|
|
||||||||||||||||||
|
akqUbr 28, 2005, ipClIaF sfrIaF KbrF
gurU rIlIP PMz lY ky rfhq tIm nvMbr dy pihly hPqy pfiksqfn nMU rvfnf hovygI
trFto ivwc Bucfl pIVqF leI PMzryijLMg bVI mwDm cwl rhI hY. hux qwk iekwqr mfieaf ivwc 1 lwK zflr dI rfsLI pRbMDkF ny dwsI hY jdoN ik vYnkUvr qoN gurU nfnk rIlIP PMz ivwc awDf imlIan zflr pfieaf jf irhf hY aqy 1 lwK 30 hjLfr mFtrIal qoN pfieaf jf irhf hY. hfl dI GVI gurU nfnk rIlIP PMz imlIan zflr dy tIcy qoN hyTF hY. afAUx vfly idnF ivwc ieh gYp pUrf hox dI sMBfvnf hY. tYlI kfnPrMs ivwc ihwsf lYx vfly mYNbrF df vyrvf ies pRkfr hY: trFto qoN: hrbMs isMG jMzflI cyarmYn AuntfrIE iswK aYNz gurduafrf kONsl, hrBjn isMG skwqr AuntfrIE iswK aYNz gurduafrf kONsl, jrnYl isMG sLokr vfeIs pRDfn AuntfrIE iswK aYNz gurduafrf kONsl, zf[ ipRqpfl isMG kYlyPornIaf, XfdivMdr isMG, amrIkn iswK gurduafrf pRbMDk kmytI, hrBjn isMG inAUjrsI, gurcrn isMG mFtrIal, jsbIr isMG ryzIE hmsPr mFtrIal, suKivMdr isMG bfD vYnkUvr, sLyrdljIq isMG iZloN mYNbr AuntfrIE iswK aYNz gurduafrf kONsl, suKimMdr isMG hMsrf pMjfbI pRYWs klwb trFto, blivMdr isMG shoqf kYlgrI afid mYNbrF ny ihwsf ilaf. ÈRomxI kmytI ny pfiksqfn ivwc BUcfl pIVqF leI rfhq smwgrI dy Cy trwk Byjy
bIbI jI ny ikhf ik quhfzy dyÈ Auqy bVI ibbqf afeI hY aqy lwKF hI lok kudrq dI kropI df iÈkfr hoey hn. AunHF ikhf asIN quhfzy duwK ivc ÈrIk ho ky ieh duwK vzfAuNdy hF. afpxy vwloN asIN rfhq smwgrI ijs ivwc pMj hËfr kMbl do hËfr tYNt aqy iqMn tn pfrly ibskutF dy pYkt Byjy hn. jykr hor rfhq smwgrI cfhIdI hovy qF hor Byj idaFgy. sRI mlk ny pfiksqfn srkfr vwloN ÈRomxI kmytI aqy smuwcI iswK kOm df DMnvfd kridaF ikhf ik qusI ibnF afiKaf hI ieqnI rfhq smwgrI Byj idwqI hY. ijs leI quhfzy bhuq hI Èukr guËfr hF.awlf ieh Byt kbUl kry. ies qoN pihlF bIbI jI ny atfrI ivKy rfhq smwgrI nfl Bry 6 trwkF ƒ JMzI idKf ky PlYg afP kIqf. ies mOky qy hornF qoN ibnF akflI ivDfiek sR[ gulËfr isMG rxIky qy sR[ hrmIq isMG sMDU, mYNbrn ÈRomxI kmytI jQydfr suwcf isMG lMgfh, s[ sivMdr isMG doblIaf, s[ lfB isMG bfGf purfxf, s[ divMdr isMG cImF, s[ gurmyl isMG sMgovfl, Drm pRcfr kmytI dy mYNbr s[ hrdlbIr isMG Èfh, ÈRomxI kmytI dy skwqr s[ dlmyG isMG qy s[ hrbyaMq isMG, pRDfn sfihb dy inwjI shfiek s[ hrjIq isMG, afnryrI skwqr pRoPYsr hrbMs isMG bolInf, pRYWs skwqr s[ svrn isMG joÈ hfËr sn. AuWdmI nOjvfnF dI jQybMdI jYkfrf vloN lfeyy kYNpF ivwc iswK bwicaF nUM rUhfnI joq nfl joVx df suBfgf mOkf
sYnhojy: gurU gRMQ pMQ dy 297vyN gurgwdI idvs smfrohF dy sMdrB `c jYkfrf mUvmYNt vloN iswK nOjvfnF dy sihXog nfl smuwcy kYlIPornIaf ivc iswK kYNp afXoijq kIqy gey. ies lVI df iewk kYNp gurduafrf sfihb sYnhojy ivKy vI lfieaf igaf. ies dOrfn bwicaF nUM dsqfr bMnx, sRI gurU gRMQ sfihb dy qfibaf bYTx, pRkfsL aqy suK afsn krn krn bfry jfxkfrI idwqI geI. dsF gurUaF dI joq dy siqkfr vjoN mombwqIaF jgfeIaF geIaF ijs mOky mfpy vI hfjLr sn. BfeI qfrU isMG aqy mfeI Bfgo dIaF sfKIaF sunx df bhuqy bwicaF leI pihlf suBfgf mOkf sI. bwicaF ny sRI krqfrpur sfihb bfry klpnf kridaF postr bxfey gey. AuhnF qoN krqfrpur sfihb bfry aqy sLbd krqfr puir krqf vsY sMqn kY pfis.. 1.. df anuvfd krfieaf igaf. kYlIPornIaf dy rfjDfnI vfly sLihr sYkrfmYNto qoN lY ky lfs eyNjls dwKxI kYlIPornIaf qwk lgfey gey ienHF kYNpF df AudyÈ ‘krqfrpur dI sQfpqI’ rwiKaf igaf igaf sI. gOrqlb hY ik krqfrpur ieiqhfsk iswK smfj df muwZ hY, ijs dI sQfpqI pihlI pfqÈfhI sRI gurU nfnk dyv jI vloN kIqI geI sI. ies smfj ivc srb BfeIvflqf, srbwq