muwK KbrF
kpUrQlf ‘c 70% qoN vwD qy gVHsLMkr ‘c 65% mqdfn, nqIjf 16 akqUbr nMU
kpUrQlf/gVHsLMkr, 13 akqUbr- awj pMjfb dy 2 ivDfn
sBf hlikaF kpUrQlf qy gVHsLMkr (huisLafrpur) ivc ijLmnI coxF ‘c votF
pYx df kMm iewkf-duwkf GtnfvF nUM Cwz ky amn-amfn nfl mukMml ho igaf.
gVHsLMkr ‘c 65 PIsdI qoN vwD votF peIaF jdik kpUrQlf ivc 71% qoN vwD
mqdfn hoieaf. gVHsLMkr ivDfn sBf hlky ‘c bUQ ‘qy kbjLy dI isLkfieq
kfrn kflyvfl BgqF ‘c votF rwd kr idwqIaF geIaF ijQy hux dubfrf votF 15
akqUbr nUM pYxgIaF. pMjfb dy muwK cox aiDkfrI jI[ aYs[ cImf ny dwisaf
ik afm qOr ‘qy votF pYx df kMm amn-amfn nfl pUrf ho igaf. votF dI
igxqI 16 akqUbr nUM hovygI. hlky dy ijhVy ipMzF ‘c swqfDfrI pfrtI nUM
zr sI ik AuQy AunHF nUM votF Gwt pYxgIaF, AuQoN puils ny akflI afgUaF
nUM svyry GrF qoN cuwk ilaf. iZlvF qoN gurFidwqf mwlH anusfr-kpUrQlf
ivDfn sBf hlky dy byt Kyqr dy ipMzF ‘c 70 qoN 80 pRqIsLq mqdfn hoieaf.
s: aYc[ aYs[ hMspfl vwK-vwK poilMg bUQF ‘qy cwkr lgfAuNdy rhy.

isMG
sfihb BfeI hrBjn isMG XogI dy aMiqm sMskfr qy buwsL, kilMtn aqy mnmohn
isMG vloN sogmeI sMdysL puwjy
inAU mYksIko (aYc ibAUro)-iswK Drm nMU dunIaF ivwc
psfrn leI coKf Xogdfn pfAux vfly BfeI hrBjn isMG XogI ipCly idnIN idl
df dOrf pYx sdkf akfl clfxf kr gey sn. sMsfr pRiswD pRcfrk s: hrBjn
isMG XogI df bIqy idnIN aMiqm sMskfr inAU mYksIko ivKy kr idwqf igaf.
ies sogmeI mOky sLfiml hjLfrF lokF dIaF awKF nm sn. ies mOky ‘qy pUrI
dunIaf qoN Dfrimk qy rfjnIqk lokF ny sLmUlIaq kIqI. pirvfirk mYNbrF
qoN ielfvf ividafrQI qy XogI jI dy dosq vI sLfiml sn. ies mOky ‘qy
Bfrq dy pRDfn mMqrI s: mnmohn isMG, amrIkI rfsLtrpqI jfrj busL aqy
amrIkf dy sfbkf rfsLtrpqI ibwl ilMtn vwloN vI sog sunyhf Byijaf igaf.
ies mOky ‘qy sMboDn krn vflIaF sLKsIaqF ivc XUbf istI qoN dIdfr isMG
bYNs, bfbf dljIq isMG isLkfgo, zf: amrjIq isMG mrvfhf, rxDIr isMG,
nfjr isMG afid pRmuwK sLKsIaqF sLfiml hn. XogI jI nimq aMiqm ardfs qy
aKMz pfT df Bog 23 akqUbr nUM pfieaf jfvygf. ies mOky hornF qoN ielfvf
sRI akfl qKq sfihb dy jQydfr igafnI joigMdr isMG vydFqI sLfml ho rhy
hn.

