlF ivDfn sBf coxF lVIaF geIaF sn. ienFH rfhIN kFgrs sLkqIsLflI akflI dl (bfdl) nUM hfr dyx ivwc sPl hoeI sI. kYptn srkfr ny sLurU sLurU ivwc lokF nUM KubsUrq injLfm idwqf sI. kurpwrsLn dUr krn krn dy muwdy ny qF kYptn nUM komI pwDr qy rfqo rfq hIro bxf idwqf sI. iksfnF dIaF hfVIH -sfAuxI dIaF PslF mMzIaF’co tfeIm nfl cuwkIaF jfx lwg peIaf sn. ijns dI vyc vycfeI vyly iksfnF nUM koeI vI musLkl nhI sI afAux idwqI. iksfnF nUM vwD qo vwD ibjlI dyx ivwc pUrf Auqrn dy Auprfly kIqy gey sn, ijs sdkf iksfnI vrg ivwc iek qrFH nfl Bwl bx geI sI. ies qo ielfvf kYptn ny afpxI isafsI sUJ-bUJ dy shfry lokF dI nbjL nUM pCfxidaF iek vfr qF ipClIaF srkfrF dy kMmkfrF nUM Buwlf idwqf sI ,pr cMgI kfrgujLfrI hox dy bfvjUd koeI soc vI nhI sI skdf ik do sflF dy aMdr aMdr ajIb siQqI pYdf ho jfvygI ik kYptn dI srkfr dy aMdro hI jvflf Puwt pYx dy asrfq bx jfxgy. ies vkq kFgrs hfeI kmFz ny dovF DiVaF dy sfry ivDfiekF aqy mMqrIaF nUM idwlI bulf ky sfrf mfmlf TMZf kr idwqf hY,ijs nfl kYptn dI kursI qF brkrfq rih geI hY ,pr ieKlfkI qy pRsLfsink qor qy Auh pUrI qrFH kmjLor pY gey hn. isafsI mfihrF df ivcfr hY ik kFgrs hfeI kmFz ny pfrtI aMdr pYdf ho cuwky Puwt ky iBafnk ruJfn nUM vyKdy hoey ies ivsLy qy socxf sLurU kr idwqf sI ik jykr siQqI bhuq bykfbU ho jFdI hY qF muwK mMqrI dI pdvI leI kox Xog AumIdvfr ho skdf hY. ies ahudy leI pMjfb qo bfhr bYTy kuJ rfjsI biMdaf df nF ivcfiraf vI igaf dwisaf jFdf hY. ieh vwKrI gwl hY ik isr qy af cuwkIaF pfrlImfnIO coxF nUM iDafn ivwc rwKdy hoey sfry isafsI jmFH GtfAu krn q obfad kFgrs hfeIkmFz ies inrxy qy puwjI ik kYptn dy kwd buwq dy brfbr dI koeI vI hsqI nhI idws rhI . hfeI kmFz nUM ieh vI mihsUs hoieaf ik pMjfb vrgy sLkqIsLflI sUby df rfj pRbMD itpxIaF bdl bdl ky nhI clfieaf jf skdf. hfeI kmFz nUM ieh gwl BlI BFq spwsLt hY ik pMjfb ivwc Aus df mulfbkf bhuq sLkqIsLflI KyqrI pfrtI sLRomxI akflI dl nfl hY ,ijs df muKIaf pRkfs isMG bfdl hY jo rfjsI qor qy bhuq hI prpwk qy blvfn hY . sRI bfdl dI pMjfb dy pyzUN vrg qy mjLbUq pkV hY aqy kFgrs srkfr afpxy lgpg do sfl dy rfjkfl dorfn ies pkV ivwc koeI iZwl nhI pf skI. hfeI kmFz ny iksy qrFH nfl vwD qo vwD sMsdI sItF hfsl krn dy mnorQ hyT aqy afpxy ijLhn ivwc ieh iKafl rwKdy hoey ik sLRomxI akflI dl nfl mukfblf krn leI kFgrs df lIzr mukfbly df hoxf cfhIdf hY,kYptn nUM nhI bdilaf. ies qo ielfvf kFgrs hfeI kmFz nUM ieh pqf hY ik ies vkq hflfq pihlF vfly nhI rhy jo do sfl pihlF asYNblI coxF vyly sn . Aus vkq hvf df ruwK kFgrs dy hwk ivc sI. Aus vkq akflI dl dI afpsI Puwt vI Aus pfrtI dI hfr df kfrn bxI sI. hux jQydfr gurcrn isMG tohVf aqy pRkfs isMG bfdl df eykf ho cuwikaf hY aqy AunfH ny kFgrs nUM hfr dyx leI iekjuwt ho ky sMsdI coxf leI kmrkwsy kr ley hn. ies ivwc koeI sLwk nhI ik hfeI kmFz df kdm srfhnfXog hY . kYptn nUM muwK mMqrI dI kursI bhfl rwK ky Xog inrxf ilaf igaf hY. awj dI qfrIk ivwc pMjfb kFgrs ivwc kYptn dy brfbr df koeI vI kwdfvr lIzr nhI hY. isafsI mfihrf df awj vI kihxf hY ik kurpwsLn ivroDI muihMm vrgf vwzf kdm isrP kYptn hI cuwk skdf sI. pr isafsI dunIaF df ieh vI mMnxf hY ik cfhy ieh mfmlf sQfeI jF asQfeI qor qy sLfq ho igaf hY ,iPr vI pfrtI aMdr AuwTI bgfvq ny pMjfb kFgrs dy aks nUM Zfh lf idwqI hY . sfry GtnfkRm ivwco ieh gwl pUrI qrFH nfl AuBr kyt sfhmxy afeI hY ik pMjfb kFgrs srkfr ivcly bhuqy mMqrIaF aqy ivDfiekF df iDafn sUby dy ivkfs vwl nhI hY . ijLafdfqfr AunfH dI qvwjo afpxy inwjI ihwqf dI pUrqI vwl hY . kYptn nUM sfrQk sihXog dyx leI jo tIm imlxI cfhIdI sI Auh nhI imlI. ies nfl kFgrs pfrtI dI pihlF vflI cVq mwDm peI hY aqy hux ies nUM suDfrn dI gujFieMs vI Gt geI hY. pMjfb’c vI gPy,aygijLm Pfrm Kqm cMzIgVH: pMjfb ivc kFgrs ny vI lok sBf coxf dI iqafrI df ibgul vjLf idwqf hY. awj muwK mMqrI kYptn amirMdr isMG ny vwK vwK vrgf leI keI aihm irafieqF df aYlfn kIqf. ienFH irafieqF ivcaYgijLm Pfrm lfgU krn df PYslf vfps lYxf vI pRmuwK rUp ivc sLfml hY. amirMdr isMG ny awj sLfm pMjfb Bvn ivc BrvI pRYs kfnPrMs ivc ienFH irafieqF df aYlfn kIqf. AunfH nfl ies moky kYbint mMqrI lfl isMG,coDrI jgjIq isMG hrnfm dfs johr vI mojUd sn. muwK mMqrI vwlo ijhVIaF hor irafieqF df aYlfn kIqf igaf rfqo rfq iBRsLtfcfr Kqm krn leI koeI jfdU dI CVI nhI : amirMdr isMG cMzIgVH: pMjfb dy muwK mMqrI kYptn amirMdr isMG ny ikhf ik iBRsLtfcfr nUM rfqo rfq Kqm krn leI AunfH kol koeI jfdU dI CVI nhI hY . awj ieQy gwlbfq krdy hoey muwK mMqrI ny ikhf ik smfj ivc iBRsLtfcfr dIaF jVFH eynIaF zUMGIaF hn ik rfqo rfq AunFH nUM puitaf nhI jf skdf. asI iBRsLtfcfr ivruD muihMm CyVI hoeI hY jo jfrI rhygI. ies smyN ivjIlYNs ibAUro iBRsLtfcfr dy 400 qo vwD mfmilaf dI jFc kr rhI hY. AunfH pMjfb ivc bfgI ivDfiekF bfry ikhf ik pMjfb ivc koeI vI bfgI nhI hY. asI sB iml ky kMm kr rhy hF. koeI smwisaf nhI hY . hrnfm dfs johr ,j oAunFH nfl sn ny ikhf ik asI sB iekmuwT hF. kYptn amirMdr isMG ny ikhf ik bIbI rfijMdr kor BwTl dy grup vwlo jo isLkfieqF AuTfeIaF geIaF sn Auh jLfiejL hn aqy AunFH dy hwl hox nfl pfrtI sMkt Kqm ho igaf hY. AunfH ikhf ik pMjfb kFgrs afpxy qor qy pMjfb pwDr df iek mYnIPYsto vI jfrI krygI jd ik komI pwDr qy vwKrf mYnIPYsto jfrI hovygf. AunfH ikhf ik sfbkf muwK mMqrI pRkfs isMG bfdl ivruwD jfrI hY aqy hor cfrjLsLItF afAuNdy idnF dorfn pysL hoxgIaF. bfdl ivrwD hor clfn pysL kIqy jfxgy: aflm cMzIgVH: pMjfb ivjIlyNs ibAUro dy nvyN cIP zfierYktr muhMmd iejLhfr aflm ny ikhf ik pMjfb dy sfbkf muK mMqrI pRkfs isMGbfdl ivruD mwky sbUq imx qy cfr pMj hor clfn pysL kIqy jfxgy. KyqIbfVI mMqrI rfijMdr kor BwTl ivruD cwl rhy gbn dy kys sbMDI rsIdF imlIaF hn trFsport mMqrI qyj pRkfs isMG ivruwD nf hI koeI isLkfieq hY qy nf hI koeI jFc ho rhI hY. sRI aflm ny awj ieQy ivjIlYNs dy cIP zfierYktr df ahudf sMBflx qo bfad kIqI kfnPrMs dorfn dfavf kIqf ik pMjfb ivjIlYNs ibAUro ny sfl 2003 dorfn iBRsLtfcfr ivruD muihMm jfrI rwKidaF vwzIaF sPlqfvF pRfpq kIqIaF hn . AunFH iek suafl dy juafb ivc ikhf ik bfdl iKlfP lgfey gey pMj Cy dosLf bfry sbUq iekwTy krn leI qyjLI nfl kMm kIqf jf irhf hY. AunfH iKlfP iek hor clfn CyqI hI adflq ivc pysL kr idwqf jfvygf pr AunFH ies sbMDI imqI qYa krn aqy vyrvf dyx qo spwsLt ienkfr kIqf ik bfdl ivruwD ho rhI kfrvfeI bfry muwK mMqrI kYptn amirMdr isMG qo koeI spYsLl hdfieqF imlIaF hn. AunfH ikhf ik kys dI jFc pihlF vFg hI cwl rhI hY. sRImqI BwTl ivrwuD cwl rhy gbn kys sMbMDI pMjfb srkfr nUM imlIaF kuJ rsIdF bfry puwCy suafl dy juafb ivc AunfH ikhf ik AunfH nUM kuJ rsIdF imlIaF hn pr AunfH dI aslIaq bfry hfly jFc sLurU nhI kIqI geI . AunfH rsIdF dI igxqI bfry aigafnqf pRgt kridaF ikhf ik jFc qo bfad hI ienFH bfry kuJ dwisaf jf skdf hY. AunfH iek hor suafl dy juafb ivc ikhf ik jykr adflq ny ienFH rsIdF nUM pysL krn leI ikhf qF adflq df hukm mMinaF jfeygf. pMjfb pbilk srivs kimsLn dy sfbkf rivMdrpfl isMG iswDU ijnF HnUM ik ivjIlYNs ny 2 sfl pihlF irsLvq lYNidaF rMgy hwQI igRPqfr krn df dfavf kIqf sI dI awj suprIm kort qo jLmfnq hox bfry puwCy suafl dy juafb ivwc sRI aflm ny ikhf ik ies nfl AunfH iKlfP kIqy kys nUM kmjLor nhI ikhf jf skdf,ikAuNik ik Auh bhuq smF phlF hI jyl ivc rih cuwky hn. sRI aflm ny ivjIlYNs ibAUro bfry sMKyp jfxkfrI idMidaf ikhf ik ivjIlyNs ibAUro df vI puls ivBfg vFg afDunIkIrn dI qurMq sKq jLrUrq hY. ies sbMD ivc muwK skwqr nfl hoeI mIitMg ivc ivjIlYNs ivwc afDuinkqf ilafAux leI pihlI iksLq 20 lwK rupey dI mnjLUr kIqI geI hY. kYptn srkfr zygx leI pRmod mhfjLn ny mYnUM 40 kroV dI pysLksL kIqI sI: bIrdivMdr ropV: sInIar kFgrsI afgU aqy pMjfb ivDfn sBf dy izptI spIkr sRI bIrdivMdr isMG ny iek ibafn ivc snsnIKyjL dosL lfieaf ik akflI dl bfdl aqy Bfjpf dy jnrl skwqr pRmod mhfjLn ny kYptn srkfr zygx aqy kFgrsI ivDfiekF nUM qoVn leI 40 hjLfr kroV rupey dyx leI ikhf sI aqy ieh vI vfadf kIqf sI ik nvI srkfr ivc AunfHnUM Aup muwK mMqrI df ahudf idqf jfvygf pr AunFH ny pfrtI ihwqf nUM muwK rKidaF ies sfijsL dI jfxkfrI kFgrs hfeI kmFz nUM idqI aqy sRImqI sonIaF gFDI nUM dwisaF ik ikvyN akflI dl aqy Bfjpf kYptn srkfr nUM zygx leI sfijsLf rc rhy hn . sQfnk ijLlHf kFgrs Bvn ivc awj kFgrs aqy pMcf-srpMcf dy iek iekwT nUM sMboDn kridaF bIrdivMdr isMG ny ikhf ik kuJ smF pihlF iek sInIar kFgrsI nyqf ny mYnUM idwlI ivwc nfsLqy leI swidaf sI,jdo mYN Aus dy Gr igaf qF Aus nyq fny mYnUM gupq ZMg nfl ikhf ik asI pRmod mhfjn nUM imlxf hY qF pMjfb ivwc kYptn srkfr nUM zyigaf jf sky. Aus nyqf ny ikhf ik ies sbMD ivc myrI gwl ho cukI hY. bs qusI kFgrs aYm [aYl eyjL nUM qoVn df kMm kro ,ijs leI quhfnUM 40 kroV rupey idqy jfxgy aqy nfl hI quhfnUM pMjfb df Au p muK mMqrI bxf idqf jfvygf. ies leI srkfr bxfAux leI ekflI dl (b) dy ivDfiek quhfzI mdd krngy. srkfr bxn mgro kyNdr srkfr pMjfb dy ivkfs leI 1 hjLfr kroV rupey df pYkyj jfrI krygI. AunFH ikhf ik ieh gwl cfr ivDfn sBf coxF qo pihlF dI hY ,jd oAunFH dI izAUtI rfjsQfn lwgI hoeI sI. AunfH dy ieh sfrI gwl sRImqI sonIaF gFDI dy noits ivc ilaFdI qy sonIa FgFDI ny afdysL idwqy ik Auh rfjsQfn dI izAUtI Cwz ky kFgrs ivDfiekF dI sMBfl krn aqy sInIar kFgrsI nyqfvF dI mdd