AuntfrIE
ivwc ilbrl ny hUMJf Pyr ijwq pRfpq kIqI
pihlI vfr pMjfbIaF ny coxF ivwc mwlF
mfrIaF, 3 pMjfbI aqy iewk muslmfn jyqU, keI vwzy vwzy QMm izwgy
brYNptn:
( 2akqUbr rfq 11 vjy) awj AuntfrIE ivwc hoeI cox ivwc ilbrl pfrtI ny
totl 103 sItF ivcoN 72 sItF ijwq ky mjOrtI srkfr sQfpq kr idwqI hY.
zfltn mgYntI ny afpxI jyqU qkrIr ivwc ijQy smuwcy AuntfrIE votrF df
DMnvfd kIqf hY AuQy lokF nfl kIqy vfaidaF nMU muV
duhrfAuNidaF
pfrtI dy jyqU mYNbrF nMU Xfd krvfieaf hY ik Auh ienHF vfaidaF nMU nf
Buwlx. ies cox ivwc iqMn pMjfbI aYm[pI[pI[, zf[ kuldIp isMG kulfr,
suKjIq isMG (ivwk) iZloN aqy hirMdr isMG qwKr qoN ielfvf iewk muslmfn zf
sLPIk kfdrI ny sLfndfr ijwq pRfpq kIqI hY. ienHF coN sB qoN sLfndfr ijwq
ivwk izloN dI mMnI jf rhI hY ikAuNik ivwk iZloN ny qIsrI vfr lVI
ies
cox ivwc aYqkIN musLkl nfl torI pfrtI dy aihm afgU aqy ies ielfky ivwc
bVy hrmn ipafry smJy jFdy sfbkf ishq mMqrI tonI klImYNt nMU krIb 1300
vot dy Prk nfl hrfieaf hY.
brYmlI gor mfltn spirMgzyl hlky coN sfbkf aYm[pI[pI[rimMdr igwl nMU zf[
kuldIp isMG kulfr ny qkrIbn 3700 votF dy Prk nfl krfrI hfr idwqI hY.
iesy qrHF imsIsfgf sYNtr coN sfbkf aYm[pI[pI rOb sYmsn nMU sR[ hirMdr isMG qwKr qy
qkrIbn 2600 votF dy Prk nfl hrf ky kueInjL pfrk ivwc pMjfbIaF dI
numfieMdgI ivwc qyhr pf idwqI hY. AuDr
eItobIkoa
nfrQ coN bljIq isMG gosl aqy kuldIp isMG soZI nMU 10 hjLfr vot nfl hrf ky zf
sLPIk kfdrI ny ijQy muslmfn BfeIcfry df Kfqf Kol idwqf hY AuQy Auh iswK
BfeIcfry nfl kfPI nyVqf rwKdf hox sdkf AusnMU iswK BfeIcfry vloN vI
siqkfiraf jfvygf. AusdI mYnyjLr islonI vVYc, jo iswK Grfxy nfl sbMDq hY,
ny AusdI ijwq leI bVI sKq imhnq kIqI hY. adfrf sFJ svyrf vloN ijwqy hoey
AumIdvfrF nMU lwK lwK vDfeI hovy.
(akqUbr 2, 2003, cox idn)
ilbrl dI srkfr bxnI lgBg XkInI, brYNptn
dy hlikaF ivwc nqIjy hYrfn kr skdy hn
trFto:
awj AuntfrIE sUby ivwc afm coxF df idn hY. iqMn pRmuwK pfrtIaF
NDP., PC., & Lib.,
afpo afpxI nIqIaF nM 28 idn jLorF sLorF nfl pRcfr ky awj votrF dy PYsly
dI AuzIk kr rhy hn. isafsI pMzqF vloN vwK vwK ikafsrfeIaF lfeIaF jf
rhIaF hn. afm poljL anusfr awj sLfm nMU 9 vjHy afAux vfly nqIijaF ivwc
ilbrl pfrtI bhumq lY ky srkfr bxfAux ivwc sPl ho jfvygI. AuDr
aYn[zI[pI[, ijs dy cox pRcfr nMU lIzrisLp bihs qoN bfad bVf jbrdsq
hulfrf imilaf hY, ny afpxI pfrtI vloN krvfey poljL anusfr dwisaf hY ik
52% lok ilbrl dI mnOrtI srkfr cfhuMdy hn aqy aYn[zI[pI[ kol bYNlMs pfvr
cfhuMdy hn ikAuNik aYn[zI[pI[ dIaF nIqIaF nMU lok sivkfr krdy hn.
