muwK KbrF
iswKI Bys ivwc aKOqI sfDf qo iswwK sMgqF sucyq hox !
sMq bfbf jrnYl isMG Kflsf iBzrFvfly ikhf krdy sn ik jy koeI ByKI aKOqI
sfD afpxy afp nMU sMq aKvfAudf hY. Aus dI prK kr ilaf kro ho sky qF
qwqf icmtf krky Ausdy lfky dyK ilaf kro. ik jykr sfD dy mUMho vfihgurU
vfihgurU df jfp inkly qF smJ lYxf ik kuJ TIk hY nhI qF bnfrs dy Twg,
ByKI jfx ik durkfr dyxf cfhIdf hY .
jrmn:-
(gurcrn isMG gurfieaf)
ieMtrnYsLnl iswK
XUQ PYyzrysLn (BfeI dljIq isMG Kflsf) jrmnI dy afgU BfeI gurcrn isMG
gurfieaf BfeI jsvIr isMG, BfeI guridafl isMG lflI, BfeI gurmIq isMG,
BfeI mnjIq isMG, BfeI jiqMdrbIr isMG ny pRYs dy nf jfrI ibafn ivwc
sFJ svyrf pypr ivwc aKOqI sfD mfn isMG pyhvy vfly dy aiq iGnfAuxy
kfly kfrnfimaF dIaF KbrF ny ijwQy iswKI nfl ipafr krn vfilaF dy
ihridaf nUM vlUDiraf hY . AuWQy ieho aijhy sfD iswK kOm dy mwQy Aupwr
klMk hn.
jo iswKI bfxy aqy bfxI df afsrf lY ky BolIaf BflIaF iswK
sMgqF nUM gumMrfh krky AunF df sosLx krdy hn. ijvy ik mfn isMG ny
ieMglYz ivwc af ky afpxy afp nUM dmdmI tksfl df njLdIkI aqy sMq bfbf
jrnYl isMG iBMzrFvfilaF dIaF gwl krky keI KfilsqfnI vIrF df shfrf lY
ky afpxy pYr jmfey aqy aKMz kIrqnI jQy dI ivroDqf krky sMgqf nUM afps
ivwc hI lVfAux dIaf koisLsLf krdf irhf .pr kuJ isafxy KfilsqfnI vIrF
ny CyqI hI ies nUM smJ gey qy AunF ny ies qo iknfrfksLI kr leI pr ieny
icr nUM ieh sfD afpxy pYr ivdysLf ivwc pwky kr cuwkf sI ijs krky iPr
Aunf dI bhuqI loV vI nhI rih geI sI .pr hux vI AunF vIrF nUM smJ lYxf
cfhIdf hY ik ieho aijhy hor bhuq ByKI sfDf dy vwg qury iPr rhy hn
ijhnF dy kfly kfrnfimaf qo pVdf AuTxf bfkI hY.
ies pyhvy vfly
sfD bfry jQydfr BfeI rxjIq isMG jI jdo jrmn afey sn kih gey sn. ik ieh
srkfrI sfD eyjMsIaf dI pYdfeIsL hY jo ik ieh afDrf pRdysL ivwc hV´´
pIVqf, gujrfq ivwc Bucfl pIVqF vfsqy lMgr lfAux vrgy prAupkfrI kMm
isrP iswK kOm nUM gumMrfh krn vfsqy hI sn. pr iksy ny vI ies sfD nUM
kdy vI ieh nhI puwwiCaf ik pMjfb dI DrqI qy iswK nOjvfnF dy KUuun dI
holI KyzI geI . ieh sfD ikwQy sI iPr pMjfb dI DrqI qy iswK kOm dI Kfqr
afpf kurbfn krn vfilaf dy pirvfr rul rhy sNI DrmI PojI qy AunF dy
pirvfr rotI qo vI avfjLfr sn qF ies sfD ny AunF dI ikMnI ku mdwd kIqI
hY.jdo ik ieh ivdysLF qo byihsfbI mfieaf aXfsLI krn leI hI iewkTI krky
iljFdy sn jF afpxy zyry bxfAux vfsqy hI iljfdy sn .
ienF vrgy aKOqI
sfDf vfry sMq bfbf jrnYl isMG Kflsf iBzrFvfly ikhf krdy sn ik jy koeI
ByKI aKOqI sfD afpxy afp nMU sMq aKvfAudf hY. Aus dI prK kr ilaf kro
ho sky qF qwqf icmtf krky Ausdy lfky dyK ilaf kro. ik jykr sfD dy
mUMho vfihgurU vfihgurU df jfp inkly qF smJ lYxf ik kuJ TIk hY nhI qF
bnfrs dy Twg, ByKI jfx ik durkfr dyxf cfhIdf hY .
ik ieho
aijhy ByKI sfD jo ik sMgq jI quhfzI hI mfieaf nfl awgy sfzy aKOqI
Dfrimk aqy isafsI lIzrF nMU dy ky ieho aijhy iGnfAuxy kfly kukrm krn
df lfiesMs lY lYdy hn . Auh iPr ienF dI ipwT pUrdy hn .so iswK kOMm
nUM asI jordfr apIl krdy hF ik sMgq jI ijwQy ienF ByKI sfDf qo bcxf
cfhIdf hY AuwQy ienF dI ipwT pUrn vfly aKOqI Dfrimk aqy isafsI lIzrF
qo vI sucyq rihx cfhIdf hY isrP sLbd gurU sfihb sLRI gurU gMRQ sfihb
jI dy lV lg ky sLbd dI kmfeI krky afpxy mn ivwc vsf ky Ausy anusfr
afpxf jIvn Zflky lokfeI dI syvf krnI cfhIdI hY .

