|
|
|||||||||||||||||||
|
jQy: avqfr isMG muV sLRomxI kmytI dy pRDfn inXukq aMimRqsr: 25 nvMbr-sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dy pRDfn qy ahudydfrF dI slfnf cox dOrfn sQfnk qyjf isMG smuMdrI hfl (muwK dPqr sLRomxI kmytI) ivKy jQydfr avqfr isMG BfrI bhumq nfl muV sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dy pRDfn cuxy gey. AunHF dy mukfbly `c KVy s[ gurivMdr isMG sLfmpurf nMU kyvl 35 votF hI peIaF.
qyjf isMG smuMdrI hfl ivKy
ardfs AuprMq pRDfn qy ahudydfrF dI cox pRikiraf sLurU
ies qoN pihlF jnrl ajlfs dI arMBqf smyN pMQ qoN ivCV cukIaF nfmvr sKLsLIaqF nMU jQydfr isLv isMG jI KusLIpur, pRiswD icwqrkfr s[ amolk isMG, BfeI jsbIr isMG KMnyvfly qy rfgI BfeI avqfr isMG idwlI vfilaF nMU, pMj vfr mUl mMqr df jfp krky sLrDf dy Puwl Byt kIqy gey. cox pRikiraf AuprMq jQydfr avqfr isMG ieh mqy :- 1[ “isPqI df Gru sRI aMimRqsr nf kyvl ihMdusqfn ivc blik dunIaF Br ivc afpxy Dfrimk, ieiqhfsk, siBafcfrk aqy ivAupfrk ruqby krky jfixaF jFdf hY. pRsMnqf vflI gwl hY ik Bfrq srkfr vloN sRI aMimRqsr (rfjf sFsI) dy hfveI awzy nMU aMqr rfsLtrI hvfeI awzy df drjf dy ky sRI aMimRqsr sLihr nMU sMsfr dy hvfeI nksLy qy ilaf ky sMsfr Br ivc ies sLihr dI pCfx hor inKfrI hY. sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI df awj df jnrl ajlfs Bfrq srkfr qoN mMg krdf hY ik aMimRqsr (rfjf sFsI) aMqr rfsLtrI hvfeI awzy df nfm ies sLihr dy bfnI sfihb sRI gurU rfmdfs jI mhfrfj dy nfm `qy ‘sRI gurU rfmdfs ieMtrnYsLnl eyar port’ rwiKaf jfvy, ies hvfeI awzy qoN hor dysLF nMU Auzfxf sLurU kIqIaF jfx aqy hvfeI awzy qoN aMimRqsr nMU afAuNdI sVk df nfm ‘gurU rfmdfs mfrg’ rwiKaf jfvy. 2[ “swcKMz sRI hirmMdr sfihb iswK kOm df kyNdrI qIrQ asQfn hY ijs nUM nqmsqk hox leI dunIaF dy kony-kony ivc bYTf hr gurU nfnk nfm-lyvf locdf hY. lwKF dI igxqI ivc rojLfnF sLrDflU aqy sYlfnI sRI hirmMdr sfihb ivKy drsn iesLnfn leI afAuNdy hn pr sRI hirmMdr sfihb nUM afAux vfly rsqy qMg hn aqy AunHF ivc njLfiej AusfrIaF, kbjLy aqy vrksLfpF afid hox krky trYiPk rukI rihMdI. ies qoN ielfvf sLrDflU aqy sYlfnIaF dIaF gwzIaF KVHIaF krn leI pfrikMg dI vwzI Gft hY ijs krky gwzIaF sVkF qy KVHIaF krn nfl trYiPk dI smwisaf bd qoN bwdqr ho jFdI hY. sRI hirmMdr sfihb dy cfry pfsy bixaf gilafrf jo pMj PyjL ivc mukMml hoxf sI qy cfr PyjL mukMml ho cuwky hn pr pMjvF jo sRI hirmMdr sfihb dy muwK pRvysL duafr vfly pfsy hox krky sB qoN mhwqvpUrn hY. sB qoN pihlF bxnF cfhIdf sI, awj qIk aDUrf ipaf hY jo sLrDflUaF aqy sYlfnIaF nUM bVI BwdI idK pRdfn krdf hY.sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI df awj jnrl ajlfs subfeI qy kyNdrI srkfrF pfsoN mMg krdf hY ik swcKMz sRI hirmMdr sfihb dI ieiqhfsk mhwqqf mhfnqf aqy sLrDflUaF dI BfrI igxqI nUM muwK rKidaF cfry pfisaF qoN sRI hirmMdr sfihb nUM afAuNdy rsqy KulHy kIqy jfx, AunHF qoN njLfiejL kbjLy htfey jfx, cfry pfsy pfrikMg df pRbMD kIqf jfvy aqy aDUrf gilafrf qurMq mukMml kIqf jfvy." 3[ "iswK kOm dI icrokxI rIJ hY ik Auh gurDfm ijMnHF qoN pMQ nUM ivCoiVaf igaf hY, dy KulHy drsLn dIdfr dI KulH hovy qF jo gurU sfihbfn dy pfvn asQfnF dI DUVI afpxy msqk lf skx, smuwcf iswK pMQ ies prQfey svyry-sLfm siqgurU jI dy dr `qy jodVI vI krdf hY. pfiksqfn aqy Bfrq srkfr dy suDrdy sbMDF dI rosLnI ivc sRI aMimRqsr qoN nnkfxf sfihb qIk bws syvf sLurU hox nfl iswK kOm nUM afpxy supny sfkfr huMdy njLr afey sn. AunHF nUM lwgx lwgf sI ik siqgurU ny AunHF dI jodVI pRvfn kr leI hY. ies sMdrB ivc ies hfAUs vloN srkfr pfsoN mMg kIqI geI sI ik gurDfmF dI Xfqrf leI vIjLf pRxflI srl kIqI jfvy aqy vIjLf kyNdr aMimRqsr ivKy sQfpq kIqf jfvy qF jo sLrDflU idwlI jfx afAux dI Kwjl KuafrI qoN injfq pf skx, pr duwK dI gwl hY ik srkfr ny ies sbMDI cuwpI sfDI hoeI hY. nqIjf ieh hY ik bws ivc jfx vfly sLrDflUaF dI igxqI pMj-swq qoN vD nhIN skI. kdIN-kdIN qF do-iqMn sLrDflU hI bws ivc jFdy hn. ieh hfAUs mihsUs krdf hY ik srkfr bws bMd krnf cfhuMdI hY aqy bhfnf ieh bxfieaf jfvygf ik sLrDflU jfx dy cfhvfn nhIN. awj df jnrl hfAUs srkfr nMU muV apIl krdf hY ik Bfrq-pfk ivcfly bws syvf qF pihlF hI cwl rhI sI pr gurDfmF dI Xfqrf bws df AudysL Aus bws qoN vwKrf hY. ies leI awj df jnrl hfAUs srkfr qoN mMg krdf hY ik ibnF dyrI vIjLf kyNdr aMimRqsr ivKy sQfpq kIqf jfvy aqy sLrDflUaF dI cox afid dI ijLMmyvfrI iswK jgq dI cuxI hoeI Dfrmk sMsQf sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dy spurd kIqI jfvy." 4[ gurduafrf sRI drbfr sfihb krqfrpur sfihb, Bfrq-pfiksqfn sImf dy iblkul njLdIk siQq hY ijs nUM Bfrq pfik sImf qy KVHy ho ky dyiKaf jf skdf hY. ies pfvn asQfn `qy iswK Drm dy bfnI sfihb sRI gurU nfnk dyv jI mhfrfj ny afpxy hwQIN KyqI krky lokfeI nUM ikrq dI mhwqqf df AupdysL idwqf aqy iesy asQfn `qy BfeI lihxf jI (sRI gurU aMgd dyv jI) nUM gurgwdI bKisLsL kIqI. dovF gurU sfihbfn dI crn Coh pRfpq ies pfvn asQfn dy drsLnF leI iswK sMgqF dhfikaF qoN byhbl hn aqy ies kfrj leI dohF srkfrF qoN lFGy dI mMg kIqI jf rhI hY. hux jd ik Bfrq pfiksqfn ivcly sbMD kfPI hwd qIk suDr cuky hn, dovF dysLF dy nyqf- aiBnyqf, vkIl-zfktr, vpfrI-iKzfrI afid nUM iek dUjy dysLF ivc jfx dI KulH imlI hY, dovF dysLF ivc bwsF vI clfeIaF jf rhIaF hn pr iswK sMgqF vloN gurduafrf sRI krqfrpr sfihb (pfiksqfn) leI lFGy dI mMg ajy vI pUrI nhIN hoeI. sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI df awj jnrl ajlfs Bfrq/pfiksqfn ivcfly suDry hoey sbMDF dI rosLnI ivc dovF srkfrF pfsoN mMg krdf hY ik sLrDflUaF dI sLrDf aqy qVp nUM muwK rwKidaF lFGy dI ivvsQf qurMq kIqI jfvy ijs nfl dovF dysLF dI afvfm nUM iek dUjy dy hor nyVy afAux df mOkf imlygf aqy sFJ dIaF gMZF hor pIzIaF hoxgIaF." 5[ "dsqfr kyvl iswKF df Dfrimk icMnH hI nhIN blik AunHF dI inafrI aqy vwKrI pihcfx df icMnH vI hY ivsLv pwDr `qy iswK dI pihcfx dsqfrDfrI mnuwK dy rUp ivcoN sQfpq hoeI hY, ijs qoN dunIaF df koeI afdmI munkr nhIN ho skdf. keI bfhrly mulkF ivc kyvl dsqfr krky hI iswKF nUM zrfeIivMg aqy PYktrIaF ivc surwiKaf top pfAux qoN Cot imlI hoeI hY ikAuN ik iswK Drm sfbq sUrq dsqfr isrf df DfrnI hY. Bfrq ivc aMgryjLF dy rfj smyN POjF ivc iswK ispfhI aqy aPsr leI sfbq sUrq dsqfrDfrI rihxf lfjmI sI. sMsfr XuwDF ivc vI POjI iswK dsqfrDfrI mnuwK dy rUp ivc hI lVy aqy hor qy hor PrFs leI vI jUJy pr aPsos dI gwl hY ik PrFs ivc hI skUlI bwicaF nUM dsqfr sjfAux dy buinafdI aqy Dfrimk hwk qoN mihrUm kIqf igaf hY. dunIaF Br qoN ies ivruwD kIqIaF geIaF apIlLF, dlIlLF dI pRvfh nf kridaF iswK bwicaF dy dsqfr sjfAux `qy pfbMdI lf idwqI geI hY. sMsfr dy kuJ hor mulkF ivc bwicaF dy ikRpfn pihnx `qy ieqrfjL kIqf jf irhf hY aqy ikDry AuhnF nMU muslmfnF nfl rwlgz krky nPrq dI blI cVfieaf jFdf hY. ieQy hI bws nhIN zYnmfrk `c iek aMimRqDfrI nOjuafn iswK nMU ikRpfn Dfrn krn `qy AuQoN dy pRsLfsn ny kys drj krky iswKF dI Dfrimk BfvnfvF nMU BfrI Tys phuMcfeI hY .ies kfrvfeI AuprMq AuQoN dI adflq ny iswKF dy Dfrimk icMn nMU gYr-kfnMUnI hiQafr kih ky iswKF nMU ikrpfn Dfrn krn `qy pfbMdI lgf idwqI hY. sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI df awj df jnrl ajlfs Bfrq srkfr Kfs krky pRDfn mMqrI z: mnmohn isMG nMU apIl krdf hY ik iswKF dI inafrI hoNd aqy pihcfx, Kfs krky aMimRqDfrI isMG dI pihcfn sMsfr pwDr `qy mnvfAux leI loVINdy