|
|
||||||||||||||||
|
akqUbr 20, 2005, ipClIaF sfrIaF KbrF
nvdIp isMG bYNs dI iswK BfeIcfry nF AuWcf kIqf
brYNptn: (sFJ svyrf-akqUbr
19, 2005) iswK nOjuafn nvdIp isMG bYNs ny cVdI Aumry kYnyzf dI
isafsq ivwc kdm rwK ky bVI qyjI nfl sPlqf dIaF pulFGf puwtidaF iewk
sfl aMdr keI ivvfdpUrbk msilaF Aupr lIzrisLp dI pRdrsLnI kridaF
stYNz ley. ies nOjuafn
pfrlImYNtrI skwqr vjoN BfvyN nvdIp isMG bYNs pihly iswK mYNbr qF nhIN hn, pr AunHF vloN iewk sfl dy rfjnIqk jIvn ivwc jo mfarky mfry ey hn Aus nfl iswK kOm nfm jrUr AuWcf hoieaf hY. smilMgI ivcfrDfrf vfly lokF dy aiDkfrF dy pycIdfr msly Aupr nvdIp isMG bYNs vloN ley stYNz nMU afpxy leI grm prONTf smJI bYTy Giqwqkfr sR[ bYNs dI isafsI ilafkq qwk puwjx leI asmrwQ jfp rhy hn. smilMgI msly nMU sLrfrq nfl iswK mslf bxf ky Drm nMU jLihr smJx vfly iswK Drm dIaF kdrF kImqF df rfg alfpdy ikMny hOly qy bysury lwg rhy hn. ilbrl pfrtI ivwc afpxf cMgf sQfn bxf cuwky sR[ bYNs nMU pfrtI vloN keI vfr nYsLnl tYlIvIXn Aupr knyzIan muwidaF Aupr bihs krn leI cuixaf jFdf irhf hY. bIqy mMglvfr nMU, sI[bI[sI[ Aupr msLhUr pRogRfm "pOilitks" ivwc gfmrI kimsLn sbMDI ho rhI bihs ivwc sR[ bYNs tI[vI qy pysL hoey ijQy AunF ny kMsrvyitv pfrtI dy mYNbr gYrI lUn aqy blfk ikAUibk dy mYNbr imisLl gueImFz nfl ivcfrF dI sFJ pfeI. ies nOjuafn dI isafsI sUJ bUJ ny ijQy aOtvf ivwc vwzy vwzy isafsI mfihrF nMU kfiel kIqf hY AuQy dUr aMdysLI nfl msilaF dI gihrfeI nMU mfpx vfly lok nvdIp isMG bYNs dI isafsI BUimkf Aupr mfx mihsUs kr rhy hn. cyqy rhy nvdIp isMG jUn 2004 ivwc pihlI vfr pfrlImYNt ivwc cuxy gey sn. cunx qoN bfad Auh Pfrn aPyarjL sb-kmytI afn ihAUmn rfeIts aYNz ieMtrnYsLnl zIvYlpmYNt dy mYNbr vjoN syvf inBfAuNdy rhy. aprYl 2005 ivwc Auh ies kmytI dy cyar cuxy gey. akqUbr 2005 ivwc nvdIp isMG bYNs nMU lwK ikafsrfeIaF dy Ault pRDfn mMqrI ny afpxf pfrlImYNtrI skwqr inXukq kr ilaf. hfl hI ivwc nvdIp isMG bYNs ny ijs qrF dI DVwlydfr rfjnIqI df muhFdrf pysL kIqf hY. Auh kfblyqfrIP hY. ies nfl sfzy BfeIcfry ivcoN pMcfieq-numf rfjnIqI df aMq ho skdf hY. bYNs dy iewk pRsMsLk ny ivaMg ksidaF ikhf ik "qyl dyKo qyl dI Dfr dyKo" vfly isafsqdfn rfj-nIqI nhIN kursI-nIqI krdy hn. knyzIan jMmpl ies rfjnIqI dy muQfj nhIN ho skdy. sR[ bYNs JUT bol ky lokF nMU guMmrfh krn dI bjfey afpxy ivcfrF nMU pRBfvsLflI ZMg nfl ibafn krn dI smrwQf rwKdf hY ijs krky pyzMU isafsq vwl Jfk rwKx vfly lokF nMU ieh nOjvfn mfPk nhIN hY ‘qy Auh ies sbMDI byloVf vfd ivvfd CyVx dI koisLsL krdy rihMdy hn | kYnyzf aqy amrIkf dI sMgq iewk mMc qy iekwTI gurU nfnk rIlIP PMz dy nfm qy 1 imlIan zflr df tIcf imiQaf mIzIey vloN pRbMDkF nMU smfn Byjx dI rfie 10 lwK rupY aqy iewk trwk smfn df Byijaf
brYNptn: (sFJ svyrf-akqUbr
19, 2005) kYnyzf aqy amrIkf dI iswK sMgq vloN ksLmIr ivwc afey BUcfl
nfl pIVq pRIvfrF leI 1 imlIan zflr iekwqr krky Byjx df PYslf ilaf
hY.
ksLmIr ivwc afey BUcfl ivwc hjLfrF lokF dI jfnF clIaF geIaF hn aqy hjLfrF dI qfdfd ivwc lok jLKmI hflq ivwc dvfeIaF, pfxI aqy isr Aupr kwpVy nMU qrs rhy hn. sYNkVy lfsLF hr rojL ibnF kwPnF qoN dPnfeIaF jf rhIaF hn. ijQy ies kudrqI afPq nMU lokF vloN afpxy qn Aupr hMZfieaf jf irhf hY AuQy sMsfr Br dy lok ies afPq nMU apxy mnF Aupr hMZf rhy hn. kYnyzf aqy amrIkf ivwc vwsdy iswK BfeIcfry ny gurU sfihbfnF vloN bKsLy iswKI isDFqF Aupr cwlidaF pIVqF dI mdd leI vwzy vwzy PMz ryijLMg kfrj ivwZy hoey hn. ies kfrj leI trFto ivwc siQq AuntfrIE iswK aYNz gurduafrf kONsl vloN sunfmI lihrF vyly sQfpq kIqf igaf “gurU nfnk rIlIP PMz” df akfAUNt vriqaf jfvygf. trFto, mFtrIal, vYnkUvr, kYlgrI, kYlyPornIaf aqy inAUjrsI qoN vwK vwK adfiraF nfl sbMDq swjxF ny do tYlI kfnPrMsF krky kuwJ aihm PYsly ley hn. tYlIkfnPrMs ivwc ihwsf lYx vfly mYNbr • suKivMdr isMG sLyry-pMjfb ryzIE, vYnkUvr • sLyrdljIq isMG iZloN, AuntfrIE iswK aYNz gurduafrf kONsl, trFto • jsvIr isMG ryzIE hmsPr, mFtrIal • XfdivMdr isMG, amrIkn gurUduafrf pRbMD kmytI • blivMdr isMG shoqf, kYlgrI • hrbMs isMG jMzflI, AuntfrIE iswK aYNz gurduafrf kONsl, trFto • gurcrn isMG, pMjfbI kimAUntI sYNtr, mFtrIal • zf[ ipRqpfl isMG, amrIkn gurUduafrf pRbMD kmytI • suKimMdr isMG hMsrf, trFtoienHF df vyrvf ies pRkfr hY:- 1) mdd leI kMblH, slIipMg bYg, dvfeIaF aqy Kfxy df smfn Bfrq aqy lfgly mulkF qoN KrIidaf jfvygf ijs leI iewk pMj mYNbrI kmytI sQfpq kIqI geI hY jo ieh smfn dI KrIdo ProKq krygI. 2) PMz ryijLMg dI zYlfeIn 31 akqUbr imwQI geI hY. 3) totl PMz df tIcf 1 imlIan zflr imwiQaf igaf hY. ies ivwc trfto df smwucf mIzIaf mdd krygf. 4) bfbf syvf isMG nMU ies kfrj ivwc mdd krn leI bynqI kIqI jfvygI aqy AunHF dI agvfhI hyT ieh mdd pfiksqfn phuMcfeI jfvygI. mUl rUp ivwc ieh mdd AuWqrI amrIkf dI iswK sMgq vloN hovygI. 5) sfrf pRfjYkt “gurU nfnk rIlIP PMz” nfm dy qihq sMpurn kIqf jfvygf aqy “gurU nfnk rIlIP PMz” nfmI sMsQf sMsfrpwDr qy sQfipq krn leI Xqn kIqy jfxgy qF ik smuwcy BfeIcfry dI sLkqI nMU iewk QF qy pUl kIqf jf sky. 6) AuWqrI amrIkf dIaF smwucI iswK sMgq/iswK jQybMdIaF aqy gurduafrf sfihbfnF dy syvfdfrF nMU bynqI kIqI geI hY ik Auh ies kfrj ivwc sLfml hox aqy sfrI mdd gurU nfnk rIlIP PMz dy nfm qy phuMcfAux leI trFto dy numfieMdy sR[ sLyrdljIq isMG iZloN jF hrbMs isMG jMzflI nfl sMprk krn. 7) ies kfrj leI do vwK vwK kmytIaF bxfeIaF geIaF hn. ieh kmytI KuwlIaF hn aqy cfhvfn swjx ivwc sLfml ho ky syvf kr skdy hn. kmytIaF df vyrvf ies pRkfr hY. PMz ryijLMg kmytI • suKivMdr isMG sLyry-pMjfb ryzIE, vYnkUvr • sLyrdljIq isMG iZloN, AuntfrIE iswK aYNz gurduafrf kONsl, trFto • jsvIr isMG ryzIE hmsPr, mFtrIal • XfdivMdr isMG, amrIkn