AuDr aYn[zI[pI[ kYNzIzytF nMU drvfjLy nOk krn mOky votrF vloN bfrI smrQn
imlx dIaF KbrF iml rhIaF hn. kYnyzf dy pOp isMgr df gruwp “byar nykz
lyzI” vloN aYn[zI[pI[ nMU ieMzors krn qoN bfad vI aYn[zI[pI[ dI muihMm
nMU jbrdsq hulfrf imilaf hY.
ipCly
mMglvfr nMU torI cIP arnI eIvjL, ilbrl dI cVq nMU vyK ky keI vfr Bumwqr
ky glq ibafn bfjLI krdf irhf ijs nfl torI pfrtI dI pujIsLn nMU hor Korf
lwigaf hY. BfvyN ik torI pfrtI dI nYgyitv aYzvrtfeIjLmYNt sdkf AuntfrIE
ivwc torI pfrtI nMU kfPI Dwkf lwigaf hY pr arnI eIvjL ny cox vfly idn
qoN do idn pihlF mgYntI nMU “poaYNtI hYWz” kih ky iewk vfr iPr afpxy afp
df mjLfk bxf ilaf hY. ies buwDvfr nMU torI lIzr sfrf idn ies gwl; dI
muafPI mMgdf irhf.
AuDr XUnIan dy sMG vloN torI pfrtI vloN iqMn hspqflF nMU pRfeIvyt
kMpnIaF vloN bxvfAux dI qjvIjL nMU adflq ivwc idwqI cuxOqI nMU adflq ny
Kfrj kr idweqf hY. jwj ny ikhf ik AusnMU XUnIanF vloN Pfiel kIqy kys
ivwc koeI lOijk nhIN idisaf.
ilbrl afgU zfltn mgYntI ny awj vwK vwK ielfikaF df dOrf kIqf aqy pfrtI
vrkrF nMU iehI pRcfr kIqf ik ajy gwl muwkI nhIN hY.
ieQy vrnxXog hY ik 416 bYlt ivwc ilbrl pfrtI dI cVq dwsI jFdI hY pr 905
ivwc nqIjy kuwJ hYrfnIjnk inklx dIaF ikafsrfeIaF hn.
brYmlI-gor-mfltn-spirMgzyl
igwl aqy kulfr drimafn jbrdsq twkr,
mfmUlI Prk nfl PYslf hox dI sMBfvnf
ivsLysL irport
mfltn:
pMjfbIaF df gVH smJy jFdy brYmlI gor mfltn spirMgzyl hlky ivwc do pMjfbI
AumIdvfrF dI PsvIN twkr ho rhI hY ijsdf nqIjf awj sLfm nMU inkl jfvygf.
mflvy nfl sbMDq donF AumIdvfrF nMU ies vfr afpxI ilafkq qoN ibnHF hor
koeI dfa pyc mfrn nMU mOkf nhIN imilaf. aqIq ivwc ies hlky coN mflvy
duafby df bVf Kqrnfk qIr clf ky nqIijaF nMU pRBfvq kIqf jFdf irhf hY pr
ies vfr aYsf hoxf sMBv nhIN sI ikAuNik donoN AumIdvfr mflvy nfl sbMDq
hn. hYrfnI vflI gwl ieh vI hY ik ies vfr ividaf df vI koeI cwkr nhIN sI
ikAuNik dovyN AumIdvfr ny AuWc ividaf pRfpq kIqI hoeI hY. ieQy ieh vI
vrnxXog hY ik AuWc ividaf df vI qF hI Pfiedf hY agr ies ilafkq nMU smfj
dI AusfrI leI iesqymfl kIqf jfvy. ieh donF swjxF ny afpxy afp nMU lok
syvf leI pysL kIqf hY pr vyKxf ieh hY ik awj votr iks nMU vot dy ky syvf
krn dy kfbl smJdy hn.
afE ies hlky dy ipCly nqIijaF vwl Jfq mfriey. 1999 dIaF ipClIaF coxF
ivwc rimMdr igwl torI pfrtI df AumIdvfr sI aqy Ausny ilbrl AumIdvfr nMU
qkrIbn 4 hjLfr vot dy Prk nfl hrfieaf sI. rimMdr igwl nUM 18,442 aqy
ilbrl dy AumIdvfr suKdyv qUr nMU 14,492 votF peIaF sn. ies qoN pihlF ieh
hlkf do vwK vwK ihwisaF ivwc vMizaf hoieaf sI, mfltn, imsIsfgf ivwc aqy
brYmlI brYNptn nfrQ ivwc hoieaf krdI sI.