nfl pfrtI ivDfiekF nUM snmfinaF igaf ik ieh mfmlf pfrtI ivwc bYT ky hI hwl hovygf aqy sonIaF gFDI dy afdysL aqy smJ nfl ies sfijsL nUM Tuws kr idqf igaf . jdo pwqrkfrF ny bIrdivMdr isMG nUM nfsLqy vfly kFgrsI nyqf dy nF bfry puiCaf qF AunfH ieh kih ky tfl idqf ik hux nF dwsx dI loV nhI ,kFgrs pfrtI df sMkt Kqm ho igaf hY . sunfH ieh vI dwsx qo ienkfr kr idwqf ik Aus srkfr df muK mMqrI iks nUM bxfieaf jfxf sI. jd opwqrkfrF ny bIbI BwTl df nF ilaf qF Aus ny hws ky tfl idwqf aqy afKx lwgf ik mY pwqrkfrf dy hr svfl df jvfb dyx dy pfbMd nhI hF.AunFH ikhf ik srkfr ny kyvl bfdl aqy Aus dy pirvfr qy hwQ pfieaf hy pr ajy nwQ pfAuxI bfkI hY ijs df pRbMD CyqI hI kIqf jf irhf hY. dlyr nUM kbUqrbfjLI ‘c klIn icwt cMzIgVH:- pMjfb puils dy muKI ey[ey[ iswdIkI ny awj pMjfbI pOp gfiek dlyr mihMdrI nUM kbUqrbfjLI dy dosLF qoN klIn icwt idMidaF ikhf ik Aus ivruwD kIqI jFc ivc ieh gwl sfhmxy nhIN afeI ik dlyr mihMdI ny afpxy ivdysLI pRogrfmF smyN afpxy gfiek gruwp rfhIN kuJ ivakqI ivdysLF ivc Cwzy hn. aYnw[afr[afeI[ msilaF nUM puils bVI gMBIrqf nfl lY rhI hY, ies leI puils hYzwkuafrtr qy afeI[jI[ dI agvfeI ‘c iek spYsLl sYlw kfiem kr idwqf igaf hY. sLRI iswdIkI ny awj ieQy sfl 2004 dI KusLI ivc bulfeI pRYsw kfnPrMs ivc ikhf ik dlyr mihMdI dy ivdysLI dOiraF bfry bfrIkI nfl jFc kIqI geI hY, ijMny ivakqI AunHF nfl jFdy rhy, Auh sfry vfps afAuNdy rhy hn. ies kys nUM pihlF bVy jLor sLor nfl AuCflx bfry puwCy svfl dy jvfb ivc AunHF ikhf ik asIN nhIN, pRYsw ny hI ies kys nUM AuCfilaf hY. AunHF ik kys nUM hux TMzy bsqy ivc pfAux leI koeI ‘zIl’ hox df svfl hI nhIN. dlyr mihMdI vwloN puils aiDkfrI qy zyZ kroV rupey mMgx bfry lfey dosLF bfry puwCy svfl dy jvfb ivc sLRI iswdIkI ny ikhf ik ies bfry hflF Auh kuJ nhIN kih skdy ikAuNik ies mfmly bfry afeI[jI[ jLonl vwloN jFc jfrI hY. AunHF ikhf ik irport CyqI af jfvygI, iPr hI Auh ies bfry kuJ kih skxgy. sLRI iswdIkI ny AunHF vwloN kIqI geI aprbfrI duafb nihr(XU[bI[zI[sI[) skYNzl dI jFc bfry puwCy svfl dy jvfb ivc ikhf ik AunHF ny jFc krnI sLurU kIqI sI pr bfad ivc AunHF nUM ies bfry rok idqf igaf sI ikAuNik srkfr ny ies bfry jFc isMjfeI ivBfg qoN hI krfAux df PYslf lY ilaf sI. iPr vI ies sbMDI mukqsr, mlot aqy gurdfspur ivc kys drj kIqy gey hn. AunHF muwK mMqrI dy isMjfeI slfhkfr Bgq isMG sMDU vwloN idwqI irport, ijs ivc sbMDq mMqrI qy vI AuNglI AuTfeI geI sI, bfry ikhf ik ies sbMD ivc srkfr hI kuJ kih skdI hY. aMimRqsr dy gurdf skYNzl ivc kuJ Aucw aiDkfrIaF df nF afAux bfry puwCy svfl dy jvfb ivc AunHF ikhf ik kuJ aiDkfrIaF dy nF afey jrUr sn pr ies bfry vI kuJ srkfr hI dws skdI hY ikAuyNik irport srkfr kol hY. lok sBf coxF mfrc dy aMq ‘c sMBv : mhfjn hYdrfbfd :- Bfjpf dy jnrl skwqr pRmod mhfjn ny awj ieQy iesLfrf idwqf ik lok sBf coxF mfrc dy aMq qk ho skdIaF hn. nfl hI AunHF ny ieh vI dfavf kIqf ik AunHF dI srkfr cox kimsLn qy koeI cox pRogrfm TosygI nhIN. smyN qoN pihlF lok sBf coxF krvfAux df mn bxf lYx dy nfl hI BfrqI jnqf pfrtI ny lgBg qYa kr ilaf hY ik Auh pfiksqfn dy nfl dosqI dy pRDfn mMqrI sLRI atl ibhfrI vfjpfeI dy XqnF nUM cox muwdf bxfeygI aqy ies bfry kwlH qoN ieQy sLurU ho rhI rfsLtrI kfrjkfrnI dI mIitMg ivc vwKry qOr qy iek mqf pfs kIqf jfvygf. Bfjpf dy jnrl skwqr sLRI pRmod mhfjn ny ikhf ik 13vIN lok sBf coxF aqy hor coxF leI PYslf 14 jnvrI nUM ilaf jfvygf. AunHF ikhf ik lIzrisLp, siQrqf aqy kfrgujLfrI dy afDfr qy lok sBf coxF lVygI. AunHF dfavf kIqf ik sLRI vfjpfeI dy kwdf df koeI nyqf Bfrq ivc nhIN hY. iqMn sUibaF mwD pRdysL,rfjsQfn aqy CwqIsgVH ivc rfm mMdr aqy ihMdUqv dI QF ivkfs nUM muwdf bxf ky coxF ivc ijwq hfsl krn qoN AuqsLfhq Bfjpf ivc ieh mMQn cwl irhf hY ik smyN qoN pihlF hox vflIaF coxF ivc ivkfs dy muwdy nfl nfl pfiksqfn nfl dosqI dy XqnF nUM vI muwdf bxfieaf jfvy, ijsdf sMkyq pRDfn mMqrI ny pfiksqfn ivc idwqf sI. pfrtI sUqrF df mMnxf hY ik pfiksqfn nfl sMbMD suDfrn dy pRDfn mMqrI dy XqnF df asr coxF ivc Gwt igxqI votF qy pY skdf hY.aqy Aus qo mfmUlI qbdIlI vI 300 sItF hfsl krn dy pfrtI imsLn 2004 nUM hkIkq ivc bdl skdf hY.Bfjpf rfsLtrI kfrjLkfrnI dI kl qo sLurU hoeI mwhqvpurn mIitMg ivc isafsI aqy afriQk miqaF qo ielfvf vfjpfeI dI ieslfmfbfd Xfqrf dy sMdrB ivwc Bfrq pfik irsLiqaF qy vI vwKry qor qy iek mqf pfs kIqf jfvygf. akflI dl (a) ny lok sBf cox muihMm df ibgl vjfieaf smrflf: sLRomxI akflI dl (a) ny smrflf ivKy awj afpxI plyTI rfjsI kfnPrMs kr ky lok sB coxF muihMm df ibgl vjf idqf hY aqy ropV sIt leI Bfg isMG sUrqF smyq cfr AumIdvfrF df aYlfn vI kr idqf hY.ies kfnPrMs nUM sMboDn kridaF pfrtI pRDfn ismrnjIq isMG mfn ny rvfieqI akflI dl aqy kFgrs smyq Bfjpf nUM krVy hwQI lYNdy hoey AunFH nUM km ky koisaf. AunfH ikhf ik kFgrs qy BfrqI jnqf pfrtI dohF nUM iswK isafsq qo dUr rwKxf iswKf qy pMjfbIaF dy Bly leI aiq jLrUrI hY . AunFH ikhf ik bfdl Bfjpf gTjoV pMjfb dy msilaF nUM pUry krfAux ‘c bUrI qrFH asPl irhf hY aqy bfdl qF Bfjpf df dbfa hyT pMjfb dy pfxIaF,pMNjfbI boldy ielfikaf smyq sfry muwK Buwl igaf hy. AunfH bfdl nUM svfl kridaf ikhf ik Auh dwsy ik Aus ny aYn [zI ey qo pMjfb nUM kI lY ky idqf jd ik Aultf Bfjpf ny bfdl nUM rfjsQfn qo idwlI ‘c iek sIt vI nhI idqI . s[ mfn ny ieMksfP kIqf ik bfdl dI rfjg ‘c Auwkf hI puwC -pRqIq nhI hY jd ik aFDrf df muwK mMqrI cMdrbfbU nfiezU arbF rupey dy pRfjYkt afpxy sUby leI kyNdr srkfr qo Koh ky lY igaf. ies dy Ault lylVIaF kwZ ky pMjfb nUM imilaf qyl soDk kfrKfnf vI kyNdr ny pMjfb qo XojnfbwQ qrIky nfl Koh ilaf hY. bfdl aqy kFgrs nUM isry df iBRsLt dwsidaf AunFH ikhf ik kFgrsIey iksfnF dI sbiszI dy awT hjLfr kroV rupey Kf gey hn pr iksfnF dI ihqysLI pfrtI krfAux vfly bfdl dI pfrtI df kyNdrI Kfd mMqrI ies kFz dI sI[bI[afeI jFc rokx leI PfeIl dwbI bYTf hY. pMjfb kFgrs dy bfgIaF dI bfdl nfl gMZqup jLfihr hY. bfad ‘c pwqrkfrF nfl gwlbfq kridaF s[mfn ny ikhf ik lok sBf qo sLRomxI kmytI coxF’c kFgrs qy Bfjpf df ivroD krn vfly iksy vI dl nfl cox smJoqf ho skdf hY aqy Auh aglIaF sLRomxI kmytI coxF pivwqrqf ,ivdysL vsdy iswKf nUM Xog numfieMdgI ,Drm pRcfr aqy piqqpuxy dy ivroDI vrgy muwidaf nUM lY ky lVygI. sLRomxI kmytI pRDfn jQy tohVf vwlo ley sItF dI vMz sMbMDI sKq stYNz dI sLlfGf kridaF ikhf ik jykr Auh iesy qrFH azol rihx qF Auh smuwcy pMjfb qy iswKf dy hIro bx skdy hn . rvIieMdr isMG nfl cox smJoqy sMbMDI puwCy svfl dy jvfb AunFH ikhf ik Auh kFgrs qy amirMdr df sfQ Cwz ky af jfvy qF smJoqf ho skdf hY. akflI dl qy Bfjpf rl ky kFgrs df sPfieaf krngy : kYptn KrV :- sLRomxI akflI dl dy jnrl skwqr aqy pMjfb dy sfbkf KjLfnf mMqrI kYptn kMvljIq isMG ny ikhf hY ik sLROmxI akflI dl aqy BfrqI jnqf pfrtI afAux vflIaF lok sBf coxF iewkTy ho ky lVngy aqy ies qrIky nfl pMjfb dIaF 13 aqy cMzIgVH dI 1 sIt smyq kuwl 14 dIaF 14 sItF qy ijwq pRfpq krngy aqy kFgrs pfrtI df mukMml sPfieaf ho jfvygf. AunHF ikhf ik BfvyN pMjfb ivc kFgrs pfrtI ivwc bfhrly qOr qy eykqf ho geI jfpdI hY pr aMdr Kfqy ajy vI ienHF dI lVfeI jLorF qy cwl rhI hY. kYptn kMvljIq isMG awj KrV ivKy sLRI BuipMdr isMG lONgIaf dI brsI dy sbMD ivc afey sn qy ies pwqrkfr nfl gwlbfq kr rhy sn. AunHF ikhf ik kFgrs pfrtI pUrI qrHF pMjfb ivwc doPfV ho cuwkI hY qy ieh kdy vI iewkTI nhIN ho skdI. ienHF dI lVfeI lokF dy Bly leI qy iksy asUl dI nhIN sI blik ienHF dI qF kursI dI lVfeI sI jo hux vI jfrI hY. AunHF ikhf ik ies df nqIjf ienHF nUM afAux vflIaF lok sBf coxF ivwc Bugqxf pvygf jdoN ieh sfrIaF sItF hfrngy. AunHF ikhf ik pMjfb ivc mOjUdf kFgrs srkfr vwloN jo hux mMqrI mMzl ivwc vfDf krn dy crcy ho rhy hn, ies nfl pMjfb dy KjLfny ‘qy hor Bfr pvygf qy srkfr pMjfb dy lokF qy hor vDyry tYks lfeygI. AunHF ikhf ik ies srkfr ny afpxy smyN dOrfn nf qF koeI BrqI kIqI hY qy nf hI ivkfs df koeI kMm kIqf hY pr iPr vI pMjfb srkfr df KjLfnf pUrn qOr qy KflI ipaf hY. AunHF ikhf ik ies df nqIjf ienHF nUM afAux vflIaF lok sBf coxF ivwc Bugqxf pvygf jdoN ieh sfrIaF sItF lVngy. AunHF ikhf ik pMjfb ivc mOjUdf kFgrs srkfr vwlo Njo hux mMqrI mMzl ivc vfDf krn dy crcy ho rhy hn, ies nfl pMjfb dy KjLfny qy hor Bfr pvygf qy srkfr pMjfb dy lokF qy hor vDyry tYks lgfeygI. AunHF ikhf ik ies srkfr ny afpxy smyN dOrfn nf qF koeI BrqI kIqI hY qy nf hI ivkfs df koeI kMm kIqf hY pr iPr vI pMjfb srkfr df KjLfnf pUrn qOr qy KflI ipaf hY. AunHF ikhf ik iksy srkfr dI hor mfVI hflq kI ho skdI hY ik ies vwloN afpxy krmcfrIaF nUM 6-6 mhIny dI qnKfh nhIN idwqI jf rhI hY. AunHF ikhf ik pMjfb ivc pihlF hI 35 mMqrIaF dI PojL hY qy hux 10 mMqrI hor bxfAux dIaF gwlF ho rhIaF hn qy ieMj pMjfb ivwc vjLIrF dI BfrI pltn ho jfvygI. AunHF ikhf ik ijhVf pYsf lokF dy Bly leI jF ivkfs dy kMmF qy Krc hoxf cfhIdf hY, hux ieh kroVF rupey vjLIrF qy Krc hoxgy. AunHF ikhf ik ieMj mMqrI mMzl dy vfDy nfl lokF qy hor vDyry mflI boJ pvygf. ieh srkfr pihlF hI pMjfb dy lokF qy 4000 kroV rupey dy tYks lgf cuwkI hY qy hux iPr ies nUM mulfjLmF nUM qnKfh dyx leI vDyry tYks lgfAuxy pYxgy. AunHF hor ikhf ik ies srkfr ny iksfnF, krmcfrIaF qy afm jnqf df kMcUmr kwZ idwqf hY qy AunHF dI mflI hflq hor vI