muwK KbrF
kpUrQlf aqy gVsLMkr sItF qy kFgrs ny
jUMJfPyr ijwq pRfpq kIqI, bfdl dI lokipRaqf qy pRsLn icMnH
kpUrQlf hlky dI sIt qy ho rhI ijLmnI cox ivwc kFgrs dI AumIdvfr bIbI
suKijMdr kOr rfxf jyqU rhI. Ausny sfbkf afvfjfeI mMqrI rGbIr isMG nMU
13 hjLfr qoN vwD votF dy Prk nfl hrfieaf hY. ies qoN ielfvf ies sIt qy
bspf vloN qrsym Qfpr aqy pMQk morcy vloN jgIr isMG mYdfn ivwc sn.
AuDr gVsLMkr sIt qy vI kFgrs df AumIdvfr lv kumfr golzI jyqU irhf ijs
ny Bfjpf AumIdvfr nMU lgBg 10 hjLfr vot qoN Aupr dy Prk nfl hrfieaf
hY. ies cox dy pUry vyrvy jldI hI ieQy hor KbrF dy nfl pRkfsLq kIqy
jfxgy.
ieh cox pMjfb dIaF dohF isafsI pfrtIaF df BivwK qih krygI afid afid
ibafn dohF hI pfrtIaF dy kfrkuMnF vloN idwqy jf rhy sn. kFgrs dy ieh
dohF sItF ijwq jfx qoN bfad pMjfb ivwc bfdl aqy amirMdr isMG df isafsI
BivwK kI hoyvgf vfry afAux vfly idnF ivwc ilKqF pRkfsLq kIqIaF
jfxgIaF. mUl rUp ivwc ienHF dohF sItF dy nqIjy kYptn amirMdr isMG dI
siQqI nMU mjbUq kr gey hn aqy ienHF nqIijaF ny pRkfsL isMG bfdl df
nlfiek pwK Aujfgr kr idwqf hY.

jnqk qOr qy muafPI
nf mMgI qF nirMdr modI dI agfmI ivdysL Xfqrf bdqr bxf idwqI jfvygI
kfvYtrI- sLRomxI akflI dl aMimRqsr XU,ky vloN iswKF
nUM kOmIaq pwDr swt mfrn vfly gujrfq dy muwK mMqrI nirMdr modI dI sKq
alocnf kIqI geI .pfrtI dy jnrl skwqr sR[ lvisLMdr isMG zwlyvfl vloN
Bfrq dy cIP jsits aqy rfsLtrpqI abduwl klfm nUM ilKy pwqr ivwc nirMdr
modI vloN kIqy mjfk nUM iswKF dI kOmIaq nUM swt mfrn vflf koJf mjfk
krfr idwidaF ies qy sKq ros pRgt kIqf igaf .pfrtI vloN rfsLtrpqI
abduwl klfm dy iDafn ihwq ilaFdf ik Auh Kud Bfrq dI vsnIk iewk Gwt
igxqI kOm nfl sbMDq hn ies krky bhu igxqI vloN Gwt igxqIaF dy siqkfr
nUM swt mfrn dIaF cflF nUM Kfs qOr qy iDafn ivwc rwKxf AuhnF leI hor
vI jrUrI hY .pfrtI vloN nirMdr modI nUM ikhf igaf ik agr Auh afpxy
ipVokV dI jFc krvfAux qF isMGF ny jo mugl DfVvIaF dy kbjy coN hjfrF
ihMdU bhU bytIaF nUM Cuzfieaf sI AuhnF ivwc avwsL hI Aus ( nirMdr modI
) dy Kfndfn dI koeI bjurg aorq hovygI agr isMGF dy bfrF nf vwjdy qF
nirMdr modI iksy mulsmfn Grfxy df icrfg hoxf sI .pfrtI vloN spsLt
ayYlfn kIqf igaf ik agr nirMdr modI ny iswK kOm pfsoN jnqk qOr qy glqI
nf mMnI jF kOm ies dy iksy spsLtIkrn nfl sMtusLt nf hoeI qF Auh ies df
ivdysL Xfqrf dOrfn zwt ky ivroD krngy aqy ies dI agfmI ivdysL Xfqrf
bdqr bxf idwqI jfvygI ijhf ik jrmn ivwc jgdIsL tfeItlr nfl AuwQoN dy
iswKF ny kIqf hY.
sLRomxI akflI dl aMMimRqsr XU,ky vloN sRI akfl qKq
sfihb dy jQydfr nUM apIl kIqI geI ik sRI drbfr sfihb kMplYks dy sRI
hrgoibMd invfs ivwc sLRomxI kmytI dy do mulfjmF vloN iewk bIbI nfl
kiQq blfqkfr df mfmlf afpxy hwQ lYx aqy dosLIaF nUM sRI akfl qKq sfihb
qy qlb krky sKq sjf dyx .sLRomxI akflI dl aMimRqsr XU,ky Aus pIVq bIbI
dI hr qrF nfl mwdd krygf.

