muwK KbrF
kUV inKuty nfnkf EVik sic rhI ]2]
do lVkIaF ny zyrf iphovf
vfly bfbyy qy blfqkfr dy dosL lfey
ijhVy prUP mMgdy sI
kI Auh hux guriswKF vflf ikrdfr inBfAugy ?
brYNptn :- sqMbr 9 vfly aMk ivwc adfrf sFJ svyrf ny
ies sfD bfry ivsQfr nfl Kbr CfpI sI ik ieh sfD keI bIbIaF nfl hoey
blfqkfr df dosLI hY. ieh Kbr jMgl dI awg vFg dunIaF Br ivwc PYl geI
sI. sFJ svyrf qoN nfvfikP aqy sFJ svyrf dy ivroDI lokF ny sFJ svyrf
Aupr AuNglI AuTfeI ik ieh JUT df pulMdf hY. asIN Aus vkq vI iliKaf sI
ik ies sfD ny jo kukrm kIqf hY ies bfry gMBIr ho ky socx dI loV hY pr
dysL ivdysL dIaF aKbfrF ivwc bfby dIaF lwqF Gutwx vfly aMnHy sLrDflUaF
ny iesLiqhfr lgvf idwqy ik aKbfrF kUV ilKdIaF hn. aKbfrF ivwc ilKy gey
swc nMU kUV kihx vfly ienHF kUV dy smrQkF nMU hux vI afpxf pRqIkrm vI
dyxf cfhIdf hY. ieQy vrnxXog hY ik trFto ivwc bIqy sfl iewk sfD KbrF
ivwc cricwq hoieaf sI ijs nMU iewk pRfxI ny afpxI nfsLpfqI vrgI
nOjuafn qIvIN sONp idwqI sI. ieh aOrq Coty mfqf dy nfm nfl pRcwlq hY.
jdoN pRYWs vfilaF ny ies bfry Aus sfD nirMdr gryvfl nMU puiwCaf qF kol
bYTy ies dfnI ny kih idwqf sI ik ieh myrI pqnI sI mYN bfby nMU dy
idwqI hY, quhfnMU (mIzIey vfilaF) iksy nMU kI . agr koeI aYnI aMnHI
sLrDf rwKx vflf guriswK bIbIaF dI hfl pfiraf sux ky iPr vI sfD df
sihXogI hI bx ky rihxf cfhuMdf hY qF gurU hI bKsLy !
adfrf sFJ svyrf vloN dunIaF Br dI iswK lIzrisLp nMU
iewk suafl hY ik ijhVy lok sFJ svyrf nMU eImylF krky jF Pon krky prUP
mMgdy sI kI Auh lok hux guriswKF vflf ikrdfr inBfAux leI awgy afAuxgy
? sfzI eImyl aqy PYks msLIn ienHF vIrF dy XqnF dI gfQf nMU bysbrI nfl
AuzIk rhI hY.

 |
|
sfD dy kol bYTf sKsL kOx hY ? bfbf ies Pon qy
iks nfl gwl kr irhf hY ? keI suafl hn ijMnHF dy juafb idlcsp ho
skdy hn. |
sfD
bfry pMjfbI itRibAUn cMzIgVH ivwc CpI Kbr df hUbhU Auqfrf
aMimRqsr/; iek Dfrimk zyry df muKI, ijhVf pihlF hI
afpxy mfVy kMmf kfrn ivdysLF ivwc CpdIaF aKbfrF dIaF surwKIaF ivwc
hY,awj Aus smyN iPr crcf ivwc af igaf jdoN iek aMgryjLI aiDafpkf ny
idwqI irkfrz ieMtrivAU dorfn dosL lfieaf ik Auh bfby dy iek zyry
(iphovf) ivwc blfqkfr dI isLkfr hoeI sI.