gurUduafrf pRbMD kmytI • blivMdr isMG shoqf, kYlgrIsmfn KrIdx leI kmytI • hrbMs isMG jMzflI, AuntfrIE iswK aYNz gurduafrf kONsl, trFto • gurcrn isMG, pMjfbI kimAUntI sYNtr, mFtrIal • zf[ ipRqpfl isMG, amrIkn gurUduafrf pRbMD kmytI • blivMdr isMG shoqf kYlgrI • suKivMdr isMG vYnkUvrizAUtIaF df vyrvf • smUh mYNbrF ny ies kfrj nMU qurMq sLurU krn leI jLor idwqf. jlMDr qoN kMblH KrIdx leI mFtrIal dy jsvIr isMG dy Brf nMU bynqI kIqI geI hY ik Auh pRbMDkF nMU AuQoN kMblF df Bfa aqy AuplbDI bfry sbMDq kmytI nMU jfxkfrI dyxgy. • zf[ ipRqpfl isMG aqy hrbMs isMG jMzflI cIn, PrFs aqy Bfrq qoN dvfeIaF aqy Kfxy df smfn KrIdx leI Xog pRbMD krngy. • blivMdr isMG shoqf aqy suKivMdr isMG vYnkUvr, kYnyzf jF amrIkf coN slIipMg bYg KrIdx leI Xog pRbMD krngy. • ieh swjx afpxy pRfjYktF nMU awj qoN hI nypry cfVn leI XqnsLIl hoxgy aqy agly mMglvfr nMU iewk tYlI kfnPrMs ivwc afpxI irport bfkI mYNbrF nMU phuMcfAuxgy. ies pRfjYkt nMU hrkq ivwc ilafAuNidaF kYlyPornIaF qoN zf[ ipRqpfl isMG ny dwisaf ik AunHF dI XUint ny gurU nfnk rIlIP PMz qrPoN 10 lwK rupY pfiksqfn gurduafrf pRbMDk kmytI nMU Byj idwqy hn, ijs ny BUcfl vfly ielfky ivwc do kYNp lgfey hn. AuDr mFtrIal qoN sR[ gurcrn isMG ny dwisaf ik gurU nfnk rIlIP PMz dI qrPoN AunHF ny iewk trwk kwpiVaF df pfiksqfn nMU rvfnf kr idwqf hY. aKIr ivwc tYlI kfnPrMs rfhIN sfry mYNbrF ny smuwcy BfeIcfry dy nfm qy sunyhf idwqf ik Auh ies afPq mOky gurU sfihb dy idwqy afdysLF nMU muwK rwKidaF “srbwq df Blf” isDFq nMU amlI jfmf pihnfAuNidaF afpxy dsF nuhF dI ikrq ivcoN vwD cV ky Xogdfn pfAux. iswK sb kmytI vwloN brYNptn ivwc bx rhy nvyN hspqfl leI PMz ryijLMg 16 nvMbr qoN brYNptn (post ibAUro)- ivlIam Eslr hYlQ sYNtr dy brYNptn ivKy bx rhy nvyN hspqfl leI iswK sb kmytI vwloN 10 qoN 12 imlIan zflr, afAux vfly pMjF sflF ivwc iekwTf krn df jo vfadf kIqf, Aus leI ryzIE Qfn gurU nfnk dyv jI dy gurpurb qoN agly idn 16 nvMbr qoN sLurU kIqy jfxgy. ies ryzIE Qfn dI qfrIK BfvyN pihlF ies mhIny qoN anfAUNs kIqI geI sI pRMqU pfiksqfn aqy Bfrq ivwc afeI kudrqI afPq kfrn aqy ies afPq dy mfiraF nUM mwdd dI pihl dy ky lwgBwg sfry ryzIE pRogrfmF vwlo AunHF leI ryzIE Qfn kIqy gey. ies siQwqI nUM mwdynjLr rwKidaF hoieaF sb kmytI vwloN ieh PYslf ilaf igaf ik pihlF vwD qoN vwD mwdd BUcfl pIVqF dI kIqI jfvy aqy hspqfl leI pYsy iekwTy krn df pRogrfm awgy pf idwqf jfvy. Xfd rhy sqMbr 2003 ivwc zf[ blijMdr rIn aqy AunHF dI pqnI jIqI ryn ny sfAUQ eysLIan BfeIcfry ivwcoN koeI 40 ku pRmwuK sKsLIaqF nUM bulf ky ies afAux vfly pRojYkt ivwc afpxf ihwsf pfAux dI gwl qorI sI. ies qoN bfad ienHF mYNbrF dI igxqI 45 dy krIb ho geI aqy ies vwzy gruwp nUM iPr vwK-vwK gurwpF ivwc vMz ilaf. ijnHF ivwcoN kYnyzIan iswKjL, kYnyzIan muslfmn aqy kYnyzIan ihMdU. ies dy nfl nfl ivakqIgq qOr qy vI kuwJ lok ies PMz ryijLMg ivwc ihwsf pfAux leI sfhmxy afey. sMn 2004 ivwc nvyN bx rhy hspqfl dy aYmrjYNsI ivBfg df nfm rwKx dI gwl qurI. ies ivwc swB qoN vwD hmfieq kYnyzIan iswK BfeIcfry vwloN pfey gey Xogdfn nUM mwuK rwKidaF hoieaF aYmrjYNsI ivBfg df nfm gurU nfnk aYmrjYNsI srivisjL izpfrtmYNt rwKx df PYslf kIqf igaf. aijhf krn nfl sfry hI hspqfl dy pRbMDkF vwloN kYnyzIan iswK BfeIcfry nUM mfnqf idMdy hoey ies gwl dI hmfieq kIqI. hux qwk ies hspqfl leI kYnyzIan iswK kYNpyn vwloN 11 lwK 15 hjLfr 993 zflr iekwqr ho cuwky hn. ieh dfn hux qwk dyx ivwc hrpRIq isMG syTI vwloN 5 lwK, gurU nfnk kimAUintI srivs PfAUNzysLn vwloN ZfeI lwK, gupq rUp ivwc 50,000 aqy hor vwK vwK sKsLIaqF vwloN 25,000 zflr dfn vjoN idwqy gey hn. ies ielfky ivwc lwgBwg 3 lwK 3000 lok Gwt igxqI ivwcoN hn aqy brYptn ivwc 64,3000 lok sfAUQ eysLIan BfeIcfry ivwcoN aqy 34,000 pMjfbI bolx vfly ies hspqfl dy afs pfs vsdy hn. ivlIam Eslr hYlQ sYNtr dy dUsry hspqfl jo ietobIko ivwc hY, Ausdy afs pfs 27,000 pMjfbI bolx vfly lok vsdy hn. iswKF dI ieh BfrI vsoN nUM mwdynjLr rwKidaF hI ivlIam Eslr hYlQ sYNtr dy aYmrjYNsI srivisjL izpfrtmYNt df nfm iswKF dy pihly gurU gurU nfnk dyv jI dy nfm qy rwK ky iswKF nUM mfnqf idwqI hY. 16 qfrIK qoN sLurU hox vfly ryzIE QfnjL rfhIN qusIN jo vI rfsLI dfn vjoN dyvygo AusdI quhfnUM tYks qoN Cot rihq rsId idwqI jfvygI, ijwQy qusIN cwl rhy pRogrfmF dOrfn Pon krky afpxI plYjL ilKvf skdy ho, Ausdy nfl qusIN iksy vI smyN 1-888-747-3408 ‘qy kfl krky ivjLf jF mfstr kfrz rfhIN afpxf ihwsf pf skdy ho jF iPr qusIN ivlIam Eslr hYlQ sYNtr dI jo vYbsfeIt hY, www.williamoslerhc.com.ca qy jf ky PfAUNzysLn nUM kilwk kro aqy iPr myk ey zonysLn dy Kfny nUM kilwk krogy qF Auh quhfnUM kYnyzIan iswK kYNpyn qy lY jfvygI ijwQy qusIN dfn kr skdy ho. afpxy cYk qusIN hspqfl dy PfAUNzysLn dPqr ivwc ietobIko aqy pIl mYmorIal ivwc vI jf ky dy skdy ho. kYnyzIan iswKjL sb kmytI vwloN gurU nfnk nfm lyvf iswKF nUM apIl kIqI jFdI hY ik ies ivwc vwD qoN vwD ihwsf pfvo. ijwQy qusIN afpxf smrwQf anusfr 20, 50, 100 jF ies qoN vwD rfsLI dy skdy ho qy iesdy nfl nfl qusIN iksy hspqfl dy iksy kmry nUM afpxy ipMz, sMsQf jF iksy ipafry dI Xfd ivwc smripq krky Ausdf nfm ilKvf skdy ho. pMjfb cYirtI vwloN 6vF KUndfn kYNp sPl irhf mfltn (post ibAUro)- bIqy vIkaYNz Aupr pMjfb cYirtI vwloN afpxf 6vF KUndfn kYNp vYstvuwz mfl ivKy lfieaf igaf. ieh KUndfn kYNp bfad duiphr 12 vjy sLurU ho ky sLfm dy 5:30 vjy qwk cwilaf. kYNp dy sLurU ivwc kfPI lok afey pRMqU iPr bfad dy ivwc kMm QoVHf ijhf mwTf pY igaf aqy sLfm nUM 2 vjy qoN bfad kfPI vwzI pwDr qy lokF ny sLmUlIaq krky KUndfn idwqf ijs krky pihlF jo kYNp df smF jo 4 vjy qwk df sI Aus nUM vDf ky 5 vjy qwk krnf ipaf. ies KUndfn kYNp ivwc lwgBwg 150 lokF ny afpxy nfm drj krvfey sn pRMqU ienHF ivwcoN isrPL 80 XUintF hI leIaF geIaF. pMjfb cYirtI vwloN lfey gey ies KUndfn bfry gwlbfq kridaF bilhfr isMG ny sfry KUndfnIaF df DMnvfd kIqf. mYN iksy adflq ƒ nhIN mMndf-swdfm