sLRomxI kmytI vwloN
pfiksqfn hfeI kimsLn nUM mYmorMzm idwqf igaf
aMimRqsr: 1 akqUbr:-
sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dI pRDfn bIbI jgIr kor jI bygovfl ny
pfiksqfn srkfr qoN mMg kIqI hY ik Gwt-igxqI iswKF dI jfn, mfl siqkfr
qy gurduafrf sfihbfn dI surwiKaf XkInI bxfey jfx leI qurMq Tos kdm
cuwky jfx.
awj nvIN
idlI ivKy pfiksqfn dy hfeI kimsLnr nUM idqy gey iek mYmorMzm ivwc
AunHF ny afiKaf hY ik nnkfxf sfihb ivKy sRI gurU nfnk dyv jI dy pfvn
jnm asQfn dy pfvn gurduafrf sfihb Auqy hoey sLrmnfk hmly dI Gtnf ny
ivsLv Br ivwc rihMdy iswKF nUM ihlf ky rwK idwqf hY. BIV vwloN ies
qrHF df kIqf hmlf qy BMn-qoV ieiqhfs ivwc ajyhI pihlI Gtnf hY. ies
kfrn pfiksqfn aMdr rih rhy Gt-igxqI iswKF dy mnF ivwc asurwiKaf dI
Bfvnf pYdf ho geI hY.
mYmorMzm
dyx leI AunHF nfl sR: suKbIr isMG bfdl, sLRomxI kmytI dy jnrl skwqr
jQydfr suKdyv isMG BOr, idwlI qoN sLRomxI kmytI dy mYNbr sfihbfn sR:
kuldIp isMG Bogl, sR: hirMdrpfl isMG aqy sR: BuipMdr isMG afnMd vI
hfeI kimsLn gey sn.
bIbI
jgIr kOr ny mYmorMzm ivwc ieh vI afiKaf hY ik ieh hor vI mMdBfgI qy
duKdfeI gwl hY ik ieh Gtnf Aus smyN vfprI jdoN donF dyysLF dy cotI dy
afgU afpsI sbMD suDfrx aqy lokF df myl jol vDfAux leI duvwlI glbfq kr
rhy sn. AunHF mMg kIqI hY ik awgy qoN koeI ajyhI mMdBfgI Gtnf nf vfprn
qoN rokx leI sfry dosLIaF nUM sKq sjLfvF idwqIaF jfx, kflj nUM hor
bdlvIn QF `qy iemfrq dy ky kflj dI iemfrq gurduafry nUM idwqI jfvy.
AunHF ieh vI mMg kIqI hY ik mOky qy jf ky sfrI siQqI df jfiejLf lYx
leI sLRomxI kmytI nUM sRI nnkfxf sfihb jfx dI afigaf idqI jfvy.
aKbfrF
ivwc gurduafrf sfihb dI “kfr syvf” idlI akflI dl nUM dyx dIaF KbrF dI
crcf kridaF mYmorMzm ivwc ieh PYslf qurMq vfps lYx dI mMg kIqI geI hY
ikAuNik Auh gruwp akflI dl df iek inkf ijhf tuitaf hoieaf DVf hY.
pfiksqfnI hfeI kimsLnr sRI ajLIdf aihmd KF ny ies Gtnf qy duK pRgt
kridaF ikhf ik ieh muslfmn iswK lVfeI dI Gtnf nhIN sI, kuJ sLrfrqI
aMsrF vwloN ividafrQIaF nUM guMmrfh kIqf igaf. AunHF ikhf ik pfiksqfn
dy sfry avfm (lokF) ny vI ies Gtnf df burf mnfieaf hY.
AunHF
ieh vI ikhf ik pfiksqfn srkfr sLRomxI kmytI dI mhwqqf nUM smJdI hY.
“kfr syvf” leI qjvIjL Byjo, Auh pfiksqfn srkfr pfs ByjI jfeygI. AunHF
ny sRI nnkfxf sfihb dy suMdrIkrn df vI ivsLvfs duafieaf.

iswK aOrqF nUM
hYlmyt qoN Cot dI pRsLMsf
aMimRqsr: 1 akqUbr:- sLRomxI
gurduafrf pRbMDk kmytI ny suprIm kort dy Aus PLYsly dI pRsLMsf kIqI hY
ijs ivwc cMzIgVH ivwc iswK aOrqF nUM do phIaf vfhn clfAux smyN hYlmyt
pihnx qoN Cot dy idwqI geI hY.
sLRomxI gurduafrf
pRbMDk kmytI dy kyNdrI dPLqr qoN jfrI iek ibafn ivwc bIbI jgIr kOr
bygovfl pRDfn sLRomxI kmytI ny ikhf ik suprIm kort df PLYslf
pRsLMsfXog hY, ies nfl iswK isDFqF dI ijwq hoeI hY.
bfdl
dI pysLI smyN kFgrsIaF qy akflIaF ivcfly nfarybfjLI
ropV: sfbkf muwK mMqrI pRkfsL isMG bfdl aqy hornF
ivruwD iBRsLtfcfr dy mfmly dI suxvfeI moky kFgrsI aqy akflI kfrkuMnF
ny adflqI kMplYks ivc iek dUjy ivruwD nfarybfjLI kr ky dPf 144 dIaF
DwjIaF Auzf idwqIaF aqy pulIs pRsLfsLn mUk drsLk bixaf irhf. dovF
pfrtIaF dy kfrkuMnF dI igxqI 500 qoN vDyry sI . awj vI sRI bfdl ny
adflq qoN injI pysLI leI Cot lY leI sI jdo ik suirMdr kor bfdl, suKbIr
isMG bfdl smyq bfkI dy muljLm hfjLr sn . adflq ny mfmly dI suxvfeI 6
akqUbr qk mwulqvI kr idwqI .
ropV dI ivsLysL adflq ivc sRI bfdl aqy hornF ivruwD
pMjfb ivjIlYNs ibAuro vwlo drj mfmly dI suxvfeI moky awj svyry 9[30
vjy qoN vI kFgrsI kfrkuMn pfrtI dy JMzy lY ky adflqI kMplYks ivc puwj
gey. iqMn so dy krIb kFgrsI vrkrF dI agvfeI kFgrsI afgU guridafl isMG
kMboj aqy ijLlHf kFgrs ropV dy pRDfn amrjIq isMG sYxI rhy sn. kFgrsI
bfdl rfj ivc hoey iBRsLtfcfr ivruwD nfarybfjLI kr rhy sn aqy pulIs
pRsLfsn ieMnfH nUM mUk drsLk bx ky dyKdf irhf . kFgrsIaF vwlo mujLfhrf
krn dI iBxk akflIaF nUM vI pihlF hI pY cuwkI sI aqy sLRomxI kmytI
mYNbr guirMdr isMG gogI qy sfbkf kmytI mYNbr jrnYl isMG dI agvfeI ivc
adflqI kMplYks ivc puwjy aqy kFgrsIaF vwlo kIqI jf rhI nfarybfjLI df
jvfb jLbrdsq qrIky nfl dyx lg pey . dovF iDrF ivc tkrfa dI sMBfvnf nUM
dyKidaF pulIs ny adflqI kMplYks ivc rwisaF nfl rokF lf idwqIaF. ies
moky puwjy pRmuwK akflIaF ivc ivDfiek sqvMq kor sMDU, sfbkf aYm [pI
sqivMdr kor, hrpRIq isMG bsMq afid sLfml sn.