vDyry mfVI ho cuwkI hY. AunHF ikhf ik ies srkfr dy vjLIrF nUM isvfey afpxI kursI bcfAux dy, hor koeI kMm nhIN qy kFgrs pfrtI ivwc PYlI hoeI jLbrdsq Puwt ny srkfr dy kMm kfj df BwTf ibTf idwqf hY AunHF ikhf ik pMjfb dy lokIN afAux vflIaF lok sBf coxF ivc kFgrs pfrtI nUM sbk isKfAux leI iqafr bYTy hn. slfhkfrF dI CuwtI ipwCoN gwl kuJ bxI hY: BwTl cMzIgVH :- KyqIbfVI mMqrI rfijMdr kOr BwTl ny ikhf hY ik muwK mMqrI amirMdrisMG dy rihMdy slfhkfrF dI POjL vI CyqI GrF nUM jfeygI. do slfhkfrF dy JVn nfl srkfr df kMm QoVHf qurn lwgf hY aqy AunHF df DVf muwK mMqrI dy nyVy hoieaf hY. awj ieQy adflq ivc iek kys dI pysLI ipwCoN pwqrkfrF nfl gwlbfq dOrfn sLRImqI BwTl ny ikhf ik muwK mMqrI dy kuJ slfhkfrF ny AunHF ivruwD adflq ivc cldy kys bfbq JUT df pulMdf iqafr kIqf sI aqy hux AunHF dy jfx ipwCoN dUjy aPsr swc sfhmxy ilafAux lwgy hn. AunHF ny BfvyN muwK mMqrI dy iksy vI aPsr df afn spYsLl izAUtI(E[aYs[zI[) df nF lYx qoN guryjL kIqf pr ieh jrUr ikhf ik ies PojL ivc sfry slfhkfr hI afAuNdy hn. AunHF ikhf ik pfrtI dy bfgI DVy ivc koeI ivroD nhIN. muwK mMqrI dy iesLfry qy ajy vI muwTI Br pwqrkfr hflfq nUM qoV mroV ky pysL krdy hn. ies dy nfl hI AunHF sLRI amirMdr isMG nUM afpxy slfhkfrF qoN sucyq rihx leI ikhf . AunHF ikhf ik muwK mMqrI vwloN AunHF nUM AupmuwK mMqrI dI hYsIaq ivc qfkqF nf dyx dI gwl byqukI hY. AunHF ny ikhf, " mYnUM qfkqF muwK mMqrI ny nhIN dyxIaF. qfkqF dI vMz qF pfrtI hfeIkmFz nykrnI hY. hfeIkmFz ny smJOqf iek pYkyj aDIn krvfieaf hY aqy ies pYkyj df aYlfn ajy kIqf nhIN igaf. AuNj Aup muwK mMqrI df ahudf dyxf Ausy pYkyj df ihwsf hY." AunHF ikhf ik Auh muwK mMqrI dy aDIn kMm nhIN kr rhy. srkfr dI 75 PIsdI ijMmyvfrI qF AunHF dy isr hY. AunHF dwisaf ik mMqrI mMzl ivc vfDf vI hfeIkmFz dy afdysLF anusfr hI hovygf. mMqrIaF dy ivBfgF dI vMz vI hfeIkmFz ny krnI hY. iek svfl dy jvfb ivc AunHF ikhf ik pMjfb kFgrs df sMkt iek vfr qF tl igaf hY. agly smF muwK mMqrI dy vqIry Auqy inrBr krdf hY. AunHF ik amirMdr isMG ny ijhVIaF glqIaF pfrtI dy hfeIkmFz kol mMnIaF hn, Auh hux dubfrf nhIN duhrfeIaF jfxIaF cfhIdIaF. AunHF ikhf ik lok sBf coxF dy mwdynjLr hI AunHF pfrtI df PYslf isr mwQy mMn ky DVybMdI Kqm kIqI hY. sLRImqI BwTl ny AunHF ivruwD iBRsLtfcfr dy kys dfier krn vfly blvMq isMG iZwloN aqy Ausdy vkIl pI[aYn[lyKI vwloN pRYsw nUM idwqy ibafnF dy mfmly df sKq noits ilaf.AunHF ikhf ik sLRI iZwloN df ipCokV iksy qoN luikaf nhIN. AunHF sLRI lyKI vwloN ibafnbfjLI bMd krn dI sUrq ivc AunHF ivruwD hqk df kys dfier krn dI DmkI idwqI hY. sLRomxI kmytI mnfeygI ies sfl iqMn sLqfbdIaF cMzIgVH :- sLROmxI gurduafrf pRbMDk kmytI ny ies sfl iqMn sLqfbdIaF nUM pUrI sLrDf aqy sLfn nfl mnfAux df aYlfn kIqf hY. kmytI ny sLqfbdIaF dy sbMD ivc AulIky pRogrfm dOrfn nOjvfn pIVHI nUM afpxy ivrsy nfl joVn XuvkF nUM piqq hox qoN rokx aqy nsLy qoN dUr rihx dI pRyrnf dyx dy Xqn krn df PYslf ilaf hY. sLRomxI kmytI dI ieQy sb-afiPs ivKy aiDkfrIaF dI hoeI iek mIitMg ivc 18 apRYl nUM gurU aMgd dyv jI df pMj sO sflf pRkfsL Auqsv pihlI sqMbr nUM sLRI gurU gRMQ sfihb jI df cfr sO sflf pRkfsL idvs qy 21 qoN 26 qwk gurU goibMd isMG dy cfr sfihbjLfidaF df iqMn sO sflf sLhIdI idvs mnfAux df PYslf ilaf igaf. mIitMg dOrfn pRogrfm nUM aMiqm rUp idwqf igaf, ijnHF ivc gurU aMgd dyv jI dy pMj sO sflf pRkfsL Auqsv smyN 10 qoN 13 apRYl qwk iek Kflsf mfrc mwqy kI srF qy KzUr sfihb qy 14 qoN 16 apRYl qwk (dUsrf) krqfrpur sfihb(pfiksqfn) qoN KzUr sfihb qwk kIqf jfvygf. Kflsf mfrc dy KzUr sfihb puwjx qy 16 qoN 18 apRYl qwk Dfrimk dIvfn swjxgy. ies qoN ibnF iqMny sLqfbdIaF dy sbMD ivc pMjfb dy mflvf,mfJf qy duafbf ielfky ivc ivsLfl Kflsf mfrc kIqy jfxgy, ijnHF ivc 500-500 sfbq sUrq iswK nOjvfn motrsfieklF/skUtrF qy svfr ho ky ihwsf lYxgy. nvIN pIVHIN nUM afpxy ivrsy nfl joVn leI skUlF aqy kfljF ivc dsqfrbMdI qy Dfrimk BfsLx mukfbly krvfey jfxgy. hr ipMz ivc aMimRqDfrI isMGF dI iek kmytI gTn kIqI jfvygI, jo sLRI akfl qKq sfihb dI agvfeI ivc kvIsLrI aqy ZfzI drbfr krvfeygI. sLRI gurU gRMQ sfihb jI bfry iek jfxkfrI BrpUr pusqk ilKvf ky dunIaF dIaF pRmuwK BfsLfvF ivc anuvfd krvfeI jfvygI.cfr sfihbjLfidaF dy iqMn sO sflf sLhIdI idvs nUM ivsLv Br dy iswKF vwlON aMqrrfsLtrI iswK pihcfx idvs mnfieaf jfvygf. mIitMg ivc kmytI dy jnrl skwqr, suKdyv isMG BOr, mnjIq isMG klwkqf, virafm isMG, rUp isMG, zf[ rjvMq isMG(amrIkf), pwqrkfr krmjIq isMG qy amirMdr isMG cMzIgVH sLfml hoey. muV ieko mMc qy bYTy BwTl qy amirMdr cMzIgVH :- kFgrs pRDfn sonIaf gFDI dI 15 jnvrI nUM biTMzf PyrI aqy loksBf dIaF coxF dy mwdynjLr pMjfb pRdysL kFgrs pfrtI dy dovF DiVaF ny iewkTy ho ky ivcfr vtFdrf kIqf qy rl iml ky coxF lVn df PYslf kIqf hY. lgpg zyZ mhIny dI ksLmksL bfad muwK mMqrI kYptn amirMdr qy kYibnt mMqrI sLRI rfijMdr kOr BwTl kFgrs ivDfiekF dI pMjfb Bvn ivc swdI mIitMg ivc iek styj qy iewkTy bYTy. pRfpq jfxkfrI anusfr biTMzf rYlI qwk sLRImqI BwTl biTMzf ivc Tihrxgy qy AuQy rih ky rYlI dIaF iqafrIaF qy pRbMDF df jfiejLf lYxgy. ies rYlI ivc pMcfieqI sMsQfvF nUM vwD aiDkfr dyx df aYlfn kFgrs pRDfn sonIaf gFDI ny krnf hY. mfGI mOky 13,15 jnvrI nUM biTMzf aqy 17 nUM kUikaF dI Xfd ivc smfgmF vfsqy vI izAUtIaF lgfeIaF geIaF hn aqy ienHF smfgmF ivc dovF DiVaF dy afgU iewkTy hI ivcrngy. mIitMg qoN bfad muwK mMqrI kYptn amirMdr isMG ny pwqrkfrF nfl gwlbfq kridaF ikhf ik iml jul ky lok sBf dIaF coxF lVFgy aqy CyqI hI vjLfrq ivc vfDf kIqf jfvygf. AunHF ikhf ik vjLfrq dy afkfr nUM GtfAux bfry jdoN kfnUMn lfgU ho jfvygf qF kuJ mMqrI kwZxy pYxgy ienHF nUM kwZx df PYslf ienHF dI kfrgujLfrI qy inrBr krygf. kFgrs pRDfn sLRI aYc[aYs[ hMspfl jo mIitMg dI smfpqI mOky hI phuMcy sn ny ikhf ik pMjfb pRdysL kFgrs dy afgUaF nUM aijhy ibafn nhIN dyxy cfhIdy ijhVy hfeIkmFz vwloN idwqy idsLf inrdysLF dy iKlfP jFdy hox. AunHF ieh vI ikhf ik Cy mhIinaF bfad kuJ mMqrI htfAuxy pYxgy pr ikhVy mMqrIaF nUM htfieaf jfvy, ieh gwl af rhIaF lok sBf coxF ivc AunHF dI kfrgujLfrI qy inrBr krygI. AunHF ikhf ik sfry kFgrs afgUaF nUM igly isLkvy Bulf ky lok sBf coxF lVnIaF cfhIdIaF hn. pRfpq jfxkfrI anusfr sLRImqI BwTl ny ies mOky ikhf ik sfnMU pUrI iqafrI nfl rYlI krnI cfhIdI hY aqy iewkjuwt ho ky lok sBf coxF lVnIaF cfhIdIaF hn. Auh Blky cfr ijLilHaF dy ijLlHf pRIsdF dy cyarmYnF dI biTMzf ivc ho rhI mIitMg dI pRDfngI krngy. ies qoN ielfvf rYlI vfsqy biTMzf kFgrs nUM srgrm krngy. mIitMg ivc lgpg awDy ivDfiek qymMqrI hI phuMcy. rYlI nUM sPl bxfAux vfsqy sfry kFgrs pRDfnF, izptI kimsLnrF qy ivDfiekF dI iek hor mIitMg Blky swdI geI hY. ismrnjIq isMG mfn vwlo akflI dl bfdl nUM eykqf dI KulIH pysksL cMzIgVH:akflI dl (aMimRqsr) dy pRDfn qy mYNbr pfrlImYNt sLRI ismrnjIq isMG mfn ny awj afpxI pfrtI df lok sBf coxF dI iqafrI sLurU krn df ibgul vjf idwqf hY aqy AunfH Bfjpf df sfQ Cwzx qy akflI dl bfdl nUM eykqf leI KuwlI pysLksL vI kr idwqI hY. awj sLfm afpxy isafsI skwqr ieMdrpRIq isMG gogf dy gRih ivKy kfnPrMs nUM sMboDn kridaF mfn ny ikhf ik jy sfry akflI dl ieh ho ky iksy hor dI shfieqf ibnF cox lVnF qF Auh 11 sItF afpxy hI blbUqy afsfnI nfl ijwq skdy hn. AunFH ikhf ik Bfjpf ny ivDfn sBf coxF ‘c rfjsQfn qy idwlI ‘c sItF dy mfmly ‘c bfdl dl nUM ijs qrFH jLlIl kIqf,Aus qo sbk iswKxf cfhIdf hY. AunfH ikhf ik ies smyN akflI isafsq ‘c KVoq af cuwkI hY. AunFH ikhf ik bfdl pMQ ‘c sulfh nhI cfhuMdy aqy pMQ ivroDIaF nfl cwl rhy hn .Bfjpf nfl sFJ-iBaflI df pMjfb nUM koeI lfB nhI ho irhf qy Aultf pMQ kmjLor ho irhf hY. AunfH ikhf ik jQydfr tohVf ny Bfjpf bfry TIk hI ibafn idwqf hY. AunFH ikhf ik ies smyN afm iswK dIaF vI ieho BfvnfvF hn ik kFgrs df mukfblf akflI afpxy blbUqy iek ho ky krn. AunfH ikhf ik bfdl muKI akflI iDr hox kfrn eykqf leI pihl kr skdy hn pr Auh vI afpxy vwlo gMBIrqf nfl ies idsLf ‘c Xqn krngyy. AunFH iek suafl dy juafb ‘c dwisaf ik eykqf nf hoeI qF Auh afpxy hI blbUqy cfr lok sBf sItF aqy sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dIaF sfrIaf 170 sItF Aupr coV lVngy. AunFH ikhf ik ies smyN siQqI hY ik nIqIaF dy afDfr qy kFgrs Bfjpf qy bfdl dl ‘c koeI Prk nhI irhf.AuNnFH bfdl dl Aupr afnMdpur sfihb dy mqy smyq pMjfb dy hor sfry muwdy Cwz dyx df dosL vI lfieaf. AunFH dwisaf ik AunfH dI pfrtI sMgrUr ,biTMzf,ropV qy iPlor sItF Aupr cox lVngy. mfn ny pMQk eykqf dI jLordfr vkflq kridaf ikhf ik jy ieh nf hoeI qF ies df iswDf lfB kFgrs nUM hovygf. AunFH ikhf ik ies smyN pMjfb srkfr afpsI lVfeI kfrn Twp ho ky rih geI hY qy iksy df kMm nhI ho irhf aqy dUjy pfsy bfdl dl dI ivroDI iDr dI BUimkf inBfAux ‘c nfkfm irhf hY. AunFH ikhf ik ies smyN iswKf nfl ho rhy ivqkry AunfH dI pCfx nUM lwg rhy Kory kfrn vwzy Kqry hn ,ijnfH vwl iDafn dyx cfhIdf hY. bIbI BwTl dy Aup -muwK mMqrI bxn nfl kwlH dy bfgIaF ivc vI ho geI bgfvq nvIN idwlI: pMjfb pRdysL kFgrs hux qk muwK mMqrI KyqIbfVI amirMdr isMG aqy sUby dI KyqIbfVI mMqrI rfijMdr kor BwTl drimafn hI vMzI hoeI sI pr hux bIbI rfijMdr kor BwTl nUM Aup -muwK mMqrI bxfey jfx qo bfad kwlH qwk dy AunfH dy hmfieqIaF aqy ijnFH nUM bfgI ikhf jFdf sI ,ny hI