blfqkfr dIaF pIVq lVkIaF,ijhVIaF vIhivaf dy nyVy
nyVy Aumr dIaF hn ny afpxI isLkfieq awj akfl qKLq dy sfbkf jQydfr BfeI
rxjIq isMG kol pysL kr dosL lfieaf ik Auh bfby dy pMjfb ivcly iek zyry
ivwc blfqkfr dIaF isLkfr hoeIaF jdoN ik AunFH df hirafxf ivc muwK zyrf
hY. jdoN Aus nUM puwiCaf igaf ik AunFH ny akfl qKLq dy mojUdf jQydfr
igafnI joigMdr isMG vydFqI kol ikAuN phuMc nhI kIqF qF AunFH df juafb
sI ik Auh AunFH kol ies kfrn TgI geIaF ikAuNik aijhy mfmly dy iek
dosLI bfbf DnvMq isMG nUM AunFH ny bhuq mfmUlI sjLf suxfeI sI. Aus
Aupr vI afpxy zyry qy iek lVkI nfl blfqkfr krn df dosL sI. BfeI rxjIq
isMG ny isLkfieq imlx dI pusLtI kridaF mfmly dI sI[bI[afeI kolo jFc
mMgI hY .
aMgryjLI aiDafpkF AuVIsf dy iek iswK trFsport dI DI
hY . dUjI pIVq lVkI pMjfb nfl sbMDq hY. AunFH BfeI rxjIq isMG nUM
dwisaf ik Dfrimk zyry dIaF keI lVkIaF isLkfr bxIaF hn . afpxy bfry
aMgryjLI aiDafpkF ny dwisaf ik Auh zyry dy bfby dy sMprk ivwc 1999
dorfn AuNdo afeI sI jdoN AuVIsF ivwc smuMdrI qUPfn pIVqF leI AuQy lMgr
lfieaf sI . Auh Aus smyN AunFH dy lok syvf kMmF qoN bhuq pRBfvq hoeI
sI . hirafxy df Dfrimk bfbf pihlF hI dosLF nUM mnGVq kih ky AunFH df
aks Krfb krn vfly kih cuwikaf hY. AunFH df kihxf hY ik ieh dysL kuJ
suafrQI lok lf rhy hn .
jdoN AunfH dy hirafxf ivcly muwK zyry qy iek
syvfdfr Bgq isMG nfl sMprk kIqf igaf qF AunFH dwisaf ik bfbf jI
rfjpurf ivKy iek Dfrimk smfgm ‘c gey hn . blfqkfr pIVq lVkI ny dwisaf
ik Aus ny ies Gtnf bfry afpxy mfipaF nUM ies kfrn nhI dwisaf ikAuNik
iqMn CotIaF BYxF ajy ivafhuqf vflIaF hn . Aus ny ieh vI ikhf ik AunFH
df pirvfr AuVIsf ivwc bhuq rsUK vflf hY qy Auh nhI cfhuMdI sI ik ies
bfry AunFH nUM koeI Tys phuMcy . Auh bfbf jI df bhuq siqkfr krdI sI
pRMqU Gtnf dy bfad Auh burI qrFH tuwt cuwkI hY. Auh cfhuMdI hY ik bfbf
jI dy kfly kfrnfimaf df lokF nUM pqf lwgy qF jo hor lVkIaF AunFH dI
hvs df isLkfr nf bx skx . Aus ny ieh vI dwisaf ik grIb GrF dIaF lVkIaF
nUM ivafhux dy lflc dy ky vrglfieaf jFdf hY. BfeI rxjIq isMG ny
isLkfieq imlx dI pusLtI kIqI hY . AunFH ies mfmly dI sI[bI[afeI jFc
mMgI hY. iek syvfdfr sfihb isMG gVvfeI ijhVy 14 sfl qoN vwD bfbf jI
nfl rhy hn ny dwisaf ik AunFH ny aijhIaF gwlf pqf lwgx qy zyrf Cwz
idwqf sI.