vrlz iswK afrgynfeIjysLn vloN sLhId
BfeI suwKf aqy BfeI ijMdf dI brsI mnfeI geI
imsIsfgf: (sFJ svyrf) vrlz iswK afrgynfeIjysLn vloN
AuntfrIE Kflsf drbfr izksI roz gurUduafrf sfihb ivKy 9 akqUbr idn
sLincrvfr nMU sLhId BfeI suKdyv isMG suwKf aqy sLhId BfeI hrijMdr isMG
ijMdf dI 14vIN brsI bVy ipafr siqkfr aqy sLrDf nfl mnfeI geI. ies mOky
pMjfb qoN afey BfeI amrIk isMG mukqsr qoN ielfvf suKimMdr isMG hMsrf,
zf[ rxjIq isMG pRDfn iswK XUQ afP amrIkf, dustdmn isMG dusFJ aqy
suKdyv isMG igwl ny sMboDn kIqf. sR[ avqfr isMG pUnIaF ny styj dI
kfrvfeI bVI bfKUbI nfl inBfeI. zf[ rxjIq isMG ny iewk kivq rfhIN
sLhIdF nMU srDFjLliaF idwqIaF aqy BfeI amrIk isMG mukqsr ny pMjfb ivwc
lfvfirsL lfsLF dy cwl rhy kys bfry jkfxkfrI sFJI kIqI. AunHF pRbMDkI
vrg qy qfhnf ksidaF ikhf ik agr sMgq awj pMQk kfrjF ivwc mwDm pY geI
hY qF jrUr pRbMDkI vrg ies bfry gMBIrqf nfl socx dI loV hY. vrlz iswK
afrgynfeIjysLn vloN smuwcI sMgq aqy bulfieaF df DMnvfd kIqf igaf.

isMG sfihbfn sLRomxI kmytI dI sihmqI nfl ivdysL gey hn: jgIr kOr
aMimRqsr 15 akqUbr: isMG sfihbfn afpxy pUrv inrDfrq pRogrfm anusfr
sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dI slfh nfl ivdysL gey hn. ieh ivcfr
sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dy pRDfn bIbI jfgIr kOr ny iek ilKqI
pRYs ibafn ivwc idwqy hn. AunHF ikhf ik isMG sfihbfn df sLRomxI
gurduafrf pRbMDk kmytI dI aMiqRMg kmytI dI mIitMg qoN pihlF dy pRogrfm
insLicq sn. isMG sfihb igafnI joigMdr isMG jQydfr sRI akfl qKLq sfihb
aqy isMG sfihb igafnI qrlocn isMG jQydfr sRI kysgVH sfihb, sRI anMdpur
sfihb ny sLRomxI kmytI nUM ivdysL jfx qoN pihlF sUicq kr idwqf sI. Auh
sLRomxI kmytI dI sihmqI nfl hI ivdysL dOry qy gey hn. AunHF smUMh
mYnyjrF nUM hdfieq kridaF ikhf ik koeI vI mYnyjr koeI ibafnbfjLI nf
kry. AunHF ikhf ik keI nfjLk qy sMvydnsLIl msly huMdy hn, ijnHF bfry
aiDkfrIaF nUM pUrf igafn nhIN huMdf, AunHF dI ibafnbfjLI nfl sMgqF
ivwc keI qrHF dy Brm BulyKy ho jFdy hn. ies leI koeI vI sLRomxI kmytI
aiDkfrI aKbfrI ibafnbfjLI qoN guryjL kry.