bgfvq df JMzf cuwk idwqf hY. kfgrs pRDfn sonIaF gFDI vlo bIbI BwTl nUM Aup -muwK mMqrI nfmjLd kIqy jfx qo bfad BwTl hmfieqI ivDfiekF ivc vI bgfvq ho geI hY. kFgrsI gilafiraF ivc bIbI BwTl nUM muwK mMqrI bxfey jfx qo bfad ieh AumId pRgtfeI geI sI ik mfmlf smyN qo pihlf hox vflIaF lok sBf coxF qwk tl jfeygf pr swqf sMGrsL dI idwlI dy pMjfb Bvn ivc iek nvI sLurUafq ho geI hY. kwlH qwk muwK mMqrI dy ahudy dy dfavydfr ivco iek qyj pRkfs isMG nUM lY ky sInIar kYbint mMqrI hrnfm dfs johr ny bIbI BwTl dI styj qo Cfl mfr ky afpxf vwkrf hI ‘stfl lgf igaf hY. muwK mMqrI kYptn amirMdr isMG jo kwlH idwlI qo cMzIgVH gey sn aqy Blky AunFH df muV qo cMzIgVH qo idwlI afAux df pRogrfm hY ,ny afpxy ies Xfqrf dorfn ieh kih ky ik AunFH nUM afpxf mMqrI mMzl dl bdl ivroDI kfnUMn dy lfgU ho jfx kfrn bhuq jldI hI Cotf drfr pYxf hY, bfgI kYNp ivc hfrs tryNizg krvfAux ivc sPl ho gey hn. lok sBf dIaF coxF do ies sfl apRYl jF meI ivc ho jfx dIaF sMBfvnfvF hn. ies leI iek mhIny qo mMqrI df ahudf hfsl krn dI iewCf rwKx vfly ivDfiek mfXUs ho gey hn . Auh afpxy afp nUM Twigaf mihsUs kr rhy hn . AunFH nUM ieh gwl sfP njLr afAux lwg peI hY ik nf mfieaf imlygI nf rfm. pMjfb ivDfn sBf dIaF coxF ajy kfPI dUr hn pr jdo kdy vI itktF dI vMz bfry 10 jnpQ df kMipAUtr Kuwlygf,AunFH dy nF AuQy kflI sUcI ivc sfhmxy afAuxgy. pqf lwgf hY ik afAuNdy do iqMn mhIinaf ivc lok sBf coxF ho jfx dI sMBfvnf kfrn idwlI dMgl bfgI kYNp ivc sLurU ho igaf hY. BwTl kys qy hfeI kort vwlo stya dyx qo ienkfr cMzIgVH : pMjfb dI KyqIbfVI qy pyNzU ivkfs mMqrI sRImqI rfijMdr kor BwTl ivruwD iBRsLtfcfr kys ivwc adflq rfhI dosL afied hox nUM tflx leI pMjfb srkfr dI koisLs pMjfb qy hirafxf hfeI kort dy jsits afdrsL kumfr goiel dy PYsly nfl nfkfm ho geI. srkfr dI ies ptIsLn dI suxvfeI jsits goiel ny 19 jnvrI qy pf idwqI. sRImqI BwTl iKlfP dosL afied hox leI kys dI suxvfeI hyTlI adlfq ivwc Blky hoxI hY.sRImqI BwTl aqy rfj srkfr vwlo dfier arjLI qy suxvfeI kridaF sRI goiel ny ikhf ik kys dI aglI suxvfeI qy kys nfl jy jLrUrI dsqfvyjL clfn nfl nwQI krky pysL kIqy jfx. jsits goiel vwlo ies kys sbMDI jfrI noits srkfr vwlo aYzIsLnl jnrl asLok agrvfl ny svIkfr kIqy.ies kys dy isLkfieqkrqf blvMq isMG iZwlo vwlo noits AunFH dy vkIlF sI[pI[aYn lyKI qy aYs[aYs nrUlf ny pRfpq kIqf. srkfr vwlo dfier ptIsLn ivwc BwTl iBRsLtfcfr kys ivc dosL afied krn nUM tflx leI apIl kIqI sI. sRImqI BwTl qy 20 lwK rupey dy PMzf dI hyrfPyrI df kys drj kIqf igaf sI. sLRomxI kmytI coxF mulqvI hox dI sMBfvnf cMzIgVH: iswKf dI imMnI pfrlImYNt vjoN jfxI jFdI sRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dIaF 23 meI nUM qYa hoeIaF jnrl coxF dy mulqvI hox dI sMBfvnF hY.bysLk bfkfiedf kyNdrI gRih mMqrfly ny gurduafrf cox kimsLn nUM ieh coxF krfAux bfry hrI JMzI dy idwqI sI pr pfrlImYNt dIaF af rhI agyqIaF coxF kr ky gurduafrf cox kimsLn dUibDf ivc pY igaf hY. AuNj kimsLn apxIaF iqafrIaf mukMml krI bYTf hY. sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dIaF jnrl coxF df Kyqr pMjfb ,hirafxf,ihmfcl aqy cMzIgVH hY. kmytI dIaF ipClIaF afm coxF 13 akqUbr 1996 nUM hoeIaf sn. sihjDfrI iswKf dIaF votF dy mfmly nUM lY ky kfPI smF rwPV ipaf irhf. bysLk kyNdrI gRih mMqrfly ny sihjDfrI iswKf dIaF votF qF kwt idwqIaF pr ajy vI ieh mfmlf adflq ivc ipaf hY. ies kys nUM lY ky adflq ny coxF bfry koeI rok nhI lfeI pr kys dI aglI suxvfeI 20 jnvrI nUM hY aqy AunfH vwlo vot df hwk mMigaf jf irhf hY. ieMj hI iek hor kys ivc gurduafrf kimsLn ny adflq nUM ieh Brosf idwqf hoieaf hY ik kmytI dIaF afm coxF 23 meI nUM hI krvfeIaF jf rhIaf hn. bysLk pfrlImYNt dIaF coxF leI ajy koeI bkfiedf aYlfn qF nhI hoieaf hY pr ieh smiJaF jFdf hY ik meI ivc hI pfrlImYNt dIaF coxF af rhIaF hn . dysL dIaf muwK rfjsI pfrtIaF nuM afpxI srgrmIaF qyjL kr idwqIaF hn. ies siQqI ivc gurduafrf kimsLn leI awgy qurnf musLkl ho igaf hY. ienFH hlikaf df kihxf hY ik sLRomxI kmytI dIaF afm coxF leI mulfjLm aqy hor pRbMD krn leI sbMDq rfjF aqy kyNdr srkfr dI mdd dI jLrUrq hY. jykr pfrlImYNt dIaF coxF af geIaF qF lfjLmI qor qy gurduafrf kimsLn nUM afpxIaF votF df smF bdlxf peygf. ieh vI ikhf jf irhf hY ik gurduafrf kimsLn pfrlImYMNt dIaF coxF dI sUrq ivc kmytI dIaF coxF 23 meI qo pihlF vI krfAux nUM iqafr hY . ies nfl kimsLn Auwpr coxF ivc dyrI df dosL vI nhI lwgygf. gurduafrcox kimsLn ny votF dI suDfeI df kMm vI mukMml kr ilaf hY. ies muqfibk 2 jnvrI nUM votr sUcIaF aMiqm qor qy pRkfisLq ho geIaF hn. ienFH votr sUcIaF anusfr 53 lwK iswKf vwlo afpxI vot dy hwk df iesqymfl kIqf jfvygf. ieh pihlF mokf hY jdo sihjDfrI iswK afpxI vot dy hwk df iesqymfl nhI kr skxgy. sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI leI kul 170 mYMbr cuxy jfxgy. kmytI dy kuwl 120 hlky hn ienFH ivco 50 hlikaF ivc do mYNbr cuxy jfxgy. ienfH hlikaF ivco vI pMjfb kol 110 hirafxf kol 8 cMzIgVH kol iek aqy ihmfcl kol iek hlkf hY. pfrlImYNt dIaF cox srgrmIaF sLurU hox nfl sLRomxI kmytI dIaF coxF dI muwK iDr akflI dl ny vI ieh mMg sLurU kr idwqI hY ik kmytI dIaF afm coxF mulqvI kIqIaF jfx pr akflI dl (a) dy pRDfn ismrnjIq isMG mfn dI ieh mMg hY ik kmytI dIaF coxF jldI krvfeIaF jfx. AunFH df kihxf hY ik pihlF hI ieh cox bhuq pCV ky ho rhIaF hn. dUjy pfsy ies vyly sLRomxI kmytI qy kfbjL iDr akflI dl ies nUM pfrlImYNt dIaF coxF qo ipwCo krfAuxf cfhuMdf hYqF jo pfrlImYNt dIaF coxF qo ivhly ho ky iek pfsy sfrf iDafn idwqf jfvy . ieh vI pqf lwgf hY ik jykr pfrlImYNt dIaF coxF meI ivc nf afeIaF qF gurduafrf kimsLn 14 jF 15 aprYl nUM kmytI dIaF afm coxf leI imQy pRogrfm anusfr nfmjLdgIaF df kMm sLurU kr dyvygf.
kYptn ny ivsLv pMjfbI kfnPrMs ‘c isLrkq leI kyNdr qoN pRvfngI mMgI cMzIgVH:- pMjfb dy muwK mMqrI amirMdr isMG ny kyNdrI ivdysL mMqrfly vwloN lfhOr ivwc krvfeI jf rhI ivsLv pMjfbI kfnPrMs ivwc ihwsf lYx vfsqy pRvfngI mMgI hY. pRfpq jfxkfrI muqfbk vrlz pMjfbI kFgrs dy pRDfn PKr jLmfn ny ies kfnPrMs ivwc ihwsf lYx vfsqy muwK mMqrI kYptn amirMdr isMG nUM swdf pwqr Byijaf hY. ieh vI pwqf lwgf hY ik muwK mMqrI ny pRDfn mMqrI sLRI atl ibhfrI vfjpfeI nMU vI iek pwqr iliKaf hY. smiJaf jFdf hY ik AunHF ny pRDfn mMqrI df dovF dysLF ivcfly cMgy sbMD bxfAux leI kIqI pihl kdmI df suafgq kIqf hY. ies qoN ielfvf muwK mMqrI ny kuJ idn pihlF pfiksqfnI pMjfb dy muwK mMqrI pRvyjL ielfhI nUM POn qy gwlbfq krky pMjfb afAux df swdf idwqf sI. kfnPrMs 29 qoN 31 jnvrI qwk lfhOr ivc hovygI qy ies ivc lgpg 100 pMjfbI lyKkF nUM kfnPrMs ivc ihwsf lYx vfsqy swdf pwqr Byjy gey hn. klpnf cfvlf dy pqI smyq nON pRvfsI BfrqIaF df snmfn nvIN idwlI :- pRDfn mMqrI atl ibhfrI vfjpfeI ny awj nON pRvfsI BfrqIaF nUM ‘pRvfsI purskfrF’ nfl snmfnq kIqf. ienHF ivc mrhUm pulfV XfqrI klpnf cfvlf df nF vI sLfml sI, ijs dI qrPoN Ausdy pqI ny ieh purskfr pRfpq kIqf. klpnf cfvlf df pqI jy[sI[ hYrIsn jdoN afpxI pqnI dI qrPoN purskfr lYx igaf qF mOjUd drsLkF dIaF awKF klpnf cfvlf dI Xfd ivc nm ho geIaF. ies purskfr smfroh mOky 1500 lok hfjLr sn ijnHF ivwc vDyry pRvfsI BfrqI aqy BfrqI mUl dy ivdysLF ivc vsy lok sLfml sn. ieMdrf gFDI styzIam ivwc afpxI iksm df ieh dUjf pRvfsI BfrqI idvs smfroh sI. ijLkrXog hY ik klpnf cfvlf mUl rUp ivc krnfl ijLlHy nfl sbMDq sI aqy AusdI iek sfl pihlF amrIkf dy pulfV sLtl kolMbIaF dy hoey hfdsy ivc mOq ho geI sI. pRDfn mMqrI ny ijnHF hor pRvfsI BfrqIaF nUM purskfr idwqy AunHF ivc ijMbfbvy qoN guafnf Bfrq jgidn dI ko-afpRyitv irpbilk dypRDfn jsits aihmd mUsf iebrfhIm, amrIkf qoN dIpk sI[aYn[Emfn qoN sLRI iPtjL rmyzIEjL, sLFqnf izsUjf, kuvYq qoN zf[ mrjfm icsLqI, XU[ky qoN lfrz myGpd idmfeI, Emfn qoN sLRI sI[muhMmd alI aqy inAUjLIlYNz dy sfbkf ikRkyt iKzfrI glYn trnr dI pqnI mYzm suwKI trnr sLfml sn. ieh smfroh ivdysL mMqrfly aqy PYzrysLn afP ieMzIan cYNbr afP kfmrs aYNz ieMzstrI(iPwkI) vwloN krvfieaf igaf sI. pfiksqfn ivcly gurduafiraF dy alop hox df gMBIr noits nvIN idwlI :- sLRomxI akflI dl idwlI ny pfiksqfn ivcly gurduafiraF dy vwzI igxqI ivcw ‘aflop’ ho jfx df gMBIr noits lYNidaF pfiksqfn dI hkUmq nUM AuQoN dy iswK gurDfmF dy KuwlHy drsLn krvfAux dI iejfjq dyx dI mMg kIqI hY. awj ieQy pRYsw kfnPrMs dOrfn dl dy pRDfn prmjIq isMGsrnf ny pfiksqfn dy pRDfn mMqrI mIr jLPrAulwf Kfn jmflI aqy pwCmI pMjfb dy muwK mMqrI cODrI prvyjL ielfhI df iDafnies gwl vwl duafieaf ik sLRomxI gurduafrf kmytI dy irkfrz ivc pfiksqfn aMdr 175 gurduafry hn pr pfiksqfn gurduafrf pRbMDk kmytI vwloN CfpI iekbfl kysr dI ikqfb ivwc qsvIrF aqy ivsQfr sihq 134 gurduafry hI hn. ies leI bfkI dy 41 gurduafiraF dI hONd leI pfiksqfn gurduafrf pRbMDk kmytI dI shfieqf nfl ZuwkvyN kdm cuwkxy cfhIdy hn. pfiksqfn gurduafrf pRbMDk kmytI nUM mfnqf dyx dI gwl muV duhrfAuNidaF sLRI srnf ny ikhf ik pfiksqfn ivc jfx vfly jiQaF nUM kyvl 18 gurduafiraF ivwc jfx bfry hI msF iejfjq imldI hY. AunHF mMg kIqI ik pfiksqfn ivcly vwD qoN vwD gurduafiraF nUM vyKx dI afigaf idwqI jfvy. sLRI srnf ny ieh vI mMg kIqI ik pfiksqfn ivcly gurduafiraF dI hflq nUM vyKx leI AuGy iswKF df iewkI mYNbr vPd lY jfx dI afigaf idwqI