kÈmIr ‘c hor Jtky kÈmIr ‘c awj qVky Bucfl dy 4 Ëordfr Jtky mihsUs kIqy gey. pihlf Jtkf awDI rfq qoN krIb 2 imMt bfad, dUsrf qVky 2[50 vjy qIjf Jtkf 5[3 qIbrqf nfl svyry 8[03 vjy qy iPr cOQf Jtkf 5[4 qIbrqf vfly ies qoN CyqI bfad svyry 8[46 vjy mihsUs kIqf igaf. awj afey Bucfl dy JtikaF df muwK kyNdr iek vfr iPr pfiksqfn hI sI. pihlF hI Gbrfey hoey lok ienHF JtikaF kfrn afpxy GrF ‘coN bfhr af gey qy cfry pfsy dihÈq PYl geI. lokF ny sfrI rfq bfhr hI ibqfeI. KfVkUvfd ‘qy hoeI bihs mihj bfdl-kYptn kursI jMg df ihwsf-ÈRomxI Kflsf dl luiDafxf, 19 akqUbr (aYc ibAuro)-ÈRomxI Kflsf dl ny pMjfb ivDfn sBf ivc KfVkUvfd ‘qy hoeI bihs ƒ mihj bfdl-kYptn kursI jMg krfr idMidaF ikhf hY ik ieh bihs suihrd hox nfloN dosqfnf mYc vDyry jfpdI sI. awj ieQy jfrI kIqy iek ibafn ivc dl dy afgUaF suirMdrpfl isMG TrUaf, svrn isMG Kflsf, jgdIÈ isMG mwlHI aqy suirMdr isMG ikÈnpurf ny ikhf hY ik ies bihs qoN lokF vwloN AumId kIqI jf rhI sI ik ieh bihs bhuq hI gMBIr aqy sMjIdf mfhOl ivc hovygI aqy ieh AunHF kfrnF dI qih qwk jfx dI koiÈÈ krygI, ijs kfrn pMjfb ƒ ipCly lMmy smyN dOrfn lhU-luhfn kIqf igaf. hËfrF iswK nOjvfnF ny afpxIaF jfnF vfrIaF aqy iswK kOm ƒ afpxy pivwqr Dfrimk sQfnF smyq kOmI nslkuÈI df sfhmxf krnf ipaf, pr ies bihs df bOiDk pwDr ijQy nIvF sI aqy ijs qrHF ies ƒ mËfkIaf ZMg nfl pyÈ kIqf jf irhf sI, Aus ƒ dyK-sux ky sfzy lok pRqIinDF df pMjfb aqy pMjfb dIaF smwisafvF pRqI bnfAutI hyË pUrI qrHF nMgf ho irhf sI. afgUaF ny ikhf ik ies bihs ivcoN iek ieiqhfsk swc dI puÈtI hoeI hY ik iswK sMGrÈ dOrfn s: pRkfÈ isMG bfdl aqy kYptn amirMdr isMG ny Aus smyN ivc ies sMGrÈ ƒ shI smJ ky ies ivc afpxf Xogdfn pfieaf. s: bfdl ny Aus smyN sMXukq rfÈtr sMG dy skwqr jnrl buqrs GflI ƒ jo mMg-pwqr idwqf sI Aus ivc pRBUswqf sMpMn iswK rfj dI sQfpnf dI mMg kIqI sI aqy iesy qrHF hI kYptn amirMdr isMG ny aMimRqsr aYlfnnfmy Aupr dsqKq krky iswKF dI afËfdI dI mMg df smrQn kIqf sI. afgUaF ny ikhf ik Auh iswK sMGrÈ dOrfn inrdoÈF dy mfry jfx dy hmyÈf iKlfÌ rhy hn. afgUaF ny ikhf ik iswK sMGrÈ dOrfn iksy suihrd isafsI plytPfrm dI jo Gft mihsUs kIqI geI sI, dl Aus iKlfa ƒ Brn leI XqnÈIl hY, ikAuNik rvfieqI lIzriÈp ieMnI bOiDkhIx aqy iBRÈt ho cuwkI hYY ik Aus iswK sMGrÈ dI isafsI aihmIaq ƒ dunIaf sfhmxy rwKx ivc asÌl rhI hY. ÈRomxI Kflsf dl dy afgUaF ny ieh vI ikhf hY ik iswK kOm dI afËfdI df sMGrÈ awj vI jfrI hY aqy ieh afpxf kOmI Gr Ausfrn qoN bfad vI jfrI rhygf, ikAuNik iswK smuwcI mnuwKqf ƒ mfnisk aqy srIrk rUp ivc afËfd krfAux leI gurU pRqI vcnbwD hn. iswK sMGrÈ ƒ awqvfd kihxf glq-mfn
jMmU-kÈmIr ‘c Bucfl nfl hoey nuksfn df jfieËf lYx df srvyKx mukMml aMimRqsr, 14 akqUbr: ÈRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dI iqMn-mYNbrI tIm ny jMmU kÈmIr ivc Bucfl kfrn iswKF dy hoey jfnI qy mflI nuksfn bfry srvyKx awj mukMml kr ilaf hY. tIm kwl Èincrvfr aMimRqsr vfps afey gI aqy agly do idnF aMdr afpxI rIport ÈRomxI kmytI dI pRDfn bIbI jgIr kOr ƒ sONp dyvygI. ipCly cfr idnF dOrfn tIm ny bfrfmUlf, pfiksqfn srhwd nfl lgdy AuVI, rPIafbfd qy kupvfVf ivc iswK vsoN vfly lgBg iqMn drjn ipMzF df dOrf kIqf. Bucfl pIVq pirvfrF dy duwKVy suxy . sfbkf mMqrI qy mYNbr ÈRomxI kmytI s[ suwcf isMG lMgfh dI agvfeI hyT ies tIm ivc s[ hrsuirMdr isMG igwl mYNbr ÈRomxI kmytI qy hrbIr isMG BMvr mIzIaf slfhkfr Èfiml hn. jQydfr lMgfh ny awj ieQy pwqrkfrF nfl gwlbfq kridaF ikhf ik AunHF ny lgBg iqMn drjn iswK vsoN vfly ipMzF df dOrf kIqf hY aqy iekwqr kIqy aMkiVaF anusfr 500 qoN AuWpr iswK pirvfrF dy Gr Zih ZyrI ho gey hn, jF bhuq nuksfn hoieaf hY. Bucfl kfrn 8 gurduafrf sfihbfn dIaF iemfrqF ƒ kfPI nuksfn phuMicaf hY. AunHF ikhf ik sB qoN vwD nuksfn AuVI sYktr ivc hoieaf hY, ijwQy Gr pUrI qrHF Zih ZyrI ho gey hn. lokF pfs kuJ vI nhIN bicaf. AunHF ikhf ik jMmU kÈmIr srkfr df koeI vI aiDkfrI kwl vIrvfr qwk AuQy nhIN pwjf sI, pr hor kuJ KyqrF ivc srkfrI numfieMdy nuksfn df jfieËf lYx gey hn qy kuJ rfhq smwgrI vI vMzI hY. AunHF ny doÈ lgfieaf ik jMmU kÈmIr srkfr rfhq smwgrI vMzx vyly iswKF nfl ivqkrf kr rhI hY. jQydfr lMgfh ny ikhf ik AuVI, bfrfmUlf qy kupvfVf Kyqr ivc iswKF df koeI jfnI nuksfn nhIN hoieaf. AunHF ikhf ik ieQy srdI ÈurU ho cuwkI hY, qy agly idnHF ivc brP pYx lg jfxI hY, ies leI swB qoN pihlI loV ienHF Bucfl pIVq pirvfrF ƒ isr Zwkx leI ÈYz bxf ky idwqy jfx jF tYNt lgfey jfx. AunHF ikhf ik Bucfl pIVq pirvfrF dI shfieqf leI tYNt, lfltYxF, lYNp, imwtI df qyl, aftf, kpiVaF dI bhuq loV hY. ies jFc tIm ƒ jMmU kÈmIr gurduafrf pRbMDk borz qy ÈRomxI akflI dl jMmU kÈmIr ny pUrn sihXog idwqf aqy hr ipMz nfl gey. jMmU siQq ÈRomxI kmytI dy iswK imÈn vfly vI nfl hI rhy. kÈmIr ivc hfly qwk vI Bucfl dy Jtky af rhy hn qy lok bhuq hI dihÈqËdf hn. pMj kkfrF dI mfnqf leI iswK kOm dI pihlI vwzI ijwq