bfby
dy cyilaF ny 50 ku bMidaF dI mIitMg nMU 2500 ilK ky sMgq nMU guMmrfh
kIqf
inAUXfrk- ipCly kuWJ hPiqaf qoN bfbf mfn isMG dy
hwk pRcfr krn vfilaf vloN guMmrfhkuMn iesLiqhfr dy ky isWK sMgqF nUM
guMmrfh krn vfly pRcfr nUM dyK ky inAUXfrk dIaF kuWJ jQybMdIaF ny
afpxI cWup nUM qoVidaF bfbf jI df pWK pUrn vfilaf vloN guMmrfh krn
vflIaF ibafnbfjIaF df gMBIr noits ilaf hY . bfbf mWKx sLfh lubfxf gurU
Gr ivKy bfbf mfn isMG dy smrQkF vloN kIqI geI ieWk mIitMg dI igxqI
2500 dWs ky amrIkf aqy ieMzIaf dy aKbfrF ivwc iesLiqhfr dy ky isWK
sMgq nUM guMmrfh kIqf igaf hY. AuQy pMjfh ku ivakqI sn. mIitMg vflf
kmrf vI isrP 200 ku bMidaF jogf hI hY. pMQk jQybMdIaf ny ieh vI ikhf
ik jykr bfby dy gVveI ibafn idMdy hn qF bfbf cyilaF nMU mohry bxf ky
ikAuN vrq irhf hY. Auh ikAuN nhIN afpxf pWK pysL krdf. ies kUV prcfr
dI inMdf krn vflIaF jQybMdIaf ivwc gurU nfnk imsLn afP inAUXfrk,
sLRomxI akflI dl (a) inAUXfrk, bfbf bMdf isMG bhfdr ieMt: isWK
susfietI, sLRI gurU rivdfs sBf afP inAUXfrk dy skWqr BfeI inrml isMG
Kflsf aqy BfeI GneIaf ieMk afP inAUXfrk sLfml hn. agly hPqy sfD dI
aslIaq AujLfgr krdI iewk hor irport CfpI jfvygI.

ivvfdgRsq gOlP kors Zfhux dy afdysL idwqy
cMzIgVH: (sFJ svyrf) awj pMjfb hirafxf hfeIkort ny
ropV ijLly dy kroVF ipMz ivwc bxfey gOlP kors dy krqf Drqf syvf-mukq
krnl bI[aYs[ sMDU nUM ieh hukm jfrI kIqy ik Aus vloN ijhVI ies klwb
nUM bxfAux leI gYrkfnUMnI ZMg nfl AusfrI kIqI geI hY, Auh AusfrI qurMq
ZfhI jfvy aqy aijhf nf kIqy jfx dI sUrq ‘c pMjfb srkfr nUM iqMn mhIny
aMdr ieh gYrkfnUMnI AusfrI zygx dy hukm idwqy. adflq ny pMjfb rfj
ibjlI borz nUM ibjlI df kunYksLn POrI qOr ‘qy kwtx, afbkfrI ivBfg nUM
sLrfb dy lfiesMs nUM rwd krn aqy sLrfb jLbq krn dy hukm idwqy hn. hfeI
kort ny ies klwb dy Aunqkfr krnl bI[aYs[ sMDU dI mdd krn vfly aPsrF
ivruwD prcf drj kIqy jfx dy hukm dy nfl nfl sI[bI[afeI[ nUM krnl sMDU
dI nfmI qy bynfmI jfiedfd bfry pqf lgfAux dy afdysL idwqy. sR[ sMDU ny
ikhf ik Auh suprIm kort ivwc ies PYsly ivruwD apIl krngy.

kfr
hfdsy ivwc 27 sflf amrjIq isMG mfry gey
imsIsfgf: (aYc ibAUro) bIqy aYqvfr 10 akqUbr nMU
imsIsfgf ivwc 1991 mfzl dI vfksvYgn clfAuNdy amrjIq isMG sfhsn zrfeIv
aqy lUk roz df stfp sfeIn imws kr gey. gwzI bykfbU ho geI aqy Auh
pfrikMg lft coN huMdI hoeI iblizMg ivwc jf vwjI. zrfeIvr aqy svfrI nMU
kfr vwZ ky bfhr kwiZfaf igaf aqy hspqfl phuMcfieaf igaf. jLKmF dI qfb
nf Jwldf 27 sflf amrjiq isMG akfl clfxf kr igaf jdoN ik nfl dI svfrI
dy mfmUlI swtF vwjIaF. aYksIzYNt df kfrx ajy nhIN lwBf. pulIs vloN
iksy csLmdId gvfh dI Bfl hY.

grYvl vfly trwk vIrF ny cwkf jfm kIqf
imsIsfgf: (sFJ svyrf) grYvl ZoNdy 400 dy krIb trwk
zrfeIvr vIrF ny ies mMglvfr qoN hVqfl kIqI hoeI hY. hfeIvy 25 aqy 401
dy ielfky ivwc trwk zrfeIvrF dy iewkT nMU imlx puwjy ies pwqrkfr nMU
sR[ jsvIr isMG ZysI ny dwisaf ik sfnMU mfx hY ik ies vfr smuwcy pMjfbI
Enr-aprytrF dI eykqf hY aqy iewk vI trwk roz qy nhIN hY. hVqfl dy kfrn
dwsidaF AunHF ikhf ik gYs dIaF kImqF 33% vwD geIaF hn, trwkF dI kImq
aqy rIpyar asmfn nMU CUhx lwg geI hY aqy ieMsLorYNs lgBg duwgxI ho geI
hY pr hfl pfiraf krn qy loz bRokr loz dI kImq vDfAux nMU iqafr nhIN
hn. sR[ ZysI ny dwisaf ik cwkf jfm krn qoN pihlF asIN sfriaf kMpniaF
nMU iewk hPqy df noits idwqf sI aqy jd qwk mMgF nhIN mMn lYNdy AudoN
qwk asIN kMm qy vfips nhIN jfvFgy.