Auprfly qurMq kIqy jfx aqy ies nvyN kfnUMn `qy muV njLrsfnI dI mMg krdf hoieaf Bfrq srkfr, aMqrrfsLtrI sMgTnF aqy mnuwKI aiDkfr sMgTnF nUM apIl krdf hY ik PrFs ivc iswK bwicaF dy dsqfr sjfAux `qy lfeI geI pfbMDI vfps lYx leI PrFs srkfr nUM jordfr qrIky nfl pRyiraf jfvy." 6[ "iswK Gwt-igxqI vwloN dysL ajLfdI dI pRfpqI aqy srhwdF dI rfKI leI afpxI igxqI dy ihsfb nfloN keI guxF vwD kurbfnIaF idwqIaF geIaF hn. KyqI, snaq, KyzF afid hr Kyqr ivc aihm Xogdfn pfieaf hY. pr aPsos dI gwl hY ik ipCly kuJ smyN qoN iek Kfs soc qihq PIcr iPlmF, tI[vI[ sIrIalF aqy pfT pusqkF ivc iswK ieiqhfs, siBafcfr aqy cirwqr nUM ivgfV ky mjLfk df ivsLf bxf ky pysL kIqf jFdf hY ieQoN qIk ik iswK gurU sfihbfn sbMDI iswK ihrdy vlUMDrx vflIaF itwpxIaF kIqIaf jfdIaF hn, bfr-bfr iehnF itwpxIaF qy srkfr nMU ilKy jfx df koeI asr nhIN ho irhf. sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI df awj jnrl ajlfs df gMBIr noits lYNidaF Bfrq srkfr qoN purjLor mMg krdf hY ik iPlm sYNsr borz, aYn[ sI[ eI[ afr[ tI aqy tYkst buwk borzF ivc sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dI isPfrsL `qy iswK numfieMdy sLfml kIqy jfx." 7[“bMglf dysL ivcly gurduafrf sfihbfn dI hflq sbMDI sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI vloN mMgvfeI geI jfxkfrI muqfbk bMglf dysL ivcly ieiqhfsk gurduafrf sfihbfn, sFB sMBfl dI axhoNd kfrn alop ho rhy hn jo iswK pMQ leI vwzI icMqf vflf ivsLf hY. ies sbMD ivc rfsLtrpqI jI aqy pRDfn mMqrI nUM imlky mYmorMzm vI idwqy hn. pr bhuq hI duwK qy aPsos dI gwl hY ik srkfr vloN ajy qIk koeI vI kfrvfeI nhIN kIqI geI. sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI df jnrl iejlfs Bfrq srkfr qoN purjLor sLbdF ivc mMg krdf hY ik bMglf dysL ivcly ieiqhfsk gurduafrf sfihbfn dI sFB sMBfl qy smuwcf pRbMD bMglf dysL srkfr nfl gwlbfq krky sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dy spurd krn leI ZukvIN kfrvfeI kIqI jfvy.” 8[ “Bfrq iewk bhu-kOmI, bhu-DrmI aqy bhu-BfsLfeI dysL hY ij ivwc vwK-vwK jubfnF bolx vfly vwK-vwK DrmF dy lok rihMdy hn jo ik BfrqI khfAux ivwc mfx mihsUs krdy hn. ijQoN qIk BfsLf df sbMD hY dysL ivwc ies smyN aMgryjLI nMU aMqr-rfsLtrI BfsLf aqy ihMdI nMU rfsLtrI BfsLf df drjf pRfpq hY ijs qoN iksy nMU ienkfr nhIN ho skdf. qIjI BfsLf sUbfeI BfsLf hY ijs nMU rfsLtrI aqy aMqrrfsLtrI dovF BfsLfvF qoN kurbfn nhIN kIqf jf skdf pr pMjfb ivwc pMjfbI BfsLf nfl jo slUk kIqf jf irhf hY Aus qoN ieh BI Bfsdf hY ik pMjfbI BfsLf nMU Kqm krn df qhweIaf hI kIqf hoieaf hY. ZfeI sfl df bwcf pMjfb dy skUl ivc ihMdI qy aMgryjLI qF pVH skdf hY pr pMjfbI bolx `qy Aus nUM sjLf idwqI jFdI hY. sUbfeI srkfr dI srkfrI BfsLf pMjfbI hox dy bfvjUd aMgryjLI dI vrqoN nUM pihl idwqI jFdI hY. pMjfb dy rylvy stysLnF aqy bws awizaF `qy anfAUNsmYt pMjfbI ivc nhIN huMdI, rylvy stysLnF , sLihrF aqy phMuc mfrgF dy nfm pMjfbI ivc nhIN ilKy jFdy jykr ilKy vI jfx qF Aus dy sLbd joV glq ilKy jFdy hn, jo keI vfrI arQ dy anrQ kr idMdy hn. guaFZI sUibaF ijvyN hirafxf, ihmfcl pRdys, rfjsQfn, cMzIgVH aqy idwlI ijQy pMjfbI bolx vfly lok kfPI igxqI ivc rihMdy hn, ivc pMjfbI nUM bxdf mfx snmfx vI nhIN idwqf jf irhf. pMjfbI BfsLf dI ilwpI gurmuKI hY jo ik gurU sfihbfnF dy muwK qoN inklI hY pr aPsos dI gwl hY ik ies nUM kyvl iswKF dI BfsLf smJ ky hI kuJ pMjfbI vIrF vwloN jn gxnf smyN pMjfbI nUM mF bolI mMnx qoN ienkfr kIqf jFdf hY. sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI df awj df jnrl ajlfs purjLor mMg krdf hY ik pMjfb ivc sI[bI[aYs[eI[ dy slybs ivc +2 qIk pMjfbI BfsLf lfjLmI kIqI jfvy. srkfr df smuwcf kfrj pMjfbI ivc krnf lfjLmI kIqf jfvy.pMjfb ivc ryzIE, tYlIivjLn aqy kyNdrI srkfr dy adfiraF ivc pMjfbI BfsLf nUM pihl idwqI jfvy.” 9[ “jUn 1984 ivc sRI drbfr sfihb kMplYks `qy BfrqI POj vwloN kIqI geI kfrvfeI dOrfn ijQy hjLfrF mnuKI jfnF geIaF, AuQy iswK kOm df vwzmuwlf srmfieaf jo ik iswK rYPrYNs lfiebRyrI ivKy sMBfilaf hoieaf sI, vI BfrqI POj cuwk ky afpxy nfl lY geI jo awj qIk sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI nUM vfips nhINM vfips kIqf igaf. iswK rYPrYNs lfiebRyrI ivc hjLfrF dI igxqI ivc hwQ-ilKq sRI gurU gRMQ sfihb jI dy durlwB pfvn srUp, hukmnfmy aqy gurU sfihbfn nfl sbMDq hor ieiqhfsk dsqfvyjF qoN ibnF hjLfrF dI igxqI ivc durlwB pusqkF aqy ihMdosqfn dI ajLfdI nfl sbMDq sfihq vI sMBfilaf hoieaf sI. sLoRmxI gurduafrf pRbMDk kmytI vwloN Aus smyN qoN hI srkfr pfs phMuc kIqI jf rhI hY ik ieh amuwlf srmfieaf iswK kOm nUM vfips kIqf jfvy, pr Bfrq srkfr dy rfsLtrpqI, sfbkf pRDfn mMqrIaF, rwiKaf mMqrIaF vwloN ies sbMDI ivsLvfs idvfey jfx dy bfvjUd ieh kOmI srmfieaf iswK kOm nUM vfips nhIN kIqf igaf. Bfrq srkfr nUM sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI vwloN ilKy gey pwqrF ivc ieh spwsLt kIqy jfx dy bfvjUd ik BfrqI POj vwloN borIaF Br ky lfiebRyrI dy dsqfvyj sQfnk XUQ hostl iljfey gey, AuWQy duafrf nMbirMg kIqI geI aqy vwzy trMkF aqy borIaF Br ky ieh sfrf sfihq iksy axdwsI QF qy iljfky Cupf ilaf igaf, Bfrq srkfr ajy qIk vfps nhIN kr rhI. Bfrq dy rfsLtrpqI zf: ey[pI[jy abdul klfm nMU do vfr iml ky aqy Bfrq dy pRDfn mMqrI zf: mnmohn isMG 1 sqMbr 2004 aqy 24 mfrc 2006 nMU swcKMz sRI hirmMdr sfihb dy drsLnF nMU afey aqy 10 PrvrI 2006 nMU idwlI ivKy AunF nMU iml ky sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI vwloN Aukq mMg duhrfhI geI sI, ijs sbMDI zf: mnmohn isMG vwloN kfrvfeI df Brosf duafey jfx dy bfvjUd kuJ nhIN hoieaf. sLRoomxI gurduafrf pRbMDk kmytI df awj df jnrl iejlfs Bfrq srkfr qoN mMg krdf hY ik iswK kOm df ieh nfXfb KjLfnf qurMq vfips kIqf jfvy.” 10[ "iswK ieiqhfs `c pihlI vfr hY ik ieMdr isMG Gwgf nfm dy iniKD ivakqI ny afpxI ilKq rfhIN ieqnI GtIaf aqy idl duKfAU guru inMdf krky gur doKI hox df sbUq idwqf hY. sRI akfl qKLq sfihb vloN iesdIaF aYsIaF ilKqF df noits lYNidaF ies ivakqI nMU iksy styj qoN bolx nf dyx bfry awj ieh jnrl iejlfs smUh jgq nMU apIl krdf hY ik sRI akfl qKLq sfihb dy ies afdysL dI pflxf kIqI jfey. ieh ajlfs imsLnrI mihMdr isMG josL vloN inqnym dI bfxI nMU "kMjr kivqf" nfm dI pusqk ilKxI aqy imsLnrI surjIq isMG idwlI vloN bfr-bfr ilLKqF rfhIN mrXfdf dI AulMGxf, gurU inMdf rq hoxf aqy sRI akfl qKLq sfihb qoN Bfg isMG aMbflf dI rwd pusqk nMU vycx dI kfrvfeI nMU inMdxXog krfr idMdf hY aqy sRI akfl qKLq sfihb dy jQydfr sfihb nMU bynqI krdf hY ik Aukq ivakqIaF ieMdr isMG Gwgf imsLnrI, mihMdr isMG josL imsLnrI aqy surjIq isMG imsLnrI dy ivruwD Xog pMQk kfrvfeI kIqI jfey." 11["sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI df awj df jnrl iejlfs aMiqMRg kmytI dI iekwqrqf imqI 4-10-2004 dy mqf nMbr 132 rfhIN sYksLn-87 dIaF sLizAUlz aqy ansLizAUlz gurduafrf kmytIaF ijnHF df slfnf bjt sfl 2004-05 anusfr 20,00,000/-rupY awKrI vIh lwK rupY qoN vwD hY AunHF df pRbMD sYksLn 85 aDIn lYx leI sLRomxI kmytI vloN Bfrq dy gRih mMqrfly aqy gurduafrf ielYksLn kimsLn, Bfrq srkfr, cMzIgVH nMU iliKaf igaf sI ijsdI pusLtI AsLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dy jnrl hfAUs vloN kIqI jf cuwkI hY. gurduafrf ielYksLn kimsLn vloN Bfrq dy gRih mMqrfly nMU isPfrsL vI kIqI geI sI. gRih mMqrfly vloN 20 lwK dI sImF vDf ky 35 lwK krn bfry idwqf igaf suJfa rwd kridaF jnrl ajlfs 20 