tfeItlr nUM kyNdrI
vjLfrq coN kwZy jfx dI mMg
aMimRqsr 14 akqUbr: sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dy do sInIar mYNbr
sfihbfn sR[ mnpRIq isMG klkwqf aqy s[ jsivMdr isMG aYzvokyt ny kyNdrI
mMqrI jgdIsL tfeItlr vloN suprIm kort dy sInIar vkIl aYc[ aYs[ PUlkf
nUM jfn qoN mfrn dI DmkI dI krVy sLbdF ivc inKyDI kIqI hY aqy pRDfn
mMqrI zf[ mnmohn isMG nUM afiKaf hY ik Auh ies mMqrI nUM afp dI vjLfrq
coN brKfsq kr dyx.
awj ieQoN jfrI kIqy gey iek sFJy ibafn ivc AunHF ny ikhf hY ik srdfr
PUlkf nvMbr 1984 dy iswKF dy kqlyafm dy isLkfr pirvfrF nUM iensfPL
idvfAux leI XqnsLIl hn. sRI tfeItlr ny ipCly idnIN iek tI[ vI[ cYnl
nfl mulfkfq dOrfn srdfr PUlkf nUM jfn qoN mfrn dI DmkI idqI hY, jo bVI
hI inMdxXog hY. AunHF pRDfn mMqrI nUM afiKaf hY ik sRI tfietlr nUM
mMqrI mMzl coN kyvl brKfsq hI nf kIqf jfey, sgoN AunHF ivruwD ieh DmkI
dyx leI mukdmf drj krky kfnUMn anusfr kfrvfeI vI kIqI jfey.
donF afgUaF ny afiKaf hY ik srdfr PUlkf pMQk ihwqF leI sMGrsL kr rhy
hn, sfrf iswK-pMQ AunHF dy nfl ctfn vFg KVHf hY. sRI tfeItlr nUM smJ
lYxf cfhIdf hY ik srdfr PUlkf dI ipwT ipCy smuwcf iswK-jgq KVHf hY.

adflq vwlo pMjfb srkfr nUM Jtky
nvINM idwlI :- suprIm kort ny awj pMjfb srkfr nUM
hdfieq kIqI ik jlMDr, huisLafrpur aqy nvF sLihr ijLilHaF dy sLrfb dy
TyikaF dI dubfrf bolI krfeI jfvy. ieh Tyky pMjfb qy hirafxf hfeIkort
ny mfrc ivc rwd kr idwqy sn ikAuNik ieh dosL lwgy sn ik kuJ pRBfvsLflI
TykydfrF dy kihx qy ieMnfH TyikaF dI bolI ivwc byinXmIaf kIqIaF geIaF
sn. suprIm kort ny awj ieh afdysL dy ky hfeI kort dy PYsly dI pusLtI
kr idwqI hY . hfeIkort ny keI ptIsLnF dI suxvfeI kridaF ikhf sI ik
ieMnfH TyikaF dI bolI nymF anusfr nhI kIqI geI . hfeIkort ny ieh vI
hukm idwqf sI ik ieMnFH TyikaF dI bolI nvyN isry qoN krvfeIO jfvy.