muwK mMqrI kYptn
amirMdr isMG qy cox kimsLnr ivcfly KVkI
kpUrQlf:- pMjfb ivc kpUrQlf ivDfn sBf hlky dI
ijLmnI cox nUM lY ky muwK mMqrI kYptn amirMdr isMG aqy Bfrq dy muwK
cox kimsLnr ivckfr iswDI KVk peI hY . ieh sLfied pihlf mokf hY jdo iek
pfsy qF muwK mMqrI ny kpUrQlf ivDfn sBf hlky dy sfbkf cox aiDkfrI aqy
aYs[zI[aYm idlrfj isMG sMDvflIaF nUM pUrI qrFH byksUr Tihrfieaf hY aqy
dUjy pfsy cox kimsLn ny ies aiDkfrI ivruwD PorI mukwdmf drj ,krn df
afdysL idwqf hY. rfj dI muwK ivroDI iDr pihlF hI ies mfmly nUM lY ky
cox kimsLn qwk phuMc kr cuwkI hY aqy inrpwK cox krfAux dI mMg nUM lY
ky hor aiDkfrIaF dy qbfdly krn leI afK rhI hY.
ijLkrXog hY ik akflI dl ny kFgrs srkfr qy kpUrQlf
ivDfn sBf hlky ivc jfalI votF bnfAux aqy akflI dl dy hmfieqIaF dIaF
votF kwtx df dosL lfieaf sI. ies qoN bfad cox kimsLn ny afpxI tIm Byj
ky kfrvfeI kIqI . cox kimsLn dI pVqfl bfad koeI 7000 votF aijhIaF rwd
kr idwqIaF geIaF ijMnFH bfry akflI dl ny jfalI hox df dosL lfieaf sI .
Aus qoN bfad sRI sMDvflIaf nUM KzUr sfihb bdl idqf igaf . ies dy nfl
hI kimsLn ny afdysL idwqf ik ies aiDkfrI nUM muwaql kr idwqf jfvy. ies
nfl rfj srkfr vI ksUqI siQqI ivc Ps geI. muwK mMqrI kYptn amirMdr isMG
ny ies kfrvfeI pRqI kfPI nfrfjLgI df pRgtfvf kIqf .
ies mfmly bfry aglI kfrvfeI krdy hoey muwK cox
kimsLn ny qF srkfr nUM afdysL idwqf hY ik sRI sMDvflIaF ivruwD PorI
kys drj kIqf jfvy pr muwK mMqrI kYptn amirMdr isMG ny awj pMjfb Bvn
ivc ies aiDkfrI nUM iPr byksUr krfr idwqf hY. muwK mMqrI ny ikhf hY ik
ies qrFH dy mfhol ivc koeI aiDkfrI ikvyN kMm kr skdf hy. AunFH ieh vI
ikhf hY ik ies aiDkfrI ny votF bnfAux ivc koeI glq kMm nhI kIqf hY .
kpUrQlf ivc koeI jfalI vot nhI bxy. AunFH ikhf ik 8000 nvIaF arjLIaF
votF leI afeIaF sn aqy ieMnFH ivco cfr hjLfr rwd ho geIaF. bfkI dIaF
arjLIaF dI pVqfl ho rhI sI . akflIaF ny cox kimsLn nUM ies bfry
gyuMmrfh kIqf hY . kYptn amirMdr isMG ny ieh vI ikhf hY ik akflI dl dy
pRDfn sRI pRkfsL isMG bfdl dI qF rolf pfAux dI afdq bx geI hY. AunFH
ikhf ik jykr cox ivc gVbV huMdI qF akflI dl lok sBf dIaF 11 sItF iks
qrFH ijwq skdy hn . muwK mMqrI ny afpxy qy srkfrI hYlIkYptr dI
dUrvrqoN dy dosLF nUM vI rwd kIqf hY . AunFH ikhf ik AunFH dy rfj dy
keI hor kMm vI qF huMdy hn aqy akflI srkfr vyly vI ies qrFH cldf sI.
AunFH ikhf ik cox hlky ivc qF Auh gwzI lY ky jFdy hn .
kpUrQlf dy izptI kimsLnr aqy ijLlf cox aiDkfrI
rkysL kumfr vrmf ny cox kimsLn vwlo sRI sMDfvflIaF bfry kys drj krn dI
pusLtI kIqI hY. sRI sMDfvflIaf ivruwD rIpjYNtysLn afP pIpljL aYkt 1950
aDIn ijLlHf pulIs muKI nuM kys drj krn leI ilKqI afdysL dy idwqy hn .
ieh vI ikhf igaf hY ik kimsLn nUM pihlI akqUbr jF ies qoN pihlF kys
drj krky kimsLn nUM ies dI jfxkfrI idqI jfvy. sLfmI pMj vjy qwk pulIs
aiDkfrI nUM kys drj krn leI ikhf igaf hY . ies nfl ies hlky ivc jfalI
votF df mfmlf kfPI gMBIr rUp Dfrn kr igaf hY . akflI dl ies kfrvfeI
qoN sqMusLt hY . akflI afgUaF df kihxf hY ik ies kfrvfeI nfl AunFH dy
dosL dI pUrI qrFH pusLtI ho geI hY . ies bfry qwslI df pRgtfvf kridaF
sLRomxI akflI dl (bfdl) dy pRDfn pRkfsL isMG bfdl ny ikhf hY ik ieh
kFgrs pfrtI dI bhuq vwzI hfr hY aqy AunFH dI pfrtI afpxI ies mMg qy
kfiem hY ik kpUrQly aMdr inrpwK qy sLFqmeI coxF krvfAux vfsqy zI[sI qy
aYm [aYs [pI nUM qurMq qbdIl kIqf jfey, sfrf poilMg stfP rfj qoN bfhr
ilaFdf jfey aqy ieQy nIm PojI dsqy qfienfq kIqy jfx. AunFH ny Bfrq dy
cox kimsLn pfsoN ieh vI mMg kIqI hY ik ieh cox DFdlIaF bfry kyNdrI
abjLrvrF pfsoN hI jFc krvfeI jfvy aqy kpUrQly aMdr kFgrs vwlo cox
jLfbqy dIaF AulMGxF Aupr sKq njLr rwKI jfvy .