lwK dI hwd mMn ky qurMq notIiPkysLn krn dI mMg krdf hY." 12[“lMmI jdo jihd aqy axigxq kurbfnIaF nfl iswK jgq ny afpxy gurDfmF df pRbMD afpxy cuxy hoey numfieMidaF rfhIN krn leI iswK gurduafrf aYkt 1925 dI pRfpqI kIqI hY. ies aYkt qihq hI sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dI cox huMdI hY. aYkt dI ivvsQf anusfr sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dy 160 mYNbr pMjfb, hirafxf, ihmfcl pRdysL aqy cMzIgVH qoN bflg iswK votF rfhIN jnqk qOr `qy cuxy jFdy hn. pMjfb qoN bfhrly rfjF qoN 15 mYNbr koafpt krn dI ivvsQf vI hvfly vfly aYkt anusfrI hY. ies qrHF sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI iswKF dI srvAuc pRqIinD Dfrmk sMsQf hY jo smuwcy iswK jgq dI numfieMdgI krdI hY. sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI nMU jykr iewkIvIN sdI df srbwq Kflsf kih ilaf jfvy qF koeI aiqkQnI nhIN. keI dhfikaF qoN Kfs krky ajfdI AuprMq vwzI igxqI ivc iswK bfhrly mulkF ivc gey hn aqy bhuq sfiraF ny ivdysLF ivc hI vsybf kr ilaf hY. lgBg 50 lwK aijhy iswKF dI qIbr qFG hY ik iswKF dI ies numfieMdf jQybMdI ivc AunHF dI vI numfieMdgI hoxI cfhIdI hY. sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI df awj df jnrl ajlfs sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI ivc numfieMdgI dI pRvfngI dyNdf hoieaf Bfrq srkfr qoN mMg krdf hY ik mOjUdf aYkt ivc loVINdI soD kridaF vwK-vwK dysLF ivdysLF qoN 10 iswK numfieMdy koafpt krn dI ivvsQf kIqI jfvy”. 13[ “jnrl hfAUs dy mqf nMU 214, imqI 30-3-2000 rfhIN sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI aqy Drm pRcfr kmytI dy mYNbr sfihbfn nMU Drm dy pRcfr aqy pRsfr dy kfrjF leI 50,000-50,000/-awKrI pMjfb-pMjfh hjLfr rupY kyvl dI shfieqf AunHF dIaF isPfrsL dy aDfr qy Drm pRcfr kmytI (sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI) dy aKiqafrI PMzF ivcoN shfieqf mYNbr sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dI hfjLrI ivc gurduafrf ieMspYktr sLRomxI kmytI rfhIN dyx dI pRvfngI hoeI sI. ieh aKiqafrI PMz sfl 2007-08 qoN 50,000-50,000/-awKrIN pMjfb-pMjfb hjLfr rupY kyvl qoN vDf ky 1,00,000/-1,00,000/-awKrI iek-iewk lwK rupY kyvl pRqI mYNbr krn dI pRvfngI idwqI jFdI hY.” 14[“jnrl hfAUs dI pRvfngI dI afs qy aMiqMRg kmytI dy mqf nM: 609, imqI 27-5-06 rfhIN gurU nfnk grljL ieMtr mIzIeyt kflj, kMkr KyVf myrT kYNt (XU[pI) leI sMivDfn nIXq kIqy igaF dI pusLtI kIqI jFdI hY.” 15 “mIzIaf rfhIN aPgfinsqfn qoN bVIaF qsvIsLnfk KbrF puwj rhIaF hn ik aPgfinsqfn ivKy iswK pirvfrF’qy hmly kIqy jf rhy hn. AunHF df GrF qoN inklxf muhfl hoieaf ipaf hY aqy sLihr ivc bjLfr jF jnqk QfvF `qy jfx qoN zrdy hn aqy sihmy hoey lok GrF ivc idn kwt rhy hn. AunHF dy bwicaF df skUl jfxf vI Kqry qoN KflI nhIN. ikAuNik lok pwQr mfrdy aqy qfhny ksdy hn. aPgfinsqfn ivc iswK gurDfmF dI hflq vI bVI icMqfjnk hY. AuQy mirafdf qF kI insLfn sfihb dy cOly afid bdlxy vI aOKy hoey pey hn. sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI df awj df ieh jnrl iejlfs Auprokq hflfq `qy gihrI icMqf aqy guwsy df pRgtfvf krdf hoieaf Bfrq srkfr qoN mMg krdf hY ik aPgfinsqfn ivc nf kyvl iswKF dI surwiKaf blik ienHF df rihx sihx XkInI bxfieaf jfvy.” 16[ awj df ieh jnrl ajlfs aMiqMRg kmytI, bf-hYsIaq pRbMDk kmytI, sLRomxI gurduafrf pRbMDk aqy Drm pRcfr kmytI vloN imqI 01-04-2006 qoN hux qIk dI kIqI hr pRkfr dI kfrvfeI dI pusLtI krdf hY. cox pRikiraf Kqm hox AuprMq jQydfr avqfr isMG pRDfn sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI ny pwqrkfrF nMU sMboDn kridaF ikhf ik iswK gurduafrf aYkt 1925 dy qihq pMjfb, hirafxf, ihmfcl pRdysL aqy cMzIgVH dy ieiqhfsk gurDfmF df pRbMD gurmirXfdf anusfr clfAuxf sLRomxI kmytI dI ijLMmyvfrI hY. gurmiq isDFqF dI soJI krvfAuxI, iswK Drm, ieiqhfs aqy siBafcfr nMU sMgqF qIk phucfAuxf sLRomxI kmytI dI sMivDfnk aqy nYiqk ijLMmyvfrI hY. mYN mYNbr sfihb sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI aqy Kfs krky pfrtI pRDfn s[ pRkfsL isMG jI bfdl df irxI hF ijnHF ny myry `qy Brosf pRgtfAuNidaF Auprokq syvfvF inBfAux dI ijLMmyvfrI mYnMU sONpI aqy aMiqMRg kmytI df mYN ivsLysL qOr `qy DMnvfdI hF ijnHF ny nf isrP mYnMU sihXog hI idwqf blik AusfrU suJfa aqy nroeI syD dy ky pRbMD nMU sucfrU krn ivc myrf mfrg drsLn vI kIqf aqy sihXog vI idwqf. mYnMU ieh dsidaF aiqaMq pRsMnqf ho rhI hY afp sB dy afsry myry vloN svf lwK pRfxIaF nMU aMimRq Ckf ky gurU vfly bxfAux df imwiQaf tIcf myry leI bVf sfrQk aqy sihj irhf jo quhfzy sB dy suihrd sihXog qoN ibnF sMBv nhIN ho skxf sI. siqkfrXog hfAUs nMU ieh dsidaF nMU mYnMU hfridk qswlI aqy pRsMnqf ho rhI hY ik isMG sjo lihr ivc hux qIk aMimRq Ck ky gurU vfly bxn vfilaF dI igxqI pOxy do lwK qIk puwj cuwkI hY. afp sB mYNbr sfihbfn aqy sMgqF dy suihrd sihXog sdkf syvf krn dy dOrfn pMcm pfqsLfh sRI gurU arjn dyv jI mhfrfj df 400-sflf sLhIdI idhfVf, sLbd gurU sRI gurU gRMQ sfihb jI df 300 sflf sMpUrnqf idvs aqy mIrI pIrI dy pRqIk srvAuWc sRI akfl qKLq sfihb jI dy sfjxf idhfVy df 400-sflf purb bfbf buwZf jI dy jnm df 500-sflf idhfVf bVI sLrDf aqy AuqsLfh nfl mnfey gey hn. iehnF sLqfbdIaF sbMDI AulIky gey ivsLysL smfgmF ivc lwKF dI igxqI ivc sMgqF ny sLrDf aqy siqkfr Byt kIqf hY ijs leI smUh gurU nfnk nfm lyvf sMgqF aqy afp sB dy sihXog leI irxI hF. sLRomxI akflI dl dI smuwcI lIzrisLp, Kfs krky s[ pRkfsL isMG bfdl jo iehnF smfgmF dI ivAUNq bMdI leI mfrg drsLk aqy pRyrnf sroq rhy, df mYN sdf irxI rhFgf. afpxy syvfkfl dOrfn mYN Xqn kIqf hY ik pMjfb qoN bfhr vsdy iswKF dIaF musLklF aqy duK drd vMzfey jfx. ies sMdrB ivc mYN ieMdOr, jYpur, Bupfl, klkwqf, jMmU ksLmIr, idwlI, gfjIafbfd aqy jmsLydpur afid igaf hF aqy AuQy jf ky iswK pirvfrF nMU iml ky sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI vloN AuhnF nMU sLuB kfmnfvF aqy hr pRkfr dy sihXog df Brosf mYN quhfzy Brosy dy ky afieaf hF. iek gwl jo bhuq hI hF pwKI njLr afeI hY Auh ieh hY ik pMjfb qoN bfhr dy iswK awj vI sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI aqy sLRomxI akflI dl nfl juVy hoey hn aqy Auh pMjfb dI iswK lIzrisLp `qy tyk rKdy hn. eysy dOrfn mYnMU ieMglYNz aqy amrIkf afid mulkF ivc jfx df avsr imilaf hY aqy AunHF dy hfv-Bfv aqy pRBfv jfnx dI koisLsL kIqI hY. jo mYN mihsUs kIqf hY ik bfhrly dysLF ivc vsdy lgBg 50 lwK iswKF dI ieh qFG hY ik iswK pMQ dI cuxI hoeI pRqIinD Dfrimk sMsQf ivc ivdysLF qoN vI numfieMdy sLfml hoxy cfhIdy hn. ies sbMDI mYN jnrl hfAUs vloN mqf pfs krn leI mYN inwjI qOr `qy irxI hF. iswK pMQ dy drpysL msly ijvyN PrFs ivc dsqfr df mslf, zYnmfrk aqy amrIkf ivc ikrpfn df mslf, 1984 ivc BfrqI POj vloN corI kIqI geI iswK rYPrYNs lfiebRyrI dI vfpsI df mslf, bMglfdysL ivcly gurDfmF ivc mrXfdf dI bhflI aqy krmcfrI Byjx df mslf, swcKMz sRI hirmMdr sfihb dy gilafry dy pMjvyN aqy CyvyN PyjL nMU mukMml krvfAux df mslf, sRI aMimRqsr qoN sRI nnkfxf sfihb nMU jfx vflI bws df mslf aqy iswK sLrDflUaF dI Kwjl KuafrI aqy smyN dI brbfdI bcfAux leI sRI aMimRqsr ivc vIjLf afiPs Kolx df mslf, sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI vloN srkfr pfs AuTfieaf igaf hY aqy ies sbMDI ihMdusqfn dy rfsLtrpqI aqy pRDfn mMqrI nMU iml ky sfry msilaF `qy ivcfr kIqI geI hY aqy mYmorYNzm dy rUp ivc ilKqI vI idqf igaf hY. mYN hfAUs