kIqIaF mIitMgF ny rMg ilaFdf ik iswKF leI iewk ieqhfisk idn bx igaf jdoN inAUjIlYNz puils vloN iewk ikqfb jfrI kIqI ijs df nfm (A PRACTICAL REFERENCE TO RELIGIOUS DIVERSITY ) hY. pihlF ies ikqfb ivwc iswK bfry muZlI jfxkfrI idwqI geI hY iPr dwisaf ik inAUjIlYNz dy iswK ikhVy vwzy 20 iqAuhfr aqy gurpurb mnfAudy hn ijs dy ivwc 1984 dy GlUGfry ƒ mnfAux bfry vI dwisaf hY . agy clky iswKF dy pMjy kkfrF aqy AunF dI mhfnqf bfry dwisaf ieQy hI bs nhI, ieQoN qwk vI ikhf igaf hY ik jykr puils iksy kfrn krky aimRqDfrI iswK ƒ igRPqfr krdI hY qF jykr ho sky qF Aus ƒ vwKrf sYl idwqf jfvy aqy Aus nfl kkfr lfhux bfry jbrdsqI nf kIqf jfvy . agy cwlky dwisaf hY ik jykr puils gurduafry jFdI hY qF puils juqIaF lfh ky aqy iswr Zwkky aMdr jfvy aqy iek iswK hI pUry mfx snmfn nfl guru gRMQ sfihb ƒ hwQ lf skdf hY. mYN awqvfdI nhIN blik ËKmI iswK mfniskqf df iÈkfr hF-pRo: Buwlr jlMDr, 19 akqUUbr (aYc ibAUUro)-PFsI dI sËf df sfhmxf kr rhy pRo: divMdr isMG Buwlr ny ikhf hY ik Auh koeI awqvfdI nhIN blik 1984 ivc hoey sfkf nIlf qfrf qy iswK ivroDI dMigaF kfrn pYdf hoey hflfq aqy ËKmI hoeI iswK mfniskqf df iÈkfr hY. jylH ivcoN afpxy hwQ nfl ilKI icwTI jo iswK soÈl jsits nfmk mnuwKI aiDkfr jQybMdI dy pRDfn hrivMdr isMG ibMdI vwloN jfrI kIqI geI, ivc pRo: Buwlr ny rfÈtrpqI zf: ey[ pI[ jy[ abdul klfm dI qfrIP kIqI hY ijnHF ny Aus smyq mOq dI sËf df sfhmxf kr rhy aqy rihm dI apIl krn vfly sfry 20 ivakqIaF ƒ muafPI dyx dI gwl khI hY. pRo: Buwlr ny ikhf ik Auh mOq qoN nhIN zrdf, ikAuNik ieh qF iek idn vYsy vI afAuxI hI hY, pr srkfr leI ieh sunihrI mOkf hY ik Auh AunHF dI mOq dI sËf muafP krky aqy dhfky qoN vI vwD smyN qoN jylHF ivc bMd iswKF ƒ irhfa krky iswKF dy ËKmF qy mwlHm lf skdy hn. AunHF afpxy awqvfdI sPF ivc jfx bfry ikhf ik Auh awqvfdI gutF dy smrQk hI sn qy Auh vI AunHF ƒ hflfq ny bxfieaf, ikAuNik AunHF dy ipqf aqy mfsV ƒ puils ny koh-koh ky mfiraf aqy lfÈF BfKVf nihr ivc suwt idwqIaF. ajy qwk AunHF dy kfqlF ƒ iksy ny nhIN PiVaf. Auh vI ipqf dI mOq ipwCoN rUpoÈ ho gey qy jrmnI cly gey ijQoN bfad ivc Bfrq srkfr ny AunHF ƒ mMgvfieaf. pRo: Buwlr df ieh pwqr jfrI kridaF ‘iswK soÈl jsits` ny ijQy sfrIaF iswK jQybMdIaF aqy mnuwKI aiDkfr sMgTnF ƒ pRo: Buwlr dI PFsI dI sËf muafP krfAux leI iekjut hox df swdf idwqf, AuQy jrmnI srkfr ƒ vI apIl kIqI ik Auh pRo: Buwlr dI sËf muafP krfAux leI kUUtnIqk Xqn kry. mfmlf iesLk df, zfktrnI ny mrvfieaf jWj pitaflf :- pMjfb dy muWK mMqrI kY[amirMdr isMG dy pitaflf siQq invfs nyVy polo grfAuNz ivc bIqy vIrvfr rfq nUM sYr kr rhy pitaflf invfsI cMzIgVH dy aYzIsLnl sYLsLn jWj ivjY isMG dI hwiqaf dy mfmly nUM pitaflf puls ny hWl kr lYx df dfavf krdy hoey Aukq mfmly ivc do dosILaf nUM igRPqfr kr ilaf hY| ies bfry pitaflf puls dy aYs[aYs[pI ey[aYs[rfey ny dwisaf ik ieh mfmlf supfrI kIilNMg df sI aqy supfrI pitaflf dy arbn astyt ivc inWjI hspqfl clfAux vflI aorq zf[rvdIp kor puWqrI zI[aYm bfhIaf afpxy 14 sflF puWqr nfl ieWklI rihMdI sI aqy Aus df jWj ivjY isMG nfl keI sflf qoN pRym pRsMg cWl irhf sI pr jWj ivjY isMG ny Aus nfl koeI vI sMbMD rWKx qoN sfP ienkfr kr idWqf,ijs qoMN guWsy ivc af ky zf[ rvdIp kor ny kiQq qor qy ipMz syLK purf dy gRMQI mnjIq isMG jo ik Aus dy Gr afAuNdf -jfAuNdf rihMdf sI,nUM supfrI dy ky jwj ivjY isMG nUM rsqy ivco htfAux df PYslf kIqf hY| sRI rfey ny dwisaf ik Aukq dosIL mnjIq isMG df ieiqhfs aprfDI qWqf vflf hY aqy Aus dy ivruWD Dfrf 306 df kys vI drj ho cwuikaf hY| puls aiDkfrI ny dWisaf ik dosIL mnjIq isMG aqy zf[rvdIp kor qo sKq puWCigWC suLrU kr idWqI geI hY,ijs ivc hor vI igRPqfrI dI sMBfvnf hY| vrnxXog hY ik jWj ivjy isMG jo ik pitaflf ivc ipCly keI sflF qoN zfgsoLa afXoijq krvfAux jnqf ivc pRisWD sn aqy pitaflf dy pRisWD pirvfrF ivc igxy jFdy sI| puls aiDkfrI ny dwisaf ik imRqk jWj nUM dosIL zfktr rvdIp kor ny Gtnf dI rfq nUM polo grfAuNz ivWc iekWly bulfieaf, ijs qy jWj ivjY isMG iekWly polo grfAuNz phuMcy qF AunFH nUM hmlfvrF ny afpxf insLfnf bxf ilaf| Gtnf dy smyN imRqk jrmnI ivc afpxy inwjI imWqr nfl mobfeIl qy gWl kr irhf sI aqy gWlbfq dorfn lgBg sfZy 10 vjy jWj dy cIkx dI afvfjL suxfeI idWqI,ijs qoN bfad mobfeIl bMd ho igaf| hwiQafiraF ny qyjLDfr nfl jWj ivjY isMG dy sLrIr qy lgBg do drjn vfr kIqy| jrmnI ivc jWj dy imWqr ny Gtnf dI jfxkfrI idWlI qoN imRqk dy Gr ivWc idWqI,ijs qoN bfad pirvfr vfly hYrfn ho gey aqy polo grfAuNz ivc KUn nfl lQpQ sLrIr nUM amr hspqfl lY gey ijQy zfktrF ny AunFH nUM imRqk krfr dy idWqf| pitaflf puls sUqrF ny dwisaf ik hmlfvr jo ik igxqI ivc aWDf drjn dy lwgBg dWsy jf rhy hn,dy ivruWD isvl lfeIn puls stysLn ivc imRqk jWj ivjY isMG dy nyVly sbMDI dI isLkfieq qy Dfrf 302,34 dy aDIn kys drj krky jFc krky suLrU kr idWqI geI hY| iek hor apusLtI sUcnf anusfr puls ny imRqk jWj dy nokrF aqy aWDf drjn dy lgBg hor lokF nUM puWCigWC leI ihrfsq ivc lY ilaf hY| hwiqafiraF ny qyjLDfr hwiQafrF nfl jWj qy lwgBg do drjn vfr kIqy aqy ijLafdf Kun vih jfx kfrn AunFH dI moky qy hI dm qoV idWqf| puls sUqrF nydWisaf ik imRqk jWj dy hWQ ivc mihMgI GVI aqy mobfeIl vI sI,ijMnFH nUM hWiQafiraF ny corI aqy luWtx dI koisLs nhI kIqI| Aukq Gtnf bfry jfxkfrI pRfpq krn leI mIzIaf dy vDdy dbfa dy cldy pitaflf joLn dy afeI[jI aYs[aYs sLrmf ny isvl lfeIn puls stysLn ivc pWqrkfr sMmyln bulfieaf ijs ivc AunFH ny Gtnf dI jfxkfrI idWqI| ies moky qy hor mfmly dI jFc leI giTq kIqI geI ivsyLs jFc tIm qy aYs[afeI[tI dy mYNbr vI hfjLr sn| hwiqaf bfry dyr rfq sQfnk isvl lfeIn puls stysLn ivc pitaflf joLn dy afeI[jI[aYs [aYm sLrmf ny pWqrkfr sMmyln ivc dwisaf ik jWj ivjY isMG aqy rvdIp kOr kuafry sI qF AunFH dy ivafh dI gWl cWlI pr donF df ivafh nf ho sikaf, puls aiDkfrI ny dwisaf ik dovyN pirvfr keI sflF qo iek dUsry nUM jfxdy sI aqy rvdIp kor jWj ivjY isMG nfl iekqrPf pyRm ivc bWJI rhI aqy sfl 2000-01 dorfn rvdIp kor df afpxy pqI nfl mnmutfv ho igaf aqy Auh afpxy 14 sfl puWqr nfl iewklI rihx lWgI| puls aiDkfrI ny dwisaf ik rvdIp kor ny jWj ivjY isMG qy Aus dI pqnI nUM qlfk dy ky Aus dy nfl ivafh krvfAux leI BfrI dbfa pfieaf pr jWj ivjY isMG ny ies qoN sfP ienkfr kr idWqf| puls aiDkfrI ny dwisaf ik ipMz syLKpur invfsI dosIL gRMQI mnjIq isMG df keI sflF qoN rvdIp kor dy arbn siQq rvI hspqfl ivc afAuxf jfxf sI| jWj ivjY isMG dy ienkfr qoN nfrfjL rvdIp kor ny mnjIq isMG nfl Aus nUM mrvfAux df krIb 8 mhIny pihlf plYn iqafr kIqf aqy sodf 5 lWK rupey ivc qYa hoieaf| puls aiDkfrI ny dwisaf ik dosIL ny Aukq hwiqafkFz leI 50 hjLfr aYzvFs leI jdo ik bfkI sfZy cfr lWK rupey dI adfiegI dyx smyN gwl hvf ho geI aqy pitaflf puls dIaF tImF jo sLWkI lokF qy njLr rWKy hoey sn ny zf: rvdIp kor nUM mMglvfr nUM ipMz syLKpur qoN supfrI dI bkfieaf rfsIL adf krn qoN bfad dboc ilaf| puls aiDkfrI ny dwisaf ik donF dosILaf ny muWZlI puWCigwC dorfn puls nUM Aukq hwiqafkFz nfl juVy dosILaf dI jfxkfrI vI idwqI puls aiDkfrI ny dWisaf ik hor dosILaF dI igRPqfrI leI ivsyLsL Cfpfmfr tImF rvfnf kr idwqIaF geIaF hn ijMnFH dI igRPqfrI iksy vI smyN sMBv ho skdI hY. jwj hwiqaf kFz dI sUeI vwizaF GrF vwl vI pitaflf :- ivjY isMG jwj dy kfqlF bfry awj qIjy idn vI kuJ pqf nf lwg sikaf| pulIs vwloN lgfqfr sLwkI ivakqIaF qoN puwCigwC kIqI jf rhI hY| awj pulIs ny sQfnk sLihr aqy ielfky aMdr kuJ sLwkI QfvF qy CfpymfrI vI kIqI, pr Aucw pulIs aiDkfrIaF dy dwsx anusfr ajy qwk ies sbMDI pulIs dy hwQ koeI vI surfg nhIN lwgf| ieh hwiqaf 13 akqUbr dI rfq nUM hoeI sI| BfvyN ik aslIaq qF mfmly dy pUrI qrHF spwsLt hox AuprMq hI sfhmxy afvygI, pr pulIs kuJ hwd qwk ies iswty qy phuMcI hY ik ieh kql pysLfvr kfqlF vwloN kIqf igaf hY ijs dy afDfr qy hI pulIs vwloN sLihr aqy hor dUr nyVy dy muLjLrmfnF aks vfly ivakqIaF bfry pUrI GoK kIqI jf rhI hY| kuJ ku Aucw pfey dy ivakqIaF vwl vI jdoN sLwk dI sUeI GuMmdI hY qF pulIs nUM keI vfr musLkl vI pysL afAuNdI hY| ivjY isMG Kud iek Aucw aiDkfrI hox krky AunHF dI Aucw sLKsIaqF nfl hI vDyry sFJ sI ijs krky aijhIaF keI sLKsIaqF vI sLwk dy Gyry ivc af rhIaF hn| BfvyN kql df CyqI surfg lfAux leI AuproN sKq hdfieqF hn, pr Pyr vI Aucw ivakqIaF nUM hwQ pfAux lwigaf pwky pYrIN hoxf jrUrI hY| ies sbMDI ijwQy kwlH iek mihlF qoN puwCigwC kIqI geI, AuQy hI awj Ausdy pqI qoN vI puwCigwC kIqI geI, pr gwl iPr vI iksy rfh nhIN peI| ivjY isMG dy mobfiel Pon dy kZvfey gey irkfrz dy afDfr qy vI pulIs pUrI CfxbIx kr rhI hY| kuJ hwd qwk ieh gwl pulIs dy smJ pY geI hY ik hwiqaf df AunHF dy ikwwqy nfl sbMD nhIN hY, ies dy ipwCy kuJ hor ‘ivsLysL’ kfrn ho skdy hn| muwK mMqrI kYptn amirMdr isMG df AuproN BfvyN pulIs pRqI rvwweIaf nrm ivKfeI dy irhf hY, pr sUqrF qoN pqf lwgf hY ik AunHF ny pulIs nUM ies kql df CyqI qoN CyqI surfg lfAux leI sKq hdfieqF kIqIaF hn| ies dy keI pRmuwK kfrn hn, iek qF ieh ik mrn vflf iek Aucw inaFiek aiDkfrI sI, iPr ieh Gtnf muwK mMqrI irhfiesL dy kol hoeI sI| Gtnf sQfn mihlf qoN kuJ ku mItr dI dUrI qy hY| mihlF nUM jFdy rfh vfeI[pI[aYs[ cOk qy pwky qOr qy hI pulIs tYNt lf ky covI GMty qfienfq rihMdI hY| ieh pulIs post Gtnf sQfn dy eynI nyVy hY ik ieQoN pwQr suwitaf polo grfAuNz ivc pwuj jFdf hY| BfvyN ik Aus idn pulIs nUM Gtnf df pqf hI nf lwg sikaf, pr hux ies ielfky ivc surwiKaf pRbMD hor vI vDyry mjLbUq kr idwqy gey hn| muwK mMqrI dI irhfiesL moqI mihl dI bfhrlI kMD Aupr lwgIaF sfrIaF lfeItF kwlH cwldIaF kr idwqIaF geIaF| mihlF duafly pulIs gsLq ivc vI vfDf kr idwqf igaf hY| vYsy vI ieh ielfkf sLihr ivcoN sB qoN vwD surwiKaf vflf mMinaf jFdf hY| AuNj Gtnf sQfn qy hnyrf sI qy Aus smyN smF vI vwDyry ho cuwkf sI ijs krky ieQy vDyry cihl pihl nhIN sI| BfvyN ik ies kys dI pYrvI leI cfr mYNbrI tIm bxfeI geI sI, pr ieQoN dy afeI[jI[ aqy zI[afeI[jI[ qwk vI kfqlF df surfg lfAux ivc hr pihlU qy ingfh rwK rhy hn| aYs[pI[(zI) ieMdrmohn isMG vI pUrI qrHF srgrm hn| ieQoN dI smuwcI pulIs ivc sI[afeI[ey[ stfP dy ieMcfrjs jwsf isMG ieMspYktr sB qoN aihm kVI hn| AunHF qy pulIs ivBfgF nUM vI vDyry mfx hY ikAuNik Auh qPqIsL dy mfmilaF ivc aiq mfihr hn| 50 dy lgpg zrfeIvrF kMzktrF nUM mfr ky mfl luwtx vfly Kqrnfk igroh nUM vI jwsf isMG ny hI kfbU kIqf sI, jo 15 sflf qoN ieh DMdf krdf af irhf sI| sUqrF muqfbk kql dI ies Gtnf ivc vI Auh vDyry kMmkr rhy hn| pulIs nUM AumId hY ik hwiqafiraF nUM CyqI hI kfbU kr ilaf jfvygf| jd bIbI jgIr kOr muwK mMqrI amirMdr nUM imlI [[[ cMzIgVH :- pMjfb ivDfnsBf df mYNbrjL lfAuNj iek aijhf sQfn hY, ijwQy vwK vwK pfrtIaF dy kwtV rfjnIqk ivroDI sdn ivc grmf grm bihs qy iek dUjy qy ieljLfm lfAux bfad arfm nfl bYT ky kVvfht rihq vfqfvrn ivc ivcfr vtFdrf vI krdy hn aqyiek dUjy nfl igly isLkvy vI| aijhf hI iek njLfrf ipwCly suwLkrvfr nUM ivDfnsBf dy mYNbrjL lfAUj ivc idKfeI idwqf| sRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dI pRDfn bIbI jgIr kOr ivDfnsBf dy cflU sYsLn dy dOrfn pihlI bYTk ivc sLfml hox qoN bfad lfAUNj ivc mYNbrF nfl iml jul rhy sn qy AunHF nUM siq sRI akfl bulf rhy sn ik qd hI muwK mMqrI amirMdr isMG vI lfAuNj ivc dfKl hoey| kYptn nUM dyKdy hI keI kFgrsI qy iekf duwkf akflI mYNbr AunHF vwl doVy qy afpxIaF afpxIaF mMgF AunFH dy sfhmxy rwKxIaF surU kr idwqIaF| keI mYNbrF ny afpxy bgl ivc dbfeIaF PfeIlF kwZ ky muwK mMqrI dy sfhmxy rwK ky AunHF dy dsqKq krfAuxy surU kr idwqy| kuJ hor mYNbr muwK mMqrI nUM ivDfiekF dI koafpRyitv susfietI dy leI PlYt jF irhfiesLI mkfn bxfAux leI mohflI ivc jLmIn alft krn qy joLr dyx lwgy| muwK mMqrI ny AunHF nUM jLmIn dyx df vfadf kIqf qy sLihrI ivkfs mMqrI rGUnfQ shfeypurI nfl CyqI hI bYTk krn leI ikhf| hfly ieh sB kuJ cwl hI irhf sI ik muwKmMqrI dy kol bIbI jgIr kOr vI phuMc geI| AunHF nUM dyK ky muwK mMqrI POrn afpxI jgHf qy KVy ho gey qy sdBfvnf vfly vfqfvrn ivc AunHF nfl gwlbfq krn lwg