jfvy, ijs df muwK mksd AuQoN dy gurduafiraF dI kfr syvf aqy rwK rKfE leI cuwky jf skx vfly ZukwvyN kdmF dI sMBfvnf bfry hovygf. ieh vPd idwlI gurduafrf pRbMDk kmytI dI Cwqr Cfieaf hyT iljfx df ivcfr hY ijs ivc ieiqhfskfr, isLlpkfr qy pwqrkfr sLfml hoxgy. sLRI srnf ny AuQoN dy keI gurduafiraF dy lfgy hoey kbijLaF nUM htfey jfx dI apIl kridaF nUM htfey jfx dI apIl kridaF gurU rfmd dfs jI dy jnm sQfn gurduafrf cUnf mMzI dI iemfrq dubfrf bxfAux qy jLor idwqf. AunHF ies iemfrq dI hflq Ksqf hox kfrn idwlI dIaF sMgqF vwloN muV AusfrI krn df pRx duhrfieaf. AunHF ikhf ik lfhOr ivc sLfhI ikly lfgy BfeI mnI isMG dI sLhfdq bfry bixaf gurduafrf hux vfprIaF dy kbjLy hyT hY, ijs nUM vfps iswK BfeIcfry nUM idwqf jfvy. AunHF ikhf ik ienHF gurDfmF dy drsLnF leI vfhgf srhwd qy 72 GMty df vIOjLf idwqf jfvy qF ik iswK sLrDflU sVk dy rsqy afpxy vfhnF rfhIN ieMnHy QoVHy smyN ivc vwD qoN vwD gurDfmF dy drsLn krky af skx. AunHF lfhOr ieslfmfbfd motrvy nUM nnkfxf sfihb qwk vDfAux dI vI mMg kIqI. pRYsw kfnPrMs ijs ivc idwlI gurduafrf pRbMDk kmytI dy pRDfn pRihlfd isMG cMzok, jnrl skwqr hrBjn isMG mTfVU, sInIar mIq pRDfn inrvYr isMG, sLRomxI akflI dl idwlI dy jnrl skwqr, pRo: hrmoihMdr isMG vI mOjUd sn. sLRI srnf ny nnkfxf sfihb ivKy hkUmq nUM iswKF nUM jLmIn alft krn leI vI bynqI kIqI qF ik AuQy aflIsLfn srfvF bxf ky AuQoN dy irhfiesL sMkt nUM dUr kIqf jf sky. sLRI srnf ny pfiksqfn dy ienHF donF afhlf nyqfvF nMU 18 apRYl 2004 nUM gurU aMgd dyv jI df 500 sflf pRkfsL Auqsv mnfAux leI iswK sLrDflUaF nUM krqfrpur sfihb dy KuwlHy drsLn krfAux dI vI mMg kIqI. sLRI srnf ny ies gwl ‘qy hYrfnI pRgt kIqI ik hux qwk pfiksqfn dy gurduafiraF dy drsLnF leI jo jQy jFdy rhy hn Auh 1948 ivwc nihrU ilafkq alI aYkt anusfr jf rhy hn, pr 3000 sLrDflUaF vfly ienHF jiQaF dI qfdfd Gt ky mihj 300 rih geI hY, jo ieMnHy viraF bfad afbfdI vwD jfx kfrn sgoN hor vDxI cfhIdI sI. sLRI srnf ny hfl hI ivwc ieslfmfbfd ivKy sfrk sMmyln dOrfn sInIar pwqrkfr jgjIq isMG drdI vwloN AuTfey pfiksqfn dy gurduafiraF sbMDI nukiqaF dI pRsMsf kIqI ijs ivc pfiksqfn dy sdr pRvyjL musLrwP ny dfavf kIqf hY ik jy ihMdusqfn srkfr ieh muwdf AuTfeygI qF Auh ienHF bfry jrUr ivcfr krngy. Gwt igxqI kimsLn dy cyarmYn vwloN pwg muwdy qy PrFs dy rfjdUq nfl mIitMg nvIN idwlI :- PrFs dy rfjdUq zomIink ijLrfrz ny pwg dy msly qy Brosf idvfieaf hY ik Auh PrFs srkfr nUM afpxIaF isPfrsLF Byjxgy qF ik kfnUMn ivc iswKF leI kuJ irafieqF idwqIaF jf skx. kOmI Gwt igxqI kimsLn dy cyarmYn qrlocn isMG ny kwlH dyr sLfm PrFsIsI rfjdUq nUM imlx qoN dwisaf ik 45 imMt dI gwlbfq dOrfn AunFH nUM sLRI zomIink ijLrfrz nUM pwg dI mhwqqf qoN jfxU krvfieaf qy ikhf ik koeI iswK ibnF pwg dy Poto nhIN iKcvf skdf. vrnxXog hY ik ipCly idnIN PrFs srkfr vwloN kfnUMn bxfieaf igaf hY ik PrFs ivc pfsport, irhfiesLI kfrz jF skUl dy dfKly leI ibnF pwg qoN Poto iKcfAuxI hovygI. ies msly nUM lY ky sfrI dunIaF dy iswK hlikaF ivwc b-vfl mwicaf hoieaf hY. sLRI qrlocn isMG ny dwisaf ik ik PrFs dy rfjdUq ny AunHF dI gwl bVy iDafn nfl suxn mgroN ikhf ik PrFs ivc pfs kIqy kfnUMn df mqlb sfry nfgirkF vfsqy iek smfn bxfAuxf hY BfvyN koeI ivakqI iksy vI dysL nfl sbMD rwKdf hovy. AuDr idwlI gurduafrf pRbMDk kmytI dy pRDfn pRihlfd isMG cMzok qy jnrl skwqr hrBjn isMG mTfrU sLRomxI akflI dl idwlI dy nyqfvF nfl iek vPd dI sLrl ivc mMglvfr 13 jnvrI nUM sLfm 4:30 vjy PrFs dy sPIr zOmIink ijLrfrz nUM pwg msly bfry imlxgy. ies dOrfn AunHF ny pfiksqfn dy rfsLtrpqI jnrl pRvyjL musLrwP vwloN pRYsw kfnPrMs dOrfn kIOqy Aus aYlfn df suafgq kIqf ijs ivc AunHF ikhf ik nnkfxf sfihb, pMjf sfihb qy hornF Dfrimk sQfnF dy drsLnF leI iswK XfqrUaF nUM iejfjq dyx aqy afvfjfeI nUM sihl bxfAux vfsqy Auh idwqy gey suJfvF qy ivcfr krngy. sLRI qrlocn isMG ny ikhf ik AunHF ny iek pwqr rfhIN Bfrq dy ivdysL mMqrI XsLvMq isnhf nUM bynqI kIqI ik Auh sLRomxI kmytI dy pRDfn gurcrn isMG tOhVf dI agvfeI hyT kuJ coxvyN iswKF df iek vPd pfiksqfn dy gurDfmF dy drsLnF leI Byjx qF ik pfiksqfn ivcly gurDfmF sbMDI smwisafvF nUM hwl kIqf jf sky. AunHF ikhf ik hux jdoN gwlbfq df islislf sLurU ho cuwkf hY qy suKfvF mfhOl bx irhf hY, iek iswK jwQf pfiksqfn Byjx dI iejfjq idwqI jfxI cfhIdI hY. AunHF Bfrq qy pfiksqfn ivwc dupfsIN msly sulJfAux leI gwlbfq dy bxy mfhOl vfsqy pRDfn mMqrI atl ibhfrI vfjpfeI dI pRsLMsf kIqI. bfdl,tOhVf, klkwqf qy vydFqI sxy 9 ivruwD iswK mirafdf BMg krn dI ptIsLn aMimRqsr :- iswK gurduafrf juzIsLIal kimsLn dI adflq ivc jsbIr isMG pwDrI sxy 5 ivakqIaF vwloN sLROmxI akflI dl dy pRDfn s[ pRkfsL isMG bfdl, sLROmxI kmytI dy pRDfn gurcrn isMG tOhVf, skwqr mnjIq isMG klwkqf, sLRI akfl qKq sfihb dy jQydfr joigMdr isMG vydFqI sLROmxI kmytI dy jnrl skwqr suKdyv isMG BOr, sLRI hirmMdr sfihb dy hYzw gRMQI igafnI pUrn isMG sLRI drbfr sfihb dy mYnyjr, gurduafrf duwK invfrn sfihb pitaflf dy mYnyjr, gurduafrf nfZf sfihb PiqhgVH sfihb dy ivruwD iswK mirafdf BMg krn dI ptIsLn dfier krky inaF mMigaf hY. ptIsLn ivc muwdeI iDr sLRI pwDrI, sLRI hrmndIp isMG, joigMdr isMG qy ivrsf isMG ny dosL lfey hn ik AunHF ny afpxy aiDkfrF dI durvrqoN kridaF iswK mirafdf BMg kIqI hY. 8 dsMbr nUM s[ bfdl df jnm idn iswK mirafdf qoN Ault iswK gurUaF dy qulnfqmk ZMg nfl mnfieaf igaf. ies nfl gurduafrf duwK invfrn sfihb pitaflf df afriQk nuksfn hoieaf jdoN ik iek adflq vwloN iBRsLtfcfr dy dosLF bfry s[ bfdl dI suxvfeI ho rhI sI. ieh vI dosL lfey gey hn ik ropV dI adflq ivc pysLI Auqy jfx qoN pihlF mYnyjr gurduafrf nfZf sfihb ny dUjy mudfilaF nfl slfh krky sLRomxI akflI dl dy vrkrF leI iksy kMplYks aqy sVkF Auqy muPq Bojn df pRbMD kIqf. ies ivc lgBg 2 lwK dy gurduafrf PMzF aqy sLRomxI kmytI PMzF aqy sLRomxI kmytI POzF df nuksfn hoieaf. suKbIr bfdl PrIdkot dy sLyr brfV nfl nhIN lVngy ? luiDafxf (qijMdr isMG):- sLRomxI akflI dl dy jnrl skwqr qy mYNbr rfj sBf suKbIr bfdl afAux vflIaF lok sBf coxF ivc luiDafxf qoN cox lVngy. ieh aYlfn hoxf lgBg pUrI qrHF qYa hY. ipCly idnIN iklf rfeypur hlkf dy iek ipMz GuMgrfxf ivc akflI dl dy nyqf qy kyNdrI vjLIr ny vrkrF nUM ioesLfrf kr idwqf sI ik sLRomxI akflI dl dy vwzy pirvfrF df koeIO afgU hI luiDafxf qoN cox lVygf ijs df iswDf iesLfrf suKbIr isMG bfdl vwl jFdf hY. jfxkfrI anusfr ies kfrj dI sLurUafq s[ suKbIr isMG bfdl pUry lfm lsLkr smyq iklHf rfeypur dy ksbf zyhloN qoN vwzI mIitMg krky krn jf rhy hn. ieh mIitMg 17 jnvrI nUM hovygI aqy iesy idn ieh kfPlf rfeykot qy iPr jgrfE qy afKr sLfmIN hlkf dfKf dy ieMcfrj s[ drsLn isMG isLvflk vwloN rwKy pfrtI dPqr AudGftn mOky BfrI iewkT qy mIitMg nUM sMboDn krygf. ies sfry dOry leI sLRomxI akflI dl dy vrkr qy nyqf isr qoN lY ky pYrF qwk jLor lgf rhy hn qF ik AunHF df afkf pUrI qrHF KusL ho jfvy. sUqrF ny ieh vI dwisaf ik luiDafxf lok sBf qoN pihlF sLrnjIq isMG iZwloN qy amrIk isMG aflIvfl, s[ mhysLieMdr isMG gryvfl, jgdIsL isMG grcf, jgjIq isMG GuMgrfxf dfavydfrI jqf rhyy hn. sUqrF ny ieh vI spwsLt kIqf ik sLROmxI akflI dl luiDafxf qoN ijwqx leI koeI vI PYslf kr skdf hY. jdoN ik Bfjpf dI awK luiDafxf lok sBf sIt qy kF vFg KVI hY. Auh vI iPlmI hIro qy luiDafxf ijLlHy dy jMm pl DrimMdr nUM cox mYdfn ivc ilafAux leI qwqpr hn. pr jQydfr gurcrn isMG tOhVf dy Aus ibafn nfl ik Bfjpf ijLafdf lflc nf kry qoN sLROmxI akflI dl dy vrkr qy ahudydfrF ny afpxI dfavydfrI hor vDf idwqI hY. hux isafsI mfhrF dI awK 17 jnvrI qy af itkI hY ik suKbIr isMG bfdl dI luiDafxf PyrI kI rMg ilafAuNdI hY. pr sUqrF ny vI spwsLt kIqf hY ik lokl akflI lIzrisLp iPlhfl sB kuJ dyK rhI hY. BwTl adflq ‘c pysL nf hoeI dosL 10 nUM afied hoxgy cMzIgVH: pMjfb dI KyqIbfVI mMqrI sRImqI rfijMdr kor BwTl awj lgfqfr dUjI vfr adflq ivc pysL nf hoey. AunfH dy vkIl vwlo mYzIkl srtIiPkyt pysL kIqy jfx kfrn adflq ny dosL afied krn leI aglI qrIk 10 jnvrI imwQI hY. sRImqI BwTl ivruwD iBRsLtfcfr dy kys dI suxvfeI awj XU[tI dy vDIk ijLlHf aqy sYsLnjL jwj afr[aYs vfsvfn dI adflq ‘c hoeI. bcfa pwK dy vkIl ny adflq nUM dwisaf ik sRImqI BwTl dI CfqI ivwc drd hY aqy AunfH df bwlz pRYsLr vI viDaf hoieaf hY ijs kfrn Auh awj adflq ivwc pysL hox dy smwrQ nhI hY. jwj afr[aYs[vfsvfn ny kys dI suxvfeI awgy pfAux qo pihlF ikhf hryk suxvfeI smyN hux aijhf hox lwg ipaf hY. Aus dy nfl hI ieh vI ikhf’ ieh qIjf mokf hY jdo Aus ny adflq ivwc inwjI qor qy pysL hox qo Cot dI mMg kIqI hY. ijLkrXog hY ik 18 dsMbr nUM pysLI smyN sRImqI BwTl nmUnIaf hox kfrn adflq ‘c pysL nhI hoeI sI. adflq ny sRImqI BwTl ivruwD dosL afied krn df PYslf kIqf hoieaf hY. Auh inwjI qor qy hfjLr nf hox kfrn ajy qwk aijhf nhI ho sikaf. sRImqI BwTl Auqy 1996 dorfn muwK mMqrI huMidaF muwK mMqrI rfhq PMz ivco vIh lwK rupey df gbn krn df dosL hY. AunFH Auqy dosL iBRsLtfcfr rokU aYkt dI Dfrf 409 dy aqy 13(1) bI qihq afied kIqy jfxgy. mnuwKI aiDkfr jQybMdI dy iek ahudydfr blvMq isMG iZlo dI isLkfieq qy pMjfb coksI ivBfg ny sRImqI BwTl ivrwuD 8 meI 2001 nUM iProjpur ivKy kys drj kIqf sI. biTMzf dI adflq ny ieh kys ieh kih ky vfps kr idwqf sI ik Gtnf df sQfn cMzIgVH hY aqy kys AuQo dI adflq ‘c