zf[
suKpRIq isMG Audwko df sLlfGfXog AuWdm
iswK kOm Aupr ho rhy bOiDk hmilaF qoN sMgqF nMU
sucyq krn leI rYkszyl gurUduafrf sfihb ivKy pRfjYktr rfhIN zf[ suKpRIq
isMG Audwko vloN ieqhfsk sRoqF dI kIqI jf rhI qoV mroV aqy bRfhmxIkrn
bfry sMgqF nfl ivcfr sFJy kIqy gey. iswK kOm nMU sLrIrk Gfx qoN bfad
hux mfnisk Gfx df isLkfr bxfieaf jf irhf hY. zf[ Audwky ny sMgqF nMU
qsvIrF rfhIN idKfieaf ik iks qrHF gurU sfihbfnF, iswK jrnYlF aqy
guriswKF nMU bRfhmxvfdI krmkfzF dy DfrnI aqy kys rihq drsfieaf jf irhf
hY. sMgqF vloN zf[ Audwky dy AuWdm dI sLlfGf kIqI jf rhI hY. AunHF dy
ies Auprfly nMU sfriQk huMgrf iml irhf hY. XUnfeItz iswK PYzrysLn dy
kfrkuMnF vloN sMgqF df DMnvfd kIqf jFdf hY.

jrmnI dy isMGF ny iswKF dy kfql
ieMtrnYsLnl iswK XUQ PYyzrysLn ( BfeI dljIq isMG
Kflsf ) jrmnI dy afgU gurcrn isMG gurfieaf ny pRYs dy nf jfrI ibafn
kridaf ikhf ik idwlI ivc nvMbr 1984 dy iswKF dy kqlyafm dy dosLI
ihMdosqfn dI srkfr ivc ayYn[ afeI[ afr[ minstr jgdIsL tfeItlr df jrmnI
dI rfjDfnI briln ivc siQq BfrqI dUqF Gr puhMcx qy iswK jwQybMdIaF vwlo
BfrI ros ivKfvf kIqf igaf . briln ivc BfrqI dUqF Gr ijQy jgdIsL
tfeItlr ny sfzy Cy vjy qo lYky sfzy swq vjy qwk ivdysLF ivc vsdy BfrqI
lokF dI mIitMg nUM sboDn krnf sI . jrmn dIaF pMQk jwQybMdIaF dy 100 qo
vwD isMGF ny BfrqI dUqF Gr ivc dfKl hoky hfl ivc puhMcky Cy vjy sItF
qy jf kbjf kIqf . jdo jgdIsL tfeItlr BfrqI abYstr nfl hfl ivc dfKl
hoieaf .
jdo jgdIsL tfeItlr styj qy afieaf qF isMGF df roh
roikaf nf igaf. AuhnF ny josL ivc nfhry lfAuxy sLurU kr idwqy, iswKF
df kfql jgdIsL tfeItlr murdfbfd, iswKF df kfql vfps jfvy, iswKF dy
kfql nUM bolx nhI idaF gey, Kfilsqfn ijMdfbfd . isMGF dy roh nUM dyKky
jgdIsL tfeItlr dy psIny Cut gey qy Auh pfxI mMgx lwg ipaf aqy afpxI
sIt qy bYT igaf . isMGF ny ikhf ik asI iswKF dy kfql nUM nhI bolx
idafgy qF jgdIsL tfeItlr ny ikhf ik mY iswKF df kfql nhIN. myry Auqy
ieljfm hI lgdy hn. guwsy ivwc afey isMGF ny AuQy pey kyk vI Aus vwl
iswty. ies ivc jrmn dy anykF afgUaF ny Bfg ilaf.