nYsLnl iswK koNsl ny pfiksqfn jfx dI afigaf mMgI
nvIN idwlI: ieMzIan nYsLnl iswK koNsl ny awj ieQy
pfiksqfnI hfeI kimsLnr nUM iek mMg pwqr soNp ky gurduafrf nnkfxf sfihb
Auqy kIqy gey hmly dI sKq inKyDI kIqI hY . jQybMdI ny hfeI kimsLnr qoN
ies Dfrimk asQfn dy drsLn krn leI mnjLUrI vI mMgI hY qF jo sfrI siQqI
df jfiejLf lfieaf jf sky. ies vPd dI agvfeI jQybMdI dy pRDfn kuldIp
isMG Bogl ny kIqI. AunfN vwlo idwqy mMg pwqr ivc ikhf igaf hY ik ies
kfrvfeI nfl Bfrq ivc rihMdy iswKf dy hI nhI sgoN smuwcy ivsLv Br ivc
ijQy vI ikDry nfnk nfmlyvf iswK sMgq rihMdI hY AunFH dIaF BfvnfvF Auqy
BfrI swt vjI hY . AunFH ikhf ik aijhIaF GtnfvF dovyN BfeIcfrIaF dy
lokF ivc glq PihmIaf df pfVf vDf skdIaF hn ,nfly dovyN dysLF dy afpsI
sbMDF Auqy vI asr pY skdf hY . AunFH ies mMg pwqr rfhIN pfiksqfn srkfr
qoN jLordfr mMg kIqI hY ik iswKf dy Dfrimk asQfnF dI surwiKaF XkInI
bxfeI jfvy. lokl gurduafrf pRbMDk kmytI jfrjpur dy pRDfn qy sRomxI
akflI dl dy sInIar afgU jQydfr primMdr isMG Kflsf ny pfiksqfn ivc
gurduafrf sRI nnkfxf sfihb qy kuJ sLrfrqI ansrF vwlo hmlf krn qy kIqI
geI BMn-qoV dI sKq inMidaF kridaF ies nUM iek iGnfAuxf kfrf dwisaf hY.

kFgrsIaF dI nfarybfjLI inaFpfilkf qy dbfa pfAux dI iek koisLsL :
suKbIr bfdl
ropV: kFgrsIaF vlo awj sQfnk kcihrI kMplYks ivc
kIqI geI jLbrdsq nfarybfjLI dI iqwKy sLbdF ivc inKyDI kridaF sInIar
XUQ akflI afgU suKbIr isMG bfdl ny ikhf hY ik inaFpfilkf qy dbfa pfAux
dI koisLs aDIn kFgrsIaF ny ieh nfarybfjLI kIqI. awj rfq ieQy jfrI iek
ibafn ivc AunFH ikhf ik ieh sB kuJ ijLlHf pRsLfsLn dI kiQq BfeIvflI
nfl hI hoieaf. dPf 144 lwgI hox dy bfvjUd kFgrsIaF ny Aus dIaF DwjIaF
AuzfeIaF aqy puls pRsLfsLn ny qy koeI kfrvfeI nhI kIqI . aYs[aYs[pI
ropV sRI suirMdrpfl isMG ny vI kFgrsIaF nUM
KdyVn leI koeI aYksLn nhI ilaf. AunFH ikhf ik pRqIq
huMdf hY ik ieh sB kuJ kFgrs ny iek igxI imwQI Xojnf aDIn kIqf qF jo
adflq qy dbfa pfieaf jf sky.

qlvMzI bUitaF dy jIq isMG smyq cfr jIaf nUM ieMglYNz ‘c sfiVaF
PiqhgVH sfihb : ieQoN QoVIH dUrI qoN lMGdy sqluj
diraf qoN pfr ijLlHf jlMDr dy sLfhkot nyVy ipMz qlvMzI bUitaF vflI dI
bihkf dy jIq isMG smyq Ausdy iqMn hor pirvfrk mYNbrF dI ieMglYNz dy
brhmI sLihr ivc awg lgf ky sfV dyx dI kbr pRfpq hoeI hY jdoN ik jIq
isMG dI dohqI irMpI dy jLKmI ho jfx df smfcfr vI pRfpq hoieaf. pRfpq
kIqI jfxkfrI anusfr imqI 28 sqMbr dI rfq nUM jd Auh afpxy mkfn iovc
suwqy pey sn qF rfq ZfeI vjy dy krIb iek axpCfqy ivakqI vwlo AunFH qy
pYtrol iCVk ky awg lwgf ky gYs vflI pfeIp vwZ idwqI geI ijs kfrn jIq
isMG dI pqnI gurdIsL kor, lVkI inrml kor qy nUMh plivMdr kor dI moq ho
geI. awg dy kfrnF df pqf AyudoN lwg sikaf jdoN Gtnf ivc gMBIr hflq ivc
byhosL hoeI jIq isMG dI dohqI dy hosL afAux qoN bfad AuQON dI puls nUM
dwisaF ik iek axpCfqf ivakqI jo rfq nUM Aukq smyN ivc AunfH dy Gr dfKl
hoieaf sI, Aus ny AunfH qy pihlf pYtrol iCVikaf aqy bfad ivc aYl[pI[jI
[gYs vflI nflI vwZ idwqI ijs krky Aukq cfry jxy moky qy hI sV ky suafh
bx gey jdoN ik irMpI dI hflq ivc suDfr afAuxf sLurU ho igaf hY . ies
sbMDI jsvMq isMG jo ieMnFH df BqIjf pMjfb ivc hI Aukq pqy qy rihMdf hY
Aus ny dwisaf hY ik AunFH dIaF asQIaF qlvMzI bUitaF vflI kuJ smyN ivc
phuMc jfxgIaF. ies Gtnf nUM lY ky ijQy ies df pirvfr BfrI sLok ivc
hY,AuQy ielfky ivc vI lokF vwlo hmdrdI pRgt kIqI jf rhI hY. ivdysL ivc
gey ieh sfbq srIr hux do muwTI rfK bx ky afpxy ivhVy ivc phuMcxgy.