pysL kIqf jfvy. kFgrs df pMjfb ivwc CyqI hI Bog pY jfvygf: tohVf KMnf:sLRomxI akflI dl aqy BfrqI jnqf pfrtI afgfmI lok sBf coxf pMjfb ivwc rwl ky lVngy aqy kFgrs pfrtI nUM krfrI hfr idwqI jfvygI. ieh dfavf awj ieQy gurU goibMd isMG Kflsf skUl ivKy iek smfgm AuprMq jQydfr gurcrn isMG tohVf pRDfn kmytI ny gwlbfq ivwc kIqf. jQydfr tohVf ny ikhf ik Bfjpf afgUaF df pMjfb ivc lok sBf dIaf 5 sItF qy dfavf krnf Tos gwl nhI hY pr ies sbMDI jo vI PYslf akflI dl dy pRDfn sRI pRkfs isMG bfdl krngy Auh sB nUM mnjUr hovygf. jQydfr tohVf ny ikhf ik Auh afpxy suJfa pfrtI dI isafsI mfmilaF bfry kmytI awgy jLrUr rwKxgy. iek ipwCo iek BrvyN iekwT nUM sMboDn kridaF AunfH ikhf ik pMjfb ivwc kFgrs srkfr afAux qo bfad vI ivkfs kfrj Twp pey hn ,byrujLgfrI vDI hY, iksfn krjLeI hoey hn ,snaqF bMd peIaf hn aqy hukmrfn pfrtI ivc pftoDfV peI hoeI hY. jQydfr tohVf ny ikhf ik ies vfr qF kFgrs pfrtI df rfj akflIaF df afpsI lVfeI dI Aupj hY aqy aglIaF coxF mgro ies pfrtI df pMjfb ivc Bog pY jfvygf. iswK kom ivwc vD rhy piqqpuxy qy icMqf pRgt krdy hoey jQydfr tohVf ny ikhf ik ies pRqI sucyq hox dI loV hY aqy bwicaf nUM vD qo vD Dfrimk iswiKaf dy ky afpxy ivrsy nfl joVn leI Xqn krny cfhIdy hn. AunFH ikhf ik hr iswK nUM ieh pRx krnf cfhuMdf hY ik Auh iek piqq iswK nUM afpxy ivrsy nfl joVygf aqy hr aMimRqDfrI iswK iek hor sfQI nUM aMimRqDfrI bxfvygf. bfdl ny PrnfzIjL nUM lok sBf coxF meI ‘c krfAux df suJfa idwqf jlMDr: rfjg dy knvInr jfrj PrnfzIjL ny sLRomxI akflI dl dy pRDfn aqy sfbkf muwK mMqrI pRkfs isMG bfdl nfl awj sLfmI tYlIOPon qy gwl krky afAuNdiaF lok sBf coxf dy sbMD ivc rfie mMgI . sRI bfdl ny jfrj PrnfzIjL nUM dws idwqf hY ik Auh kwl 8 jnvrI nUM nvIN idwlI ivc hox vflI rfjg dI mIitMg ivc sLfml nhI ho skxgy ikAuNik akflI dl vwlo sUby ivc srkfr ivruwD jbr ivroDI rYlIaf kIqIaF jf rhIaF hn. PrnfzIjL nfl hoeI gwlbfq dI pusLtI kridaF AunFH n ydwisaf ik AunFH ny afpxI pfrtI vlo PrnfzIjL nUM dws idqf hY ik lok sBf coxF apYRl ivc nf krvfeIaF jfx ikAuNik apYRl mhIny ivc pMjfb hirafxf aqy hornF rfjF ivc kxk dI vfZI cl rhI huMdI hY. sRI bfdl ny dwisaf ik PrnfzIjL ny ikhf hY ik Auh akflI dl dy ivcfrF nfl Kud vI sihmq hn aqy Auh rfjg dIaF BfeIvfl pfrtIaF nUM vI ies qo jfxU krvf dyxgy. afKrI PYslf rfjg dI muK pfrtI Bfjpf vwlo ilaf jfvygf. sfbkf muwK mMqrI ny ikhf ik cfr rfjF dIaF ivDfn sBf coxF ivc Bfjpf nUM imlI jLbrdsq ijwq nfl vrkrF ivc BfrI Auqsfh hY aqy AunfH nUM AumId hY ik lok sBf coxF meI ivc ho jfxgIaF. iek svfl dy jvfb ivc AunFH ikhf ik rfjg nfl AunFH dy koeI mqByd nhI hn aqy Auh afpxy pihly qYa ruJyivaf kfrn hI kwlH dI mIitMg ivc sLfml nhI ho rhy hn. sRI bfdl ny dwisaf ik AunFH PrnfzIjL nUM ikhf hY ik rfjg vwlo lok sBf coxF krvfAux dy sbMD ivc ijhVf vI PYslf ilaf jfvygf,Aus nfl akflI dl pUrI qrFH sihmq hovygf. ieh puwCy jfx qy ik kI pfrtI Bfjpf dy nfl iml ky hI cox mYdfn ivc AuqrygI. AunFH ikhf ik akflI dl qy Bfjpf dy afpsI irsLiqaF ivc koeI qxfa nhI hY aqy dovyN pfrtIaF iml ky coxF lVngIaF. AunFH ikhf ik aYs[jI [pI[sI dy pRDfn gurcrn isMG tohVf ny ijhVf ibafn Bfjpf dy sbMD idqf hY,Aus df glq mqlb nhI kwiZaf jfxf cfhIdf. akflI dl ny Bfjpf nUM ibnF sLrq smrQn idwqf hoieaf hY. AunFH dI pfrtI Bfjpf nUM Aus vyly smrQn idqf sI jdo koeI vI hor pfrtI Bfjpf nfl imlx leI iqafr nhI sI. sfbkf muwK mMqrI ny dwisaf ik pMjfb ivwc akflI dl aqy Bfjpf ivckfr sItF df qflmyl krn ivc koeI pRysLfnI nhI afvygI. dovF pfrtIaF dI mIitMg ivc ieh PYslf kr ilaf jfvygf. ijnFH sItF qy Bfjpf dI ijwq dI AumId hovygI,Auh sItF Aus nUM dy idwqIaf jfxgIaF. ijwq dy insLfny nUM iDafn ivc rwK ky hI aMqm PYslf kIq jfvygf. sRI bfdl nfl srkt hfAUs ivc akflI afgU gurcrn isMG cMnI ny hI mulfkfq krky AunFH nUM sLihr dI isafsI siQqI sbMDI jfxkfrI idqI. mY qF pihlF hI kihMdI sF ik rsIdF muwK mMqrI dPqr ‘c hI hn: BwTl cMzIgVH:- pMjfb dI Auwp muwK mMqrI bxn vflI sRImqI rfijMdr kor BwTl ny srkr vwlo idqI geI arjLI df KusLI nfl juafb idqf hY ijs’c srkfr ny ies Gotfly sMbMDI mfmly dI pYrvI ainsLicq smyN leI mulqvI krn dI bynqI kridaF ikhf hY ik Aus nUM kuJ aijhIaF rsIdF imlIaf hn , ijnFH df sbMD muwK mMqrI rfhq kosL rfsLI vMzx nfl iswDf sMbMD hY. ienFH ‘co kuJ rsIdF BwTl dy sLfsLnkfl nfl vI sMbMDq hn. afpxf juafb ‘c pMjfb srkfr dI sur imlfAux leI BwTl ny afpxy vkIl jLrIey ikhf ik jd ies mfmly dI jFc cl rhI hY qF Auh cMzIgVH dy iek rYst hfAUs ‘c jFc aiDkfrI roihq coDrI nUM imlI sI. ieh kfrvfeI 20 dsMbr 2001 nUM hoeI. sRI coDrI hI ies Gotfly dI jFc kr rhy sn . AunfH jFc aiDkfrI nUM kih idqf sI ik Aukq rfsLI df sfrf irkfrz muwK mMqrI dPqr ‘c mojUd hY. BwTl ny ikhf ik ies irkfrz nUM afDfr bxf ky hI sfbkf muwK mMqrI s[pRkfs isMG bfdl ny 17 jUn 1997 nUM ivDfn sBf nUM sUicq kIqf sI ik rfsLI vMzx’c koeI gVbVI nhI hoeI. AunfH ikhf ik Auh qF pihl hI rolf pf rhy sn ik rsIdF irkfrz ‘c hn. jykr hux rsIdF iml geIaF hn qF ies mfmly nfl zUMGf sMbMD rwKdIaF hn aqy ieh bhuq jLrUrI dsqfvyjL ies kiQq Gotfly dy mfmly nUM JUT sfbq krn leI kfPI hY. qlvMzI sfbo puls ny iek nojvfn ny gupq aMg nUM ibjlI df krMt lfieaf biTMzf: qlvMzI sfbo puls vlo iek nojvfn nUM srIrk qsIh dyx aqy Aus dy gupq aMg qy ibjlI df krMt lfAux df iek iBafnk mfmlf sfhmxy afieaf hY. puls ny ies mfmly ivc adflqI hukmF dI pRvfh nhI kIqI aqy nojvfn df mYzIkl krvfAux dI bjfey Aus nUM jylH ivc suwt idwqf. srkfrI zfktr ny nojvfn nUM qsIhy idqy jfx dI pusLtI kIqI hY aqy nojvfn dy pirvfrk mYNbrF ny mnuwKI aiDkfr kimsLn borz kol ies bfry isLkfieq kIqI hY. Qfxf qlvMzI sfbo dI puls ny nvyN sfl dy pihly idn hI pRYsw not jfrI krky dfavf kIqf sI ik Aus ny gurpRIq isMG puwqr jgivMdr isMG vfsI imwTU QoVf nUM aPIm dI smwgilMg krdy hoey iek iklo aPIm smyq igRPqfr kIqf hY. Qfxf muKI qlvMzI sfbo divMdr awqrI ny ikhf sI ik Aukq dovy nojvfn pysLfvr aprfDI hn qlvMzI sfbo dI puls ny ies sbMDI 1 jnvrI nUM kys drj krky dovF nUM igRPqfr kIqf sI. qlvMzI sfbo puls ny 2 jnvrI nUM adflq ivc pysL krky do idn df puls irmFz lY ilaf sI. awj hspqfl ivc gMBIr rUp ivc jLKmI gurpRIq ny dwisaf ik Auh aqy Aus df dosq mnpRIq isMG biTMzf dy imlk plFt kol cfh pI rhy sn ik aYs[aYc[E qlvMzI sfbo divMdr awqrI aqy cfr puls mulfjLm jo sfdy kwpiVaf ivc sn AunfH nUM jLbrI cuwk ky qlvMzI sfbo vwl lY gey. gurpRIq ny ikhf ik puls vwlo bxfey JUTy Gtnf cwkr qy AunfH nUM iljfieaf igaf aqy AunfH dI PotogRfPI kIqI geI. aPIm brfmd df JUTf muwkdmf bxfieaf igaf hY. gurpRIq ny ikhf ik adflq qo do idn dy puls irmFz dorfn divMdr awqrI ny Aus aqy Aus dy dosq nUM aQfh srIrk qsIh idqy. pfxI dI bfltI Br ky AunFH dohF dy isr Aus ivc vfr vfr zuboey gey. gurpRIq ny ikhf ik qlvMzI sfbo Qfxy ivc qsIhy dyx ipwCy biTMzf dy sI[afeI[ey stfP ivKy iljf ky AunFH dy gupq aMgf nUM ibjlI df krMt lfieaf igaf. gurpIRq ny ikhf ik puls irmFz Kqm hox qy Qfxf muKI ny myrI hflq ivgVdI dyK ky qlvMzI sfbo dy iek zfktr qo ‘JUTf mYzIkl iPtnYs ‘srtIiPkyt bxvf ky adflq ivc pysL kr idwqf. gurpRIq dy vkIl ny adflq ivc arjLI dfier kIqI ik gurpRIq nUM puls irmFz dorfn BfrI qhIsy idwqy gey hn,ies leI biTMzf dy srkfrI hspqfl qo muV mYzIkl krvfieaf jfvy. aMdrUnI jmhUrIaq qo ivhUxIaF rfjsI pfrtIaF BfrqI cox kimsLn kol hr rfjsI pfrtI ieh ivKfvf krdI hY ik Aus dI hr ipMz/sLihr blfk ijLly aqy sUbfeI pwDr qy iekfeI sQfpq hY. hr iekfeI dy ahudydfr dI cox AuQo dy zYlIgytF dI iewCf anusfr huMdI hY. arQfq rfjsI pfrtI ZFcf hyTf qo Aupr qwk sQfpq hoieaf hY. pr rfjsI pfrtIaf dI ieh kfgjLI idwK hkIkq nfl myl nhI kfdI sgo ieh ivKfvf isrP cox kimsLn kol juafbdyh hox leI KfnfpUrqI vjoN kIqf jFdf hY. pMjfb ivclIaF rfjsI pfrtIaF df ijLkr krIey qF qkrIbn hr pfrtI Aupr kuJ igxvy cuxvy ivakqIaF dI ajfrydfrI vrgI jkV bxI hoeI hY. rfjsI pfrtIaF dy ienHf ajfrydfrnumf ivakqIaf nUM hI ‘pfrtI hfeI kmFz df nfm idwqf jFdf hY. rfjsI pfrtIaF dI cox ivKfvy mfqr BfvyN hyTF qo Auprly ZFcy qwk huMdI hY pr asl ivc ienFH pfrtIaF df ZFcf pfrtI hfeI kmFz vwlo Kud Aupr qo hyTf qwk Ausfiraf jFdf hY. iehI kfrn hY ik ienFH rfjsI pfrtIaf dI tyk pfrtI nIqIaF Aupr hox dI bjfey ivsLys ivakqIaF Aupr hY. sfrIaF rfjsI pfrtIaF afpxIaF jQybMdk coxf leI hyTly pwDr qy mYNbrisLp BrqI krdIaf hn. vrkr mYNbrisLp leI prcIaf ktf ky mYNbr vjo pfrtI ivc BrqI huMdy hn . pr pfrtI ahudydfr dI cox BrqI hoey mYNbrF dy mq anusfr hox dI bjfey ‘pfrtI hfeIkmFz’ vwloN jfrI hoey ivpH anusfr huMdI hY. ijvyN ik akflI dl(bfdl) vfly jo mrjLI mYNbrisLp BrqI brI jfx pr pfrtI pRDfn qF pRkfsL isMG bfdl hI rihxgy. pfrtI dI kfrjkfrnI aqy ijLlHf pRDfn sLRI bfdl dI mrjLI anusfr bxny hn. ies qoN awgy srklF dy pRDfn sLRI bfdl dI mrjLI anusfr bxny hn. ies qoN awgy srklF dy pRDfn ijLlHf pRDfnF dI mrjLI anusfr bxdy hn. ahudydfrF dI cox smyN ieqnI klf jrUr vrqfeI jFdI hY ik jdoN akflI dl dI koeI jQybMdk cox hovy qF ‘pfrtI hfeIkmFz’ dI iewCf anusfr ahudydfr df nF qjvIjL kr idwqf jFdf hY. ies AuprMq imwQI Xojnf anusfr Jwt pwt ‘boly so inhfl’ dy jYkfry AucwI sur ivc guMjvf ky AusdI qfied kr idwqI jFdI hY. QoVHI bhuqI ikMqU krn vfly nUM pfrtI ivcoN Kfrj krn df zrfvf dy ky cuwp krvf idwqf jFdf hY. akflI dl(aMiMmRqsr) aqy akflI dl (rvIieMdr) dy mYNbr vI ijMny mrjLI bxI jfx pr ienFH dy pRDfn kmvfr ismrnjIq isMG mfn aqy rvIieMdr isMG hI rihxgy. srb ihMd akflI dl dy pRDfn jQydfr gurcrn isMG tohVf sn pr tohVf dy bfdl dl ivc sLfml ho jfx AuprMq AunFH dI pfrtI dI Kyz smfpq ho geI . lok BlfeI pfrtI dy muKI blvMq isMG rfmUvflIaF hornf rfjsI pfrtIaF dI hoNd bfry qF aflocnf bfKUbI nfl krdy hn pr AunfH vwlo vI afpxI df jQybMdk ZFcf Kud qk hI sImq hY. komI pwDr qy jmhUrIaq df dm Brn vflI kuwl ihMd kFgrs pfrtI dI hoNd gFDI pirvfr dI agvfeI qo bgYr swKxI mMnI jFdI hY. ies pfrtI df pMjfb leI sUbfeI pRDfn vI AuhI bx skdf hY ijs dI gfDI pirvfr nfl nyVHqf hovy. pMjfb dy kFgrsI vrkrF dy idlF qo dUr rihx vflf ivakqI vI pMjfb pRdys kFgrs df pRDfn bx skdf hY. kFgrs df qF siBafcfr ieho hY ik pMjfb pRdys kFgrs kmytI dy ahudydfr hfeI kmFz vwlo Tos jFdy hn aqy AunFH nUM anusLfsLn dy zMzy nfl kFgrsI vrkrF pfsoN mfnqf idvfeI jFdI hY. awj kwlH pMjfb ivc kFgrs dI srkfr hY ijs dy muwK mMqrI kYptn amirMdr isMG hn . 