inAUXfrk dy
gur(?)iswKF vloN 400 sflf qy GusuMn muwkI
inAUXfrk: akflI dl (bfdl) dy sInIar nyqf aqy sRomxI
gurduafrf pRbMDk kmytI dy sfbkf jnrl skwqr sRI mnjIq isMG klkwqf nUM
kwlH ieQy gurduafrf sfihb BfeI mwKx sLfh lubfxf ivKy sMgqF dy ivroD
kfrn bolx nf idwqf igaf, sgo AunFH nUM AuQoN pwqrF vfcx leI mjLbUr
hoxf ipaf. sRI klkwqf sRI gurU gRMQ sfihb dy 400 sflf sLqfbdI jsLnF
sbMDI ieQy trfeI istI dy 16 gurUGrF vwlo sFJy qor qy rwKy iek smfroh
ivwc Bfg lYx leI sRI akfl qKLq sfihb dy jQydfr igafnI joigMdr isMG
vydFqI aqy dUsrIaF iswK Dfrimk hsqIaF smyq pMjfb qoN AucycF ieQy puwjy
hoey sn . lgBg 15000 iswKf dI sLmUlIaq vfly ies smfroh dI bVy sLFqmeI
ZMg nfl cwlI kfrvfeI aYn aMiqm smyN Auqy byhwd qxfapUrn bx geI aqy
lVfeI ho geI. sRI klkwqf nUM bulfAux leI bijwd kuJ ivakqIaF vwlo
ivroDIaF dI iKwc-DUh krn kfrn gwl Dwky -muwkI qoN kuwt mfr qwk puwj
geI aqy keIaF dIaF pwgf lih geIaF. pUrI Kbr vIrvfr nMU pRkfsLq kIqI
jfvygI.

iek bdmfsL vIrpwn df
Kfqmf hoieaf
cyneI: ipwCly lgBg 40 sfl qoN qfimlnfzU aqy krnftk
ivc afpxI dihsLq PYlfAux vfly cMdn dy smwglr vIrpwn nUM awj rfq dyr
gey qfimlnfzU dI ivsLysL puls Pors ny iek mukfbly dorfn mfr idqf. Aus
dy nfl hI Aus dy iqMn sfQI vI mfry gey . cotI dy puls aiDkfrIaF ny
awDI rfq qoN bfad ieQy dwisaf ik qfimlnfzU puls dI ivsLysL tfsk Pors
dI iek tolI ny DrmpurI ijLlyH dy pfprfpwqI ipMz ivc vIrwpn aqy Aus dy
iqMn sfQIaF nUM mfr suwitaf . ies puls Pors dI agvfeI jY kumfr kr rhy
sn. srkfrI qor qy dwisaf igaf hY ik vIrwpn ny afpxy lgBg 40 sfl dy
mujrmfnf ieiqhfs ivc 120 qo vwD ivakqIaF dI hwiqaf kIqI sI aqy Aus nUM
qfimlnfzU aqy krnftk dI puls ipCly lgBg 2 dhfikaF qoN ijLMdf jF murdf
PVy jfx leI jLor sLor nfl srgrm sI . awj rfq Aus dy mry jfx nfl
qfimnlfzU aqy krnftk dy lokF aqy puls ny ivsLysL qor qy suwK df sfh
ilaf hY.

azvfnI Bfjpf dy iPr
sfrQI bx gey
nvIN idwlI: awj qyjLI nfl vfpry iek isafsI Gtnfcwkr
ivc mhfrfsLtr ivDfn sBf dIaF coxF ivc Bfjpf dI hfr dI nYiqk ijLMmyvfrI
lYNdy hoey pfrtI pRDfn vYkeIaF nfiezU ny afpxy ahudy qoN asqIPf dy
idqf ijs ipwCy pfrtI dy sInIar nyqf sRI aYl[ky azvfnI ny nvyN Bfjpf
pRDfn vjoN ahuwdf sMBfl ilaf. mhfrfsLtr ivDfn sBf aqy ies qoN pihlF
lok sBf dIaF coxF ivc pfrtI dI hoeI hfr dI nYiqk ijLMmyvfrI lYNidaF
aqy kuJ pirvfrk kfrnF dy afDfr qy nfiezU ny svyry pfrtI pRDfn vjo
asqIPf dyx dI pysLksL kIqI sI pr sLurU ivc pfrtI dy sInIar afgUaF vlo
AunFH dI ies pysLksL nUM pRvfn nhI kIqf igaf pr AunFH vwlo lgfqfr
asqIPf dyx leI bwijLd rihx qy AunFH df asqIPf pRvfn kr ilaf igaf.