dy noits ivc ilafAuxf afpxf PrjL smJdf hF ik sfihb sRI gurU goibMd isMG jI mhfrfj dI klgI, mhfrfjf rxjIq isMG jI df sunihrI qKLq aqy koihnUr hIrf aqy mhfrfjy dI lfiebRyrI df vwzmuwlf KjLfnf jo ies smyN ieMglYNz dy ajfieb Gr ivc ipaf hY vI vfps lYx leI ipRMs cfrls dy iDafn ivc ilaFdf igaf hY aqy icwTI pwqr rfhIN pYrvI jfrI hY. ivwidaf dy pfsfr leI sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI vloN ividak adfiraF dIaF AusfrIaF aDIn iemfrqF nMU mukMml krn leI kMm ivc qyjLI ilaFdI geI hY. kuJ skUl afAuNdy sYsLn qy cflU kIqy jf rhy hn. hirafxf pRFq ivc mIrI pIrI mYzIkl kflj ivc ivqoN vwD afriQk shfieqf idwqI geI hY aqy hirafxy ivc hI cldy mfqf suMdrI kflj Pfr ivmYn aqy kpfl mocn ivKy cldy skUl leI ivsLysL gRFtF idwqIaF geIaF hn. hirafxf ivc bI[aYz dy kors df pRbMD kIqf jf irhf hY jo jldI hI cflU kr idwqf jfvygf. sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dy nfl juVIaF sMsQfvF ijvyN sRI gurU rfmdfs ieMstIicAUt afP mYzIkl sfieMsjL aYNz rIsrc, sRI aMimRqsr, nnkfxf sfihb aYjUkysLn trwst, luiDafxf dy pRbMD ivc vI cusqI ilaFdI geI hY ijs leI afp sB vloN imly sihXog leI mYN afp sB df hfridk DMnvfdI hF.ieh gwl myry leI mfx vflI hY ik Auprokq sB kuJ krn leI mYnMU nf kyvl sLRomxI akflI dl dy pRDfn, pMjfb dy lok nfiek, iksfnF dy hmdrd qy dilqF dy msIhf aqy hridl ajIj s[ pRkfsL isMG jI bfdl df smrQn irhf hY blik hwlfsLyrI vI imlI hY ijs qoN ibnf sLfied ieh sMBv nf ho skdf. awj smuwcy iswK pMQ ny iek inmfxy vrkr `qy BrOosf, ivsLvs pRgt kridaF ies mhfn pwd dI ijLMmyvfrI muV sONpI hY. myrI jLuMmyvfrI ivc hor vfDf hoieaf hY. mYN gurU gRMQ qy gurU pMQ df adnf syvfdfr hF, gurU pMQ dI cVHdI klf qy kOm dy Aujvl BivwK leI Xojnf bMdI nMU quhfzy sihXog ny hI bUr pfAuxf hY. ies leI kOm dy mhfn inrBYa, dUr aMdysL afgU s, pRkfsL isMG bfdl pRDfn sLRomxI akflI dl qy sfbkf muwK mMqrI pMjfb df ivsLysL irxI hF, ijnHF ny mYnMU dubfrf ieh mOkf dy ky kOm dI syvf krn df myry qy Brosf pRgtfieaf hY. sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dIaF musLklF eyQy hI Kqm nhIN ho jFdIaF. pMQ ivroDIaF vloN iswK pMQ dIaF sQfpq sMsQfvF aqy mfnqfvF nMU Zfh lfAux dIaF rcIaF jf rhIaF sfijLsLF ajy vI cuxOqIaF dy rUp ivc sfzy sfhmxy hn.ieh gwl hor vI duwK dyx vflI hY ik pMQ dI ies adogqI leI afpxy khfAux vfly hI ijLMmyvfr hn kI idwlI dy kiQq akflI kFgrs dI hfeI kmFz, pMjfb dy hfkm awj pMQ dI cVHdI klf dy dusLmx bxI bYTy hn, jo pMQ dI jQybMdk sLkqI nMU Korf lfAux dI iksy kfrvfeI nMU hwQoN nf gvfAux nMU hI afpxf Drm smJI bYTy hn. ikDry qyjI nfl pnp irhf zyrfvfd, ikDry kiQq Kflsf pMcfieqF, ikDry hirafxy dI vwKrI gurduafrf pRbMDk kmytI df alfp sB iml ky Ausy hI drKq dIaF jVHF kwtx qy lwgy hn ijs dI CF aqy Pl dovyN hI ieh mfxdy rhy hn. afAu iehnF sfrIaF df mukfblf krn qy ZukvyN jvfb leI iekwTy ho ky hMBlf mfrIey. pRDfn mMqrI stIPn hfrpr df rfjnIqk pYNqVf, kAUibk nMU bqOr nysLn mfnqf dyx df aYlfn sFJ svyrf, ivsysL irport
aftvf dI rfjnIqI ivwc Dmfkf
kridaF kYnyzf dy pRDfn mMqrI stIPn hfrpr ny hfAUs ivwc aYlfn kr
idwqf hY ik AunF dI srkfr ikAUibk nMU sMXukq kYnyzf dy aMqrgq bqOr
“nysLn” df
pRDfn mMqrI stIPn hfrpr ny ikhf ik Aus vloN ilaFdf mosLn ikAUibk df sMXukq kYnyzf ivwc qfrIKI sQfn nMU qsdIk krdf hY jsoN ik blfk vloN ilaFdf jfx vflf mosLn cwkQwlvI hY. blfk ikAUibk, ikAUibk nMU Auh mfnqf nhIN idMdy jo AunF df bxdf hwk hY sgoN Auh mfnqf dyxI cfhuMdy hn jo ieh vwKvfdI cfhuMdy hn. pRDfn mMqrI ny ikhf ik blfk ikAUibk leI nysLn df mqlb alihdgI hY. AunHF ikhf ik ies hfAUs dy smuwcy rfsLtrvfdI aqy vwKvfdI mYNbrF nMU kYnyzf nMU hor siQr aqy mjbUq bxfAux leI ies mosLn dI mdd krnI bxdI hY. pRDfn mMqrI ny ikhf ik blfk vloN ilaFdy jfx vflf mosLn cMgf kdm hY, ijs ny sfnMU ieh Xfd krvf idwqf hY ik kYnyzf df BivwK Kqry ivwc hY sfnMU hwQ qy hwQ Dr ky bYTxf nhIN cfhIdf. pRDfn mMqrI stIPn hfrpr dy aYlfn qoN bfad ilbrl lIzrisLp leI AumIdvfr mfeIkl iegnfcIaP ny ikhf ik mYN srkfr dy mosLn nMU swjdf krdf hF aqy iesdf pUrf smrQn dyvFgf. iegnfcIaP ny ikhf ik AusnMU ilbrl pfrtI qy mfx hY ik asIN ieh muwdf AuTfieaf aqy kYnyzf ivwc zIbyt sLurU hoeI ijs dI cMgIaF pRfpqIaF dI sMBfvnf hY. AunHF ikhf ik smUh knyzIan cfhuMdy hn ik ikAUibk kYnyzf nfl rhy, ijs krky sB nMU ies mosLn dy hwk ivwc vot pfAuxI jrUrI hY. ipCly mhIny iegnfcIaP ny aijhf hI ibfan dy ky, ik “ikAUibk nMU sMXukq kYnyzf ivwc bqOr nysLn mfnqf idwqI jfvy”, ikAUibk dy iewko iewk lIzrisLp AumIdvfr stIPn idEn nMU vKq pf idwqf sI. idEn ny iegnfcIaP nMU “trwbl mykr” krfr idwqf sI ik iegnfcIaP nMU ielm nhIN ik ies ibafn nfl kI iKlfrf pY skdf hY aqy kYnyzf ikho ijhI AulJx ivwc Ps skdf hY. ies mOky ilbrl aqy aYn[zI[pI[, stIPn hfrpr dI srkfr dy mosLn dy hwk ivwc boly. ilbrl afgU ibl grYm ny ikhf ik AunHF dy pfrtI mYNbr vIrvfr nMU ies Aupr ivcfr krngy pr AunHF XkIn duafieaf ik AunHF dy sfry mYNbr srkfr dy mosLn dy hwk ivwc hI Bugqxgy. kYnyzf zft kfm anusfr Gwto Gwt iewk ilbrl mYNbr ijm kYrIjIafins ny ikhf ik Auh ies mosLn df ivroD krygf. aYn[zI[pI[ afgU jYk lyitn ny ikhf ik AunHF dI pfrtI, srkfr aqy blfk dovF dy mosLn dI hI suport krygI. jdoN ik blfk ikAUibk dy afgU ijl zusYp ny ikhf ik Auh srkfr dy mosLn df smrQn nhIN kr skdf ikAuNik ieh mosLn ikAUibk dI kOmIaqf Aupr sLrqf lf irhf hY. ilbrl afgU ibl grYm ny awgy ikhf ik srkfr df mosLn kYnyzf dy bhusiBak mMc nMU hor mjbUq bxfAuNdf hY. smUh ilbrl lIzrisLp AumIdvfrF ny ikhf ik Auh blfk dy mosLn nMU smrQn nhIN dyxgy ikAuNik Aus ivwc sLbd “kYnyzf” df ijLkr qwk nhIN hY. ilbrl AumIdvfr ilbrl pfrtI dy ikAUibk sLfKf vloN jfrI kIqy gey aqy kMnvYnsLn qy ivcfry jfx vfly pRsqfv qy pfty hoey hn ijs ivwc ikAUibk nMU bqOr vwKrI nysLn sivkfr krnf aqy agly ilbrl afgU nMU inrdysL dyxf drj hY. ilbrl afgU ibwl grYm ies buwDvfr nMU sfry awTF AumIdvfrF nMU pRfeIvyt ivwc imly qF ik ikAUibk dy msly qy kMnvYnsLn qoN pihlF hI ienF afgUaF driamfn koeI srb smMqI ho sky. hfrpr df ieh kdm, rfjnIqk pwK qoN kI Aus dI pfrtI nMU koeI Pfiedf dy skygf? ies suafl df juafb qF aglIaF afm coxF ivwc hI iml skygf pr isafsI mfihrF df kihxf hY ik hfrpr df ieh kdm ikAUibk ivwc pfrtI dI dsLf suDfrn ivwc Tos sfbq hovygf. kMsrvyitv pfrtI dy nIqIGfVy ieh pwK qoN mjbUq hoey hn ik torI afgU stIPn hfrpr inrxfiek sLKsLIaq hY nF ik ilbrl pfrtI vFg hr muwdy qy pfty idws rhy hn. ikAUibk dy pRImIar jIn Cfry ny kMsrvyitv srkfr vloN pysL kIqy mosLn dy hwk ivwc bolidaF ikhf ik pRDfn mMqrI stIPn hfrpr vloN idwqf ibafn, AusdI cfhvfnqf, aqy Aus vloN hfAUs afP kfmnjL ivwc idwqf swdf ik ikAUbik nMU sMXukq kYnyzf dy aMqrgq bqOr “nysLn” sivkfr kIqf jfvy, kYnyzf vfsqy bhuq vDIaf kdm hY aqy ieh ikAUibk sUby leI vI bhuq vDIaf Kbr hY. jIn Cfry ny ikhf ik mYN hfAUs dy hr mYNbr, aMqrBUq ijl zusYp aqy smUh blfk ikAUibk mYNbrF nMU apIl krdf hY ik Auh ies mosLn nMU KusL ho ky sivkfr krn. amirMdr iKlfP brfV dI ibafnbfjIL qoN kFgrs hfeI kmFz KPf
sUqrF dy
anusfr brfV vWlo bIqy idnIN muWK mMqrI nUM bfdl dy mukfbly cox lVn
sbMDI idqy ibafn dy mfmly’c kFgrs hfeI kmfn ny kfPI sKq ruwK
apxfieaf hY aqy kFgrs pRDfn sonIaf gFDI brfV dI ies ibafnbfjIL qo
kfPI nrfjL hY| sUqrF anusfr kFgrs hfeI kmFz df kihxf hY ik iks
AumIdvfr nUM iks sIt qoN lVfAuxf hY ieh qF hfeI kmFz ny qih krnf hY