tfeItlr nMU ibn boly Bjfieaf
ieMtrnYsLnl iswK XUQ PYyzrysLn ( BfeI dljIq isMG
Kflsf ) jrmnI dy afgU gurcrn isMG gurfieaf ny pRYs dy nf jfrI ibafn
kridaf ikhf ik idwlI ivc nvMbr 1984 dy iswKF dy kqlyafm dy dosLI
ihMdosqfn dI srkfr ivc ayYn[ afeI[ afr[ minstr jgdIsL tfeItlr df jrmnI
dI rfjDfnI briln ivc siQq BfrqI dUqF Gr puhMcx qy iswK jwQybMdIaF vwlo
BfrI ros ivKfvf kIqf igaf . briln ivc BfrqI dUqF Gr ijQy jgdIsL
tfeItlr ny sfzy Cy vjy qo lYky sfzy swq vjy qwk ivdysLF ivc vsdy BfrqI
lokF dI mIitMg nUM sboDn krnf sI . jrmn dIaF pMQk jwQybMdIaF dy 100 qo
vwD isMGF ny BfrqI dUqF Gr ivc dfKl hoky hfl ivc puhMcky Cy vjy sItF
qy jf kbjf kIqf . jdo jgdIsL tfeItlr BfrqI abYstr nfl hfl ivc dfKl
hoieaf .
jdo jgdIsL tfeItlr styj qy afieaf qF isMGF df roh
roikaf nf igaf. AuhnF ny josL ivc nfhry lfAuxy sLurU kr idwqy, iswKF
df kfql jgdIsL tfeItlr murdfbfd, iswKF df kfql vfps jfvy, iswKF dy
kfql nUM bolx nhI idaF gey, Kfilsqfn ijMdfbfd . isMGF dy roh nUM dyKky
jgdIsL tfeItlr dy psIny Cut gey qy Auh pfxI mMgx lwg ipaf aqy afpxI
sIt qy bYT igaf . isMGF ny ikhf ik asI iswKF dy kfql nUM nhI bolx
idafgy qF jgdIsL tfeItlr ny ikhf ik mY iswKF df kfql nhIN. myry Auqy
ieljfm hI lgdy hn. guwsy ivwc afey isMGF ny AuQy pey kyk vI Aus vwl
iswty. ies ivc jrmn dy anykF afgUaF ny Bfg ilaf.