mflIaf KuPIaf ivBfg
ny jFc kr leI hY : amirMdr
nvIN idwlI:- pMjfb dy muwK mMqrI kY[amirMdr isMG ny
ikhf hY ik kyNdrI mflIaf KuPIaf ivBfg ny Aus hvflf Gply dI jFc pihlF
hI kr leI hY ijs ivc AunfH dy byty dI kiQq sLmUlIaq bfry KbrF mIzIaF
ivc af rhIaF hn. kY[amirMdr isMG kolo pRDfn mMqrI nUM idwqy gey
sLRomxI akflI dl dy pRDfn pRkfsL isMG bfdl dy mMg pwqr bfry puwiCaF
igaf qF AunFH ikhf ik ipCly sfl dsMbr ivc jdoN kiQq hvflf Gply dI
irport pihlI vfr afeI sI qF mYN Aus vyly dy ivwq mMqrI jsvMq isMG nUM
imilaf sI aqy ies mfmly dI inrpwK jFc iksy kyNdrI eyjMsI qoN krvfAux
dI mMg kIqI sI . muwK mMqrI ny ikhf ik AunFH ny vI iek kimsLn df gTn
kIqf hY jy kiQq Gply dI jFc kr irhf hY. AunFH ikhf ik mYN iksy vI jFc
leI iqafr hF. iBRsLtfcfr dy mfmly qy mYN sKLq rvweIaF apxfieaf hY. Zyr
sfry vwzy lok ies ivc sLfml hn . lwgdf hY ik bdlf ilaf jf irhf hY.
afKrI swcfeI sfhmxy af jfeygI. muwK mMqrI ny ikhf ik jy sfbq ho igaf
ik mYN hvflf ivc iek rupieaF vI ilaf qF Aus vyly asqIPf dy idaFgf.

gujrfq ivc drbfr
sfihb bxfAux bfry modI dI itwpxI nUM lY ky nvF ivvfd sLurU
jlMDr : pRDfn mMqrI zf[mnmohn isMG bfry glq itwpxI
krn dy mfmly nUM lY ky ivvfdF ivc iGry gujrfq dy muwK mMqrI nirMdr
modI nUM hux iek nvyN ivvfd ny afpxy Gyry ivc lY ilaf hY. sRI modI vlo
sRI drbfr sfihb gujLrfq ivc bxfAux bfry idqy gey ibafn df sKq noits
lYNidaF pMjfb kFgrs kmytI dy jnrl skwqr hrimMdr isMG igwl ny ikhf hY
ik sRI modI dy ibafnF nfl iswKf ivc BfrI ros pfieaf jf irhf hY aqy sRI
modI nUM ies leI iswK BfeIcfry qoN muafPI mMgxI cfhIdI hY .
AunfH dwisaf ik kuJ sfl pihlF sRI drbfr sfihb vrgI
iemfrq sMgrUr ivc bxfAux df Xqn kIqf igaf sI pr Aus nUM iswKf ny sihx
nhI kIqf sI aqy iemfrq nhI bxn idqI sI . sRI drbfr sfihb df afpxf
ieiqhfs hY aqy Aus nUM iksy hor QF qy bxfAux dI afigaf nhI idwqI jf
skdI. sRI igwl ny ikhf ik nirMdr modI GtIaF hrkqF qy Auqr afey sn aqy
Bfjpf dy cootI dy afgUaF atl ibhfrI vfjpfeI aqy lfl ikRsLn azvfnI nUM
qurMq modI nUM AunFH dy ahudy qoN brqrP kr dyxf cfhIdf hY. sfbkf muuwK
mMqrI s[pRkfsL isMG bfdl vwlo nirMdr modI nUM lY ky KfmosLI Dfrn krn
dI inKyDI kridaF AunFH ikhf ik AunFH ny hmysLf hI mokfpRsq isafsq kIqI
hY. swqf ivwc rihMidaF s[bfdl ny kdy vI iswKf nfl juVy mfmilaF nUM Aus
smyN dI rfjg srkfr qoN hwl krvfAux dI koisLs nhI kIqI.