nf ik brfV ny AumIdvfrf dIaF sItF sbMdI PYslf krnf hY|sUqrF anusfr
brfV vwlo kIqI geI ibafnbfjIL df kFgrs pRDfn sLmsyuLr isMG dUlo ny
vI sKq noits ilaf hY aqy AunFH ny ies ibafnbfjIL qoN inrfsLf pRgt
kridaF hfeI kmFz nUM ies ibafnbfjIL qo nfrfjLgI pRgtf idqI hY pr
jdoN dUlo nfl ies
ijs ivc AunFH ieh vI ikhf hY ik jykr amirMdr isMG ny bfdl dy iKlfP cox nf lVI qF kFgrs df hsLr 97 vflf hovygf|jdo hrcrn isMG brfV ny bfdl iKlfP cox lVn qo ienkfr kr idqf sI| sUqrF dy anusfr brfV dI ibafnbfjIL qoN kFgrs pRDfn sonIaF gFDI vI kfPI nrfjL idKfeI idWqI hY| ies qoN ielfvf muWK mMqrI kYptn amirMdr isMG vI aWj sLfm idwlI rvfn ho gey hn aqy Auh kl pRDfn mMqrI zf[mnmohn isMG qo ielfvf kFgrs hfeI kmFz nfl vI ies mfmly ‘c bYTk krngy| sUqrF anusfr kFgrs hfeI kmFz df mMnxf hY ik ies smyN brfV vWlo ibafnbfjIL krnf jfiejL nhI sI|jdoN ik ivDfn sBf coxF isr qy hn|ies leI hfeI kmFz ies mfmly ‘c sKq ruLK aKiqafr krn jf rhI hY| bfdl afpxy 80 vyN jnm idn moky isafsq qoN sMinafs lvy:amirMdr isMG aimRqsr:mfJy ivc iqMn idnF ivkfs Xfqrf dy aWj afKrI idnF vI lokF df AuqsLfh mWTf nhI ipaf| sRI gurU nfnk dyv jI dI crn Coh pRfpq DrqI btflf qoN afrMBI Xfqrf ijAuN hI jYNqIpur ivKy dfKl hoeI qF hlkf ivDfiek s[sivMdr isMG kWQUnMgl cyarmYn pMjfb aYgrIaYksport kfrporysLn vWlo muWK mMqrI kYptn amirMdr isMG,sQfnk srkfrF bfry mMqrI coDrI jgjIq isMG qy ijLlf kFgrs kmytI aMimRqsr (idhfqI) dy pRDfn s[ suKijMdrrfj isMG lflI mjITIaf df sLfhI svfgq kIqf igaf|mfJy ivc ivkfs Xfqrf dy afKrI idn vI kYptn amirMdr isMG ny kWQUnMgl- jYTUvfl dy ivckfr hI afpxIa gWzIaF df kfPlf rok ky Kfxf KfDf|pMjfb ivDfn sBf coxF bfry AunFH ikhf ik coxF qF smyN anusfr hI hoxgIaF qy sLfied XU[pI[dIaF coxF pMjfb dy nfl hI krvfeIaF jfx| ivskI pIx vflf kYptn sVkF’ qy cfh pI irhy:suKbIr bfdl
kYptn,dUlo aqy brfV dI afpxI jMg kfrn hI kFgrs afpxy cox vfly muWK mMqrI GoisLs nhI kr skI| AunFH ikhf ik ieMnHF iqMnFH ivcfiraF dy hWQ ivc kI hY ieh qF afp sonIaF gFDI dy hWQF dIaF kTpuqlIaF hn|jUnIar bfdl ny ikhf ik pMjfb ivc afAux vflI srkfr akflI Bfjpf dI hovygI aqy muWK mMqrI pRkfsL isMG bfdl hoxgy| AunFH ikhf ik pMjfb srkfr afAux qy kYptn aqy AunFH dy sfQIaF vwlo kIqy iBRstfcfr df BFzF corsqy qy BMinaf jfvygf| AunHF ikhf ik Bfjpf nfl sItF sMbMDI koeI ryVkf nhI hY |AunFH ikhf ik ies vfr ivDfn sBf coxF ivc XUQ akflI dl nUM Aus df bxdf ihWsf idWqf jfvygf aqy Xog XUQ akflI afgUa nUM itktF dy ky invfijaf jfvygf| isWK jQybMdIaF dy ‘vfeIt pypr’ ny AuDyVy bfdl qy sRomxI kmytI dy bKIey cMzIgVH: aMimRqsr dI pwivqr ngrI ivc ijQy iek pfsy soRmxI gurduafrf pRbMDk kmyt dy jnrl hfAUs ivc kl pRDfn dI cox ho rhI hY, AuQy kuWJ isWK jQybMdIaF ny sRomxI kmytI dy afgUaF ivruWD nf imlvrqx dI lihr suLrU kridaF akfl qKLq sfihb qoN sRomxI kmytI dI mfVI kfrgujLfrI Aupr rosLnI pfAUNdf iek vfeIt pypr jfrI krn df PYsl kIqf hY| jQybMdIaF dy sUqrF ny dWisaf ik gurduafrf suDfr lihr dI pRbMDk kmytI ny isWKf dI srbAuWc sMsQf dy ZFcy dI nvyN isirAu AusfrI dI mMg kIqI hY aqy mfhrF dI iek kmytI bxf ky akfl qKLq dy jQydfr aqy hor jQydfrF dI inXukqIU ,kfrj Kyqr aqy brKfsqgI dy inXm iqafr krvfey jfxgy| sUqrF ny ieh vI dWisaf ik 16 ihWisaf ivc koeI 50 ku siPLaf dy ies pRsqfvq vfeIt pypr ivc sRomxI kmytI ivc irsLvq,vWZI-KoLrI dy BrpUr vyrvy, Drm pRcfr dI Gft,kmytI aMdr jmhUrIaq dI axhoNd gurduafrf PMzF dI durvrqo aqy iswKf ivc vWD rhy piqqpuxy leI sRomxI kmytI nUM ijLMmyvfr Tihrfieaf igaf hY| sRomxI akflI dl (aMimRqsr) dy pRDn s[ismrnjIq isMG mfn, s[dljIq isMG ibWtU aqy BfeI mohkm isMG vWlo jfrI kIqy jfx vfly ies vfeIt pypt ivc pRkfsL isMG bfdl nUM ‘mhMq nrYxU’ df AuqrfiDkfrI ikhf igaf hY aqy ipCly 20 sflF ’c iswK kom nfl ho rhy Dwky leI bfdl nUM ijLMMmyvfr krfr idWqf igaf hY| ieh vI pqf lWgf hY ik vfeIt pypr ivc sRomxI akflI dl dy pRDfn Aupr isWK Dfrmk sMsQfvF nUM kmjoLr krn df dosL lfieaf igaf hy aqy bfdl nUM afr[aYs[aYs vrgIaF jQybMdIaF nfl sFJ pfAux kr ky Gor aprfDI grdfinaf igaf hY aqy soRmxI kmytI dy isafsIkfrn vfsqy bfdl dI inMdf kIqI geI hY| sR[pRkfsL isMG bfdl afpxy vfrs dI qlfsL ivc
ieMglYNz ivc hI rfjfsLfhI pWky pYrI KVI hY| bfdsLfh dI moq qo bfad Aus df puWqr hI afm qor qy qKLq sMBfldf hY p ieh gWlf bIqy smyN dIaF hn| aWj sfzy dysL ivc lokqFiqRk pRxflI hY|ieQy rfj swqf ivc afAux vflI lokqFiqRk ZMg hI vriqaf jf skdf hY|pMjfb ivc s[pRqfp isMG kYro qy igafnI jyl isMG do sLkqIsLflI muWK mMqrI sn pr AunHF dy kRmvfr spuWqr suirMdr isMG kYro aqy guirMdr isMG kYro aqy guirMdr isMG muwK mMqrI nf bx sky| dysL dy bfkI rfjF ivc koeI Audfhrx nhI imldI ik ipqf qo bfad puWqr muWK mMqrI bx igaf hovy| pr pMjfb dy akflIm afpxy afp nUM invyklf smJ rhy hn| AunFH nUM ieiqhfs dy pyr icMnFH dI koeI prvfh nhI | iqMn vfrI s[pRkfsL isMG bfdl pMjfb dy muWK mMqrI rhy|kfPI qjrbf hfsl kIqf,rfjnIqI dy dfa pYc pUrI qrFH smJdy hn aqy pMjfb dy iksfnF ivc AunFH df pRBfv vI hY|pMjfb ivDfn sB dIaF coxF PrvrI 2007 ivc ho rhIaF hn pr s[bdl ny pihlF hI ieh nqIjf kWZ ilaf hY ik Auh coxF ijWqxgy aqy afpxy puWqr suKbIr isMG bfdl nUM muWK mMqrI dI gWdI qy ibTf dyxgy,ijs qrHF ik rfjy mhfrfjy ibTf idMdy sn| mMinaf ik s[bfdl afpxf jfnsLIn suLKbIr isMG bfdl nUM cuxnf cfhuMdy hn pr Auh ikAu BuWl jFdy hn ik akflI pfrtI ivc do hor sInIar nyqf suKdyv isMG ZINzsf aqy kYptn kMvljIq isMG vI bYTY hoey hn| kI Auh apxy bhuq hI jUnIar AuBfry jf rhy nyqf suKbIr isMG bfdl nUM muWK mMqrI pRvfn kr lYxgy|s[ZINzsf ny qF kih hI idWqf hY ik agly muWK mMqrI pRkfsL isMG bfdl hI hoxgy| hF jy pfrtI ny koeI nvF nyqf cuxnf hoieaf qF sB qo Xog ivakqI s[ZIMNzsf hn| Auh inhfieq hI sulJy hoey,gihr ,gMBIr ,rjnIqI qy dfa pyc smJx vfly nyqf hn| Auh pRsLfsm ivc inpuMn hn| 6 sfl kyNdrI srkfr ivc mMqrI rihx kr ky AunHF df pRsLsnk qjLrbf ivsLfl ho igaf hY | kI s[bfdl smJdy hn ik Auh suKbIr isMG nUM Ausy ZMg nfl muWK mMqrI bxf syxgy ijs qrH Auh soRmxI gurduafrf pRbMDk kmyytI df pRDfn bxfAuNdy hn|prcI jyb ivco inkldI hY qy pRDfn bx jFdf hY|jfpdf hY ik s[pRkfsL isMG bfdl aqy suKbIr idny idn hI qfj pihnx dy supny lY rhy hn| kI Auh Bul gey hn ik akflIaF df mukfblf kYptn amirMdr isMG dy nl hY|BfvyN Auh kFgrs pfrtI ivc hY pr s[pRkfsL isMG bfdl nfflo isWKI ivc vDyry pWkf hY| kYptn amirMdr isMG ny afpxy kfl dorfn sRomxI akflI dl kolo coxF dy sfry muWdy Koh ley hn| aWj akflIaF kol kI muWdf hY ijs dy afDfr qy Auh rfj sWqf sMBfl skdy hn| kYptn ny qF hr pwKo s[bfdl nUM mfq dy idqI hY|AunFH ny igafnI jyLl isMG dy nksyL kdm qy cldy hoey akflI pfrtI dIaF ijWqx dIaF sMBfvnfvF vI mwDm kr idqIa hn|kYptn amirMdr isMG ny akflIaF df mnobl zyg idWqf hY| akflI hmysLf ‘pMQ Kqry ivc hY’ dy muWdy qy coxF lVdy sn| hux pMQ nUM kI Kqrf hY? hF jy hY qF iksy ibgfny kolo nhI,apixaf kolo hI hY, ijhVy ivroDIaF dIaF pWgf AuCfl rhy hn|suKbIr bfdl ikAuN nhI kuwJ smF ivroDI pfrtI ivc rih skdy?sRomxI akflI dl (bfdl) ikAuN ieh nhI socdf ik Aus df tfkrf kFgrs qoN ibnF akflI dl (mfn),akflI dl (loNgovfl) aqy akflI dl(1920) nfl vI hY|mfn ny qF kih hI idqf hY ik 117 dIaF 117 sItF qy cox lVygf iPr bfdl akflI dl df gTjoV BfrqI jnqf pfrtI vrgI inrol sMprdfiek pfrtI nfl hY,ijhVI pfrtI isWKf dI vWKrI hoNd nUM hI Kqm krnf cfhuMdI hY|iek vfrI 1997 ivc pMjfb dy isWKf ny bfdl nUM rfj