cotflf srkfr ivruwD rfjpfl nUM pwqr
cMzIgVH: hirafxf kFgrs ny awj ieQy rfjpfl nUM mMg
pwqr dy ky cotflf srkfr vwlo pMcfieqI rfj sMsQfvF aqy imAUNspl sMsQfvF
bfry soD ibwl pfs krky ieMnFH adfiraF dIaF agyqIaF coxF krfAux leI rfh
pwDrf krn vfsqy kIqI kfrvfeI ivc dKl dyx dI mMg kIqI hY . pwqrkfr nfl
gwlbfq krdy hoey hirafxf kFgrs dy nyqf kYptn ajY isMG Xfdv ny ikhf hY
ik hirafxf srkfr ny ieh dovyN soD ibwl ivDfn sBf ivc bIqy kwlH ies leI
pfs krvfey hn qF jo cfr mhIny pihlF pMcfieqF dIaF coxF krfeIaf jf skx.
ieh kfrvfeI af rhIaF ivDfn sBf coxF nUM muwK rwK ky kIqI geI hY . ies
nfl srkfr nUM smfj ivc vMg pfAux df mokf vI iml jFdf hY . AunFH ikhf
ik cfr mhIny pihlF coxF krky srkfr iek gYrkfnUMnI kMm kr rhI hY . ies
kfrvfeI nfl qF hr ipMz ivc do pMcfieqF bx jfxgIaF. AunfH ieh vI ikhf
ik srkfr ny jfx buwJ ky ivDfn sBf dI kfrvfeI iqMn idn dI QF iek idn
ivc hI Kqm kr idwqI. rfjpfl nUM idwqy pwqr ivc ieh vI ikhf igaf hY ik
srkfr ny ieMnFH iblF bfry iqafrI leI sdn dy mYNbrF nUM koeI mokf nhI
idwqf. ivroDI iDr vwlo idwqy gey sfry noits vI spIkr ny rwd kr idwqy .

pfiksqfn ivc iswK gurDfmF dI rfKI leI pRDfn mMqrI PorI vPd Byjx :
akflI nyqf
luiDafxf (qijMdr isMG ):- pfiksqfn dI DrqI Auqy
iswKf dy moky vjoN jfxy jFdy nnkfxf sfihb ivKy ieiqhfsk gurduafrf
sfihb qy sLrfrqI ansrF vlo kIqI hulVbfjLI qy pQrfa krn dI ijQy ipCly
idnF qy iswK ihridaF Auqy gihrI cot lwg geI,AuQy dysL ivdysL ivc vwsdy
iswK qy Kfs krky pMjfb luiDafxf dy iswK nyqfvF jQydfr qoqf isMG,
sLRomxI kmytI, sfbkf mMqrI s[mhysL ieMdr isMG gryvfl afid ny dysL dy
pRDfn mMqrI zf[mnmohn isMG pfsoN mMg kIqI hY ik Bfrq dy ivdysL mMqrI
aqy sLRomxI akflI dl dy komI pRDfn s[pRkfsL isMG bfdl , kmytI dI pRDfn
bIbI jfgIr kor ,Gwt igxqI dy kimsLn dy cyarmyn qrlocn isMG dI agvfeI
ivc iek kmytI bxf ky pfiksqfn Byjx qF jo AuQy vwsdy iswK BfeIcfry nUM
Drvfs iml sky aqy BivwK ivc aijhI mfVI Gtnf nf vfpr sky. nyqfvF ny ieh
vI mMg kIqI ik ies kFz ivc dosLIaF nuM PorI igRPqfr krky sKq sjLf idqI
jfvy qF jo muV aijhI hrkq krn dI sfhs nf kr sky.

nnkfxf
sfihb ‘c hflfq pUrI qrFH sLfq : srnf
nvIN idwlI: sLRomxI akflI dl idwlI dy pRDfn prmjIq
isMG srnf ny ikhf hY ik nnkfxf sfihb ivKy hflfq pUrI qrFH sLFq hn qy
AuQy iksy iksm df koeI qxfa nhI hY. pfiksqfn dI Xfqrf qy gey idwlI
gurduafrf pRbMDk kmytI dy sfbkf pRDfn sRI srnf ny lfhor qoN ies
pwqrkfr nfl tYlIPon qy gwlbfq kridaF dfavf kIqf ik AunFH ny vPd dy
sfQIaF qy pfiksqfn iswK gurduafrf pRbMDk kmytI dy hfkmF nfl gurduafrf
sfihb dy cwpy cwpy df jfiejLf ilaf hY pr AunfH nUM gurduafry dy aMdr
pwQr cwlx aqy nuksfn hox dy koeI sMkyq nhI imly. sRI srnf ny dwisaf ik
AunFH nfl pfiksqfn gurduafrf pRbMDk kmytI dy pRDfn mojUd sn . AunFH ny
nnkfxf sfihb ivKy vwK vwK iPrikaF qy BfeIcfiraF nfl jd ies sbMDI ivcfr
-vtFdrF kIqf qF AunFH nU M ikDry vI iPrkfpRsqI dI bU nhI afeI. sRI
srnf ny dwisaf ik pfiksqfn dI ipClI PyrI smyN AunFH dI bynqI qy pwCmI
pMjfb dy muwK mMqrI jnfb pRvyjL ielfhI ny Brosf idvfieaf sI ik nnkfxf
sfihb gurduafry dy afs -pfs dIaF kuJ iemfrqf ivc rihx vfilaF dy kflj
leI hor jgfH df bMdobsq krky ies QF srf bxfeI jfvy qF ik gurpurbF qy
sMgq nUM pRysLfnI nf hovy. sRI srnf dy nfl vPd ivc idwlI gurduafrf
pRbMDk kmytI dy mYNbr pRo[hrmoihMdr isMG qy gurcrn isMG gqkf mfstr vI
gey hoey sn.

hirafxf
kFgrs vwlo ivDfn sBf ‘co vfkafAUt
cMzIgVH: hirafxf ivDfn sBf ivc awj ivroDI iDr kFgrs
ny cotflf srkfr vwlo iqMn rojLF sYsLn nUM Gtf ky iek idn df krn dy
PYsly iKlfP sdn ivcoN vfkafAUt kIqf . kFgrs afgUaF ny ikhf ik sYNsLn
swq jF ds idn df hoxf cfhIdf sI qF ik rfj nfl sbMDq vwK vwK muwidaF
aqy skYNzlF bfry crcf kIqI jf sky. spIkr siqbIr isMG kfidafn ny sdn df
smF iek idn qoN vDfAux qoN nFh kr idwqI qF kFgrs pfrtI ny ros vjoN
vfkafAUt kIqf . asl ivc sdn ivc hfkm iDr aqy ivroDI iDr ivckfr sqluj
-Xmunf ilMk nihr dy muwdy nUM lY ky qgVIaF JVpF hoeIaF. hfkm iDr dy
mYNbrF ny lgfqfr ivroDI iDr qyies mfmly nUM lY ky hmly kIqy. kFgrs
pfrtI dy ivDfiek ,cotflf srkfr dy guVgfAuN skIm dy skYNzl qy bihs krnI
cfhuMdy sn pr spIkr ny ies dI afigaF nhI idwqI . sdn ivc kFgrs pfrtI
dy sInIar nyqf kYptn ajY isMG Xfdv ny ies mfmly Auqy kMm rokU noits
idwqf. spIkr ny ies noits smyq Cy hor noitsF nUM vI rwd kr idwqf.
spIkr ny ieh vI afiKaf ik iek hI sYNsLn ivc kFgrs dy ivDfiek jfx -buwJ
ky vfr vfr noits dy rhy hn .