adflq vlo sonIaf qy rfmpfl dI jfn mfl dI rfKI dy afdysL
cMzIgVH:- pMjfb qy hirafxf hfeIkort ny hirafxf
srkfr aqy rfj dI pulIs nUM hdfieq kIqI hY ik grBvqI aorq sonIaf aqy
Aus dy pqI rfmpfl dy jfn mfl dI hr kImq qy rfKI kIqI jfvy . pIpljL
XUnIan Pfr isvl ilbrtIjL dI hirafxf iekfeI dy jnrl skwqr sRI asLok
goiel vlo jnqk ihwq ivc dfier ptIsLn dI awj suxvfeI kridaF hfeIkort dy
cIP jsits sRI bI[ky rfey aqy jwj sRI sUiraF kFq goiel qy afDfrq
izvIjLn bYNc ny asMzf ipMzF dy rfTI goq dI pMcfieq nUM ies joVy dy
ivafhuqf jIvn ivc dKl dyx qoN mnFH kr idwqf hY. adflq ny ikhf hY ik
iksy nUM Dwky nfl iksy dy jIvn dI Dfrf bdlx dI afigaF nhI idqI jf skdI
.

qyl
soDk kfrKfnf rfjsQfn qbdIl hox df KdsLf
biTMzf: kI biTMzf qyl soDk kfrKfnf rfjsQfn ivwc
qbdIl hovygf ? ihMdusqfn pYtrolIam kfrporysLn ilmitz dy mojUdf ruJfn
nUM dyKIey qF ieh sMBv hY . pMjfb srkfr ies gwl qy bijLwd hY ik kyNdr
srkfr ibnF iksy Cot dy ies kfrKfny dI AusfrI kry jdoN ik kfrporysLn
nUM ieh sodf mnjLUr nhI. rfjsQfn dy ijLlf bfVmyr aqy jlor ivc imly pMj
vpfirk qyl BMzfrf AuprMq kfrporysLn dI ruwcI vwD geI hY qy AuDr
rfjsQfn srkfr nfl ies ny afpxI sur imlfAuxI sLurU kr idwqI hY. ieMnFH
hflfq ivwc ieh pRojYkt pMjfb hwQo Kus skdf hY. rfjsQfn srkfr ny vI hux
ieMnFH qyl soDk kfrKfny ivwc idlcspI idKfeI hY . aMdrKfqy kfrporysLn
vwlo rfjsQfn dy qyl BMzfrF lfgy ieh kfrKfnf qbdIl krn leI ivAuqF
bxfeIaF jf rhIaF hn .

sfbkf mMqrI mflqI Qfpr qy ijLlHf kFgrs pRDfn ‘iBVy’
mogf: awj ieQy imMnI skwqryq ‘c bxy ijLlHf pulIs
muKI muKivMdr isMG CInf dy dPqr ivc pMjfb pRdysL kFgrs dI mIq pRDfn
zf[mflqI Qfpr qy kFgrs dy ijLlHf pRDfn zf[ mflqI Qfpr qy kFgrs dy
ijLlHf pRDfn zf[qfrf isMG sMDU afps ivwc hI iBV pey. ijs vyly ieMnFH
dohF sInIar nyqfvF ivwc kfPI hyTly drjy dI sLbdI qkrfr hoeI qF Aus
vyly iProjLpur ryNj dy zI[afeI[jI,aYc[aYs [rMDfvf aqy ijLlyH dy smuwcI
kFgrsI nyqfvF qoN ielfvf smuwcy sLihr dy pqvMqy ivakqI BfrI igxqI ‘c
hfjLr sn. dwsxXog hY ik ijLlHf kFgrs nfl sbMDq keI sInIar nyqf ies qoN
pihlF vI anykF vfr jnqk smfgmF ivwc afhmo sfhmxy ho cuwky hn aqy iewQy
kFgrs pfrtI dy nyqfvF dI aMdrUnI KfnfjMgI Aus vyly qoN iswKrF qy puwjI
hoeI hY jdo qoN ijLlHf kFgrs ny iek mqf pfs krky zf[mflqI Qfpr dy pqI
zf[pvn Qfpr nUM pfrtI ivroDI gqIivDIaF dy dosL hyT kFgrs pfrtI ivwco
kwZ idwqf sI.