AunFH s[bfdl qy muwK mMqrI kYptn amirMdr isMG dy
aks nUM Krfb krn df dosL lfAuNdy hoey ikhf ik muwK mMqrI dy kMm krn dy
ZMg kfrn hI kpUrQlf aqy gVHsLMkr sItF kFgrs ny ijwqIaF hn. ies qoN
bfdl boKlf gey hn aqy hux kY[amirMdr isMG ivruwD ieMtrnYtw Gply dy
muwdy nUM AuTf rhy hn . s[bfdl dI koisLsL hY ik Aup coxF ivc kFgrs nUM
imlI ijwq qoN lokF df iDafn htf ilaf jfey. Auh nirMdr modI vrgy Bfjpf
nyqfvF vwl iDafn hI nhI dy rhy . AunFH ikhf ik nirMdr modI dIaF nIqIaF
dysL leI Gfqk hn aqy ies nfl dysL ivc iksy smyN vI iPrkU dMgy ho skdy
hn .

muwK gvfh ny sUeI
jgIr kor vwl GuMmfeI
pitaflf: sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI qy ivDfiekf
bIbI jfgIr kor awj ieQy adflq ivc afpxI lVkI hrpRIq kor hwiqaf vfly
mfmly ivc pysLI Bugqx leI afey . Auh keI GMty adflq dy kmry ivc rhy .
srkfrI gvfh bxy zf[ blivMdr isMG sohl ny ies kys dy sfry muljLmF
ijMnFH ivc bIbI jfgIr kor vI sLfml hY, dI sLnfKq kIqI. zf[sohl ny
adflq nUM dwisaf ik bIbI jfgIr kor ny hrpRIq df grBpfq krn leI Aus nUM
ikhf sI aqy AunFH dI shylI qy ies kys dI iek hor dosLI dlivMdr kor
ZysI ny hrprIq kor dy pyt nUM lkVI dy tukVy nfl dbfieaf vI sI .
zf[sohl ny ies kys nfl sbMDq muljLmF dlivMdr kor ZosI,prmjIq isMG
rfeypur,swiqaf dyvI,sMjIv kumfr qy hrivMdr dI sLnfKq kIqI.
zf[sohl ny dwisaf ik 9 mfrc 2000 nUM Aus dy jlMDr
siQq invfs qy prmjIq isMG rfeypur afieaf aqy Aus ny ikhf ik Aus
(zf[sohl) nUM bIbI jfgIr kor dy cMzIgVH siQq invfs qy jfxf pvygf. jdoN
Auh prmjIq isMG nfl cMzIgVH igaf qF AuQy bIbI jfgIr kor ro rhy sn .
ies moky prmjIq isMG ny Aus nUM afiKaf ik ies musLkl df koeI nf koeI
hwl kwiZaf jfey aqy Pyr Auh vfps jlMDr muV afey Aus ny dwisaf ik
prmjIq isMG Aus kol jlMDr 16 mfrc nUM muV afieaf qy kihx lwgf ik
cMzIgVH cwlo. Aus ny prmjIq nUM ienkfr kr idqf, pRMqU agly idn prmjIq
isMG Aus dy Gr iPr afieaf qy bIbI jgIr kor nUM imlx vfsqy cMzIgVH jfx
leI jLor pfAux lwgf. ies bfad jdoN Auh Ausy idn bIbI nUM cMzIgVH jf ky
imilaf. AudoN bIbI jfgIr kor ny vI grBpfq leI hfmI BrI . agly idn 17
mfrc nUM hrpRIq qy klivMdr kor, zfktr qy prmjIq dy kfrF ivc cMzIgVH dy
sYktr 22 gey AuQy hrpRIq kor nUM Kfx leI PrUt cft idwqf igaf ijs ivc
pihlF hI grBpfq leI trfeIkf 25 aYm[jI dIaF swq awT golIaF imlf rwKIaF
sn.
zfktr ny adflq nUM dwisaf ik Aus dy kihx qy prmjIq
isMG ny ieh golIaF bMgf(nvF sLihr) qoN KrIdIaF sn . agly idn 18 mfrc
nUM hrpRIq kor nUM dlivMdr kor ZosI dy PgvfVf siQq invfs jsidl mYNsn
phuMcfieaf igaf aqy Auh vI Aus rfq AuQy hI irhf. zfktr muqfbk hrpRIq
kor nUM Aus rfq byhosLI df ieMjYksLn lgfieaf igaf. byhosLI dorfn
dlivMdr kor ny lwkVI dy tukVy nfl hrpRIq df iZwz dbfieaf ijs nfl
blIizMg sLurU ho geI aqy 19 mfrc nUM hrpRIq kor nUM byhosLI dorfn hI
krqfrpur dI stfP nrs dlbIr kor kol iljfieaf igaf . vDIk ijLlHf qy
sYsLn jwj aYs[pI bMgV vwlo ies mfmly ivc aglI pysLI kwlH 19 akqUbr nUM
inrDfirq kIqI geI . srkfrI gvfh zf[sohl df kwlH dI pysLI dorfn aglf
ibafn drj kIqf jfeygf. ijLkrXog hY ik hrpIRq kor dI moq qoN bfad iek
nojvfn kmljIq isMG ny ijQy hrpRIq kor df pqI hox df dfavf kIqf sI AuQy
hrpRIq dI hwiqaf leI bIbI jgIr kor qy Cy hor ivakqIaF qy dosL lgfieaf
igaf sI.