1999
dI cox vyly donoN AumIdvfr isafsq ivwc nvyN sn qy pihlI vfr aYm[pI[pI[
dI cox lV rhy sn. ies vfr ieh snYrIE vwKrf hY ik torI pfrtI df AuhI
AumIdvfr rimMdr igwl cuxy jfx qoN bfad lybr mMqrI df skwqr aqy hux
pRImIar dy skwqr vjoN syvf inBf cuwkf hY. ies ivwc koeI do rfvF nhIN ik
AusnMU sUby dy isstm df pUrf igafn hY aqy Ausdf kueInjL pfrk ivwc cMgf
siqkfr hY. iewkf duwkf glqIaF qoN ibnHF Ausny koeI Kfs glqI vI nhIN kIqI
sgoN BfeIcfry df mfx vDfAux leI keI pRfjYkt kIqy hn. sfl ivwc iewk
mhInf, sfAUQ eysLIan mhInf GoisLq krky rimMdr ny sfzy siBafcfr nMU sUbf
srkfr dy irkfrz df isLMgfr bxf idwqf hY. ies mhIny dOrfn ies vfrI qF
pMjfbI siBafcfr nMU koeI Kfs hulfrf nhIN sI imilaf pr inrsMdyh afAux
vfly simaF ivwc iesdf lfB jrUr hovygf. rimMdr igwl ny sfzy BfeIcfry dIaF
keI sMsQfvF nMU srkfr qoN gRftF aqy hor lfhyvMd kMm vI kIqy hn
dUsry pfsy cox isafsq ivwc rMgrUt zf[ kuldIp isMG kulfr, ies vfr igwl
nfl mYdfn ivwc hY. zf[ kulfr nfl kuwJ hYvIvyt isafsqdfn, ijhVy ikqy
rimMdr igwl dy ipafly dy Xfr smJy jFdy sI aqy igwl dy aihm PYsilaF nMU
aMiqm CUhF dyx vfilaF ivwc huMdy sn, ies vfr awzIaF nMU Quwk lfeI zf[
kulfr nfl kYNpyn krvf rhy hn, jo igwl nMU ivhlf krn dI qFk ivwc hn.
ies pwqrkfr ny BfvyN ies afKrI idn vflI irport nMU ilKx mOky ienHF
AumIdvfrF nMU pRysLfn krnf munfsb nhIN smiJaf pr ienHF dy suportrF nfl
gwlbfq krn qoN iehI anumfn lfieaf hY ik dohIN pfsIN kYpyn ivwc pUrf jlfl
hY aqy donoN pfsy iksy ijwq df dfhvf krn qoN rqf iJjkdy hn. zf[ kulfr dy
iewk suportr ny vYsy ieQoN qwk qF kih idwqf sI ik aYqkIN ijwq zf[ kulfr
dI hI hovygI pr afpxI gwl nMU Auh asrdfr qrIky nfl pysL krn pwKoN hOlf
lwigaf.
rimMdr igwl dy iewk aihm suportr ny dwisaf ik kYNpyn afiPs ivwc pMjfbI
aqy gYr pMjfbI sihXogIaF df lwigaF qFqF ieh drsfAuNdf hY ik brYNptn
gfrzIan aqy pMjfbI pRYWs jLrIey igwl afpxI gwl lokF qwk phuMcfAux ivwc
sPl ho igaf hY. ieh kihxf vI vfijb hY ik awj ies cox ivwc dohF coN iksy
iewk AumIdvfr nMU hI lokF vloN cuixaf jfxf hY.
ies vfr afm lokF ivwc ilbrl dI vyv smJI jFdI hY. poljL ivwc lIz df
ivslysLx krn dy pqf lwgdf hY ik ilbrl, pI[sI[ nfloN 15% awgy hn. agr ieh
lIz ies hlky ivwc vI hY, qF vI ipClIaF coxF anusfr pI[sI[ aqy ilbrl dI
kFty dI twkr bxdI hY ikAuNik Aus vyly pI[sI[, ilbrl nfloN qkrIbn 11% vwD
votF lY ky ijwqI sI. Bfv agr poljL Aupr XkIn krky iksy nqIjy qy puwjxf
hovy qF donF AumIdvfrF coN iksy nMU vI jyqU krfr dyxf musLkl ho jfvygf.
hF ies vfr brYNptn gfrzIan vloN rimMdr igwl nMU ieMzors krnf Aus dy hwk
ivwc jFdf hY. sfzf aMdfjLf hY ik bVy QoVy Prk nfl ieQy PYslf hovygf aqy
jo vI hovygf Auh kimAUntI dy hwk ivwc hI jfvygf ikAuNik donoN hI sfzy
BfeIcfry nfl sbMDq hn. ardfs hY ik ieh kfrj suwK sLFqI nfl nypry cV
jfvy.
brYNptn vYWst-imsIsfgf
tonI aqy ivwk drimafn sKq mukfblf
brYNptn
vYWst-imsIsfgf abfdI dy qOr qy AuntfrIE dI sB qoN vwzI rfeIizMg hY. 1999
dIaF coxF qoN bfad bhuq sfry nvyN lok af ky ies rfeIizMg ivwc vwsy hn.