dI BlfeI, ienklfbI kdrF kImqF, smfjk brfbrqf, iemfndfrI, inaF aqy hr iek ƒ afËfdI sI. ies sbMDI vwK vwK QfvF `qy gurU gRMQ sfihb dI bfxI sbMDI vrkÈfp afXoijq kIqIaF geIaF ijnHF ivc nOjvfnF, bwicaF, bËurgF sfiraF ny ÈmUlIaq kIqI. krqfrpur vfly smfj `c dI rcnf, ZFcy aqy sucwjI iËMdgI leI nOjvfnF ƒ pRyirq kIqf igaf. smfgm ivc keI nOjvfnF leI ieh pihlf mOkf sI jdoN Auh sRI gurU gRMQ sfihb dI qfibaf ivc bYTy aqy cOr syvf inBfa rhy hox. Cy sflf bwcI gurlIn kOr ƒ jdoN ieh mOkf idwqf igaf qF Auh Puwt Puwt ky rox lwg peI. ieh anMq anMd dy hMJU sn. pRogrfm dI smfpqI inÈfn sfihb `qy rUhfnI joqI nfl kIqI geI. inÈfn sfihb `qy ds gurU sfihbfn dy nF `qy ds joqF jgfeIaF geIaF. sRI gurU goibMd isMG jI ƒ smripq dsvIN joq ivÈyÈ iksm dI izËfeIn kIqI geI sI. iswK nOjvfnF ƒ ies mOky pRyirq kIqf igaf ik Auh gurU goibMd isMG dI rUhfnI joq qoN roÈnI lY ky afpxI iËMdgI ƒ ruÈnf lYx. cuwp aqy mon dy iehnF plF ivc nOjvfnF ƒ afpxI iËMdgI dy rfh Kud iqafr krn aqy qih krn df smF idwqf igaf. iswK nOjvfnF vloN kYlIPornIaf `c afXoijq kIqf igaf ieh pRogrfm swc muwc ieiqhfsk ho inbiVaf. sYkrfmYNto, sYnhojy, trlOk, livMgstn, Pirjno, lfs eyNjls ivc hoey smfgmF ivc 600 dy krIb nOjvfnF ny ihwsf ilaf. iek kONslr vjoN adBuq qjrbfrInf kOr syKoN: pUrf idn pRvcn, kIrqn, gqIivDIaF dI kYNzl lfeIt dy idRÈ `c smfpqI bwicaF leI lgfey gey kYNp df adBuq nËfrf pyÈ krdf sI jo ik krqfrpur dI sQfpqI leI lfieaf igaf sI. sfzy ivwcoN bhuq Gwt jfxdy hn ik krqfrpur dI sQfpqI leI vI sfƒ pRvcn suxn leI imlygf. iewQy asIN dunIaf dy kdm nfl kdm imlf ky cwlx leI sfzI nvIN pIVHI ƒ iswKI kI dyx dy skdI hY? ieh isKfAux leI iekwTy hoey sF. mYN 5 qoN 7 sfl dI Aumr dy bwicaF dy gruwp ƒ krqfrpur sbMDI isKfAuxf sI. ieh ÈbdF df isrÌ anuvfd nhIN sI. asIN ipCly iqMn mhIny qoN kONslr iekwTy ho ky iswKI kYNp afXoijq krn leI Xojnf GV rhy sF. ijhVf ik 22 akqUbr 2005 qoN sYnhojy dy gurduafrf sfihb`c afXoijq hoieaf. ies kYNp df AudyÈ krqfrpur dI sQfpqI bfry dwsxf sI. hr Èuwkrvfr rfq ƒ asIN iekwTy huMdy, hr muwdy `qy crcf krdy ik kYNp ivc kI kuJ hovygf? asIN pUry kYNp df Kfkf afpxy idmfg ivc iqafr kr ilaf sI. bwicaF ƒ iks qrHF df Kfxf Kuafieaf jfvygf, gqIivDIaF ivc awvl rihx vfly bwicaF ƒ iks qrHF dy ienfm imlxgy? iks qrHF aqy iks ZMg nfl bwicaF ƒ sbk isKfey jfxgy. ijvyN hI asIN rijstryÈn sbMDI tybl lfey, bwcy pihlF hI lMgr hfl ivc AuzIk kr rhy sn. svyr dy nfÈqy smyN Auh gurU sfihbfn vloN bKÈI lMgr dI inafmq df afnMd vI lY rhy sn. hux asIN AuhnF ƒ krqfrpur dI sQfpqI bfry sbk isKfAux leI iqafr sI. sfry bwcy dIvfn hfl ivc bYTy sn aqy AuhnF ivcfly bYTy sn kONslr. ieh dyKx ƒ bVf hI adBuq nËfrf sI ik bwcy ikMny sihj aqy siqkfr nfl sRI gurU gRMQ sfihb dy snmuwK bYTy sn. AuhnF dy hwQ joVy hoey sn, awKF bMd sn aqy Auh nfm `qy iDafn kyNdrq kr rhy sn. ieMnI CotI Aumr ivc vfihgurU leI ieMnf ipafr dyK ky mYN dMg rih geI. ardfs smyN mYN iek Coty ijhy bwcy ƒ dyiKaf, Aus dIaF awKF bMd sn aqy isr ÈrDf aqy ipafr nfl Auqy AuWiTaf hoieaf sI. Auh qih idl qoN ardfs ivc Èfml sI. iesy dOrfn mYN dUjy kONslr vwl dyiKaf asIN bwicaF vloN idKfey jf rhy snmfn aqy svY anuÈfsn qoN hYrfn sF. ies ny myry idmfg ivc ajIb hlcl pYdf kIqI ik asIN qF ienHF ƒ isKfAux afey hF, pr AuhnF dy gurU pRqI axBol ÈuwD aqy aQfh ipafr qoN asIN iswK rhy sF. bwicaF ƒ Aumr dy ihsfb nfl vwK vwK gruwpF ivc vMizaf igaf sI. AunHF ƒ Èbd ‘krqfr puir krqf vsY sMqn kY pfis,’ suxfieaf igaf. sfƒ ikhf igaf sI ik AunHF ƒ ieh Èbd suxfieaf jfvy aqy AunHF