kFgrsIaF vwlo sB kuJ sLryafm
kpUrQlf:- pMjfb ivDfn sBf dy do hlikaF dIaF ijLmnI
coxF leI awj votF dy Bugqfn dorfn gVHsLMkr ‘c pUrI qrFH sLFqmeI ZMg
nfl votF df kMm nypry cVH igaf pr kpUrQlf ivc keI poilMg bUQF qy gVbV
hoeI aqy jfalI votF BugqfAux smyq poilMg bUQF qy gVbV hoeI aqy jfalI
votF BugqfAux smyq poilMg bUQF qy kbjLy krn dIaF GtnfvF vI vfprIaF.
ies qrfH cox jLfbqy dIaF DwjIaF AuzfeIaF geIaF. pulIs pRsLfsLn aqy cox
abjLrvr hlky ivc mUk drsLk bxy rhy. duafby dy ieMnFH dohF hlikaF ivc
lV rhIaF muwK iDrF vwlo afpo-afpxy AumIdvfrF dy hwk ivc votF dy Bugqfn
leI koeI ksr bfkI nhI CwzI geI . nqIjy vjoN gVHsLMkr ivwc 65 PIsdI qoN
vDyry votF peIaF aqy kpUrQlf ivc 70 PIsdI votF df Bugqfn hoieaf.
kpUrQlf ivc pyNzU hlikaF ‘c sB qoN vwD 72 PIsdI votF peIaF jdoN ik
sLihr ivc ies dy mukfbly Gwt votrF ny afpxI vot dy hwk df iesqymfl
kIqf. votF pYx df kMm sfrf idn cilaf. dovyN hlikaF leI votF dI igxqI
16 akqUbr nUM hovygI.
BfvyN kFgrs pfrtI ny ieMnfH dohF hlikaF ivc afpxy
AumIdvfrF dI ijwq nUM XkInI bxfAux leI awzI-cotI df jLor lfieaf pr
kpUrQlf hlky ivc awj kFgrs dI votF pvfAux dI muihMm akflI dl aqy Bfjpf
gwTjoV dy mukfbly bhuq hmlfvr sI. akflI dl hlky ivc kyvl surwiKaf dI
lVfeI lVn qwk sImq rih igaf jdoN ik kFgrs pfrtI dy afgUaF vrkrF aqy
hmfieqIaF ny bulMd hosly nfl afpxy AumIdvfr dy hwk ivc votF pvfeIaF.
ies hlky leI jlMDr qoN lok sBf dy mYNbr aqy doafby dI rfjnIqI ivc
qyjLI nfl afpxf kwd Auwcf krn vfly rfxf gurjIq isMG dy pirvfr ivcoN
bIbI suKijMdr kor rfxf kFgrs dy AuMmIdvfr hn . AunFH dy mukfbly ivc
akflI dl Bfjpf gwTjoV vwlo sfbkf mMqrI rGbIr isMG afpxI iksmq ajLmf
rhy hn . bspf smyq keI hor pfrtIaF dy AumIdvfr vI mYdfn ivc hn pRMqU
votF dy Bugqfn moky ieMnFH AumIdvfrF dI poilMg bUQF qy poilMg eyjMt dy
ibnF hor koeI hfjLrI njLr nhI afeI. kpUrQlf hlky ivc kFgrs pfrtIO dy
nyqf sRI rfxf vwlo jQybMd kIqI geI votF BugqfAux dI muihMm awgy akflI
dl dy prKcy Auwz gey. qkrIbn smuwcy hlky ivc ilMk sVkF aqy muwK sVkF
qy kFgrs pfrtI dy hmfieqIaF dIaF gwzIaF dy vwzy kfPly hlky nUM roNd
rhy sn. ieMnfH gwzIaF ivc pMj nojvfnF nUM lY ky drjn dy krIb nojvfn
bYTy huMdy hn .
kFgrs dI votF pfAux dI muihMm dy tfkry ivc akflI dl
kI ikDry koeI tfvI gwzI hI sVkF qy GuMmdI njLr af rhI sI . bhuq sfry
akflI nyqf, vrkr aqy AunFH dy hmfieqI affpxy AumIdvfr dy poilMg bUQF
qy bYTy hI njLr af rhy sn . ipMzf ivc kFgrs aqy akflI dl dy kYNpF ivc
koeI tkrfa njLr nhI af irhf sI. AuNj sLihr ‘c aYs[aYs[pI[sLRI aYs [ky
asQfnf vI sfrI siQqI df jfiejLf lY rhy sn aqy AunFH ny vI pwqrkfrF nUM
dwisaf ik ikDry vI koeI gVbV nhI hY aqy siQqI pUrI qrFH kfbU hyT hY.
sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dI pRDfn bIbI jfgIr kor ny pulIs dy
vqIry ivruwD iek moky qy ros pRgt kridaF ikhf ik pulIs dI mdd nfl
kFgrs pfrtI vwlo sLihrI bUQF qy jfalI votF BugqfeIaF jf rhIaF hn .
bysLwk jfalI votF bfry sLihr dy poilMg bUQF qy vDyry isLkfieqF af
rhIaF sn pr ipMzF ivc vI keI votr aijhy imly ijnFH dIaF votF df Bugqfn
koeI hor eI kr igaf pr AunFH dI ikDry suxvfeI nhI hoeI . ieMnFH ivco
iek ny iksy hor dy nF qy vot pf ilaf. sfry poilMg bUQF qy kMm kr rhy
mulfjLmF jF aiDkfrIaF kolo jdoN jfalI votF bfry puwiCaF jFdf sI qF
AunFH ivco iksy iek ny vI ieh nhI afiKaf ik AunFH kol jfalI votF dy
Bugqfn bfry isLkfieq afeI hY . BfvyN ies hlky ivc muuwK lVfeI akflI dl
aqy kFgrs dy AumIdvfr drimafn lVI geI pr poilMg kyNdrF qy afjLfd
AumIdvfr dy poilMg eyjMt jLrUr bYTy hoey sn. pMQk morcy df AumIdvfr vI
mYdfn ivcoN qF ht igaf sI pRMqU keI ipMzF ivc Aus dy poilMg eyjMt vI
bYTy hoey sn. ieMnFH poilMg eyjMtF ivco bhuiqaF nUM afpxy AumIdvfr df
nF vI cyqy nhI sI . aksr hI Auh hlky ‘c lV rhIaF muwK iDrF vwlo iksy
nf iksy dI imlIBugq nfl hI bYTy huMdy sn.

ksLmIr ‘c kMtrol ryKf pfr krn dy do Xqn nfkfm bxfey
jMmU:- PojI dsiqaF ny jMmU -ksLmIr dy rfjorI sYktr
ivc GuspYT dI iek koisLs nfkfm bxf idwqI, jdik glqI nfl golI cwlx kfrn
iek lVkI jLKmI ho geI. srkfrI sUqrF ny awj ieQy dwisaf ik PojIaF ny
bIqI rfq asl kMtrol ryKf Aupr jdoN kuJ nklo-hrkq dyKI qF AunFH golI
clf idwqI, ijs kfrn GuspYsTIey pfiksqfn vwl nUM ipCFh Bwj gey. ies
vfrdfq ivwc koeI jfnI nuksfn nhI hoieaf. iesy dorfn ipMz mFjfkot ivwc
iksy nfmflUm pfisE afeI golI vwjx kfrn iek 15 sflf lVkI prvIn aKLqr
jLKmI ho geI. surwiKaF blF ny zozf ijLly dy mhU mFgt jMgl ivwco do
aorqF smF qy prvIn bygm nUM aiqvfdIaF dI shfieqf krn dy dosL ivc
igRPqfr kr ilaf. ieh aorqF jMglf ivc bfrUdI surMgf ivCfAux leI
aiqvfdIaF dI mdd kr rhIaF sn.