hirafxf dy iswK vwKrI
sLRomxI kmytI bxfAux ‘c mdd krn vfly nUM votF pfAuxgy
cMzIgVH:- hirafxf dy iswKF dI pRqIinDqf krdI
hirafxf iswK gurduafrf pRbMDk kmytI (aYzhfk) ny PYslf kr ilaf hY ik
hirafxf ‘c PrvrI mhIny hox vflIaF ivDfn sBf coxF ivc isrP Ausy pfrtI
dI mdd kIqI jfvygI ijhVI hirafxf ivc vwKrI sLRomxI gurduafrf pRbMDk
kmytIO bxfAux aqy rfj ivc pMjfbI nUM dUjI BfsLf bxfAux dy muwdy qy
hirafxf dy iswKf dI mMg dI hmfieq krn df aYlfn krygI aqy ies mMg dI
pUrqI qk AunFH dy nfl moZy nfl moZf lf ky cwlygI. ies gwl df aYlfn awj
ieQy ivsLysL gwlbfq kridaF hirafxf gurduafrf pRbMDk kmytI (aYzhfk) dy
pRDfn sRI jgdIsL isMG JMNzf ,mIq pRDfn sRI avqfr isMG ckU aqy jnrl
skMqr sRI dIdfr isMG nlvI ny kIqf. AunFH ny hfl hI ivc sLRomxI
gurduafrf pRbMDk kmytI dIaF hoeIaF coxF ivc hirafxf aMdr vwKrI sLRomxI
gurduafrf pRbMDk kmytI bxfAux dy muwdy nUM lY ky hirafxf iswK
gurduafrf pRbMDk kmytI (aYzhfk) dy bYnr hyT coxF lVIaF sn aqy hirafxf
aMdr sLRomxI kmytI dIaF kuwl 11 sItF ‘co 7 qyN ijwq pRfpq kIqIO sI .
11 ivcoN 4 sItF sRomxI akflI dl (bfdl) nUM imlIaF sn. ieh iqMny ivakqI
kRmvfr krnfl ,kYNQl aqy kurUksLyqr qo NsLRomxI kmytI dy bfkfiedf cuxy
hoey mYNbr hn .
AunFH dwisaf ik 1996 qoN jdoN qoN pMjfb awlg ho ky
hirafxf rfj dI sQfpqI hoeI hY Aus vyly qoN lY ky awj qk hirafxf ivc
rihMdy iswKf nfl lgfqfr ijLafdqIaF ho rhIaF hn . AunFH nUM AunFH dy
hwk nhI iml rhy aqy nf hI sLRomxIO gurduafrf pRbMDk kmytI vlo AunfH dy
bwicaF dI pVfHeI df koeI pRbMD kIqf igaf hY . AunFH dwisaf ik hirafxf
ivcly gurDfmF dI sfrI dI sfrI kmfeI jo lgpg 18 kroV rupey sflfnf bxdI
hY ,sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI kol jFdI hY aqy AuQy nv -AusfrI jF
iksy iksm dI shUlq dyx leI iek pYsf vI nhI Kricaf jFdf aqy nf hI AunFH
gurDfmF dy pRbMD ‘c hirafxf dy iswKf nUM sLfml kIqf jFdf hY . sfry dy
sfry pRbMDk sLRomxI kmytI dy aiDkfrIaF dy afpxy chyqy lfey jFdy hn .
AunFH dwisaf ik pMjfb,hirafxf rIafrgynfeIjysLn aYkt ‘c bkfiedf ieh
ivvsQf hY ik pMjfb qy hirafxf dIaF jo sFJIaF sMsQfvF hn hirafxf dIaF
jo sFJIaF sMsQfvF hn hirafxf ivc AunFH dIaF bdlvIaF sMsQfvF dI sQfpqI
leI Bfrq srkfr jLrUrI kdm cuwkygI. AunfH Audfhrx idMidaF dwisaf ik
ijvyN pMjfb XUnIvristI cMzIgVH,pMjfb KyqIbfVI XUnIvristI luiDafxf aqy
sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI afid sFjIaF sMsQfvF sn. iek nvMbr 1966
bfad hirafxf srkfr ny pMjfb XUnIvristI cMzIgVH nflo hirafxf dy kflj
qoV ky kurUksLyqr XUnIvristI nfl joV ley aqy afpxI loV anusfr coDrI
crn isMG KyqIbfVI XUnIvristI ihsfr vwKrI sQfpq kr leI. ies qrFH
hirafxf dy gurDfmF dI syvf sMBfl leI vwKrI gurduafrf pRbMDk kmytI nhI
bxfeI geI ijs kfrn hirafxf ivc rihMdy iswKf df rfjsI afriQk aqy smfijk
qor qy nuksfn ho irhf hY .
pRDfn sRI jgdIsL isMG JINzf ny dwisaf ik 2001 dI
mrdmsLumfrI anusfr ies vyly hirafxf ‘c 15 lwK qoN vDyry iswKf dI vsoN
hY . AunFH dy bwicaF nUM nokrIaF ivc jF hornF mfmilaF ivc ikDry vI
pihl nhI idwqI jFdI . jnrl skwqr sRI dIdfr isMG nlvIN ny dwisaf ik
pMjfb qoN bfad hirafxf dUjf vwzf rfj hY ijwQy iswKf dI aYnI vwzI igxqI
hY pRMqU AunFH nUM koeI vI shUlq nhI hY.ieQoN qk ik pMjfbI BfsLf nUM
rfj dI dUjI BfsLf df drjf vI hfly qk nhI idwqf igaf. AunFH dwisaf ik
ijs idn kI cotflf srkfr hoNd ivc afeI hY iksy iek iswK nUM vI nokrI
nhI idwqI geI . AunFH dwisaf ik sLRomxI kmytI ny hirafxf ‘c hfly qk nf
koeI mYzIkl, nf koeI ieMjInIairMg kflj aqy nf hI koeI hspqfl dI AusfrI
kIqI hY .
hirafxf dy iswKf nUM ieh sfrIaF shUlqF dI pRfpqI
leI srkfr dy mUMh vwl vyKxf pYNMdf hY . iqMno afgUaF ny afiKaf ik hux
hirafxf dyiswKf ny vI idwlI dy iswKf vFg afpxI vwKrI hoxI df PYslf Kud
krn df POYslf kr ilaf hY . hux hirafxf dy iswK sLRomxI akflI dy pRDfn
pRkfsL isMG bfdl dy kihx qy votF nhI pfAuxgy sgoN Auh Kud PYslf krngy
ik hux ikhVI pfrtI AunFH dy ihwqF dI rfKI krygI aqy Auh AunFH nUM votF
pfAuxgy. AunFH ikhf ik bysLwk mojUd muwK mMqrI sRI Em pRkfsL cotflf ny
kuJ smF pihlF ieh aYlfn kIqf sI ik Auh mojUdf XUnvristI df nF bdl ky
gurU goibMd isMG dy nF qy rwK dyxgy pRMqU hfly qwk AunFH ny aijhf nhI
kIqf . sgoN ies dy Ault isrsf ivc afpxy ipqf coDrI dyvI lfl dy nF qy
nvIN XUnIvristI bxf idwqI . AunFH ikhf ik ikMny duK dI gwl hY ik ies
XUnIvristI ivc pMjfbI df ivBfg hI nhI hY. AunFH sLRomxI kmytI dy
ahudydfrF mYNbrF aqy kyNdr srkfr nUM apIl kIqI hY ik Auh hirafxf ivc
vwKrI sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI bxfAux ‘c hirafxf dy iswKf dI mdd
krn.