qoN vI gvfieaf jfvy. asIN AuhnF ƒ ieh Èbd isKfieaf aqy duhrfAux leI ikhf. pr asIN ies leI iqafr nhIN sI ik awgy kI hox vflf hY. iek Coty lVky ny ikhf vfihgurU myry idl ivc vsdf hY. jy Auh myry idl ivc vsdf hY qF ies df arQ ieh hoieaf mYN ijwQy vI jfvFgf krqfrpur myry nfl jfvygf. mYN Aus ƒ ieh isKf rhI sF ik krqfrpur kI hY? pr ieh pMj sflf bwcf mYƒ isKf irhf sI ik krqfrpur sMgq ivc vsdf hY. ijwQy ipafr hI vfihgurU hY, ijwQy syvf vI vfihgurU hY. myrIaF awKF Br afeIaF. ieh ikwzI mhfn ivafiKaf sI. asIN afpxf kMm kr rhy hF aqy lihr sfzy qwk hI sImq nhIN hY. pr nvIN pIVHI ivc iswKI dI joq jg rhI hY aqy jgdI rhygI. sfzf roÈn BivwK sfzy sfhmxy hY. hux bhuqf ipwCy Jfkx dI ËrUrq nhIN. afAux vfly smyN bfry bwicaF ƒ dyK ky sihjy hI aMdfËf lfieaf jf skdf hY. rfq smyN jdoN bwicaF dy mF bfp kYNzl mfrc ivc iekwTy hoey, mYN mombwqIaF dI lfeIt ivc buwZy aqy nOjvfn iswKF ƒ vyK skdI sF. sfiraF ƒ iekwTy hI. mYN aMdfËf lf skdI sF ik sfzy Drm leI sB qoN cMgI gwl ieh hY ik asIN sfry iekwTy ho jfeIey aqy iekwTy ho ky hI asIN iswKI leI sMGrÈ kr skdy hF. sfƒ ieh sfiraF ƒ mMnxf pvygf ik ijMdgI ivc iehI sB qoN vwzI scfeI hY. 21 ivDfiekF vwloN asqIPy, sonIaf df dOrf rwd jMmU:- pfrtI hfeIkmfn qy 2 nvMbr dy swqf qbfdly leI dbfa vDfAux dy AudysL nfl kFgrs dy kuwl 30 ivcoN 21 ivDfiekF ny awj afpxy asqIPy ivDfnsBf spIkr nUM sONp idwqy, hflFik kFgrs dI jnrl skwqr aMibkf sonI ny ies qoN ienkfr kIqf| dUjy pfsy pfrtI pRDfn sonIaf gFDI ny awj iPr ies msly qy gulfm nbI afjfLd aqy aMibkf sonI nfl ivcfr vtFdrf kIqf aqy suLwkrvfr nUM hox vflf afpxf jMmU ksLmIr dy BUcfl ielfikaF df dOrf rwd kr idwqf| dOrf rwd hox ipwCy jMmU ksLmIr ‘c swqf qbdIlI bfry cwl rhIaF srgrmIaF hI vwzf kfrn dwisaf jFdf hY| pfrtI dy Aucw pwDrI sUqrF ny dwisaf ik smiJaf jFdf hY ik ienHF sfry ivDfiekF ny afpxy asqIPy nvIN idwlI ivc spIkr qfrf cMd hvfly kIqf qF ik sUby ivc 2 nvMbr nUM pI[zI[pI[ qoN kFgrs dy hvfly asfnI nfl ho sky| iek jUnIar mMqrI ny vI asqIiPaF dI pusLtI kr idwqI hY| AuDr muwK mMqrI muPqI muhMmd seId ny ikhf hY ik AunHF nUM jf qF bfkI dI pUrI imafd leI muwK mMqrI rihx idwqf jfvy nhIN qf AunHF koloN kFgrs qurMq swqf dI vfgzor sMBv lvy| sMprk krn qy sRI qfrf cMd ny isrP ieMnf hI ikhf ik ies bfry ivDfiekF nUM puwCy, jdik dUjy pfsy jMmU-ksLmIr pRdysL kFgrs dy pRDfn pIrjLfdf muhMmd seId ny aijhI iksy siQqI qoN axjfxqf pRgtfeI hY| sUqrF ny dwisaf ik ivDfiekF ny ieh asqIPy ies leI sONpy hn qF ik pfrtI pRDfn sonIaf gFDI jMmU ksLmIr ivc pfrtI dy BivwK df PYslf kr sky| sUqrF ny ivDfiekF dy hvfly nfl dwisaf ik AunHF nUM afs hY ik sonIaf gFDI nfl jrUr hI aijhf PYslf lYxgy, ijs nfl kFgrs pfrtI aqy dysL nUM Pfiedf hovygf| 1984 dy iswK ivroDI dMigaF dI sI[bI[afeI[ jFc nUM mMwqrflf dI hrI JMzI nvIN idwlI :- iswK ivroDI dMigaF bfry nvyN isry qoN jFc krvfAux nUM gRih mMqrflf ny hrI JMzI dy idwqI hY| kyNdr srkfr ny sI[bI[afeI[ nUM ikhf ik jsits jI[tI[ nfnfvqI kimsLn dI irport ivc ieMdrf gFDI kql kFz qoN bfad 1984 dy dMigaF dy islisly ivc lok sBf dy mYNbrF jgdIsL tfeItlr, swjx kumfr aqy sLfsqrI qoN ielfvf idwlI puils dy qkrIbn ivc drjn dy krIb aPsrF dI sLmUlIaq dy ijnHF mwuidaF nUM AuTfieaf igaf hY, AunHf dI pVqfl krky ZwukvIN kfrvfeI kIqI jfvy| dMgf pIVqF nUM inaF idvfAux leI bfdl dl ny 4 nvMbr nUM rfjDfnI ivc iensfP rYlI rwKx df aYlfn kIqf hY ijs ivc dMigaF dy dosLIaF nUM qurMq igRPqfr krn aqy dMgF pIVqF dy punrvfs dI mMg kIqI jfvygI| gRih mMqrflf qoN imlI jfxkfrI anusfr