akflI afgUaF dI PVo PVI, bfdl ny kIqI muwK cox kimsLnr kol isLkfieq
jlMDr:- sLRomxI akflI dl ny dosL lfieaf hY ik puls
ny Aus dy iqMn aihm afgUaF nUM awj svyry cfr vjy kpUrQlf ivDfn sBf
hlky ivc pYNdy ipMzF ‘co PV ilaf igaf. sfbkf muwK mMqrI s[pRkfsL isMG
bfdl ny dwisaf ik puls pfrtI kflf sMiGaF ipMz ivc pfrtI dy blfk sMmqI
dy mYNbr sMjIv kumfr hYpI,nYnvfl ipMz dy akflI srpMc hrjIq isMG aqy
ipMz Buwlr dy aYn[afr[afeI inrmljIq isMG nUM cuwk ky lY geI. ieh sfry
akflI afgU dl dy AumIdvfr Kuwl ky mdd kr rhy sn.
AunFH ikhf ik pfrtI ny ies sbMDI isLkfieq muwK cox
kimsLnr nUM ByjI hY aqy kfrvfeI dI mMg kIqI hY . AunFH ikhf ik pfrtI
ny ies sbMDI isLkfieq muwK cox kimsLnr nUM ByjI hY aqy kfrvfeI dI mMg
kIqI hY . AunFH ikhf ik kwlH kot krfr KF ivc sfbkf akflI mMqrI jgdyv
isMG qfjpurI ivruwD JUTf mukwdmF drj kIqf igaf. AunFH ikhf ik ibnF
iksy mukwdmF drj krn dy akflI afgUaF nUM AunFH dy GrF ‘co cuwk ilaf
igaf. kFgrs srkfr ny lok rfj dI hwiqaF kIqI hY . puls dy jLor qy votF
puafeIaF geIaF hn . sLfm cfr vjy akflI afgUaF nUM Cwizaf igaf.
s[bfdl ny ikhf ik pitafly dI puls df kpUrQlf ivc kI
kMm sI pr iPr vI puls mulfjLm akflI afgUaF nUM PVn leI afey hoey hn .
pitaflf puls nUM muwK mMqrI dy iek nyVly aiDkfrI ny Byijaf sI .
aijhIaF hrkqF krnf kFgrs srkfr nUM sLoBf nhI idMdf. hornf ijLilHaF dy
aYs[pI aqy zI[aYs[pI sLryafm kpUrQlf ivDfn sBf Kyqr ivc GuMm rhy sn.

kFgrs qy bfdl dl ny Aup coxF’c lokqMqr nUM DnqMqr qy sLrfb qMqr’c
bdilaf: cMdUmfjrf
cMzIgVH: akflI dl (loNgovfl) dy pRDfn pRoN[ pRym
isMG cMdUmfjrf ny ikhf hY ik kFgrs aqy bfdlikaf nUM Aup coxF aMdr Dn
aqy sLrfb dI bydrdI nfl vrqoN krky lok rfj df mjLfk Auzf idqf hY .
dovyN pfrtIaF lok sLkqI dI QF Dn sLkqI qy hI tok rwK rhIaF hn. lokqMqr
nUM DnqMqr jF sLrfb qMqr ivc bdl ky rwK idqf hYY. AunFH jfrI ibafn ivc
ikhf ik hux coxF Dn kubyrF dIaF hI bx ky rih geIaF hn. coxF ijwqx leI
ijs qrFH srkfrI iDr vwlo srkfrI msLInrI aqy aPsrF qoN Dn AugrfihaF
igaf aqy dUjy pfsy bfdlikaF vlo sLryafm afpxy ivDfiekF qo jQydfrF qoN
ieQo qk ik sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dy mYNbrF qoN aqy byrujLgfr
nojvfnF qoN keI kroV dI AugrfhI kIqI geI.
Aus nfl cox dy inrpwK hox qy pRsLn icMnH lf idqf
aqy ies dy lok rfjI srUp nUM vI ivgfV ky rwK idqf. AunFH dosL lfieaf
ik cox kimsLn vI ieh sB kuJ cuwp-cupIqy vyKdf irhf, koeI aYksLn nhI
ilaf igaf. jykr cox kimsLn juraq krky ieh coxF rwd kr dyvy qF coxF df
lok rfjI srUp bc skdf hY.