sWqf dy idWqI pr hux Auh ieh nf smJx ik Auh muV ky vI AunFH nUM invfjxgy| AuNdo isWK bhuq duKI sn s[byaMq isMG qy ky[pI[aYs igWl dy aiqafcfrF qo|Auh qbdIlI cfhuMdy sn ies leI AunFH ny s[ bfdl nUM rfj sWqf soNp idWqI pr hux BfrqI jnqf pfrtI Auqy iswKf df Brosf iblkul KLqm ho igaf hY| kI akflIaF qy Bfjpf df gTjoV 1997 vflf ieiqhfs durfh skygf| lok kYptn amirMdr isMG dI srkfr df ivroD nhI krngy sgoN ivroDqf inWjI mMqrIaF aqy ivDfiekF dI ho skdI hY qy jy kYptn kuWJ ku ivDfiekF nUM muV ky itktF nf dyx qF Auh siQqI qo pUrI qrFH kfbU pf skdy hn| pr ijhVI gwl sB qoN vWD kYptn amirMdr isMG dy hWk ivc jFdI hY,Auh hY pMjfb dy aiDkfrF nUM cot mfrn vfly muWdy AuBfrny qy AunFH bfry KLqrf shyV ky vI PYLsly lYxy,ijvyN sqluj Xmunf ilMk nihr dI AusfrI nUM rWd krnf|ieko muWdf hI kfPI hY kYptn dI sPlqf leI|so s[bfdl aqy suKbIr isMG gLlqI qy hn jy Auh socdy hn ik Auh afgfmI ivDfn sBf dIaF coxF afsfnI nfl ijWq ky rfj sWqf sMBfl skdy hn|ivrsy ivc gwdI imlxI vI koeI soKf kMm nhI|ies leI ikhf jf skdf hY ik s[pRkfsL isMG bfdl ny nf pMj sflF swqf ivc rih ky qy nf pMj sfl sWqf qo bfhr rih ky pMjfb df kuWJ sMvfiraf hY|suKbIr nUM hfly lMby smyN qk ieMqjLfr krnI peygI|bfdl sfihb sWqf Auqy kbjL hox nflo pihlF pMjfb dy nojuafn nUM cMbVIaF qoN ieWlqf qo injfq idvfAuxf| isWK nojuafn burI qrFH nisLaf df isLkfr ho rhy hn aqy DVf DV piqq ho rhyhn| bfdl sfihb nUM ieMnFH do lfhnqf ivruWD lVnf cfhIdf hY| jy juafnI AujV geI qF ieh rfj swqf ivc iks qrFH afAuxgy| hfly socx qy ieMqjLfr krn dI loV hY| mslf dsm gRMQ nMU sRI gurU gRMQ sfihb dy brfbr mfnqf dyx df iswK, iswK bxn dI koisLsL kry, gurU bxn dI koisLsL hrigjL nf kry[[[[vrlz iswK afrgynfeIjysLn
aftvf: (pMjfbI pRYWs-nvMbr
20, 2006) DMn DMn sRI gurU goibMd isMG jI vloN joqI joiq smfAux qoN
pihlF isMGF dy iewk suafl df juafb idMidaF ikhf sI ik awj qoN bfad
smuwcy iswKF df gurU, DMn DMn sRI gurU gRMQ sfihb jI hY. hux jdoN
kuwJ sMsQfvF ny gurU goibMd isMG jI mhfrfjL dy Auproqk Purmfn ivwc
kuwJ afpxf sLfml kridaF dsm gRMQ nMU sRI gurU gRMQ sfihb jI dy brfbr
pRkfsL
vrlz iswK afrgynfeIjysLn 28 julfeI sMn 1984 qoN iswK kOm dI afn sLfn nMU brkrfr rwKidaF AuWqrI amrIkf ivwc iswK kOm dI pRqIinwDqf krdI af rhI hY. iswK kOm dy duwK drd ivwc sLfml vrlz iswK afrgynfeIjysLn dI kYnyzf XUint iewk mIitMg 19 nvMbr idn aYqvfr nMU imsIsfgf ivwc hoeI ijQy mYNbrF vloN dsm gRMQ dy qUl PV rhy msly qy zUMGI icMqf df pRgtfvf kIqf igaf. pRDfn jIE, ieQy vwsdy iswK BfeIcfry vloN sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI aqy ies nfl sbMDq sMsQfvF dI dsm gRMQ sbMDI kfrgujLfrI qy zfZI icMqf pRgt kIqI geI hY. pMQk iDrF aqy sfzy asQfnF dy afgUaF drimafn mrXfdf pwKoN pYdf ho rhI drfV inrsMdyh pMQ leI Gfqk hI iswD hovygI. iswK pMQ vloN iqafr kIqI aqy pRvfinq kIqI geI “iswK rihq mrXfdf” jo aijhf dsqfvyjL hY ijs Aupr aml krn nfl sfrIaF duibDfvF Kqm ho skdIaF hn. pr dyKx ivwc af irhf hY ik sRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dI lIzrisLp aqy iswK kOm dy mfx snmfn df jLfmn afgU vrg afpxy inwjI ihwqF nMU sfhmxy rwKidaF aijhIaF nYiqk ijLMmyvfrIaF qoN kMnI kqrfa rhy hn. KbrF ivwc pV rhy hF ik sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dsLm gRMQ df 300 sflf idvs mnf cuwkI hY jF mnfAux vfly smfgm ivwc BfeIvfl ho cuwkI hY aqy ies gRMQ nMU iksy iksm dI mfnqf vI dyx dy rOa ivwc hY. ieh vI pqf lwg irhf hY ik dmdmI tksfl vloN dsm gRMQ dy sRI aKMz pfT krvfAuxy sLurU kIqy gey hn. ieh nf-sihxXog hY ik iksy pusqk jF gRMQ nMU sRI gurU gRMQ sfihb jI dI brfbrI df sQfn dyx dI juarq kIqI jfvy. dsmysL ipqf gurU goibMd isMG jI mhfrfjL ny sRI gurU gRMQ sfihb jI nMU gurgwdI bKsLI sI pr hux 300 sfl bfad gurU goibMd ismG jI dy ieh sLrIk kOx jMm pey ijhVy mrd agMmVy vloN gurbfxI nMU gurgwdI dyx qoN bfad Aus kfrij nMU aDUrf drsfAux leI hux dsm gRMQ nMU mfnqf dyx dI hrkq kr rhy hn. gurbfxI df Purmfn hY “KsmY kry brfbrI iPir gYriq aMdir pfie ] vjhu gvfey aglf muhy muih pfxf Kfie ]” iswK df gurU kOx hY iesdf PYslf gurU sfihb Kud krky gey hn. ieh PYsly bdlx jF qrmIm krnXog nhIN hn nF hI aijhI hrkq iksy iswK nMU krnI cfhIdI hY. iswK, iswK bxn dI koisLsL kry, gurU bxn dI koisLsL hrigjL nf kry. isMG sfihb jIE, jI afp jI ny hI kuwJ smF pihlF ieh afdysL jfrI kIqy sn ik dsm gRMQ bfry hor koeI itwpxI krn qoN guryjL kIqf jfvy jdoN qwk pMQ koeI inrxY nhIN lY lYNdf, pr hux afp jI dsm gRMQ bfry hoey Piqh idvs mOky smfgm ivwc sLfml hoey, ieh pRikRaf afpf ivroDI hY aqy afp jI vloN jfrI afdysL dy ivroD ivwc vI hY. dsm gRMQ ivwc aijhIaF ilKqF vI sLfml hn jo gYrvfijb hI nhIN sgoN pMQ pRIvfr ivwc aijhI pRikRaf bfry socxf vI bjr mMinaf jfdf hY. sRI akfl qKq sfihb qoN bYNkuaYt hflF ivwc sRI gurU gRMQ sfihb dy srUp iljfx dI mnfhI kIqI geI hY ikAuNik bYNkuaYt hflF ivwc srfb aqy mfs vrqdf hY. pr ijs gMd df ijLkr dsm gRMQ ivwc drj hY Auh qF bYNkuaYt hfl vfly gMd nfloN ikqy Gfqk hY. cirqR piKafn ivwc sYks bfry hI ijLkr nhIN hY sgoN pRfeI aOrq nfl, afpxI DI nfl Bog krn aqy nisLaF nMU bVI sLrfrq nfl pRmot kIqf igaf hY. ies aKOqI gRMQ ivwc keI QfvF qy bhuq lwcr gwlF ilKIaF hoeIaF hn aqy ilMgI ihwisaf df nf lY lY ky ijLkr kIqf igaf hY jo pVn vfly nMU aijhI pRikRaf ivwc gRsx leI Auqyijq kr skdf hY. “not: aglIaF sqrF asIN aKbfr ivwc pRkfsLq krn qoN guryjL kr rhy hF.” pRDfn jIE, Auproqk sqrF sfzy swcy pfqsLfh dIaF nhIN ho skdIaF. asIN gurU sfihbfnF df inrfdr kr rhy hF jo pMQ nMU qurMq bMd kr dyxf cfhIdf hY . srdfr sfihb jI, dsm gRMQ pRqI dys ivdysL dIaF iswK sMsQfvF dI ilKqI rfie lY ky, dysL ivdysL dy iswKF dI sLmUlIaq nfl 31 jF 51 mYNbrI buwDIjIvI kmytI bxf ky ieh inKyVf krnf cfhIdf hY ik dsm gRMQ ivwc ikhVI bfxI, sRI gurU gRMQ sfihb dIaF isiKafvF nfl myl KFdI hY aqy ikhVI nhIN. jo ilKqF, sRI gurU gRMQ sfihb dIaF isiKafvF nfl tkrfa ivwc hn Auh kdI vI iswK pMQ df ihwsf nhIN bx skdIaF aqy ienF ilKqF nMU lFBy krnf iswK lIzrisLp df sB qoN pihlf a qy jrUrI PrjL bxdf hY. gurU sfihb dIaF bfkI ilKqF jo gurU sfihbfnF dIaF isiKafvF dy anUkUl hn, nMU pMQ pRvfinq krfr dy ky ies Jmyly nMU sdf vfsqy hwl kr lYxf cfhIdf hY. gurU sfihbfn ny asF nMU pMc pRDfn df isDFq bKisLaf hoieaf hY. “pMc” Bfv swc dI qlfsL krky iesdI pRDfngI nMU sivkfr krnf hI gurU sfihbfnF dIaF isiKafvF qy pihrf dyx brfbr hY. vrlz iswK afrgynfeIjysLn vloN afp jI nMU bynqI hY ik iksy vI vrg/sMsQf/zyrf jF sMprdfie vloN dsm gRMQ dy krvfey jf rhy sRI aKMzpfT jF koeI hor smfgm qurMq bMd kIqy jfx aqy ies pRqI inrxYkfr pRikRaf afrMBI jfvy. muWK mMqrI dI vfgzor mYnUM sMBflo, bfdl iKlfP cox lVn leI iqafr hF: jgmIq brfV
mlot:-jgmIq brfV vWlo sUby
dI rfjnIqI ivc suWtI isafsI guglI kYptn amirMdr isMG nUM