jsits nfnfvqI kimsLn dI irport ivc idwlI puils dy drjn qo vwD ijnHF aPsrF dI sLmUlIaq aqy BUimkf bfry svfl AuTfey gey hn, AunHF ivcoN ijnHF df idhFq ho cuwkf hY AunHF dy nF htf idwqy gey hn| iesy qrHF lMbI bImfrI kfrn mrn kMZy pey sfbkf kyNdrI mMqrI aYc[aYl[ Bgq df nF vI dosLIaF dI ilst ivc sLfml kIq f igaf| jgdIsL tfeItlr, swjx kumfr aqy Drmrfj sLfsqrI smyq hor sfry dosLIaf dIaF PfeIlF sI[bI[afeI[ KolHygI| kyNdr srkfr nUM pRDfn mMqrI zf[ mnmohn isMG dI pihl qy ieh PfielF KolHxIaF pY rhIaF hn| nfnfvqI kimsLn ny idwlI puls dy aPsrF qy svflIaf insLfn lgfey sn| iesy kfrn ies dI jFc puils qoN krfAux dI bjfey sI[bI[afeI[ qoN krvfeI jf rhI hY| kyNdr srkfr ny akflIaF dy pRdrsLn qoN pihlF hI jFc df iptfrf KolH ky iensfP rYlI dI hvf kwZ idwqI hY| kyNdrI mMqrI aqy Ausdf Brf dI igRPqfrI leI alrt ptnf :- pfxI vsIilaF bfry kyNdrI rfj mMqrI jY pRkfsL nrfiex Xfdv aqy Ausdy Brf jmUeI qoN rfsLtrI jnqf dl dy AumIdvfr ivjy pRkfsL qoN ielfvf 3 hor lokF dI igRPqfrI leI ibhfr ivc aYlrt aYlfn idwqf igaf hY| dUjy pfsy kyNdrI mMqrI ny igRPqfrI qoN bcx leI pysLgI jLmfnq dI arjLI dy idwqI hY| jmUeI ny puls muKI arivMdr kumfr ny dwisaf ik AunHF ny sUby dy sfry puils muKIaf nUM icwTIaf ilK ky sUicq kIqf hY ik kyNdrI mMqrI aqy Ausdy Brf smyq 5 lokF ivruwD igRPqfrI df gYr jLmfnqI vfrMt jfrI kIqf igaf hY ies leI jo Auh lok AunHF dy KyqrF ivc njLr afAux qF AunHF nUM igRPqfr krky ies dI sUcnf jmUeI puils nUM idwqI jfvy| kumfr ny dwisaf ik cfr tImF df gTn krky Aukq lokF dI igRPqfrI leI CfpymfrI kIqI jf rhI hY aqy nfl hI mMqrI dI surwiKaf vfps lYx leI vI loVINdI kfrvfeI kIqI jf rhI hY| vrnxXog hY ik jmUeI dy ieMcfrj cIP juzIsLIal mYijstRyt afr[ky[ sRI vfsqv ny kyNdrI mMqrI jY pRkfsL, Aus dy Brf ivjy pRkfsL, KYrf dy muawql Qfxf ieMcfrj mukqysLvr pRsfd, afjfd AumIdvfr asLok rfm aqy zrfeIvr btohI Xfdv ivruwD ivjy pRkfsL nUM gYr kfnUMnI ZMg nfl Cuzf lYx dy dosL ivc 24 akqUbr nUM BfrqI dMzfvlI dI Dfrf 409 aDIn gYr jLmfnqI vfrMt jfrI kIqf igaf sI| dUjy pfsy jY pRkfsL nfrfiex Xfdv dy vkIl rfm lKn iqvfVI ny awj jmUeI dy ijlHf sYsLn jwj dI adflq ivc Xfdv dI pysLgI jLmfnq dI arjLI dfKl kIqI| arjLI ivc ikhf igaf hY ik Xfdv sMsd dy snmfnq mYNbr aqy kyNdrI mMqrI hn ies leI AunHF vwloN jmfnq qoVy jfx df svfl hI nhIN AuTdf| arjLI ivc dosL lgfieaf igaf hY ik puils ny pUrbfgRih qoN pIVq ho ky iek sfijsL aDIn Xfdv df nF ies mfmly ivc GsIitaF hY| amirMdr qy bfdl dovyN hI KfilsqfnI rhy hn: mfn
aMimRqsr aYlfnnfmy dIaF ijhVIaF Poto styt kfpIaF mfn ny jfrI kIqIaF, Ausqy amirMdr isMG dy nfl nfl jgdyv isMG qlvMzI, jsmyr isMG bflf, BfeI mnjIq isMG qy surjIq isMG brnflf dy dsqKq hn| pihlI meI 1994 nUM jfrI ies aYlfnnfmy ivc iswKF leI pRBUswqf sMpn rfj dI mMg kIqI geI hY, Auh XUnfeIitz nysLnjL dy Aus smyN dy skwqr jnrl buqrs GflI dy nF hY jo AunHF nUM 22 apRYl 1992 nUM AunHF dy Bfrq dOry smyN idwqf igaf| ies Aupr bfdl dy nfl svrgI jQydfr gurcrn isMG tOhVf dy vI dsqKq hn| ies ivc vI iswKF dI afjLfdI dI mMg rwKI geI hY| mfn ny ikhf ik Aus smyN ienFH nyqfvF ny AunHF nUM ienFH muwidaF bfry Aus smyN dy pRDfn mMqrI cMdr syLKr nfl gwlbfq krn nUM Byijaf sI| AunHF ikhf ik bfdl qoN ielfvf amirMdr vI Kfilsqfn pwKI srgrmIaF ivc sLfml rhy hn aqy hux dovyN iek dUjy nfl ikhVy mUMh nfl bihs kr rhy hn| mfn ny ikhf ik awqvfd df smF iswKF dI afjfdI dy aMdoln df pihlF pVfa sI jo hiQafrbMd aqy sLFqmeI dovyN qrIikaF nfl lVI geI| AunHF ikhf ik bfdl dl dI mojUdf lIzrisLp dI jmIr, axK aqy