117 mYNbrI ivDfn sBf dy 62 ivDfiek kFgrs pfrtI dI itkt qy cox ijwqy sn. ienfH ivco 32 ivDfiek kYptn amirMdr isMG nUM muwK mMqrI nhI rwKxf cfhuMdy. akflI Bfjpf gwTjoV dy 48 ivDfiek qF pihlF hI ivroDI iDr ivc bYTy hn. dyKo kfgrs hfeI kmFz dy anusLfsLnI zrfvy df kmfl jykr bfgI kFgrsI ivDfiekF df gruwp kYptn nUM muwK mMqrI dy ahudy qo ivDfnk qfkq duafrf htfAux leI srgrm hovygf qF kFgrs hfeI kmFz dI anusLfsnI ivvsQf kfbU kr lvygI. iek vfrI Qf kr vI ilaf hY iksy iewkly -iekihry bfgI kFgrsI ivDfiek nUM qF muwK mMqrI afpxI ‘lfzlI Poj ivjIlYNs dIaF syvfvF lY ky hI cuwp krvfAux dI qfkq rwKdy hn. kI kFgrs ivc rqf ijMnI vI jmhUrIaq bcI hY. pfrtI hfeI kmFz dI imhr sdkf bxy muwK mMqrI df jmhUrIaq ivc ivsLvfs AuprlIaF vrgf hoxf vI suBfvk hY. ipCly sfl ijLlf pRIsdF dy cuxy mYNbrF ny cyarmYNnF dI cox krnI sI. kuJ ijLilHaf ivc ijLlHf pRIsdF dy do iqhfeI mYNbr afpxI rfie anusfr cyarmYn cuxn leI afpxy psMd dy nfvF Aupr afm sihmqI bxfeI bYTy sn.pr cox qo pihlF moky qy ‘pfrtI vwlo ieh afdysL imly ik ijLlHf pRIsd mYNbr Kud cyarmYnf dI cox nf krn . muwK mMqrI ijs ijLlHf pRIsLd mYNbr df nfm ilPfPy ivc Byjxgy AuhI ijLlf pRIsd df cyarmYn hovygf. ies pRqI sihmq nf hox vfly ijLlHf pRIsLd mYNbrF nUM pfrtI dI anusLfsnI kfrvfeI df sfhmxf qF krnf pvygf hI aqy ies dy nfl AunFH dI srkfry -drbfry vI koeI suxvfeI nhI hovygI. Aus hflq ivwc swqf qfkq nfl lYs pfrtI dy hukmF dI AulMGxf krn df jKm koieI vI ijLlf pRIsd mYNbrF dIaF idlI BfvnfvF dy Ault ijLlf pRIsdF dy cyarmYnF dI cox Kud kIqI. kI ies cox aml nUM jmhUrI pRIikiraf ikhf jf skdf hY. rfjsI pfrtIaF dI ajfrydfrI ny ivDfn sBfvF aqy ijLlHf pRIsdF ivc jmhUrIaq kI rihx dyxI sI sgo ies nUM Dfrimk sMsQfvF ivco vI Kqm krky rwK idwqf hY. iswKf dI pfrlImYNt aYs[jI[pI[sI dy pRDfn dI cox ies dy mYNbr vwlo nhI huMdI sgo ies dy pRDfn dI cox vI aYs[jI[pI[sI Aupr kfbjL pfrtI dy pRDfn vwlo ilPfPf ivDI rfhIN kIqI jFdI hY.lok dIaF pfrtIaF aKvfAux vflIaF sI[pI[aYm,sI[pI[afeI aqy bspf afid dy jQybMdk ZFcy ivc vI lokqMqr ikDry shI slfmq njLr nhI af irhf. pMjfb ivc sI[pI[aYm dy bhuigxqI smrQkF vwlo hiriksLn isMG surjIq dI agvfeI hyTo inkl ky pfslf gruwp dy nF hyT iewkly hoxf pfrtI ivcly kmjLor lokqMqr nUM jLfhr krdf hY. rffjsI pfrtIaF lokqMqr bhfl krvfAux leI BfrqI hox kimsLn dy aiDkfrF df hor ivsQfr hoxf cfhIdf hY. rfjsI pfrtIaF ivc ajLfrydfrI vrgy ruJfn nUM Twlx leI cox kimsLn nUM brIkIaF qwk vI jfxf pY skdf hY. rfjsI pfrtIaF dy jQybMdk ZFcy dI cox irport kfgjLI PfeIlF dy rUp ivc vI cox kimsLn kol phuMcxI kfPI nhI sgo rfjsI pfrtIaF aMdrly smuwcy cox aml qy cox kimsn dy abjLrvrF di ingrfnI hoxI cfhIdI hY. cox kimsLn nUM rfjsI pfrtIaF ivc anusLfsn aqy lokqMqr dfsMquln kfiem rwKx leI ivsLysL idsLf inrdysL jfrI krny pYxgy qF ik iksy vI rfjsI pfrtI ivc anusLfsLn Aus hwd qwk afpxf kMm kry ijs hwd qwk pfrtI aMdrly lokqMqr nUM koeI Tys nf phuMcy . anusLfsLn dy dbfa hyT ,swqf qfkq dI durvrqo aqy Dn sLkqI dI vrqo krky lokqMqr dfGfx krn vflIaF rfjsI pfrtIaF leI cox kimsLn kol koeI QF nhI hoxI cfhIdI. rfjsI pfrtIaF di aMdrUnI jmhUrIaq nUM kfiem krkyy hI dysL ivcly lokqMqr nUM surwiKaq rwiKaf jf skdf hY. sfry akflI dl lok sBf coxF iewkTy ho ky lVn : mfn cMzIgVH :- sLRomxI akflI dl (a) dy pRDfn ismnrjIq isMG mfn ny sfry akflI dlF nUM lok sBf coxF iek hI plytPfrm qy iewkTy ho ky lVn df swdf idwqf hY. AunHF dfavf kIqf ik akflI dl rl ky pMjfb dIaF 13 sItF ivcoN 11 sItF ijwq skdy hn. awj iewQy pRYsw kfnPrMs nUM sMboDn kridaF sLRI mfn ny ikhf ik pMjfb dIaF huisLafrpur aqy gurdfspur dIaF sItF akflI dl leI ijwqxIaF musLkl hn ienHF qoN ielfvf bfkI dIaF sItF ijwqIaF jf skdIaF hn. iek suafl dy juafb ivc sLRI mfn ny ikhf ik sfry akflI dlF nUM iewkTy krn df kMm muwK akflI dl dy afgUaF nUM krnf cfhIdf hY. AunHF ikhf ik AunHF df dl qF Gwt igxqI ivc hY. ies leI iewkTy krn df kMm Auh nhIN kr skdy. akflI nyqf ny ikhf ik akflI dl dI Puwt df lfB kFgrs pfrtI nUM hI jfvygf. AunHF ieh vI afiKaf ik akflI dl nUM iewkTy krn leI ieh sLurUafq hY aqy ies mMqv leI dUjy akflI afgUaF nfl mulfkfq vI kIqIaF jfxgIaF. pfrtI dy pRogrfm bfry puwCy jfxy qy sLRI mfn ny ikhf ik jykr akflI dlF df afpsI eykf nf hoieaf qF akflI dl(a) pfrlImYNt dIaF cfr sItF leI cox lVygf. ienHF sItF ivc ropV, iPlOr, sMgrUr aqy biTMzf sLfml hn. ienHF ivcoN iqMn sItF qF rfKvyN Kyqr dIaF hn. sLRI mfn ny ikhf ik ieh sfry hlky sMgrUr dy nfl lgdy hn aqy pfrtI ny ienHF KyqrF ivc afpxI QF bxfeI hY. sLROmxI gurduafrf pRbMDk kmytI dIaF coxF df ijLkr krdy hoey AunHF ikhf ik AunHF dI pfrtI sfrIaF 170 sItF qy cox lVygI. ies cox leI pfrtI iksy hor pfrtI nfl smJOqf nhIN krygI. sLRI mfn ny ikhf ik jykr akflI dl ny iksy hor pfrtI nUM sItF dyxIaF vI hn qF pihlF akflI dl iewkTy kIqy jfx aqy iPr sItF CwzIaF jfx. AunHF ikhf ik akflI dl df pRDfn pRkfsL isMG bfdl Bfjpf bfry gwl suxn leI vI iqafr nhIN hY. sLRI bfdl ny ies bfry jQydfr gurcrn isMG tOhVf dI gwl vI nhIN suxI. akflI dl afnMdpur sfihb dy mqy smyq sfry purfxy muwidaF nUM Cwz cuwkf hY. kyNdr ivc vjLfrq smyq sfry aihm ahuidaF ivcoN iek vI iswKF kol nhIN hY. AunHF ikhf ik iek pfsy sLRI bfdl jbr ivroDI lihr clf rhy hn pr dUjy pfsy potf kfnUMn bxfAux vflI Bfjpf dI hmfieq kr rhy hn. PrFs ivc iswKF dy nfl ho rhy ivqkry df kyNdr ny koeIO noits nhIN ilaf. akflI nyqf ny bIbI rfijMdr kOr BwTl nUM izptI muwK mMqrI bxfAux df vI ivroD kIqf. AunHF ikhf ik sLRI bfdl bIbI BwTl dy mfmly qy cwup hY. sLRI mfn ny afiKaf ik pMjfb dy pfxIaF bfry suprIm kort df dKl TIk nhIN hY. AunHF ikhf keI mfmilaf bfry kFgrs aqy Bfjpf df stYNz iek hI hY. amrIkI gurduafiraF bfry DVybMdk lVfeI nvyN dOr ‘c dfKl sfnPrFissko (amrIkf):- iswK XUQ afP amrIkf dy do srgrm afgUaF jsjIq isMG aqy jY isMG POjLI dI irhfeI dy nfl ijQy iek pfsy iswK hlikaF ivc KusLI qy qswlI df pRgtfvf kIqf jf irhf hY, AuQy nfl hI amrIkI surwiKaf eyjMsIaF dI kfrgujLfrI aqy BrosyXogqf Auqy vI gMBIr pRsLn icMnH lwg igaf hY. surwiKaf eyjMsIaF vwloN pRfpygMzf dI sLkl ivwc bVy DUm DVwky nfl kIqy ies kys dy pRcfr df idlcsp pihlU ieh sI ik kys dI suxvfeI dOrfn ienHF dohF afgUaF dy ivruwD lfey gey dosL iek iek krky Kurdy gey aqy afpxy afp nUM nmosLI qoN bcfAuxleI srkfrI vkIl itwm vwloN adflqI kfrvfeI mukwx qoN iek idn pihlF Kud hI jLmfnq dI hfmI Br idwqI geI . ieQy ieh cyqy krfieaf jFdf hY ik sLRI jsjIq isMG ‘sYPrn aYkspRYs trikMg kMpnI’ dy mflkF ivcoN iek hn ijnHF Auqy akqUbr mhIny dy dUjy hPqy amrIkf dI pulIs qy Aus dIaF sihXogIOaF eyjMsIaF ny bVy XojnfbwD ZMg nfl Cfpf mfr ky jsjIq isMG ny AunHF dy sihXogI jY isMG POjLI nUM ieMmIgrysLn inXmF dI AulMGxf, nsLIly pdfrQF df DMdf krn aqy nklI vIzIE sI[zIjL[ dI ivkrI df dosL lf ky igRPqfr kr ilaf sI. sLRI jsjIq isMG dI igRPqfrI dy qurMq ipwCoN AunHF dy iek ivroDI gruwp ny iswK BfeIcfry ivwc jmI sfK qy AunHF dI lokipRXqf nUM Kqm krn leI iswDy qy aiswDy rUp ivc AunHF dy ivruwD DUMaFDfr pRcfr kIqf aqy aPvfhF df bfjLfr grm kr idwqf. sUqrF dy muqfbk ies sfry mfmly dI asl jVH bya-eyrIaf dy AuGy PRImyNt gurduafry df pRbMD hY jo lMmy smyN qoN jsjIq isMG dy gruwp dy hwQF ivc cilaf af irhf hY aqy ijs nUM bkfiedf iswK mirafdf nfl clfieaf jf irhf hY. gurduafrf kmytI dI cox df kys ies smyN adflq ivc ltkdf hox kfrn ivroDI iDr swqfDfrI iDr nUM Dfrimk qy rfjsI qOr qy iswK BfeIcfry qoN alwg Qlwg krn df koeI vI mOkf hwQoN nhIN jfx idMdI. ivroDI iDr vwloN kIqf qfjLf pRfpygMzf vI iesy gurduafrf rfjnIqI Auqy kfbjL hox df iek ihwsf ikhf jf skdf hY. iesy dOrfn amrIkf dy bya-eyrIaf ivwc aMgryjLI df iek muPq vMizaf jFdf aqy bhuq QoVHI igxqI ivc Cpdf aKbfr vI crcf df ivsLf bixaf hoieaf hY ijs ny pulIs vwloN muhweIaf krvfeI leI jfxkfrI Auqy afDfrq iek aijhI iekpfsV irport CfpI ijs nUM gMBIr iswK hlky XojnfbwD sfijsL krfr dy hn. sLRI jsjIq isMG aqy sLRI jY isMG POjLI dI igRPqfrI ny iswKF dy vwK vwK DiVaF dy ivcfrDfrk mwqBydF qy afpxy afp nMU iek dUjy qoN vwD iswKF df rKvflf iswD krn leI virHaF qoN cwldI af rhI iKwcoqfx nUM iswKr Aupr ilaFdf hY. gMBIr qy BrosyXog