pulIs dI
sLih nfl hIrf mMzI qy iBMzI bfjLfr nUM vI pCfVn lwigaf btflf sLihr
btflf: ieQy ieMnIH idnI dyh vpfr ieMnF ijLafdf vD
Puwl irhf hY ik ieQoN dy kuJ ielfky lfhor dI hIrf mMzI aqy muMbeI df
iBMzI bfjLfr bxdy jf rhy hn . ies DMdy dy PYlx ivc mobfeIl aqy kuJ
sQfnk pbilk kfl afiPs (pI[sI[E) aihm rol adf kr rhy hn . BrosyXog
vsIilaF qoN pRfpq jfxkfrI anusfr btflf dy kuJ pI[sI[EjL ieQy svyry no
vjy qoN hI njLdIkI ipMzF qy ksibaF qoN drjnF lVkIaF qo aorqF phuMc
jFdIaF n . iPr sLfm nUM 6-7 vjy qwk DMdf krn afeIaF ieh lVkIaF qy
aorqF pI[sI[EjL qoN Pon krky insicq itkfixaF qy phuMx jFdIaF hn jF
keIaF nUM AunFH dy insicq QF qoN afp lY jFdy hn . kuJ pI[sI[EjL vfilaF
ny dwisaf ik ieMnFH DMdy vflIaF dy kfrn AunFH dI rojI -rotI vfhvf cwlx
lwg peI hY . kuJ pI[sI[EjL vfilaF ny nfm gupq rwKx dI sLrq qy dwisaf
ik aijhIaF aorqF -lVkIaF dy bhuqy cfhvfn pulIs vfly jF isvl aiDkfrI
krmcfrI huMdy hn. ieQy ieh Aucycy qor qy ijLkrXog hY ik bIqy hPqy Qfxf
isvl lfeIn ‘c qfienfq iek pulIs krmcfrI ny iek pI[sI[E rfhIN iek lVkI
hfsl krky afpxy kuafrtr vfV leI. sUcnf imlx qy isvl lfeIn dI pulIs ny
Cfpf mfr ky lVkI qy pulIs mulfjLm dohF nUM kfbU kr ilaf. ies vyly ieh
pulIs mulfjLm muwaqlI Bugq irhf hY . iesy qrFH kuJ mhIny pihlF pulIs
ny mfl ivBfg dy iek irtfierz aiDkfrI nUM vI iek DNMNdy vflI lVkI nUM
kfr ‘c ibTf ky iljFidaF kfbU kIqf sI pr afpxI rfjnIqk phuMc kfrn Auh
aPsr pulIs kys qoN bc igaf sI.ieMnFH lVkIaF{ aorqF df iek rUp hor hY .
ieh aorqF ivafh sLfdIaF jF siBafcfrk smfgmF ‘c nwcx gfAux df nftk krky
afpxy GrF qoNieQy af jFdIaF hn aqy bVy hI afkrisLk pihrfvy pf ky aqy
bx Tx ky muwK bws awzf ivc GyuMm ky afpxy cfhux vfilaF nUM mobfeIl Pon
rfhI bulf ky jF afp insicq QF phuMc jFdIaF hn .

pwg mslf
sulJfAux ‘c asLvnI kumfr dy rol dI sLlfGf
cMzIgVH: pMjfb dIaF keI jQybMdIaF qy siBafcfrk
sMsQfvF ny PrFs ivwc iswKf dy pgVI mfmly nUM hwl krn sbMDI rfj sBf dy
mYNbr asLvnI kumfr vwlo kIqy gey Auprfly dI sLlfGf kIqI. pnkoPYz dy
cYarmYn sRI pvn kumfr soihaf,bfr aYsosIeysLn dy Aup pRDfn suKivMdr
isMG golzI qy XUvk BlfeI aqy siBafcfr mMc dy pRDfn blivMdr isMG ny
asLvnI kumfr vwlo iswK BfeIcfry dy ihqF leI kIqy gey XqnF df svfgq
kridaF ikhf ik sMsd mYNbr dy nfjUk mfmly nUM bVy hI sucwjy ZMg nfl
nwijT ky idKfieaf hY. ijLkrXog hY ik ipCly idnIN idwlI ivc ieMzo
-PrYNc pfrlImfnI PrYNzisp gruwp nfl sRI asLvnI kumfr ny ieh muwdf
ivcfiraf sI aqy zUMGy ivcfr vtFdry mgroN PrFs dy rfjdUq zfmInIikAU
ighnfrz vwlo asLvnI kumfr nUM Brosf idvfieaf igaf sI ik PrFs dI srkfr
vwlo mfmlf jldI hI ieMj hwl kIqf jfvy ik BfeIcfry nuM pUrn sMqusLtI
hovy. ies smfroh ivc sfbkf rfsLtrpqI ky[afr[nfrfiex AunFH dI pqnI aqy
keI sMsd mYNbr vI sLfml hoey sn.