pey| dovF ny iesLfiraF hI iesLfiraF ivc mMinaf ik dovy afpsI ivroDI afgUaF ivc bVy lMmy smyN qoN gwlbfq qF dUr kdI siq sRI akfl vI nhI hoeI| ies mOky qy mojUd ‘sFJ svyrf’ dy iek pwqrkfr ny jd AunHF nUM ikhf ik ieh ieiqhfsk mOkf Auh afpxy sYlw Pon dy kYmry ivc kYd krnf cfhuxgy qF doovyN Poto iKcvfAux leI iqafr ho gey pr bIbI jgIr kOr ny ikhf ik ies Poto dI kYpsLn ivc ieh iliKaf jfvy ik AunHF ny "bIbI jgIr kOr muwK mMqrI nfl ivDfnsBf dy mYNbr lfAUj ivc iml ky bygovfl dI ngr kONsl coxF dOrfn srkfrI aiDkfrIaF vwloN kIqI geI DFdlIaF dI isLkfieq kIqI"| hor pfxI idwqf qF sMGrsL krFgy, kYptn ikVF kwZ irhf hY:mfn jlMDr - jy pMjfb srkfr ny BfKVf nihr ‘coN cMzIgVH nUM 2 kroV gYln pfxI dI splfeI hor idwqI aqy pihlI 4 kroV gYln pfxI dI splfeI rokx sbMDI qurMq koeI kdm nhIN cuwikaf qF sRomxI akflI dl aMimRqsr sMGrsL surU krygf aqy ies nUM kdficq brdfsLq nhIN krygf| ieh gwl sRomxI akflI dl aMimRqsr dy pRDfn sRI ismrnjIq isMG mfn ny awj ieQy iek pRYsw kfnPrMs ‘c khI| sRI mfn ny BfvyN sMGrsL dI rUpryKf bfry dwsx qoN ienkfr kr idwqf pr AunHF ny spwsLt sLbdF ivc ikhf ik cMzIgVH nUM ieMnf pfxI dyx nfl iksfnF df hI nuksfn huMdf hY| AunFH ikhf ik ieh pMjfb df pfxI hY aqy pMjfb dy pfxI dI AunHF dI pfrtI hr hIly rwiKaf krygI| BfKVf ibafs mYnyjmYNt borz nUM pMjfb dy muwK skwqr sRI jY isMG igwl vwloN cMzIgVH leI pfxI Cwzx sbMDI ilKy gey pwqr qy icMqf pRgt kridaF sRI mfn ny ikhf ik jdoN cMzIgVH vfsIaF df pMjfb dy pfxIaF qy koeI hwk hI nhIN hY qF ieh AunHF nUM ikAuN idqf jfvy ? AunHF ikhf ik cMzIgVH pMjfb nUM idwqf qf jf nhIN irhf pr pfxI pMjfb df AuQy vhfieaf jf irhf hY| AunHF ikhf ik muwK mMqrI kYptn amirMdr isMG ny pfxIaF bfr pMjfb asYNblI ivc trmInysLn aYkt qF pfs krvf ilaf pr ivroDI iDr dy lIzr sRI pRkfsL isMG bfdl dI imlIBugq nfl pihlF ijMnf pfxI iksy sUby nUM imldf sI, Aus nUM Ausy qrHF hI cflU rwiKaf jo pMjfb dy ihwqF nfl Gor byiensfPI hY| sR[ ismrnjIq isMG ny awj pwqrkfrF nfl gwlbfq kridaF ikhf ik muwK mMqrI kYptn amirMdr isMG myry ivruwD ies leI BMzI pRcfr krdy hn ik AunHF dI srkfr nUM isrP sRomxI akflI dl aMimRqsr qoN hI Kqrf hY nf ik sfbkf muwK mMqrI s[ pRkfsL isMG bfdl dI agvfeI vflI akflI dl qoN| s[ mfn ny ikhf ik kYptn amirMdr isMG qy AunFH dI srkfr ny mYnUM bhuq tfrcr kIqf hY pr mY iPr vI nhIN iQVikaf| AunHF ikhf ik mfn akflI dl hI kYptn srkfr ivruwD glIaF ivc Auqiraf hY qy iesy krky hI mwuK mMqrI myry nfl ikVF kwZ irhf hY| AunHF ikhf ik nf qf skUlF ‘c tIcr hn qy nf hI hspqflF ‘c dvfeIaf qy zfktr| ies ivruwD myrI pfrtI ny hI afvfj AuTfeI hY| sWdfm husYn iKlfP mukWdmy dI suxvfeI suLrU bgdfd:-ierfk dy gWdIE lfhy gey rfsLtrpqI sWdfm husYn dy 23 sflf sLfsLn dorfn kIqy aprfDF sbMDI kys dI suxvfeI aWj ieQy suLrU ho geI| Aus nUM sKq surwiKaf pRbMDf hyT adflq ivc ilaFdf igaf| jo dosL isWD ho igaf qF Aus nUM moq dI sjLf ho skdI hY| aWj kys dI pihlI pysIL kfPI idlcsp sI| sWdfm ny jWj nUM afpxI pCfx qWk dsx qoN vI nFh kr idWqI| bcfE pWK qoN pihlf qoN hI kys dI suxvfeI aWgy pfAux dI dlIl idWqI jf rhI sI| kuJ svflf-jvfbF qoN ipCy hI adflq ny suxvfeI 28 nvMbr qWk aWgy pf idWqI| 68 sflf ierfkI afgU sWdfm husYn qy Aus dy 7 sih mulfjLm nUM iewk iewk kr ky adflq ivWc swidaf igaf qy sWdfm nUM sB qoN ipWCo aMdr bulfieaf igaf| adflq ‘c pysL hox smyN sWdfm dI dfVIH vDI hoeI sI| jdo jWj ny Aus df nF puwiCaf qF sWdfm ny AuWcI afvfjL ‘c AuWqr idWqf ‘qUM mYnUM jfxdf hY, qMUN vI ierfkI hY qy qynUM pqf hY ik mY kox hF| Aus ny ikhf ik Auh ies kiQq adflq nUM mfnqf nhI idMdf qy ies df koeI jvfb vI nhI dyvygf| Aus ny ikhf ik qusI kox ho, kI ho, ieh rfj pltf gYrvfjb hY qy ierfk df rfsLtrpqI hox dy nfqy Auh pfs sMivDfn aiDkfr brkrfr hY| ivjIlYNs ny KolH ley zf[rvdIp kor dy ipqf dy purfxy icWTy pitaflf :- ivjIlYNs puls dy bhucricq jWj ivjY isMG hwiqafkFz dy muWK dosIL zf[rvdIp kor dy ipqf irtfierz qihsIldfr zI[aYs bfhIaf aqy AunFH dy cfr hor sihXogIaF iKlfP iBRsLtfcfr,anmUln aqy hyrfPyrI dIaF vWK-vWK DfrfvF aDIn mfmlf drj krky jFc suLrU kr idWqI hY| ies bfry ivjIlYNs puls sUqrF ny dwisaf ik zI[aYs[bfhIaf sfl 1976 dy dorfn pitaflf ivc qihsIldfr sI jdoN Aus ny pitaflf -sMgrUr roz siQq ipMz hfjImfjrf ivc kroVf rupey dI srkfrI jLmIn imlIBugq nfl kiQq qor qy rfm mUrqI aqy hrbMs isMG dy nF lgf idWqI,ijs dI kuJ mhIny pihlF isLkfieq hox qy ivjIlYNs puls vWlo jFc suLrU kr idWqI geI| zI[aYs[pI ivjIlYNs ny Aukq mfmly ivc jFc dorfn irtfierz qihsIldfr zI[aYs[bfhIaf, ieMdrsyn irtfierz nfieb qihsIldfr aqy sfbkf ptvfrI Em pRkfsL,rfm mUrqI aqy hrbMs isMG iKlfP kys nMbr 60 Dfrf 406,409,467,468,471,120bI aqy pI[sI aYkt aDIn kys drj krky jFc suLrU kr idWqI hY| puls sUqrF ny dwisaf ik Aukq mfmlf ipMz hfjImfjrf dI kroVf dI jfiedfd dy PrjIL ieMqkfl df sI,ijs ivc Aukq dosILaf ny srkfrI jfiedfd nUM afpxy nF krvf ilaf| pitaflf ivjIlYNs puls sUqrF ny dwisaf ik Aukq mfmly ivc 23 ivGf, 19knfl jLmIn dI hyrfPyrI hoeI ,ijs bfry vWK-vWK QfvF qy CfpfmfrI krky dosIL: rfm mUrqI aqy hrbMs isMG nUM igRPqfr kr ilaf igaf jdoN ik dosILaf leI CfpfmfrI qyjL kr idWqI geI hY| Aukq dosILaf nUM aWj adflq ivc pysL krky AunFH df irmFz pRfpq kIqf igaf| ies kys dI sLihr Br ivc BfrI crcf rhI aqy ies nUM jWj ivjY isMG hwiqafkFz dy nfl joV dyiKaf jf irhf hY| zf[rvdIp kor nUM aWj dupihr bfad pitaflf puls ny sKq surwiKaf aDIn pitaflf dI adflq ivc pysL kIqf| adflq ivc srkfrI vkIlf dI tIm,ijMnFH ivc jI[aYs[sMDU,DfmI aqy grg sI,ny adflq nUM Aukq kys dI pUrI jfxkfrI idWqI aqy dwisaf ik cMzIgVH ivc lybr kort dy pRIjLfeIizMg aiDkfrI dy ahuwdy qy qfienfq jWj ivjY isMG ijMnFH dI bIqI 13 