pMj sfl sWqf df suuWK Bogx mgroN jykr kYptn sfihb cox lVn qo zrdy hn qF Auh qfj dsqfr sLmsIL moqI mihl dI ikWlI Aupr tMg dyx| jykr pfrtI hfeIkmfn sUby dy muWK mMqrI dI vfgzor mYnUM sMBfl dyx qF Auh bfdl iKlfP mukqsr dy nfl-nfl lMbI qoN cox lVn leI iqafr hn| AunFH ikhf ik kYptn sUby ‘c cox pRcfr dy nF hyT cox lVn qo BWj rhy hn,jdo ik cox pRcfr pfrtI pRDfn sLmsyLr isMG dUlo dI agvfeI ivc hoxf hY| s[brfV ny ikhf ik bfdl iKlfP Auh afpxy ividafrQI jIvn ivc 1980 ivc igWdVbfhf qoN cox lV cuwky hn jdoN ik Auh muWK mMqrI sn qy mYN ividafrQI ,Aus smyN ivroDI iDr ny 32lWK dIaF votF muWl KrIdIaF sn| mYN iek nhI KrIdI| iPr vI isrP9hjLfr vot qy hfiraf sI|AunFH ikhf ik dUlo ny mMinaf hY ik sUby dI rfjnIqI ivc srmfeydfrI df irvj py cuWikaf hY| jykr myry kol pYsf huMdf qF mYM Aus smyN bfdl qoN nhI hfrdf| brfV ny iPr joLr dy ky ikhf ik myry vWlo kYptn sfihb nUM idWqy suJfE AuWpr pUrI pfrtI df smrQn hfsl hY| mYN ieh gWl jnfrdn rYzI qy lwKf lokF sfhmxy afKI sI qy iPr afK irhf hF ik kYptn sfihb nUM hr hflq ivc lMbI qo cox lVnI pvygI| ieh pfrtI hfeIkmfn df PYslf hY| bfdl dI nUMh sfD dy crn izWgI mukqsr:- afgfmI cox dy mwdynjLr ijQy isafsI afgU pWbf Bfr hoey pey hn, AuQy AunFH dIaF pqnIaF vI iksy pwKo ipWCy nhI rih rhIaF| BfvyN ik aorqF df Drm AunHF nUM ieh sB kuJ krn dI iejLfjq nhI idMdf pr rfjnIqk mosm grm hox kfrn ieh aorqF afpxy ielfky ‘c afey iksy vI sfD mhFpursL qo asILrvfd hfsl krn ’c ksr nhI CzdIaF| aijhI imsfl ipCly idnIN itWbI sfihb roz qy siQq rfm Bvn ivc vyKx nUM imlI, ijQy afey bfbf kmligrI qo Coty bfdl dI pqnI bIbI hrismrq kor bfdl, ijMnFH kol mukqsr sLihrI hlky dI vfgzor hY| asILrvfd lYx puWjI| bIbI nUM jd bfby dy afAux df pqf lwgf qF Auh vI votF dy KYLr mMgx phuMcI| bfby dy crnF ivc bYTI bIbI hrismrq kor sLfied ieh kihMdI pRqIq hoeI hY ik ‘bfbf jI ies vfr votF dI KYLr pf idAu| akflI dl bfdl nUM coxf ijwqx leI apxI BWQy dy aKIrly qIr vI clfAuxy pY rhy hn| pMQk pfrtI dy muKI hox dy nfqy bfdl prvfr nUM ieh gwlf soBdIaF nhI pr jdoN muWdf mihjL qy mihjL coxF ijWqx df hovy, AuQy Drm dI gWl krnI ieMnFH afgUaF dI sLbdfvlI ‘c sLfied byvkUPI smJI jFdI hY| sLIlf (kOr) kfps ny sRI drbfr sfihb dy drsLn kIqy
imstr aqy imsjL sLIlf kfps nMU sRI drbfr sfihb dy sUcnf kyNdr ivKy sUcnf aiDkfrI s[ gurbcn isMG aqy sLRomxI kmytI dI sfbkf pRDfn bIbI jgIr kOr vloN snmfn vjoN isropfE qy swcKMz sRI hirmMdr sfihb dI qsvIr ByNt kIqI. sLIlf kfps iswK kOm dy bVy njLdIkI isafsqdfn hn. suwK sfgr cYrytybl hspqfl mukMdpur leI PMzryijLMg ies aYqvfr nMU (ikrpfl isMG pMnUM) sfzy gurUaF dy vI gurU, gurU bfbf nfnk jI ny afpxI bfxI ivwc Purmfn kIqf hY, “Gfil Kfie ikC hQhu dyie] nfnk rfhu pCfxih syie]” so ijhVy ivakqI ‘swcf rfh pCfnx leI’ axQwk imhnq kr ky kmfeIaF kr rhy hn, AunHF df aglf PrjL ieh vI bxdf hY ik Auh afpxf bxdf srdf ihwsf loVvMdF dI shfieqf leI afpxy hwQoN dyx. swcI gwl qF ieh hY ik sMsfr ivwc dfnI pursLF dI kmI nhIN. jy kmI hY qF swcIaF suwcIaF mfnv ihqYsLI sMsQfvF dI hY. ieh dwsidaF idl nUM akih anMd prfpq ho irhf hY ik kimwkr isMG, jo afpxI rUh dy hr rvflL ivwcoN iewk swcf suwcf smfj syvI swjx hY, vwloN jnjIvn nUM hor suKflLf bnfAux leI iewk supnf Ausfiraf igaf. ijs dI pUrqI leI Aus vwloN jnvrI 2006 ivwc iewk 25 ibsqiraF df afDuink hspqflL ielfky dIaF sMgqF dy BfrI iekwT aqy sRI gurU grMQ sfihb dI agvfeI ‘c kOm nUM spripq kr idwqf igaf. afpxy nyk aqy suwcy swcy kfrjF krky ieh sMsQf QoVHy ijhy smyN ivwc hI bhuq hI hrmn ipafrI ho geI hY. iewQy AuWc qflIm XfPqf zfktr, nrsF aqy gurmq kflj dy ivicafrQI loVvMdF dI syvf ivwc 24 GMty syvf leI hfjLr rihMdy hn. ies hspqfl ivwc nF mfqr Krcy nflL mrIjLF df vDIaf ielfj kIqf jFdf hY. ies sMsQf ny pwky pYrIN ho ky afpxy ielfky dy 25 ipMzF ijvyN ik mukMdpur, Zozy, KtVf, butfrI, rfVf, BIKI, isafV, iklf-hFs, JMmt, Gxgs, ktfhrI, jhFgIr, iblfspur, buafxI, lfprF, Buwtf, GvwdI, igdVI, sIloN-Kurd, sIloN-klF, gurm, ruVkf, zyhloN, nMglF, bUlL, sLMkr ieiqafid nUM afpxIaF syvfvF dy inwGy klfvy ivwc lY ilaf hY. ieh sUcI drsfAuNdI hY ik ies sMsQf iksy iewk ngr qIkr hI sImq nhIN sgoN ds iklomItr dy Gyry ivwc pYNdy ipMzF leI jIvn dfqf iswD ho rhI hY. ieh sfrf kfrj iksy vI iewk ivakqI dI ivwqI smrwQf qoN ikqy bfhr ho skdf hY. awj qIkr jo kuwJ vI cMgf cMgf krnf sMBv hoieaf hY Auh afp sB dfnI pursLF dy sihXog sdkf hI sMBv ho sikaf hY. ssqIaF aqy suwcIaF ishq syvfvF dyx dy nflL nflL ies sMsQf ny hor vI keI nyk kfrj ivENqy aqy ivwZy hoey hn. ies sMsQf df asl AuWdys ieh hY ik ‘ibmfrI df ielfj krn dI QF ibmfrI lwgx hI nf dE’ jF iPr, ‘ies qoN pihloN ik ibmfrI afpxy pwky pYrIN ho ky quhfnUM hspqfl phuMcfvy, ibmfrI nUM kwcy pYrIN lwB ky Aus df AuWQy hI Bog pf ieE’. ies mMqv leI nsLy CuzfAux, ijmnyjLIam syvfvF prfpq krfAux, gurafsy anusfr mfnv prymI jIvn sLYlI apnfAux leI gurmq kYNp lfAux, awKF aqy dMdF dI dyK BflL aqy ielfj leI pI jI afeI aqy ims brfAUn ijhIaF sMsfr priswDI dIaF mflk sMsQfvF qoN sihXog lY ky kYNp lfAux, ipMzF ivwc sPfeI dI mhwqqf sbMDI cyqnf df cfnx bIjx, aYNbUlYSs syvfvF prdfn krn, pYQolojIkl lYbOrtrI clfAux, suQry sfihq dI lfiebryrI sQfpq krn df prbMD ivwiZaf hoieaf hY. ienHF suihrd kfrjF leI ipCly sfl inwjI qOr AuWqy kimwkr isMG vwloN afpxy imwqr ipafiraF, irsqydfrF aqy hor swjxf qIkr phuMc kIqI geI sI. ijnHF dy sihXog nflL ieh sMsQF afpx kfrj inBfAux ivwc sPl hoeI hY. ies sfl ielfkf invfsIaF aqy hor dfnIaF vwloN PMz iekwTf krn leI iewk iznr df prbMD kIqf igaf hY. jo 26 nvMbr 2006 nUM nYsLnl bYSkuiet hfl ivwc kIqf jf irhf hY. hr ielfkf invfsI aqy suihrd vIrF BYxF nUM ies iznr ivwc pirvfr sihq phuMcx df KuwlHf swdf idwqf jFdf hY. vDyry jfxkfrI leI 905-779-1513 iskMdrpfl isMG, 416-731-4571 qrsym isMG bfjvf, 917-741-7502 hYpI, 647-220-3030 sohxf, 416-451-1236 rfj pMnUM nflL sMprk kIqf jf skdf hY. klkwqf df koeI jnqk aDfr nhIN klkwqf dy pwqr ivruwD sLRomxI kmytI dy mYNbrF vloN jLordfr guwsy df pRgtfvf
aMimRqsr:22 nvMbr-sLRomxI
kmytI dy aMimRqsr qy gurdfspur ijLlHy dy smUMh mYNbrF ny iek sFJy
sLRomxI kmytI dy mYNbr s[ gurbcn isMG krmUMvfl, s[ rijMdr isMG mihqf, s[ sMqoK isMG smrf, s[ jsivMdr isMG aYzvokyt, s[ alivMdrpfl isMG pwKoky, s[ bljIq isMG jlflAusmF, s[ amrjIq isMG BlfeIpur, bIbI hrbMs kOr nOsLihrf pMnUaF, s[ hridafl isMG surisMG, s[ KusLivMdr isMG BftIaf, bIbI mnjIq kOr alfvlpur, bfbf inrml isMG, s[ suKivMdr isMG Jbfl, s[ jgIr isMG vrpfl, s[ bldyv isMG aYm[ey, s[ amrIk isMG ivCoaf, s[ gopfl isMG jfxIaF, bIbI jsivMdr kOr kot Kihrf, s[ ksLmIr isMG birafr, s[ guirMdrpfl isMG gorf, bIbI surjIq kOr guwjrpurf, s[ amrIk isMG sLfhpur gorfieaf, s[ suwcf isMG lMgfh, s[ syvf isMG syKvF, bIbI suKmIq kOr pfhVf, s[ idlbfg isMG pTfnkot ny iek sFJy ibafn ‘c s[ klkwqf nMU ikhf ik asIN snmfnjnk qy jLmhUrI qrIky nfl sMgqF dIaF votF nfl cux ky ies mhfn sMsQf dI numfieMdgI kr rhy hF aqy sfnMU pqf hY ik sfzIaF ijLMmyvfrIaF kI hn. AunHF s[ klkwqf nMU ikhf ik jy afpxy afp nMU sLRomxI kmytI mYNbr dy rUp ivc awj qusIN jnrl smfgm ‘c sLfml hox dI smrwQf rwKdy ho qF kyvl Aus mYNbrisLp sdkf jo iehnF mYNbrF dI isPfrsL qy bKisLsL hoeI hY ijnHF dI qusIN jLmIr jgfAux leI AunHF nMU pwqr ilK rhy ho. AunHF ikhf ik afp dy ikrdfr sbMDI sfnMU qy sMgqF nMU iksy vI pRkfr df Brm BulyKf nhIN. ikhVy koJy hwQ kMizaF nfl afp ny klkwqy qoN idwlI qy iPr idwlI qoN pMjfb dI isafsq ‘c vV ky ijnF pMQ df nuksfn kIqf Auh vI sMgqF BlI pRkfr jfxdIaF hn. mYNbrF ny ikhf ik s[ klkwqf ny afpxy jIvn ‘c sLRomxI kmytI dy skwqr qy pMjfb ‘c akflI srkfr vyly vjIrI df anMd mfixaF Auh kyvl qy kyvl s[ pRkfsL isMG bfdl dI PrfKidlI df sdkf sI jo iehnF nMU awj pMQ doKI njLr af rhy hn. AunHF ikhf ik ieh AuhI sLRomxI kmytI hY ijs dy skwqr vjoN quhfnMU gurU pMQ qy hor srkfr drbfry mfx siqkfr imilaf qy ieh siqkfr vI s[ bfdl dI hI dyx hY. AunHF ikhf ik pMQ ivc rih ky pMQ ivroDIaF nfl XfrIaF pfAux df smF puwg cukf hY.BivwK ‘c pMQ dI srkfr afAux ‘qy s[ klkwqf dI jLmIr vI prKI jfvygI. AunHF ikhf ik keI vfr iensfn afpxI ivdvqf dy hMkfr ‘c sMgqF vloN bKsLIaF srdfrIaF nMU inwjI jfiedfd dy BulyKy ‘c hI mfr Kf jFdf hY. smUMh mYNbrF ny s[ klkwqf ‘qy jordfr qrIky nfl hmlf kridaF ikhf ik iehnF mYNbrF dI isPfrsL ‘qy hI qusIN sLRomxI kmytI dy mYNbr nfmjLd hoey ho. pihlF jLmIr eyhI kihMdI hY ik ies mYNbrI qoN ibnf dyrI asqIPf idAu. AunHF smUMhk qOr ‘qy ikhf ik s[ bfdl srb pRvfnq pMjfb dy afgU hn qy rihxgy, aijhy doglI nIqI vfly lokF dI aijhIaF JujfrU jQybMdIaF ivc koeI QF nhIN hY. sRI gurU rfmdfs cYrItybl hspqfl vwlf dy vfrzF aqy aYm[afr[afeI msLIn df AudGftn aMimRqsr:22 nvMbr-sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dy pRDfn jQydfr avqfr isMG ny sRI gurU rfmdfs ieMstIicAUt afP mYzIkl sfieMsjL aYNz rIsrc vwlf sRI gurU rfmdfs cYrItybl hspqfl dy kuJ vfrzF aqy aYm[afr[afeI msLIn df AudGftn kridaF ikhf ik ieh sMsQf ajyhy mhfn gurU sfihb sRI gurU rfmdfs jI dy nfm pur hY ijnHF ny afpxy jIvn ‘c hwQIN syvf krky hI gurU pdvI df Auqm sQfn pRfpq kIqf hY. AunHF dy nfm pur mnuwKqf dI syvf leI ieh sMsQf sfnMU ikrq dI pRyrnf idMdI hY. ies leI iensfn nMU afpxy ijMmy lwgI syvf gurU sfihb dy AudysL anusfr inBfAuxI cfhIdI hY. AunHF ikhf ik duKI iensfn dI bFh PVnI sfzf pihlf Prj hY aqy qndyhI nfl kIqI ajyhI syvf mnuwK nMU afpxy jIvn ivc sMqusLtI vI mihsUs krdf hY. AunHF ikhf ik pMQ dy inDVk jrnYl qy sfbkf muwK mMqrI s[ pRkfsL isMG bfdl dI agFh vDU soc df nqIjf hY ik ies mhfn sMsQf df ivsQfr awj jobn ‘qy hY. ies mOky AunHF sLRomxI kmytI dy mYNbr sfihbfn, tRwstIjL, kflj dy zfierYktr ipRMsIpl, imhnqI stfP aqy ividafrQIaF dI pRsLMsf kridaF vDfeI idwqI ik AunHF dI sKLq myhnq sdkf hI ieh sMsQf nMU awgy iljf rhy hn.kflj dy zfierYktr ipRMsIpl zf: pRqfp isMG grovr vloN jQydfr avqfr isMG nMU snmfn vjoN isropfE Byt kIqf. ies qoN pihlF aKMz pfT dy Bog AuprMq swcKMz sRI hirmMdr sfihb dy hjLUrI rfgI BfeI jsvMq isMG jQy ny ielfhI bfxI df kIrqn kIqf. ies mOky sfbkf mMqrI qy mYNbr sLRomxI kmytI s[ suwcf isMG lMgfh, mYNbr pfrlImYNt zf: rqn isMG ajnflf, sLRomxI akflI dl dy sInIar mIq pRDfn s[ rxjIq isMG bRhmpurf, ivDfiek s[ vIr isMG lopoky, sLRomxI kmytI dy jUnIar mIq pRDfn s[ kyvl isMG bfdl, aMiqMRg mYNbr s[ gurbcn isMG krmUMvfl, s[ rijMdr isMG mihqf qy s[ guirMdrpfl isMG gorf, mYNbr sLRomxI kmytI s[ amrjIq isMG BlfeIpur, s[ suivMdr isMG doblIaF, s[ idlbfg isMG pTfnkot, s[ amrIk isMG sLfhpur gorfieaf, s[ jgIr isMG vrpfl, s[ jsivMdr isMG aYzvokyt, s[ guirMdrpfl isMG reIaf, s[ alivMdrpfl isMG pwKoky, Drm pRcfr kmytI dy mYNbr s[ hrdlbIr isMG sLfh, sLRomxI kmytI dy skwqr s[ hrbyaMq isMG qy s[ virafm isMG, sLRomxI kmytI dy aYzI: skwqr s[ joigMdr isMG adlIvfl, mIq skwqr s[ idljIq isMG bydI, pblIistI ivBfg dy ieMcfrj s[ rfm isMG, zfierYktr ipRMsIpl zf: pI[aYs grovr, zf: ey[pI isMG (E[aYs[zI), sfbkf zfierYktr ipRMsIpl zf: aYs[aYs vflIaf qy zf: hridafl isMG, zf: gIq sLrmf mYzIkl suipRMtYNzYNt, zf: aYl[aYs kMg mYzIkl suipRMtYNzYNt sRI gurU rfmdfs cYrItybl hspqfl zf: sLukIn isMG, zf: kulvMq isMG zYz, zf: pMkj sLrmF, zf: gurjIq isMG, zf: aYm[aYs Aupl, zf: bldyv isMG, zf: sMqosL sohI nrisMg suipRMtYNzYNt, s[ Bgvfn isMG gurmyl hspqfl luiDafxf qoN ielfvf mYzIkl kflj qy sRI gurU rfmdfs cYrItybl hspqfl df vwzI igxqI ‘c stfP qy pqvMqy mOjUd sn. gurU arjn dyv jI dI Èhfdq nUM drsfAuNdI iswK tYlI-iPlm “ÈhIdF dy isrqfj” pMjfb dI sMsQf sunihrI ivrsf vloN gurU arjn dyv jI dy 400 sflf ÈhIdI purb nUM smripq iPlm “ÈhIdF dy isrqfj” iqafr kIqI geI hY.iPlm df inrdyÈn Dfrimk iPlmF dy AuWGy inrdyÈk sR[ hrdIp isMG jo ik ÈRomxI kmytI dy mYNbr vI hn vloN kIqf igaf hY, jo ik iswK ieiqhfs nfl sMbMDq do tYlI-iPlmF “amr Kflsf” qy “Drm dI cfdr” df pihlF vI inrmfx kr cuwky hn. ieh iPlmF vwK vwK gurU GrF ivwc ivKfeIaF geIaF sn qy guriswKF dy mnF qy gurmiq dI gihrI Cfp Cwz geIaF sn. ieiqhfsk tYlI-iPlm “ÈhIdF dy isrqfj” ienHF idnIN knyzf dy vwK vwK gurU GrF ivwc ivKfey jfx df pRogrfm AulIikaf igaf hY. iPlm iksy isnymf Gr ivwc nf idKf ky gurduafrf sfihbfnF jF hor smfijk QfvF qy qknIkI tIm Byj ky vwzy prdy qy idKfeI jfvygI. ies bfry sR[ dlbIr isMG ny dwisaf ik iPlm rfhIN gurU arjn dyv jI df ieiqhfs, AunHF dy jIvn ivwc vfprIaF GtnfvF df bfKUbI icqrn kIqf igaf hY. ‘ÈhIdF dy isrqfj’ gurU arjn dyv jI dI Èhfdq jnUnI kwtVvfd dy iKlfP aqy hr iewk nUM afpxy ivÈvfÈ dy muqfibk Drm nUM mMnx dI afjfdI df vWzmulf sMdyÈ idMdI hY. pMcm pfqÈfh ijnHF ny sFJIvflqf dI anUTI imsfl aqy aiDafqm kyNdr ÈRI drbfr sfihb aMimRqsr dI sQfpnf kIqI aqy smuwcI mfnvqf dy Bly leI gurU gRMQ sfihb jI dy rUp ivwc rwbI bfxI sMkilq krvfeI, lfhOr dy kfl smyN lokF dI mhIinaf bwDI syvf kIqI, QF QF KUh Kudvfey, loVvMdF dI syvf leI kohVI Gr KolHy. aMimRqsr, qrnqfrn, gurU kI vzflI afid Èihr vsfey qy iswKF nUM vfpfr qy kfrobfrI ikwqy ÈurU krvfey. GoVsvfrI qy Èsqr ivwidaf rfhIN axK qy svYmfx df jIvn ijAUx df rfh idKfieaf.aMq gurU jI nUM JUTy doÈF dy qihq qwqI qvI AuWpr ibTf ky ÈhId kr idwqf igaf. gurU arjn dyv jI iswK kOm dy pihly ÈhId hoey hn. gurU jI dI ÈhIdI jbr df jvfb sbr dy nfl dyx aqy akfl purK dy Bfxy nUM imWTf krky mMnx dI anUTI imsfl hY. asIN aqy sfzy bwcy gurU arjn dyv jI dy mhfn jIvn dy bfbq Èfied bhuq kuJ nhIN jfxdy, ies qrFH sfnUM ieh sB kuJ ies iPlm qoN jfnx aqy smJx nUM imlygf. AunHF ikhf ik aWj iswK kOm ieiqhfs aqy gurmiq isDFqf qoN tuwtdI jf rhI hY, ijs df kfrn hY ik asIN smyN dy hfxI bx ky ieiqhfs qy gurmiq sMdyÈF df pRcfr krn leI afDuink mfiDam dI Xog vrqoN nhIN kIqI. sMsQf vloN ieiqhfsk iPlmF iqafr krn df mksd ieho hY ik bwicaF aqy nOjvfnF qwk ielYktRfink mfiDam rfhIN gurU pfqÈfh dy sMdyÈ phuMcfey jf skx qF jo AunHF nUM ieh gwl df aihsfs ho sky ik jo iswKI asIN dyÈ-ivdyÈ ivwc bYTy mfx rhy hF Aus df ipCokV ikqnf amIr hY qy ies ivrfsq nUM sfzy bjurgF ny ikqnIaF kurbfnIaF dy ky sfzy qwk phuMcfieaf hY. sB qoN pihlF sunihrI ivrsf sMsQf vloN hI iPlmF dy mfiDam rfhIN gurmiq dy pRcfr dI ÈurUafq kIqI geI sI. ies sMsQf vloN iqafr kIqy jFdy pRfjYktF dI ivWlKxqf ieh hY ik gurmiq isDFqf pRqI Aucycf iDafn rwiKaf jFdf hY, iswK ikrdfr kyvl guriswKF vloN hI inBfey jFdy hn, nfl nfl qknIkI qOr qy vI iPlmF bhuq AuWc imafrI huMdIaF hn. ieh iPlm “ÈhIdF dy isrqfj” aMgryjI BfÈf ivwc sbtfeItl kIqI geI hY qF jo ijnHF bwicaF nUM pMjfbI TIk ZMg nfl smJ nhIN afAuNdI Auh vI ieiqhfs dI soJI lY skx. sMsQf vloN afAuNdy smyN ivwc keI hor iPlmF vI bxfeIaF jf rhIaF hn, ijvyN ik bfbf bMdf isMG bhfdr jI df ieiqhfs aqy gurU gRMQ sfihb jI dy bfry ivwc. nfl hI bwicaF dI rUcI dy mfiDam aYnImyÈn rfhIN iswK isDFqf aqy ieiqhfs bfry vI iPlmF iqafr kIqIaF jf rhIaF hn. ies iPlm df pRIimar Èoa 3 dsMbr idn aYqvfr nUM vrsfiel knvYnÈn sYNtr, 6721 aYzvrzj bulyvrz, njdIk hfeIvya 10 aqy zYrI roz, imsIsfgf ivKy kIqf jf irhf hY. gurdvfrf sfihbfn dy pRbMDk afpxy ielfky dIaF sMgqF nUM ieh vzmwulI iPlm idKfAux leI tYlIPon nMbr 416-953-0526, 416-894-2820 jF 416-301-8114 qy sMprk kr skdy hn aqy jF email: bookashow@sikhfilms.net qy sMprk kIqf jf skdf hY. |
||||||||||||||||||
|
© 2003, Sanjh Savera. All Rights Reserved. info@sanjhsavera.com |
|||||||||||||||||||