sLRomxI Kflsf dl vwlo iswKF nUM pMQ doKIaF ivruwD ztx df swdf
pitaflf: nfBf jylH ivc njLrbMd AuwGy KfVkU BfeI
dljIq isMG ibwtU dI agvfeI hyTly sLRomxI Kflsf dl dI rfj pwDrI iek
ivsLysL mIitMMg awj ieQoN dI rfjpurf kflonI ivKy dl dy vrikMg kmytI
mYNbr sRI suirMdr pfl isMG dI pRDfngI hyT hoeI. mIitMg ivc ijQy pMQ
doKI qfkqF nfl lVn leI Kflsf dl dI agvfeI hyT iekwqr hox df swdf idwqf
igaf,AuwQy hI ibjlIaF mIzIaf Aupr iswKf dy ikrdfr nUM GtIaf ZMg nfl
pysL krn dy dos vI lfey gey . ies moky hI sRI gurmohx isMG mMzolI nUM
jQybMdI df ijLlHf pRDfn vI inXukq kIqf igaf.

islybs ivc iswK gurUaF bfry glq qwQf df iswK stUzYNts PYzrysLn vwlo
noits
pitaflf: iswK stUzYNts PYzrysLn vwlo aiKl BfrqI
ividafrQI pRIsLd vwlo sRI gurU gRMQ sfihb dy 400 sflf pRkfsL Auqsv nUM
smripq 17 akqUbr nUM pMjfb Br ivc ley jfx vfly afm jfxkfrI dy iemiqhfn
dy islybs qy iqwKI pRqIikiraF pRgtfAuNdIaF ies nUM sRI gurU gRMQ sfihb
jI dI ivcfr Dfrf dy Ault iek sfijsL dwisaf hY. PYzrysLn ny ieh
iemiqhfn qurMq mulqvI krn dI vI mMg kIqI hY . PYzrysLn dy pRDfn mnDIr
isMG qy jnrl skwqr jspfl isMG mMJpur ny ieh jfxkfrI jQybMdI dy ieQy
siQq sb dPqr ivc sdI geI iek hMgfmI pRYsw kfnPrMs dorfn idwqI. AunfH
ey[bI[vI[pI dy pMjfb-cMzIgVH XUint vwlo ley jf rhy ies afm jfxkfrI dy
iemiqhfn dy islybs ipwCy afr[aYs[aYs df Cuipaf hoieaf eyjMzf dwisaf.
AunfH dwisaf ik ies islybs ivc ijQy gurU sfihbfn dI bfxI nUM qoV mroV
ky pysL kIqf igaf hY AuQy iswK isDFq qy iswK siBafcfr nUM aslo mnPI kr
ky ihMdU Drm dI ivcfrDfrf nUM pRPUwlqf dyx dy ierfdy nfl loVoN vwD
aihmIaq idwqI geI hY.

brqfnIaF vwlo iswK nOjvfnF nUM POjL ‘c BrqI krn leI vrdI inXmF ‘c
qbdIlI
nvIN idwlI: brqfnIaF ny afpxI Poj dy vrdI inXmF ivc
loVI dI qbdIlI kIqI hY qF jo vwD qoN vwD iswK nojvfnF nUM imltrI ivc
BrqI krn leI vDyry afkrsLq kIqf jf sky. kwlH dyr sLfm mhfrfjf rxjIq
isMG XfdgfrI qkrIrF dI lVI qihq bqor muwK mihmfn pihlI qkrIr kridaF
Bfrq ivc brqfnIaf dy hfeI kimsLnr sr mfeIkl afrQr ny dfavf kIqf ik
brqfnIaf dy iswKf nfl sbMD cMgy rhy hn . ies afDuink dor ivc vI
brqfnIaf ny iswK BfeIcfry nfl imltrI sbMD Krfb nhI kIqy. AunFH ikhf
‘hflF ik ies smyN ibRitsL afrmz srivisjL ivc so qoN vI Gwt syvf kr rhy
hn pr asI cfhuMdy hF ik iswK BfeIcfry ivco hor iswK nojvfn vwzI qfdfd
ivc vD cVH ky afpxf Xogdfn pfAux .