akqUbr dyr rfq polo grfAuNz ivc hwiqaf kr idWqI geI sI, dy mfmly ivc pitaflf puls ny mobfeIl Pon nMbrF,aYm[aYm[aYs aqy hor sbUqF dy afDfr qy inhfl bfg invfsI zf[rvdIp kor nUM igRPqfr kr ilaf| srkfrI vkIlF ny adflq nUM dwisaf ik zf[rvdIp kor imRqk jWj ivjY isMG nfl pRym krdI sI aqy dono sLfdIsudf hox dy bfvjUd Auh AunFH qy Aus nfl sLfdI krn leI dbfa pf rhI sI| AunFH ny adflq nUM dWisaf ik zf[rvdIp kor ny jWj ivjY isMG dy ivruWD hfeIkort ivc aqy puls ivc keI isLkfieqf dfier kIqIaF,ijMnFH ivc Aus ny ivjY isMG qy keI dosL lgfey| srkfrI vkIlF ny dWisaf ik ivjY isMG vWlo Aukq mfmly ivc afpxI pqnI nUM CWz ky zf[rvdIp kor AurP svItI BVk geI aqy Aus ny Pon qy sLfdI smfroh ivc aqy Gr jf ky jWj ivjY isMG nUM jfn qoN mrvf dyx dIaF DmkIaF idWqIaF aqy dosIL ny kiQq qor qy afpxy hspqfl ivc nokr aqy gRMQI dy qor qy ipMzF ivc kIrqn krn leI jfx vfly mnjIq isMG nUM iksLqF ivc 5 lWK rupey dy ky Aus nUM jWj ivjY isMG dI hwiqaF leI iqafr kIqf| adflq ivc srkfrI vkIlF ny jWj dI hwiqaf leI supfrI dyx leI Dn ikQoN afieaf, hwiQafry dy sfQIaF df pqf aqy hor puWCigWC leI 14 idnF dy puls irmFz dI mMg kIqI| adflq ny pitaflf puls dI mMg qy dosIL zf[rvdIp kor df 28 akqUbr qWk df puls irmFz dy idWqf hY| gurduafrf kimsLn vWlo sQfnk kmytIaF dy cox pYRgrfm df aYlfn cMzIgVH:- gurduafrf cox kimsLn vWlo gurduafiraF dIaF sQfnk pRbMDk kmytIaF dy cox pRogrfm df aYlfn kr idqf igaf hY | ieh coxf pMjfb hirafxf ,aqy kyNdr sLfsq pRdysL cMzIgVH ivc hoxIaF hn| muWK gurduafrf kimsLn vWlo jfrI pRogrfm anusfr cox pRikiraf 21akqUbr qoN suLrU ho jfvygI| 21 akqUbr qoN 7 nvMbr qwk kfgjL Bry jfxgy| 11 dsMbr nUM votF pYxgIaF qy 15 dsMbr nUM nqIjy aYlfny jfxgy| ieh coxf guurduafrf aYkt 1925 qihq krvfeIaF jf rhIaF hn| 1984 dy isWK ivroDI dMgf pIVqF pirvfrF dIa mMgf sbMDI pRDfn mMqrI nUM ilKI icWTI luiDafxf(qijMdr isMG):- dMgf pIVq vYlPyar koNsl pMjfb ny aWj pRDfn mMqrI mnmohn isMG nUM ByjI iek icWTI ivc AunHF df iDafn afpxIaF mMgf vwl duafAuNdy hoey ikhf ik 1984 dy isWK ivroDI dMigaF dy isLkfr pirvfr ijhVy ik ihjrq kr ky pMjfb ivc af gey sn, nMU bhuq sfrIaF musLklf df sfhmxf krnf pY irhf hY| 21 sfl bIq jfx dy bfad vI ieh pirvfr afpxI rotI-rojIL leI jWdojLihd kr rhy hn| koNsl ny mMg kIqI ik pMjfb srkfr vWlo ieMnfH pirvfrF nUM jfrI kIqy gey lfl kfrz dy afDfr qy hryk pirvfr nUM kyNdr srkfr vWlo 5-5 lwK rupey dI aYksgRYsILaf rfhq muWheIaf kIqI jfxI cfhIdI hy |pIVq pirvfr ijMnFH dy myNbr lfpqf hnaqy koeI aYP[afeI[drj nhI krvfeI geI,AunFH nUM vIsrkfrI nokrIaF aqy pYnsLnf idqIaF jfx| rihx leI irafieqI drF qy aqy ibnF ivafjL dy afsfn iksLqF qy aYm[afeI [jI PlYt alft kIqy jfx|rojIL roytI kmfAux leI AunFH nUM bUQ aqy dukfn alft kIqIaF jfx| gRyjUeysLn qwk muPq pVfHeI muWheIaF krvfeIaF jfvy aqy mYzIkl aqy nfn-mYzIkl kfljF,afeI[tI[afeI kfljF aqy pMjfb ivclIaF XUnIvristIaF ivc 5 pRqIsLq kotf rfKvF rwiKaf jfvy| pMjfb srkfr dIaF nokrIaF ivc 5 pRqIsLq df irjLrv kotf rwiKaf jfvy aqy rfsLn izpU alft kIqy jfx| icWTI qy dsqKq krn vfly ahwudydfrF ivc mnjIq isMGcfvlf, gurdyv isMG btflvI,suirMdr isMG duwgrI nF sLfml hn| kYptn nUM pqf lWg igaY ik afAux vflIaF srkfr bfdl dI hovygI : iZWlo mogf:- kYptn amirMdr isMG nUM afpxIaF KuPIaF eyjMsIaF qoN pqf cWl cuWkf hY ik pMjfb dI afAux vflI srkfr bfdl dI bxygI,ijs kfrn kYptn amirMdr isMG ny sYLsLn dorfn pRkfsL isMG bfdl vWlo cuWky gey iksy pRsLn df AuWqr dyx dI bjfey kyvl afpxy BfsLx ivc bfdl aqy Aus dy mMqrIaF ivruWD hI pRcfr kIqf Aukq ivcfr aWj sRomxI XUQ akflI dl dy rfsLtrI pRDfn sLrnjIq isMG iZWlo sMsd mYNbr ny aWj bIbI kfhn kor dy gurduafry ivc 4 nvMbr dI idWlI dI ieiqhfsk rYlI dy sbMD ivc ijLlHf ahuwdydfrF aqy vrkrF dI bulfeI geI mIitMg nUM sMboDn krdy hoey pRgt kIqy| AunFH ny ikhf ik amirMdr isMG ny sUby nUM afriQk,smfijk,Dfrimk qor qy KoKlf kr idwqf hY ikAuNik mojUdf srkfr idsLfhIx hY,ies df lok BlfeI afid df koeI insLfnf nhI| AunFH ikhf ik ieh pihlI sUbf srkfr hY ijs dy smyN ivc mMzIaF ivc Jony dI KrId nf hox nfl iksy iksfn ny mMzI ivc hI afqm hwiqaf kIqI hovy|AunFH ikhf ik muWK mMqrI ny dilqf nUM jo 200 XUint muPq ibjlI df aYlfn kIqf hY ijs ivc 300 vfl dI sLrq rWKI geI hY. Auh iek DoKf hY| iZWlo ny ikhf ik kyNdr dI XU[pI[ey srkfr ijs ivc kFgrs muWK pfrtI hY,ny pihlf qF 6 mhIny dy dosILaf df pqf lgfAux leI bxy nfnfvqI kimsLn dI irport sdn ivc pysL nhI kIqI sgoN Aus nfl CyV-CfV krn dI koisLsL kIqI geI pr jdoN lok sBf ivc ivroDI pfrtIaF df dbfa viDaf qF sdn ivc irport qF pysL kr idwqI pr dosILaf nUM sjLf dyx dI gWl nhI kIqI| AunFH ny ikhf ik 4 nvMbr nUM sRomxI akflI dl dI pRkfsL isMG bfdl dI agvfeI ivc hox vflI rYlI iek ieiqhfsk rYlI hovygI jo srkfr nUM ihlf ky rWK dyvygI| AunFH ikhf ik 15 nvMbr nUM sRomxI akflI dl XUQ dy nvyN ZFcy df aYlfn kr idwqf jfvygf| AunFH ny ikhf ik idWlI rYlI ivc pIlIaf,kysrI dsqfrF aqy pIly ptky bMnH ky afgUaF nUM sLfml hoxf cfhIdf hY| ies rYlI ivc brijMdr isMG brfV (mWKx) aqy gurlfB isMG JMzyafxf ny mogf ijLlyH qoN 8 bWsf idWlI rYlI ivc lY ky jfx df aYlfn kIqf aqy ikhf ik asIN pRkfsL isMG bfdl aqy suKbIr isMG bfdl nUM bynqI krdy hF ik s[sLrnjIq isMG iZWlo dy kMmF nUM dyKdy hoey AunFH nUM dubfrf XUQ akflI dl df pRDfn bxfieaf jfvy| gurduafry svfrQI isafsq qo Nmukq hox: pRo :hukm isMG jlMDr :-Bfrq ivc AuWc pRsLfskI syvfvF ‘c syvf inBfAux qoN bfad ipCly krIb do dhfikaF qoN ieMglYNz ivc rih ky isWK pRcfrk vjoN syvf inBfAuNdy af rhy pRo[hukm isMG df kihxf hY ik sRomxI kmytI nUM svfrQI isafsq qoN mukq krvfey bgYr isWK Dfrimk pRcfr nUM aWgy nhI vDfieaf jf skdf| ies smyN DVybMdI pWKpfq qy svfrQ hI cfry pfsy Cfieaf hoieaf hY aqy sWc Aupr pihrf dyx dI GWt hI koeI juLraq kr irhf hY| zfierYktoryt afP ienPorsmYNt ivc cIP ienPorsmYNt aPsr dy ahwudy qoN syvfmukq pRo[hukm isMG kihMdy hn ik gurduafry svfrQI isafsq qoN mukq hox aqy gurUaF dy AupdysL df kyNdr bxn| iPr ieQo mnuWKqf dy Bly, rUhfnIaq aqy nisLaf ivruWD afvfjL bulMd ho skygI| AunFH ikhf ik dunIaf dy mMny-pRmMny iPlfsPr brtn rslj ny iokhf hY’ jo KusLiksmqI dy nfl qIjI sMsfr jMg ivc pRmfxU bMbf dI qbfhI qoN bfad koeI bc igaf qF isWK Drm hI aijhf hY, jo dunIaf dI agvfeI kr skygf| AunFH ikhf ik agnolz tfienbI nF dy ivdvfn ny vI isWKf bfry bVI sKq itWpxI kIqI hY| AunFH ikhf hY ‘gurU gRMQ sfihb ivc jo sLfndfr isDFq hn aqy mnuWKy Bly dy afdrsL hn, iswK AunfH nUM sMBfl nhI rhy| ies kkry AunHF mhF pfpI hn qy AunFH nUM muafP nhI kIqf jf skdf| aWj kWlH pMjfb dory Aupr gurU nfnk dyv XUnIvristI ivc isWK Drm Aupr lYkcr krn afey pRo[hukm isMG ny ikhf ik gurU gRMQ sfihb dy isDFqf aqy afdrsLf pRqI isWK eImfndfr hox, iPr gWl aWgy qurygI pr ies smyN sfzI kom inWjI KfihsLf qy mokfpRsqI dy zUMGy KUh ivc Auqr cuWkI hY ijs nUM kwZx leI Auprfly krn dI loV hY| aijhf kMm inWjpRsqI qoN Aupr AuTw ky lokF df Brosf hfsl kIqy bgYr nhI ho skdf| pRo[hukm isMG ieMglYNz dI sMsfr pRisWD kYNbirj XUnIvristI,jrmn dI mUcn XUnIvristI smyq anyk QfvF Aupr isWK Drm dy vWK-vWK pWKf Aupr sMvfd rcfAux leI jFdy rihMdy hn| pMjfb ivc vI Auh keI XUnIvristIaF aqy bhuq sfry kfljF ivc lYkcrc dy cuWky hn| aWqvfd dy muWdy qy ivDfn sBf ivc hoeI bihs ny akflIaF df aslI ichrf nMgf kIqf: bIbI gurkMvl kOr joDF: pMjfb ‘c aWqvfd dy kfly dor dorfn akflIaF Kfs krky rvfieqI akflI dl bfdl ny aWqvfdI-vWKvfdI qfkqF qoN inKyVf nhI kIqf| blik aWqvfdIaF nUM pUrI sLih idwqI,ijs kfrn akflI dl bfdl sxy hor keI dlF ny aWqvfd nMU vDx-Pulx df mokf pRdfn kIqf aqy pMjfb dI KUnI qrfsdI leI akflI pUrI qrFH ijLMmyvfr hn | Aukq ivcfr mrhUm muK mMqrI s[byaMq isMG dI spuWqrI aqy pMjfb srkfr dI rfj mMqrI bIbI gurkMvl kor ny ksbf joDF dy nyVly ipMz nfrMgvfl klF ivKy iek smfgm dorfn gWlbfq dorfn pRgt kIqy| AunFH ikhf ik pMjfb ivc amn-sLFqI pYdf krn leI ijQy hor vWK-vWK isafsq Drm inrpWKqf qfkqF ny kurbfnIaf krky dysL BgqI df sbUq idqf AuQy pMjfb dy mrhUm muWK mMqrI s[byaMq isMG dI mhfn sLhIdI nUM dysL aqy pMjfb dy lok hmysLf Xfd rWKxgy| AunFH ikhf ik pMjfb ivDfnsBf ivc aWqvfd dy kfly dor dorfn akflIaF dy inBfey rol df pMjfb dy muWK mMqrI kY[amirMdr isMG ny kWcf icWTf pysL kIqf,ijs nfl akflIaF df aslI ichrf nMgf hoieaf,pMjfb ivc kFgrs srkfr dy rfj dorfn hoey ivkfs dI gWl kridaF AunFH ikhf ik pMjfb dy muWK mMqrI kYptn amirMdr isMG dI agvfeI hyT pMjfb df ipwCly smyN dorfn kfPI ivkfs hoieaf hY ,ijs kfrn hr vrg nfl sbMDq lok kFgrs dIaF nIqIaF ‘c ivsLvfs pRgt kr rhy hn,ijs df sbUq ipClIaF ijLmnI coxF dorfn kFgrs dIaF bfrI ijWqf qoN imldf hY| AunFH ivDvf,buZfpf,aMghIxF aqy byshfrf nUM pMjfb srkfr vwlo idqIaF pYnsLnf dI gWl kridaF ikhf ik pYnsLnrf nuM purfxIaF bkfieaf pYnsLnf idwqIaF jf rhIaF hn aqy ieh pYnsLnf hux rYgUlr ho jfxgIaF| AunFH ikhf ik aFgxvfVI vrkrF nUM 200 aqy hYlprF nUM 100 ru pRqI mhInf vWD idqf igaf hY| pMjfb ivc BrUx hwiqaf kfrn aorqF dI GWt hoeI igxqI qy icMqf pRgt kridaF AunFH ikhf ik isrP kfnUMnf dy bx jfx kfrn BrUx hwiqaf nhI ruk skdI ijMnf icr iesqrI jfqI aqy sfzy smfj nUM ies bfry jfigRq nhI kIqf jFdf| AunFH ikhf ik lokF nUM jfigRq krn leI pMjfb srkfr vWlo pMjfb ivc BrUx hwiqaf dy iKlfP sYmInfr afXoijq kIqy jf rhy hn| hirafxf ivc lokl gurduaff pRbMDk kmytIaF dIaF coxF krvfAux qoN nFh cMzIgVH: -hirafxf srkfr ny lokl gurduafry pRbMDk kmytIaF dIaF coxF krfAux qoN nFh kr idWqI hY | ies qrFH hirafxf srkfr vWlo isWK gurduafrf cox kimsLn dy hukmF nUM mMnx qoN ienkfr krn nfl hux dovyN afhmo-sfhmxy af KVyH hn| ijMnFH gurduafiraF dI sflfnf afmdn pMj lWK qoN GWt hY AunFH df pRbMD sQfnk pRbMDk kmytIaF clfAuNdIaF hn| iswK gurduafrf cox kimsLnr ny kuJ sfl pihlf pMjfb,hirafxf,aqy cMzIgVH dIaF srkfrF nUM cox krvfAux leI ikhf sI| Pyr coxF dI qrIk 18dsMbr qYa kr idWqI geI| kimsLn vWlo coxf sbMDI notIiPkysLn 21akqUbr nUM jfrI kIqy jfx dI sMBfvnf hY| sUqrF df dWsxf hY ik hirafxf srkfr ny pihlf hI cIP kimsLnr nUM kih idWqf hY ik hdfieqF muqfbk coxf krvfAux dIaF sMBfvnfvF nhI| pqf lWgf hY ik hirafxf srkfr ny kimsLn nUM Byjy Kwq ivc ikhf hY ik jdoN hirafxf leI vWKrI gurduafrf pRbMDk kmytI dy gTn leI spIkr aYc[aYs cWTf dI agvfeI hyT iek kmytI bxfeI geI hY qF lokl gurduafrf pRbMDk kmytIaF dIaF coxf krfAux dI koeI quk nhI rih jFdI| srkfr ny ikhf hY ik lokl gurduafrf kmytIaF dIaF coxf krfAux qoN pihlF kmytI dI irport df ieMqjLfr kIqf jfvygf| hirafxf srkfr ny kimsLn nUM coxf aWgy pfAux dI slfh vI idWqI hY| dWsxXog hY ik mojUdf kmytIaF dI imafd jUn 2003 nUM Kqm ho geI sI aqy ipwCly do sfl qoN tWpI imafd ‘c kMm kr rhIaF hn| ieMnFH kmytIaF dI imafd pMj sfl leI huMdI hY| dUjy bMny ieh vI pqf lWgf hY ik isWK gurduafrf cox kimsLn ny hirafxf sdf juafb mMnx qoN nFh kr ky cox leI kMm suLrU krn leI ikhf hY| isWK gurduafrf cox kimsLn dy skWqr gurdyv isMG df kihxf ‘asIN pihlF hI iqMn pRFqF dIaF srkfrf nUM cox leI kih cuWky hF aqy sfzf hirafxf srkfr dy suJfa nfl koeI sbMD nhI| sRI isMG kimsLn dy aYkitMg cIP kimsLnr vwjoN vI kMm kr rhy hn| iesy dorfn sRI gurnfm isMG nF dy iek ivakqI ny pMjfb aqy hirafxf hfeIkort ivc iek arjIL dy ky cox ibnF dyrI krfAux dI mMg kIqI hY| adflq ny agl qrIk 28 akqUbr qYa kIqI hY| |
|||||||||||||||
© 2003, Sanjh Savera. All Rights Reserved. info@sanjhsavera.com Here We Grow Again |
||||||||||||||||