kFgrs qy akflI dl dohF vwlo kpUrQlf ivc afpxI -afpxI ijwq dy dfavy
jlMDr:- kpUrQlf ivDfn sBf sIt leI awj sMpMn hoeI
poilMg ipwCo kFgrs aqy sLRomxI akflI dl dohF ny hI afpxI-afpxI ijwq dy
dfavy kIqy hn . idhfqI ivkfs mMqrI aqy kpUrQlf dy ieMcfrj nfl isMG aqy
pMjfb mMzI borz dy cyarmYn sMq rfm isMglf ny dwisaf ik akflIaF vwlo
poilMg smyN ihMsf hox bfry pRgtfey gey sB sLwk glq sfbq hoey hn. AunFH
ikhf ik kFgrsI AumIdvfr suKijMdr kor rfxf dI 7 hjLfr votF dy Prk nfl
ijwq hovygI ikAuNik votrF ny kYptn amirMdr isMG ny nF votF pfeIaF hn .
AunFH ikhf ik kFgrs ny aiqaMq jQybMdk ZMg nfl coxf lVIaF. akflI dl dy
bfhr qoN vrkr kpUrQlf afey hoey sn pr Auh isrP hfjLrI lvfAux leI hI
afey sn.
sRI isMglf ny ikhf ik Aup coxF df nqIjf kFgrs dy
hwk ivc afAux kfrn pUry sUby ivc hI hvf kFgrs dy hwk ivc ho jfvygI.
lok sBf ivc akflI dl nUM lokF ny ies leI votF pfeIaF sn ikAuNik AunFH
nUM lwg irhf sI ik kyNdr ivc Bfjpf dI srkfr bxygI. hux kyNdr ivc kFgrs
dI srkfr hY qy lok ivkfs cfhuMdy hn . dUjy pfsy akflI dl dy pRDfn aqy
sfbkf muwK mMqrI pRkfsL isMG bfdl ny afpxI pfrtI dy AumIdvfr rGbIr
isMG dI ijwq df dfavf krdy hoey ikhf hY ik kFgrs srkfr vlo kIqIaF
geIaF DFdlIaF dy bfvjUd akflI dl ijwqygf. AunFH ikhf ik kFgrs srkfr dy
ijMnFH puls aqy pRsLfsLink aiDkfrIaF ny akflI dl dy Ault kMm kIqf hY,
nfl AunFH dI pfrtI swqf ivc afAux qy inptygI . AunFH nUM ipMzF aqy
sLihr dovF QfvF qo cMgIaF irportF imlIaF hn.

nfnksLfhI kYlMzr ivc soD leI smfj vwlo pMj mYNbrI kmytI kfiem
aMimRqsr:- nfnksLfhI kYlMzr nUM lY ky sMq smfj aqy
sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI qy hornF iswK jQybMdIaF ivckfr pYdf
hoey ivvfd nUM hwl krn leI sMq smfj vwlo kYlMzr ivclIaF qrutIaF dUr kr
ky mukMml kYlMzr iqafr krn leI iek mIitMg CyqI hI sRI akfl qKLq sfihb
dy jQydfr igafnI joigMdr isMG vydFqI aqy hornF ahudydfrF nfl kIqI jf
rhI hY. sMq smfj ny ies kYlMzr ivc soD krn leI iek pMj mYNbrI kmytI
bxfeI hY, jo jQydfr vydFqI nUM iml ky ies ivclIaF qrutIaF qoN jfxU
krvfeygI .
sMq smfj vwlo ipCly lMmy smyN qoN jQydfr vydFqI qoN
ies ivc soD krn dI mMg kIqI jf rhI hY aqy hux jQydfr vydFqI vwlo
mIitMg krn df huMgfrf Brn qy sMq smfj ny sMq hrI isMG dI agvfeI hyT
pMj mYNbrI kmytI giTq kIqI hY . kmytI ivc sMq hrI isMG, bfbf syvf isMG
,bfbf dIdfr isMG ,bIbI jsbIr kor aqy anurfg isMG sLfml hn . ieh mIitMg
ntvr dy pihly hPqy hox dI sMBfvnf hY. sMq smfj dy muKI bfbf srbjoq
isMG bydI ny ikhf ik nfnksLfhI kYlMzr kfrn awj iswK sMgqF ivc keI
sLMky pYdf hoey hn .
gurpurb aqy hor ieiqhfsk idhfVy dy -do vfr sfl ivc
af rhy hn . AunFH ikhf ik sMq smfj vwlo pihly idn qoN hI kYlMzr ivc
soD krn dI mMg kIqI jf rhI hY . jykr ies ivc soD nf kIqI geI qF afAux
vfly smyN ivc iswK ieiqhfs hI bdl jfvygf. AunFH ikhf ik kYlMzr lfgU
krn smyN isrP ieko iDr nUM muwK rwiKaf igaf jd ik dUsry ivdvfn aqy
mhFpursLF dI rfie lYxI jLrUrI nhI smJI.
AunFH sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dI kfrgujLfrI
qy itwpxI kridaF ikhf ik sLRomxI kmytI afpxy AudysL qoN lfBy jf cuwkI
hY . AunFH ikhf ik aPgfinsqfn ivr gurduafiraF dI hflq bhuq qrsXog hY
aqy kmytI ny AunFH vwl koeI iDafn nhI idwqf . sLRomxI kmytI isrP AunFH
gurduafiraF nUM afpxy aDIn lY rhI hY, ijQy vDyry pYsy afAuNdy hn.
AunFH ikhf ik sLRomxI kmytI df mksd pYsy iekwTy krnf nhIN sgoN
ieiqhfsk gurduafiraF dI sFB sMBfl krnf hY . AunFH ikhf ik sLRomxI
kmytI akfl qKLq sfihb supr kbjLf kr bYTI hY. awj sLRomxI kmytI dI
pRDfn ny qKLqF dy jQydfrF Auypr ibnHF afigaF ivdysL jfx qy pfbMdI lgf
ky bVI mfVI hrkq kIqI hY.