cirqwr KLqm ho cuwikaf hY aqy pirvfrvfd BfrU hY| AunHF amirMdr isMG Aupr dosL lfieaf ik AunHF vI bfdl dl dI lIzrisLp nUM blYkmyl kIqf hoieaf hY, ijs krky ivDfnsBf ivc AunHF nUM bolx hI nhIN idwqf| dmdmI tksfl vwloN kFgrs nUM awqvfd bfry KuwlHI bihs dI pysLksL cMzIgVH :- dmdmI tksfl jwQf iBMzrf mihqf dy muKI sMq igafnI hrnfm isMG Kflsf ny pMjfb aMdr ipwCly zyZ dhfky dOrfn vfprIaF smuwcIaF ihMsk kfrvfeIaF iswDy rUp ivc kFgrs pfrtI nUM ijMLmyvfr dwsidaF kFgrs aqy akflI pfrtI dy afgUaF nUM ies ivsLy Auqy KuwlHI bihs dI pysLksL kridaF ikhf hY ik Auprokq dovF pfrtIaF nUM bIqy qoN sbk iswKxf cfhIdf hY qy pRx lYxf cfhIdf hY ik jd vI koeI ijMmyvfr ivakqI afpxIaF ijMmyvfrI ivakqI afpxIaF ijMmyvfrIaF nUM mUMh moVdf hY qF Aus vkq aijhf iBafnk sMqfp hMZfAuxf pYNdf hY| sMq igafnI hrnfm isMG df ilKqI ibafn pRYsw leI jfrI kridaF afl ieMzIaf iswK stUzYNts PYzrysLn dy pRDfn krnYl isMG pIrmuhMmd ny ikhf hY ik bfbf jI ny spwsLt kIqf hY ik pMjfb aMdr cwly iBafnk dOr bfry iek dUsry Aupr ieljLfmI krky pwlF Cuzfieaf nhI jf skdf| AunHF ikhf ik bIqy pMdrF-vIhF sflF dOrfn pMjfb ny iBafnk sMqfp hMZfieaf| ijwQy anykF inrdosL lok mfry gey, AuQy pMjfb dI Dfrimk, smfijk qy afriQk pwKo BfrI brbfdI hoeI| AunHF ikhf ik bIqI 18 akqUbr nUM pMjfb ivDfnsBf aMdr jo bihs awqvfd dy kfrnF sbMDI akflI aqy kFgrs DiVaF drimafn hoeI hY, Auh asl ivc kYptn amirMdr isMG aqy pRkfsL isMG bfdl drimafn jfqI sI jdik aslI qwQ njLraMdfjL kIqy gey| bfdl ny afpxf isafsI jIvn kFgrs qoN hI surU kIqf : zf[ cOhfn
AunHF ikhf ik drbfr sfihb qy POjLI hmly leI kFgrs qy bfdl dovyN dosLI hn| pMjfb nUM sfrf sMqfp ienFH krky hI Bogxf ipaf| zf[ cohfn ny ikhf ik jsvIr isMG rozy nUM vI asIN ivdysLF ivcoN iek kroV rupey pMjfb ‘c ivDvfvF qy grIbF nUM vMzx leI idwqy sn pr AunHF ny ieQy iksy nUM pYsy nhIN idwqy| ies mOky bIbIaF dy ‘pMQ bcfE’ morcy dI pRDfn sqnfm kOr ny ikhf ik s[ bfdl ny pMjfb dIaF ivDvf bIbIaF nUM Bulf ky idwlI dIaF ivDvfvF dI gwl kIqI hY, kI AusnUM pMjfb dIaF ivDvfvF nhIN ids rhIaF| 4 nvMbr nUM bIbIaF dy BfrI jwQy vwloN s[ bfdl dI koTI df iGrfE kIqf jfvygf| sRomxI kmytI pRDfn dI cox srbsMmqI nfl hox dI afs : bIbI jgIr kOr
bIbI jgIr kOr ny ikhf ik vYsy aijhy msly qy bihs nhIN sI kIqI jfxI cfhIdI, ijs nfl bIqy smyN dy jLKmF nUM CyV ky lokF dy jLjbfq BVkx| AunHF ikhf ik kFgrs srkfr dI ieh nIqI hY ik aijhy pRogrfm krky nojvfnF dy jLjbfq BVkfey jfx qy dosL akflI lIzrF isr miVHaf jfvy| pRMqU hux kFgrs pfrtI dIaF aijhIaF cflF kfmXfb nhIN hoxgIaF aqy lfAux vflI srkfr sRomxI akflI dl hI hovygI| sROmxI kmytI dy pRDfn dI nvMbr ivc hox vflI cox bfry puuwCy iek svfl dy jvfb ivc bIbI jgIr kOr ny ikhf ik sRomxI kmytI dy sfry mYNbr akflI dl dy pRDfn pRkfsL isMG bfdl nUM afpxy aiDkfr dy dyxgy aqy sRI bfdl mYNbrF dI rfie lY ky agly pRDfn df aYlfn krngy| AunHF ikhf ik ieh cox srbsMmqI nfl hox dI afs hY| ieh puwCy jfx qy kI Auh muV pRDfn bxn dI dOV ivc sLfml hn qF bIbI ny ikhf ik Auh qF pihlF hI pRDfn hn, aglI cox ivc pRDfngI iks nUM imldI hY, ieh smF hI dwsygf| ies mOky AunHF nfl gurmyl isMG JMgovfl, avqfr isMG mwkV, divMdr isMG cImf(sfry mYNbr sRomxI kmytI), qyijMdr isMG rfmpurf sfbkf mYNbr sRomxI kmytI, qrlok isMG jwgI dorfhf vI hfjLr sn| bfdl dl ny Bgq nfmdyv dy smfrohF nUM isafsI lfhy leI vriqaf biTMzf :- sRomxI akflI dl ny sROmxI Bgq bfbf nfmdyv jI dy 735vyN pRkfsL Auqsv nUM isafsI lfhy leI vriqaf| ieQy ies Auqsv mOky hoey smfrohF ivc pMjfb Br ‘coN lok puwujy hoey sn, ijs krky