iswK hlikaF muqfbk amrIkn gurduafrf pRbMDk kmytI dI sQfpnf qy ies dy pRcfr ivc sLRI jsjIq isMG df mohrI rol qy iswK jgq dy AuGy rfjsIqy Dfrimk afgUaF qy ivdvfnF nUM PRImoNt gurduafry ivc styj muhweIaf krfAux ivc AunFH dy gruwp df vwzf rol igixaf jFdf hY. jsjIOq isMG akfl qKq dy sfbkf jQydfr BfeI rxjIq isMG dy vI bhuq njLdIkI sfQI smJy jFdy hn. PRImyNt gurduafry dI cox ijwqx leI jLor ajLmfeI ‘c ivroDI iDr nUM ajy adflqI PYsly dI AuzIk krnI pvygI pr jsjIq isMG dy nyk cfl clx aqy BfeIcfry dy sFJy kMmF qoN ielfvf keI lokF dy inwjI kMmF ‘c mdd krn sbMDI adflq ‘c pysL krn leI vkIl dy nF Byjy sYNkVy lokF dy hlPIaf ibafnF qoN qF ieho pRBfv bxdf hY ik iswK XUQ afP amrIkf dy afDfr nUM iswKF ivcoN Kqm krnf eynf afsfn nhIN. mukwdmy ‘c PsfAux vflIaF srkfrI eyjMsIaF qy AunFH dy muKbr BfvyN afriQk qy vpfrk qOr qy sYPrn aYkspRYs nUM nuksfn pucfAux ivc hfl dI GVI kfmXfb huMdy jfpdy hn pr Auh ies df rfjsI lfhf sLfied hI lY skx ikAuNik jsjIq isMG dI qfkq PRImYNt gurduafry Auqy kbjLy dI vjHf kfrn nhIN sgoN Auhdy jmhUrI ZMg nfl ivcrn, iswKF dy rfjsI mfmilaF nMU aMgryjLI ivc pysL krn dy smrwQ ho skx krky hY aqy ieh sfrf kuJ krky vI iksy vI ahudy dI lflsf nf rwKx krky hY. Ausdy iemIgrysLn sbMDI kys dI qfrIK 16 jnvrI hY. iswK hlikaF ivc ieh svfl kIqf jf irhf hY ik kI ieh kys jsjIq isMG nUM bdnfm krn leI kuJ qfkqF ny prdy dy ipwCy rih ky qF nhIN pvfieaf qF jo Aus nUM grIn kfrz nf iml sky. pMjfb dy nvyN rfj pRbMD leI BwTl vlo sonIaF nfl ivcfrF cMzIgVH: pMjfb kFgrs dy bfgI DVy dI nyqf aqy kYbint mMqrI bIbI rfijMdr kor BwTl vlo awj idwlI ivwc pfrtI hfeI kmFz nfl bdlIaF hoeIaF pRsiQqIaF ivwc pMjfb dy rfj pRbMD nUM nvF rup dyx leI ivcfr vtFdrf kIqf igaf. AunfH dy keI sfQIaf ny vI ajy idwlI ivwc hI zyry lfey hoey hn . kFgrs pfrtI dy njLdIkI sUqrF df kihxf hY ik bysLk pfrtI hfeI kmFz ny bIbI BwTl nUM izptI muwK mMqrI bnfAux df aYlfn kr idwqf hY aqy sfiraf nUM lok sBf coxF ivwc kFgrs pfrtI nUM ijqfAux leI rlky qurn df hukm idwqf hY pr ajy vI bhuq sfry mfmly hwl krn vfly hn. ienFH mfmilaf dy inptfry keI kFgrs pfrtI dI lIzrisLp ny muwK mMqrI kYptn amirMdr isMG nUM Brosy ivc lY ky hI koeI aMiqm PYslf krnf hY. muwK mMqrI pihlF hI afK cuwky hn ik Auh 10 jnvrI nuM idwlI jf rhy hn ik Auh 10 jnvrI nUM idwlI jf rhy hn. muwK mMqrI ienFH sfry mfmilaf bfry pfrtI dy sInIar afgUaF nfl gwlbfq krngy. jfxkfr hlikaf df kihxf hY ik awj bIbI BwTl ny pMjfb kFgrs dy sMkt dy hwl leI bxfeI kmytI dy mYNbrF ivco zf[mnmohn isMG aqy pRxb muKrjLI nfl mIitMg kIqI. pqf lwgf hY ik bIbI BwTl vwlo vjLfrq ivc vfDy bfry pfrtI dy kyNdrI afgUaF nUM afpxI rfie idwqI geI hY. ikhf jf irhf hY ik mrhUm muwK mMqrI byaMq isMG dI lVkI gurkMvl kor nUM vjLfrq ivwc QF duafAux leI vI bfgI DVf jLr lf irhf hY. ieMj hI byaMq isMG dy puwqr gurkIrq isMG nUM pMjfb XUvf kFgrs df pRDfn bnfAux dIaF koisLsf vI ho rhIaF hn. ienFH sfry mfmilaF qo Auwpr bIbI BwTl ny pfrtI hfeI kmFz nUM afK idwqf hY ik kyvl izptI muwK mMqrI df ahudf lYx df AunFH df koeI ierfdf nhI hY. ies leI mMqrI mMzl nUM nvF rUp dyx moky qfkqF dI vMz vI nvyN isry qy hoxI cfhIdI hY. ieQo qwk ik kFgrs pfrtI dy sfry ivDfiekF nUM pihlF cyarmYn inXukq krn leI afiKaf jf irhf hY aqy iPr jykr koeI borz jF kfrporysLn bc jfvy qF iksy gYr ivDfiek nUM Aus df cyarmYn lfieaf jf skdf hY. ies nfl keI kfrporysLnF dy gYr ivDfiekF dI CuwtI ho skdI hY. pfrtI sUqrF anusfr pMjfb srkfr nfl juVy mfmilaF bfry ivcfr muwK mMqrI dy idwlI afAux qy pfrtI hfeI kmFz vlo dohF afgUaF nUM iekwTy ibTf ky kIqI jfvygI. bysLk pfrtI hfeIkmFz pMjfb kFgrs dy pRDfn dI qbdIlI nUM rwd kr cuwkI hY pr kFgrs pfrtI ivc ajy vI ieh mfmlf crcf df kfrn bixaf hoieaf hY. ibKVy pYNizaF bfad lwiBaf hY amn df rfh lyK: ayc ky dUaf pfiksqfn aqy Bfrq ivckfr by -ivsLvfsI nPrq aqy ihMsf dy mfhol nUM kfPUr krn leI amn df bUhf KVkfieaf igaf hY. sfrk mhfsBf dorfn dohf dysLf ivckfr hoieaf ieh iek mhF -sodf hI hY. pRDfn mMqrI atl ibhfrI vfjpfeI aqy rfsLtrpqI prvyjL musLwrP ny afKrkfr ieiqhfs nUM iek vfr iPr ilKx df PYslf kIqf hY. gwzI lIh Auwqy rhI qF Aup mhFdIp ivwc amn df rfh Kuwl skdf hY. ieslfmfbfd ivwc amn df jo Puwl iKiVaf hY, Aus nfl dohf dysLf dy avfm nUM rfhq imlI hY. pfiksqfn nUM ieh Pfiedf hoieaf ik Bfrq PrvrI ivwc duvlI gwlbfq leI rfjLI ho igaf hY. sRI muwsLrP ies krky vI bfgo bfg hn ik Bfrq ny gwlbfq dorfn jMmU ksLmIr df mfmlf ivcfrnf svIkfr kr ilaf hY. Bfrq ies krky KusL hY ik ies nUM sRI muwsLrP qo ieh Brosf iml igaf hYy ik pfiksqfn srhwd pfrlI dihsLqgrdI nUM hwlf-sLyrI nhI dyvygf aqy dysL ivwc dihsLq psMdf nUM kfrvfeIaF clfAux dI afigaf nhI dyvygf. ies iKwqy ivwc Bfrq pfiksqfn sbMDf dI ikMnI mhwqqf hY,ies df pqf amrIkI rfsLtrpqI jfrj vfkr busL,ibRtIsL pRDfn mMqrI tonI blyar ,rUsI rfsLtrpqI vlfdImIr pUiqn aqy cIn qy XUrpI XUnIan dy afgUaF dIaF itwpxIaF qo lwgdf hY. amn df rfh Kuwlx bfry sMkyq qF keI hPiqaF qo iml rhy sn pr dohf dysLf dy afgUaF dy PYsly bfry ikafs -arfeIaF afKrI pl qk cldIaF rhIaF. ieh rfh afKr iqMn lVfeIaf ,kfrigl do dhfky qo cwl rhy ihMsf qy dihsLqpsMdI dy mfhol ivwco lMG ky jfxf sI. iPr vI dohF afgUaF ny vfrI vfrI kdm AuTfey. ieh kMm ivwc mojUdf komFqfrI mfhol qy dbfa ny vI BUimkf inBfeI hY . dohF dysLf nUM drpysL cuxoqIaF aqy XdfrQ ny sony Auwqy suhfgy df kMm kIqf. iehI kfrn hY ik duwvlI gwlbfq leI pfiksqfn ivwc dihsLqpsMdf dIaF srgrmIaF zwkx aqy jMmU ksLmIr df mfmlf sLfml krn leI sihmqI bx geI. ies moky sRI vfjpfeI vwlo pfiksqfn jfx df PYslf krn aihm sQfn rwKdf hY. ieslfmfbfd nf jfx df AunfH kol bhfnF qF hY hI sI. rfsLtrpqI muwsLrP Auwqy jo jfn lyvf hmly ho cuwky sn. jLfihr hY ik ivroDI qfkqF pfiksqfnI rfsLtrpqI nUM kql krn dy nfl nfl BfrqI pRDfn mMqrI nUM zwkxf vI cfhuMdIaF sn. hmilaF dy dor ivwc AuQy nf jfx df ivcfr Bfrq ivwc vI Auqiraf sI. sRI busL jF hor keI afgU aijh yhflfq ivwc afpxf ieslfmfbfd dorf rwd hI kr idMdy pr sRI vfjpfeI pfiksqfn jfx leI idVH rhy. AunfH ieh jLrUr soicaf hovygf ik lok sBf coxf isr Auwqy hn aqy iPr nvyN isirEN qMd PVn leI pqf nhIN ikMnI dyr lwg jfvy. AuNj vI sLRI vfjpfeI dy iDafn ivwc ieh gwl vI sI sLRI musLrwP BfrqI pysLkdmI df hF-pwKI huMgfrf Brdy af rhy sn sLRI vfjpfeI ny sLRI ngr ivc dosqI df hwQ vDfieaf qF pfiksqfn ny kMtrol ryKf Auqy iekqrPf aqy ibnF sLrq golIbMdI df aYlfn kr idwqf. gwl qurdI qurdI GuspYT Gwtx, hvfeI qy ryl sMprkF dI bhflI qk puwj geI. do sfl pihlf afgrf mhF-vfrqf dIaF kOVIaF XfdF BulfAux df ies cMgf mOkf Blf hor ikhVf ho skdf sI ? kOmFqrI BfeIcfrf vI cfhuMdf sI ik sfrk mhFvfrqf dy nfl nfl vfjpfeI musLrwP vfrqf vI hovy. sLRI vfjpfeI pfiksqfn nf jFdy qF Bfrq dI nukqfcInI hI huMdI. prpRIq kFz : pulIs dy asPl CfipaF ny sfrf mfmlf hor sLwkI bxfieaf jlMDr:- bhu- cricq kbUqrbfjLI mfmly ‘c PsI sfbkf ims km mfzl vwloN lgfqfr mfry jf rhy CfipaF’ dI asPlqf ny siQqI nMU hor rhwsmeI bxf idwqf hY. BfvyN pulIs vwloN vfr vfr ieh dfavf kIqf jf irhf hY ik prpRIq brfV, Aus dI mF aqy Brf nUM kfbU krn leIO vwK vwK QfvF qy Cfpy mfry jf rhy hn, pr ienHF CfipaF dI asPlqf ny pulIs dI kfrj pRxflI qy pRsLn icMnH lf idwqf hY aqy nfl hI ienHF aPvfhF nUM jnm aqy nfl hI ienHF aPvfhF nUM jnm dy idwqf hY ik jlMDr pulIs ‘iksy BfrI dbfa hyT’ mfmly nUM dbfAux dIO koisLsL kr rhI hY. pulIs dI nf-kfmXfbI ny ienHF ikafs arfeIaF nUM vI hvf dy idwqI hY ik pulIs vwloN kiQq muwK dosLIaF nUM isLkfieqkrqfvF nfl smJOqf krn leI smF idwqf jf irhf hY. ieQy ieh vrnxXog hY ik prpRIq kOr, AusdI mF qy Aus dy Brf aqy iek pirvfrk imwqr pwqrkfr bljIq brfV ivruwD bIqy sLincrvfr nUM Qfxf mfzl tfAUn ivKy Dfrf 406,420,120-bI, 323, qy 34 BfrqI dMzfvlI aDIn kys drj kIqf. pwqrkfr bljIq brfV nUM Ausy idn igRPqfr kr ilaf igaf sI qy bfad ‘c buwDvfr nUM iek sQfnk adflq ny AusnUM jLmfnq qy irhfa kr idwqf sI. irhfa hox qoN bfad ‘sFJ svyrf’ nfl gwlbfq kridaF bljIq brfV ny afpxy qy lfey dosLF df KMzn kridaF ikhf ik Aus nUM ies mfmly ‘c ibnF vjHf Psfieaf igaf hY aqy Auh pUrI qrHF byksUr hY. brfV ny ieh vI mMinaf ik prpRIq brfV dI mF nirMdr kOr nUM vI sLincrvfr nUM mfzl tfAUn pulIs vwloN Ausdy nfl hI ihrfsq ivc ilaf igaf sI aqy AusnUM bVy rhwsmeI qrIky nfl dyr rfq qwk Cwz idwqf igaf. AuDr mfzl tfAUn pulIs vwloN vfr vfr jLor dy ky ies gwl df KMzn kIqf ik nirMdr kOr nUM kdy ihrfsq ivc ilaf sI ijs nfl siQqI hor vI guMJldfr ho geI. sfrf mfmlf qy pulIs dI kfrgujLfrI AudoN hor vI rhwsmeI ho geI jdoN prpRIq kOr sLincrvfr nUM sQfnk isvl hspqfl ijQy ik Auh prcf drj hox qoN bfad dfKl ho geI sI, qy kiQq qOr qy pwqrf-vfc geI qy pulIs kol Aus dI Bfl ivwc vfr vfr ‘Cfpy mfrn’ qoN ielfvf kuJ hor hwQ pwly nhIN ipaf. iesy dOrfn prpRIOq brfV dy ‘Aucw pwDrI’ qy ‘dUr Auqy qwk’ dwsy jfx vfly sbMD crcf df ivsLf bx gey hn. ieh vI crcf hY ik prpRIq kOr qy bfkI kiQq dosLI ienHF ‘Aucw sbMDF’ dyh afDfr qy hI pulIs dy kfbU afAux qoN bc rhy hn. iesy dOrfn sInIar pulIs aiDkfrI ny dwisaf ik pulIs qyjLI nfl kiQq dOsLIaF nMU kfbU krn leI AunHF dy sLwkI itkfixaF qy Cfpy mfry rhI hY. |
||||||||
© 2003, Sanjh Savera. All Rights Reserved. info@sanjhsavera.com |
|||||||||