byaMq isMG kql kFz dy muljLmF vwlo adflqI kfrvfeI df bfeIkft
cMzIgVH: mfzl jylH buVyl ‘c njLrbMd aqy pMjfb dy
muwK mMqrI byaMq isMG kql kFz dy cfr muljLmF ny awj ros vjoN adflq dI
kfrvfeI df bfeIkft kIqf . kys dI suxvfeI awj leI XU[tI dy vDIk ijLlHf
aqy sLYsLn jwj blbIr isMG dI adflq ‘c insLicq kIqI geI sI. kys dy
muljLm lKivMdr isMG [sLmsLyr isMG, nsIb isMG aqy gurmIq isMG ny adflq
kol ros pRgt kIqf ik AunFH nUM jylH ivc gulfmF dI qrFH rwiKaf jFdf hY
. AunFH ny adflq kol ieh vI ros pRgt kIqf ik Auh iek qoN vwD vfr
isLkfieq kr cuwky hn pr AunFH dI iksy ny suxI nhI . AunFH ny adflq nUM
dwisaf ik do idn pihlF hoeI BfrI bfrsL kfrn pfxI AunFH dIaF kfl
koTVIaF ivc af viVaF aqy AunfH nUM pUrI rfq pfxI ‘c igwly kwpiVaF nfl
kwtxI peI. AunFH ny adflq vwlo kfrvfeI nf krn dI sUrq ivc adflq df
bfeIkft jfrI rwKx dI DmkI idwqI . bcfa pwK dy vkIl zI[aYs icmnI ny vI
adflq kol mulfjLmF df pwK pysL kridaF AunFH nUM rfhq dyx dI mMg kIqI.

ibRitsL bfks afiPs qy bRfeIz aYz pRYjUizs ny sPlqf dy JMzy gwzy
lMzn: sLurU ivc guirMdr cwZf dI iPlm ‘bRfeIz aYz
pRYjUizs nUM kuJ aflockF ny mjLbUq iPlm mMnx qoN ienkfr kr idqf sI.
drsk vI iek iPlm nUM lY kyKfs AuqsLfhq nhI sn pr ipCly kuJ idnF ivc
ies iPlm nUM psMd krn vfilaf dI igxqI vDI hY aqy ies dy leI isnymfGrF
ivc BIV iekwTI hox lwgI hY. ieh iPlm hux ibRtyn dIaF sB qoN ijLafdf
kmfeI krn vfilaF iPlmF ivc sLfml ho geI hY . jyn afsitn dy pRiswD
nfvl’pRfeIz aYz pRYjUizs qy bxI ies iPlm nUM drsLk psMd krn lwgy hn .
sUqrF muqfbk ies iPlm ny pihly hPqy dy aKIr ivcv 16[7 lwK poNz dI
kmfeI kIqI. kmfeI dy mfmly ivc ies iPlm ny romFitk kfmyzI iPlm
‘ivMblzn nUM bVI ipwCy Cwz idwqf. pihlF iehI iPlm kmfeI dy mfmly ivc
cfrt qy sB qoN awgy sI. hux ieh qIjy nMbr qy af geI hY . muZlIaF KbrF
ivc bRfeIz aYz pRYjUizs dI asPlqf dI BivwKbfxI kr idwqI geI sI pr hux
iehI iPlm sB qoN ijLafdf BIV jutf rhI hY. ibRitsL eysLIafeI hI nhI
sgoN muwK Dfrf dy ieMgilsL isnymf drsLk vI ies iPlm nUM bhuq psMd krdy
hn .