akflI dl ny ieh mOkf KuMJx nf idwqf| pfrtI dy pRDfn pRkfsL isMG bfdl ny smfrohF ivc kFgrs qy qfbVqoV hmly kIqy| AunHF afpxy BfsLn ‘c iswKF dy jLjbfqF nUM tuMibaF| sRI bfdl ny Bgq nfmdyv jI nUM Xfd kIqf| ies dy nfl hI AunHF kFgrs dy iswK ivrODI hmilaF dI lMmI gwl vI kIqI| sRI bfdl Dfrimk AuqsvF mOky hoe iewkT nUM dyK ky isafsI BfsLn krn qoN nf ruk sky| bfdl AuNJ afpxy BfsLn ivc ieh afKdy rhy ik qusIN socogy ik Dfrimk smfrohF ivc isafsI gwlF kr irhf hY lyikn mYN afpxy idl dI gwl lokF sfhmxy hI kr skdf hF| sfbkf muwK mMqrI ny lokF nUM ieMdrf gFDI vwloN iswKF qyv kIqy jurmF dI dfsqfn suxfeI| sRI bfdl ny ikhf ik ieMdrf gFDI ny sRI hirmMdr sfihb qy hmlf krfieaf aqy rfjIv gFDI ny idwlI ivc iswKF df kqlyafm krfieaf| AunHF ikhf ik kFgrs ny iswKF nUM awqvfdI afK ky BfeIcfry df aks ivgfiVaf| AunHF ikhf ik Dfrimk qOr qy qF hI mjLbUq ho skdy hn, agr asIN isafsI qOr qy mjLbUq hovFgy| AunHF ikhf ik kyNdr srkfr iswKF dy Dfrimk AuqsvF nUM awKoN Auhly kr rhI hY| afl ieMzIaf ksLwqrIaF tFk sBf vwloN ieh smfroh krvfieaf igaf| sBf dy pRDfn amrIk isMG rqn, aYkitMg pRDfn amrjIq isMG, ijLlHf biTMzf dy pRDfn drsLn isMG kYNQ, sInIar mIq pRDfn blivMdr isMG cOhfn, ny ieh mMg rwKI ik nfnksLfhI kYlMzr ivc sROmxI BgqF dI CuwtI vI drj kIqI jfvy| sRI bfdl ny sBf nUM Bvn dy inrmfx leI pMj lwK rupey dI sMsdI koty rfhIN gRFt dyx df aYlfn vI kIqf| sRI bfdl ny afpxy Dfrimk sMdysL ivc lokF nUM swdf idwwqf ik gurUaF aqy BgqF vwloN drsfey rsiqaF qy cwlidaF sfnUM vI jfqpfq qoN Aupr AuT ky sdBfvnf df mfhOl pYdf krnf cfhIdf hY| sBf vwloN sRI bfdl nUM isropf ByNt kIqf igaf| ies mOky sBf dy nyqfvF vwloN BfeIcfry qrPoN sRomxI akflI dl dI hr mdd krn df aYlfn kIqf igaf| ies mOky pfrtI dy jnrl skwqr blivMdr isMG BMUdV aqy ijlHf pRDfn iskMdr isMG mlUkf ny bfbf nfmdyyv jI dy pRkfsL Auyqsv dI vDfeI idwqI| ivDfnsBf Auqy awqvfd sbMDI krvfeI geI bihs sI jF imhxybfjLI ? lyKk : dlbIr isMG smF qF bIq igaf hY pr mslf purfxf nhIN hoieaf| ijvyN pihlF iek pRfeIvyt cYnl ny aqy Pyr akflI dl dy ivroD dy bfvjUd dUrdrsLn dy jlMDr kyNdr ny ‘bihs’ nUM vfr vfr idKfieaf Aus qoN ies msly dI aihmIaq df pqf lwgdf hY| ieh gwl vwKrI hY ik ies bihs dI bhuqI aihmIaq ies leI nhIN bxI ikAuNik ieh iblkul AunHF hI lIhF Auqy sI ijnHF Auqy pMjfb dIaF dy muwK isafsI pfrtIaF pihlF qoN hI cwldIaF af rhIaF hn| ijhVIaF gwlF Auh ivDfnsBf dy bfhr isafsI mMcF Auqy kihMdIaF rihMdIaF hn AuhI ivDfnsBf ivc kih geIaF| hflfq ivc koeI Prk nhIN ipaf ijvyN ik afs hI sI, pMjfb ivDfnsBf ivc dihsLq dy sflF bfry kIqI geI bihs AuvyN hI rhI ijvyN pMjfb dy isafsdfn kr skdy hn| AunHF nUM qF msF hI mOkf imilaf ik iek dUjy Auqy dosL lfAux aqy ies rfhIN isafsI lfhF lYx dI koisLsL krn| AunHF nUM qF ijvyN iek dUjy dI koeI lfhux df mOkf hI msF imilaf hovy| sPl isafsdfn AuhI hY ijhVf ienHF mOikaf aqy msilaF dI kuvrqoN krn qoN kdI vI kuqfhI nhIN krdy| ies leI akflIey aqy kFgrsIey ies sunihrI mOky nUM njLraMdfjL ikvyN krdy ? bdiksmqI ieh rhI ik ies bihs, jy ies nUM bihs ikhf jf skdf hY qF ivc isrP akflI dl aqy kFgrs ny hI ihwsf ilaf| BfrqI jnqf pfrtI dI mjLbUrI sI ik dihsLqgrdI dy iKlfP hox dy bfvjUd vkq dI isafsI sFJ kfrn Aus nUM akflIaF dy hwk ivc hI Bwugqxf pYxf sI| pr mMdBfgI gwl ieh rhI ik dihsLqgrdI dy dOr dIaF dy aihm iDrF dI sdn ivc mojUdgI hI nhIN sI| ienHF ivc iek iDr qF KfilsqfnIaF dI hI sI ijnFH ny iksy supneI ‘sqfn’ dI sQfpnf dI mMg leI dihsLq df rfh apxfieaf| dUjI iDr kimAUinst pfrtIaF dI sI| ijnHF ny ies