sI[pI[afeI vlo gVHsLMkr qy kpUrQlf ‘c kFgrs dI ihmfieq krn qoN sfP
ienkfr
cMzIgVH :BfrqI kimAUinst pfrtI dy sUbf skwqr
zf[joigMdr idafl ny iek ibafn ivc ieh spwsLt kIqf hY ik gVHsLMkr aqy
kpUrQlf bfry BfrqI kimAUinst pfrtI aqy kFgrs pfrtI ivc iksy pwDr qy
koeI gwlbfq nhI ho rhI . AunFH ikhf ik ieh gwlbfq DrqI Aupr qF nhI
isrP asmfn ivc kYptn amirMdr isMG muwK mMqrI pMjfb aqy sRI hMspfl
pRDfn pMjfb kFgrs dy supinaf ivc BfvyN ho rhI hovy. zf[idafl ny muwK
mMqrI aqy kFgrs pRDfn dy ieMnFH ibafnF df ik sI[pI[afeI nfl koeI
gwlbfq ho rhI hY df KMzn kridaf ieh ikhf ik kYptn amirMdr isMG aqy sRI
hMspfl vrgy Auwc ahuidaF qy qfienfq afgUaF nUM ies qrFH dI glq
ibafnbfjLI sLoBf nhI idMdI.
AunFH ikhf ik kimAUinst pfrtI ieMnFH ijLmnI coxF
ivc afpxI rxnIqI 5 akqUbr nUM afpxy skwqryq dI mIitMg cMzIgVH ivc
ivcfrygI pr iek gwl spsLt hY ik sUby aMdr kFgrs pfrtI jo Drm inrpwK
sLkqIaF dI eykqf nuM swt mfrI aqy ijs qrFH df rfjsI vrqfrf kFgrs ny
kIqf. ies kfrn kFgrs dI iksy sUrq ivc hmfieq nhI krygI. zf[idafl ny
ikhf ik kYptn qy hMspfl dI ibafnbfjLI bybuinafd hY. asl ivc ieMnFH
nyqfvF dI Auh nmosLI df iswtf hn jo Drm inrpwK sLkqIaF dI eykf nf krky
awj AunFH nUM hfr idKfeI bUhy qy njLr afAuNdI hY . Auh ies nfl pfrtI
vrkrf df izwigaf hoieaf mnobl Auwcf rwKx dI koisLs kr rhy hn . BfrqI
kimAUinst pfrtI ny dovF pfrtIaF kFgrs aqy sI[pI[aYm vwlo iekqrPf
AumIdvfrF dy aYlfn smyN ieh ikhf sI ik ies nfl Drm inrpwK sLkqIaF nUM
nuksfn hovygf qy ies df lfBisrP akflI Bfjpf iPrkU aqy swj ipCfkV
sLkqIaF nUM hovygf.

vwzy
sfihbjfidaF dI ivsLv pwDrI Xfdgfr AusfrI jfeygI
cmkor sfihb: vwzy qy Coty sfihbjLfidaF dy iqMn so
sflf sLhIdI idvs mnfAux leI awj iewQy rfj pwDrI slfhkfr kmytI dI
mIitMg muwK mMqrI amirMdr isMG dI pRDfngI hyT hoeI ijs ivc PYslf kIqf
igaf ik vwzy sfihbjLfidaF dI Xfdgfr ivsLv pwDr dy imafr anusfr AusfrI
jfvygI . ieh PrFs ivcly vftrlU qy lMzn ivcly trYPlgr sukyar imAUjLIamF
dy pYtrn qy AusfrI jfeygI . muwK mMqrI ny ikhf ik ies kMm ivc komFqfrI
pwDr dy afrkItYkt sLfml kIqy jfxy cfhIdy hn qF jo ivdysLI sYlfnI vI
ieQy afAuxf psMd krn . mYmorIal ivc cmkor sfihb dy sfry sLhIdF dy nF
Aukry jfx bfry vI AunFH slfh idwqI.
mIitMg ivc kYbint mMqrI pRqfp isMG bfjvf,jgmohn
isMG kMg rfxf [ky[pI ,bIrdivMdr isMG ,muwK skwqr jY isMG igwl, aqy keI
Auwc aiDkfrI sLfml hoey. aiDkfrIaF nUM sMboDn kridaF muwK mMqrI ny
dwisaf ik ieMnFH sLqfbdI pRogrfmF nUM muwK rwKidaF sMgq leI ibjlI,pfxI
,sIvryj ,nhfAux Dox ,ishq afid shUlqF pfrikMg aqy surwiKaF pRbMDF leI
dovF ijLilHaF ‘c 6-6 kroV rupey dI rfsLI Krc hox df anumfn hY ijs ivco
cmkor sfihb leI 1 kroV 90 lwK rupey mnjLUr kIqy gey hn . AunFH mIitMg
ivc sLfml aiDkfrIaF nUM sfry pRbMD 10 dsMbr qk mukMml krn dI hdfieq
idqI . vwK vwK mihkimaF dy muKIaF nUM sfry kMm isr mukMml krn dI
hdfieq kridaF muwK mMqrI ny ikhf ik iksy vI aiDkfrI nUM iZwl vrqx dI
afigaF nhI idwqI jfvygI. izptI kimsLnr sRImqI sImf jYn nUM ivsLvfs
idvfieaf ik sfry kMm smyN isr nypry cfV ley jfxgy.
ies qoN pihlF muwK mMqrIO ny cmkor sfihb qoN srihMd
kYnfl dy rsqy ropV qk aqy bylf ksby rfhIN sVkF nUM coVIaF aqy murMmq
krn dy kMmf dy nINh pwQr rwKy. AunFH dwisaf ik sLRomxI kmytI afpxy
pwDr qy ho mrjLI pRogrfm kry pr pMjfb srkfr cmkor sfihb ivKy afpxy
pwDr qy vwzy sfihbjfidaF dI qIjI sLqfbdI mnfvygI aqy cmkor sfihb ksby
nUM bxdf siqkfr idwqf jfvygf. AunFH cmkor sfihb dI pMcfieq nUM vI ksby
dy ivkfs leI vwK vwK skImF aDIn 1 kroV rupey dI grFt dyx df aYlfn vI
kIqf .