lihr df isDFq dy Kyqr ivc hI nhIN sgoN mYdfn ivc vI mukfblf kIqf| iehI kfrn hY ik ijQy KfilsqfnI dsiqaF df insLfnf srkfrI iDr bxI sI AuQy kfmryzF nUM vI Kfs qOr Auqy insLfny Auqy rwiKaf igaf sI| sB qoN vwD kql kimAUinstF dy hI hoey| ienHF ivc sIpIafeI dy mYNbr vI sn, sI[pI[aYm[ dy vI, aqy nkslIaF dy kuJ gruwpF vwloN KfilsqfnIaF nfl rl jfx dy bfvjUd nkslIaF dy vI| KfilsqfnI iDrF qF KYr ajy pfrlImfnI isafsq dy rfh hI nhIN afeIaF, ies leI AunHF dI mojUdgI df svfl hI pYdf nhIN sI huMdf| pr kimAUinst pfrtIaF dI gYr hfjLrI jrUr hI KldI rhI| ijnHF ny dihsLq dI lihr dy iKlfP sB qoN vwD kfzr kurbfn kIqy aqy ijnHF kol ies lihr df ivroD krn leI isDFqk afDfr vI sI AunHF dI gwl pysL krn vflf hI sdn ivc koeI nhIN sI| ies leI surU qoN hI ieh bihs AUxI pRqIq huMdI sI aqy ieh AUxI rhI vI| kI koeI vI ieh dfavy nfl kih skdf hY ik pMjfb ivc Kfilsqfn dy nF Auqy dihsLq df ijhVf dOr pMdrf ku sfl cilaf Ausdf isrP iek kfrn kI sI ? ieko iek kfrn pqf hox df dfavf qF pqI pqnI ivcfly hoeI lVfeI bfry vI iksy vwloN nhIN kIqf jf skdf| keI vfrI ieMj vI lwgdf hY ik pqI pqnI ivcfly lVfeI qF ibnF kfrn vI ho jFdI hY| pr ieh swc nhIN hY| lVfeI df koeI nf koeI kfrn huMdf hI hY| ieh vwKrI gwl hY ik bhuqI vfrI dUjI iDr nUM pqf nhIN huMdf ik iek iDr ikAuN BVkI hY| ijhVI DUxI lMbf smF DuKdI rihMdI hY AuhI iek idn BFbV bx ky bl AuTdI hY| jo gwl pqI pqnI ivcfly lVfeI bfry swc hY AuhI vwzI pwDr Auqy smfj Auqy vI ZuwkdI hY| pMjfb bfry bihs ZfeI GMitaF ivc nf ho skdI hY aqy nf hI hoeI| jo kuJ hoieaf Auh kuJ qF pihlF vI sB nUM pqf hI sI| akflIaF dI qF sLrq hI ies bihs ivc nhIN sI| Auh qF pihlF hI kihMdy iPrdy sn ik ies bihs dI loV hI nhIN ikAuNik ies nfl afTry hoey jLKm iPr hry ho jfx df Kqrf hY| bfad ivc vI akflI QF pur QF iehI kihMdy rhy ik ies bihs df koeI lfB nhIN Auh qF dUrdrsLn nUM ies dy dubfrf pRsfrn dy iKlfP DmkI dyx qwk vI gey| asl ivc Auh iqafrI kr ky hI nhIN sn gey aqy ijMnI vI bihs hoeI Aus ivc Auh pihlF qoN hI hfrI hoeI iDr vFg mihsUs kr rhy sn| pr ijwQoN qwk myrI Xfd sLkqI kMm krdI hY Aus muqfbk ieh akflI hI sn ijhVy hryk isafsI kfnPrMs ivc hI nhIN sgoN hryk pRYsw kfnPrMs ivc vI kFgrsIaF aqy muwK mMqrI nUM dihsLq dy dOr bfry hI nhIN sgoN curfsI dy dMigaF bfry vI bihs krvfAux dy cYilMj krdy iPrdy sn| pr jdoN kdI vI srkfrI iDr vwloN jF muwK mMqrI vwloN bihs krvfAux dI hfmI BfrI jFdI AudoN hI akflI dl vfly ibdk jFdy rhyu| qrHF qrHF dIaF dlIlF idwqIaF jFdIaF rhIaF qF ik bihs qoN iknfrf kIqf jf sky| AunHF nUM pqf sI ik jdoN vI KuwlHI bihs hoeI, dosL AunHF dy drF Auqy vI phuMcxf hY| iehI kuJ hoieaf vI| keI vfrI qF akflI afgU pRkfsL isMG bfdl ny ieQoN qwk vI ikhf sI ik Auh amirMdr isMG nfl bihs nhIN kr skdy ikAuNik Auh qF AunHF(bfdl) qoN bhuq jUnIar hY| ies qrHF dy hI iek ibafn Auqy iksy hor jUnIar kFgrsI nyqf ny mjLfk dy rAuN ivc ikhf sI ik ies smyN qF kFgrs df nyqf amirMdr isMG hI hY aqy sRI bfdl nUM Aus nfl hI bihs krnI pYxI hY| pr jy sInIafrtI df eynf hI iKafl hY qF AunHF dy hfx df nyqf qF mrhUm sRI byaMq isMG hI sI| ikAuN nhIN sRI bfdl AunHF kol jf ky bihs kr lYNdy ? pr ieh hfsy vflI gwl nhIN hY ik byaMq isMG smyq ijhVy lok dihsLq dy krIb zyZ dhfky lMby dOr ivc ies df Kfjf bxy AunHF nUM cyqy qF kr ilaf jfvy pr ies gwl dI GoK hI nf kIqI jfvy ik AunHF dI mOq leI ijMmyvfr lihr df kfrn kI sI| mYN qF iewQoN qwk vI kihMdf hF ik ijhVy nojvfn ies lihr ivc sLfml hoey aqy ies dI Kfqr mr imt gey AunHF dy mnF ivc Jfkx dI jrUrq hY| qF hI asIN ieh jfx skFgy ik afm lokF nUM byrihmI nfl mfr ky dihsLq pYdf krn vflI lihr dI kFg eynI AucI ikvyN clI geI ? ieh kfrn vI lwBx dI loV hY ik ikhVy kfrnF krky eyny lok ies lihr ivc sLfml hoey jdik bhuiqaF nUM eynf qwk pqf nhIN sI ik ijs Kfilsqfn dI sQfpnf leI Auh lV rhy hn Auh hY kI blf| sMn iekfnvyN ivc mYnUM Aus smyN dy bwbr Kflsf dy dUjy nMbr dy jrnYl vDfvf isMG nUM imlx df mOkf imilaf| iksy Zfby Auqy duwD df iglfs pINidaf jdoN mYN AuysnUM puwiCaf ik Aus muqfbk Kfilsqfn hY kI, qF Ausdf jvfb sI ik ies bfry AunHF dI kmytI ny ajy PYslf nhIN kIqf| kmytI ies bfry PYslf kdoN krygI ? ies svfl df jvfb vI Aus kol koeI nhIN sI| ies qoN pqf lwgdf hY ik Kfilsqfn dI lihr kol AudoN qwk jf qF isDFqkfrF dI Gft sI aqy jF iPr isDFqkfrF ny AudoN qwk afpxy ‘jrnYlF’ qwk nUM kuJ nhIN sI pVHfieaf| bhuq sfry pfTkF nUM cyqy hovygf ik AudoN qwk KfilsqfnI dihsLq dI lihr pUrIaF isKrF Coh rhI sI aqy bwbr Kflsf vfly kfrvfeIaf hI nhIN sgoN KflsfeI isDFqF dI pflxf krn dy mfmly ivc vI sB qoN vwD spwsLt mMny jFdy sn| pr AunHF dy dUjy nMbr dy muKI nUM mULl svfl df vI jvfb nhIN sI pqf| nf hI Aus nUM ieh hI spwsLt pqf sI ik KLfilsqfn bxnf ikwQy hY ? ies bfry vI Ausdf jvfb iehI sI ik kmytI hI PYslf krygI| iPr vI eynf ku qF Aus ny kih hI idqf sI ik pihlF pMjfb dy kuJ ijilHaF nUM ilaf jfvygf| spwsLt sI ik sfrf pMjfb vI AunFH dy eyjMzy Auqy nhIN sI| hux vDfvf isMG pfiksqfn ivc bYTf hY aqy pqf nhIN AusdI smJ ivc spwsLtf afeI hY ik nhIN ? ies leI jdoN muwK mMqrI ny akflIaF Auqy Auh dosL lfieaf ik Auh pMjfb nUM sUby dI QF sUbVI bxfAux leI ijMmyvfr hn qF Aus ivc swcfeI idKfeI idMdI sI| jo Kfilsqfn bx jFdf qF Auh hux vfly pMjfb ivco hI inklxf sI aqy Aus ivc msF hI do ijlHy hI af skxy sn| KYr, ieh Auh gwl hY ijhVI hoeI hI nhIN’| jy Kfilsqfn bxdf qF hI ies bfry koeI ikMqU pRMqU ho skxf sI| ieh ‘jy df mslf hY aqy ‘jy’ awj qwk vI kuafrI hI bYTI hY| jdoN ‘aslI’ iDrF gYr hfjLr hox, bihs mUl muwidaF Auqy nhIN sgoN isafsI, dUsLxbfjLI qwk sImq rihxI hovy, koeI vI iDr aslI kfrnF qwk jfx dI koisLsL nf kr rhI hovy sgoN dovyN iDrF AunHF qoN bcx dI vfh lf rhIaf hox, aqy bihs ivc ihwsf lYx vfilaF df pwDr soNkxf dy imhixaF qwk hI sImq hovy, AudoN ieh afs nhIN krnI cfhIdI ik koeI Tos gwl kIqI jfvygI| ies leI nf qF gwl hI kIqI geI ik pMjfb dy nojvfnFs dIaF afsF kI hn, nf hI ieh ik isstm dy ikhVy nuksF ny nojvfnF nUM hiQafr cuwkx leI iqafr kIqf, aqy nf hI ieh GoK kIqI geI ik Auh ikhVy kfrn sn ijnFH kfrn gAU grIb dI rwiKaf dy isDFq Auqy kfiem kIqI iswKI dy nF Auqy surU hoeI lihr afKrkfr gAU grIb df Gfq krn dy rfh cwl peI ? ieh gwl qF ivcfrI hI nhIN sI jfxI ik hr vIh ku sflF dy arsy bfd nojvfnF nUM hiQafr cuwkx leI mjbUr ikAuN hoxf pY irhf hY ? jy ies sB kfsy bfry nf koeI gwl krnI sI aqy nf krn df ierfdf hI sI qF ies bihs KuxoN kI QuiVHaf ipaf sI ? pr ieh mqlb vI nhIN lYxf cfhIdf ik iksy iksm dI bihs hoxI hI nhIN cfhIdI| ies msly bfry vI hoxI cfhIdI hY aqy hr msly bfry hoxI cfhIdI hY| ies iv c AunHF sfrIaF iDrF nUM ihwsF lYxf cfhIdf hY ijhVIaF lihr dy hwk ivc jF ivroD ivc srgrm rhIaF hn| jo bIq igaf hY Aus nUM vfps nhIN ilaFdf jf skdf pr jo afAux vflf hY Aus leI sbk jrUr kwZy jf skdy hn| qF hI ies df koeI nf koeI isrf lwiBaf jf skygf| msly nUM kUVy vFg hMJU ky drI dy hyTF kr dyx nfl mslf hwl nhIN ho jFdf, aqy soNkxF vflI imhxybfjLI lokF nUM mUrK bxf skdI| |
|||||||||||||||||
© 2003, Sanjh Savera. All Rights Reserved. info@sanjhsavera.com Here We Grow Again |
||||||||||||||||||