pRDfn
mMqrI nUM vI lok pfl dy Gyry ‘c ilaFdf jfvy :mnmohn isMG
dyhrfdun: rfsLtrpqI ey[pI[jy abdul klfm vwlo
rfsLtrpqI dy ahudy nUM lokpfl dy Gyry ivc ilafAux df suJfa idwqy jfx
qoN bfad pRDfn mMqrI zf[mnmohn isMG ny awj ieQy ikhf ik ies gwl bfry
motI ijhI sihmqI ho geI hY ik pRDfn mMqrI smyq sfry mMqrIaF qy hor
srkfrI ahudydfrF nUM pRsqfivq kfnUMn dy Gyr ivc ilaFdf jfxf cfhIdf hY
. lokpflF aqy Aup lokpflf dI srb Bfrq kfnPrMs nUM sMboDn kridaF AunfH
ny ikhf ‘ies vyly motI ijhI sihmqI bxI hoeI hY ik lokpfl sMsQf nUM bhu
mYNbrI bxfieaf jfvy aqy ies nUM arD adflqI aKiqafr pRfpq hox . ies gwl
bfry vI sihmqI hY ik pRDfn mMqrI smyq sfry jnqk syvkF nUM lokpfl dy
Gyry ivc ilaFdf jfvy . ies vyly lok pfl dI loV pihlF nflo vDyry hY.
asIN hor smF guafey ibnF ies sbMD ivc kfrgr kfrvfeI krFgy . AunFH ny
dwisaf ik jnqk pRsLfsLk pRxflI dI kfieafklp leI hr pwKo mukMml ivAuNq
iqafr krn vfsqy CyqI hI iek pRsLfsnk suDfr kimsLn iqafr kIqf jf irhf
hY . AunFH ny ikhf ik mYnUM ieh kihx ivc jF ieh iekbfl krn ivc koeI
iJjk nhI hY ik kyNdr ivc lokpfl nf hox kfrn sUbfeI lokpflF dy kMm qy
mfVf asr pY irhf hY .
zf[mnmohn isMG vlo pRDfn mMqrI sfry smyq sfry sMsd
mYNbrF qy mMqrIaF iswDy jF awisDy qor qy cuxy lok pRqIinDF nUM lokpfl
dy Gyry ivc ilafAux dI qjLvIjL idwqy jfx qy do idn pihlF rfsLtrpqI ny
ikhf sI ik rfsLtrpqI dy ahudy nUM vI lokpfl dy Gyry ivc ilaFdF jfxf
cfhIdf hY. AuNj pRDfn mMqrI ny afpxy BfsLx ivc ies gwl df ijLkr nhI
kIqf . AunFH ny ikhf ik sFJy pRgqIsLIl gwTjoV dI srkfr ies vfady nfl
swqf ivc afeI hY ik ieh lokpfl ibwl pfs krvfeygI . AunFH ny ikhf ik
Bfrq ivc sUbfeI pwDr qy ieh sMsQf lfBdfiek sfbq hoeI hY . so ZukvF
kfnUMn bxf ky sfnUM kyNdr ivc vI ieh sMsQf kfiem krnI cfhIdI hY. AunFH
ny ikhf ik AunFH dI srkfr siQq eImfndfr,pfrdrsLI aqy suXog pRsLfsn dyx
pRqI vwcnbwD hY . AunFH dI srkfr sUcnf dI suqMqrqf bfry aYkt nUM vI
lfgU krn pRqI vcnbwD hY . AunFH ny ikhf ‘asI mMqrfilaF qy ivBfgF ivc
lokF dI shUlq leI kfAUNtr KolFHgy aqy nymf qy kfrj ivDIaF nUM srl
bxFvFgy . AunFH ny ikhf ik lokpflF dIaF ies qoN pihlF hoeIaF kfnPrMsF
ivc ieh mMg AuTdI rhI hY ik ies sMsQf nUM cox kimsLn qy kYg vFg
sMivDfnk hYsiaq idwqI jfvy. ieh hYsIaq idwqI jf skdI hY pr ies qoN
pihlF ieMnfH sMsQfvF dI kfrgujLfrI df jfiejLf lYx dI loV hY.

akflI dl
ny dy hor aPsrF ivruwD kfrvfeI mMgI
kpUrQlf : sLRomxI akflI dl (b) ny cox kimsLn kolo
mMg kIqI hY ik kFgrs dI cox muihMm ‘c ihwsf lYx vfly aPsrF iKlfP
kfrvfeI kIqI jfvy. pfrtI dy skwqr zf[dljIq isMG cImf ny iek pRYs ibafn
‘c dwisaf ik pfrtI dy shfiek zfierYktr XUQ srivisjL afeI[pI isMG DfmI
qy iKlfP qurMq kfrvfeI dI mMg kIqI hY. ieMnFH ny 28 sqMbr nUM kYptn
amirMdr isMG dI kpUrQlf ivKy cox rYlI ‘c ihwsf ilaf. AunFH dosL lfieaf
hY ik ijAuN ijAUN coxF nyVy af rhIaF hn srkfrI aPsr kFgrs dy cox pRcfr
‘c KuwlH ky sLfml ho rhy hn jo ik cox jLfbqy dI AulMGxf hY. ijLkrXog
hY ik sLRomxI akflI dl kpUrQly dy zI[sI aqy aYs[aYs[pI dI cox kimsLn
kol pihlF hI isLkfieq kr cuwkf hY aqy aYs[zI[aYm idlrfj isMG
sMDFvflIaf muwaql kIqy jf cuwky hn .

sI[pI[aYm afgU blvMq isMG vwlo muwK mMqrI dI itwpxI df gMBIr noits
nvF sLihr: mfrksvfdI kimAUinst pfrtI (sI[pI[aYm) dy
sUbf skwqr pRo[blvMq isMG ny kYptn amirMdr isMG vwlo KwbIaf iDrF nUM
AumIdvfr vfps lYx dI itwpxI df gMBIr noits lYNNidaF ikhf ik ieh itwpxI
rfjnIqI qoN iblkul korI hY . AunFH ikhf ik 185 qoN bfad gVHMsLkr hlky
qoN kdy vI kFgrs ny sIt lVn dy hwkdfr hox ijMnIaF votF pRfpq nhI
kIqIaF qy kFgrs kdy jLmfnq vI nhI bcfa skI .AunFH ikhf ik jY kYptn
amirMdr isMG nUM kFgrs dy ipCokV aqy Aus dy DrminrpwK ivrsy nUM bcfeI
rwKx df iPkr hY qF Auh afpxy AumIdvfr nUM KwbIaf aqy Drm inrpwK iDrF
AumIdvfr mhF isMG roVI dy hwk ivc bYTf dyx . AunFH ikhf ik srkfr ny
lokF nUM idwqIaF shUlqF vfps lY ky lokF nfl DoKf kIqf hY . pRo:N blvMq
ny svfl kIqf ik kYptn amirMdr isMG ieh dwsx ik AunfH ny gwdI qy bYTx
qoN bfad ikMnyy bMidaF nUM nokrI idwqI,ikMny bMd kfrKfinaF nUM clfieaf
. ikMny iksfnF df krjLf muafP kIqf . pRo[blvMq ny Bfjpf bfry gwl
kridaF ikhf ik ipCly pMj sfl ies ny kyNdr aqy pMjfb ivc rfj kIqf ,pr
Bfjpf ny pMjfb ivc dusLvfrIaf qoN ielfvf kuwJ nhI idwqf . ies leI
AunFNH nUM gVHsLMkr hlky qoN votF mMgx df hwk nhI . pRo[blvMq awj ieQy
pfrtI dI mIitMg qoN bfad pwqrkfrF nfl gwl kr rhy sn.