1999 dy aMikiVaF muqfibk ies rfeIizMg ivwc kuwl 88003 votF sn.
1999 dIaF coxF ivwc ieh sIt pI[sI[
pfrtI dy AumIdvfr tonI pItr klYimMt ny ilbrl dy ivwk iZwloN qoN 8310
votF dy Prk nflL ijwqI sI. tonI klYimMt nUM 24909 (55[87%) aqy ivwk
iZwloN nUM 16599 (37[23%) votF peIaF sn. qIjy AumIdvfr aYn[zI[pI[ dy jOn
izvrfeIjL nUM isrP 2824 (6[33%) votf hI peIaF sn.
ies
vfr ieh mukfblf Pyr pI[sI[ dy ishq mMqrI tonI klYimMt aqy ilbrl dy ivwk
iZwloN ivckfr hY. srvyKxF anusfr ilbrl dy hwk ivwc hvf hox kfrn mukfblf
sKLq smiJaf jf irhf hY. pr ikAuN ik pI[sI[ pfrtI df AumIdvfr tonI
klYimMt coxF ijwqx qoN POrn bfad lokF dy drvfjy qy jf ky AuhnF dIaF duwK
qklIPF suxnIaF sLurU kr idMdf hY ies krky ieh sIt ilbrl AumIdvfr dy hwk
ivwc jfx nUM kuJ isafsI pMizq musLikl dws rhy hn. dUsry pfsy lokF df ieh
vI iKafl hY ik agr ieh sIt ilbrl dy hwk ivwc clI jFdI hY qF ho skdf hY
ik torI pfrtI nUM 2 jF 4 sItF qy hI sbr krnf pvy.
tonI pItr klYimMt isafsq ivwc afAux
qoN pihlF aMqrfsLtrI vkIl dy qOr qy kMm kr cuwky hn. sfzy pwqrkfr vwloN
tonI nUM ieh puwCx qy ik qusIN ieh coxF ikAuN lV rhy ho jF iPr lok
quhfnUM vot ikAuN pfAux dy jvfb ivwc tonI ny ikhf ik eyQoN dy votrF nUM
mjbUq lIzrisLwp dI loV hY jo mYN dy skdf hF. mYN ieh sfrs, blYkafAUt aqy
vYst nfeIl vrgy aOKy smyN iswD kr cuwkf hF. ieh puwCy jfx qy ik votF
mMgx smyN ikhVf svfl hY jo lok sB qoN vwD puwCdy hn dy jvfb ivwc tonI ny
dwisaf ik lok smilMgI ivafh bfry ijLafdf puwCdy hn qy mYN ies dy iKlfP
hF. tonI anusfr afto ieMsLorYNs vI iewk aihm muwdf hY qy ijsdy pRImIam
nUM GtfAuxf bhuq lfjLmI hY qy asIN ieh GtfvFgy. srvyKxf qy ivsLvfs bfry
puwCx qy tonI ny dwisaf ik aslI srvyKx qF 2 akqUbr nUM hI sfhmxy afAuxgy
aqy Auh ies idn afAux vfly srvyKx qy hI ivsLvfs krdy hn.
afiKrly idnF ivwc kMpyn iks qrHF cwl
rhI hY puwCx qy tonI ny dwisaf ik myrI kMpyn tIm bhuq vDIaf kMm kr rhI
hY. aijhI tIm mYN pihlF kdy nhIN vyKI. asIN sfrf jLor votF vflLy idn qy
lf rhy hF. AuhnF dwisaf ik myrI tIm ivwc koeI 200 dy krIb mwddgfr hn.
votrF dI iks qrHF mwdd krogy dy svfl qy tonI ny ikhf ik agr iksy nUM
rfeIz dI jLrUrq hY AusnUM GroN iljf ky vot puaf ky vfips Gry Cwz ky
afvFgy. pol bUQF qy vot pfAux vylLy iksy nUM agr koeI musIbq hoeI AusnUM
dI vI mwdd kIqI jf skdI hY. agfAUN peIaF votF bfry gwl kridaF tonI ny
dwisaf ik koeI 4000 dy krIb agfAUN vot peI hY ijs ivwc AusnUM koeI 60
PIsdI vot imlx df anumfn hY. jdoN tonI nUM ieh puwiCaf igaf ik agr pI[sI
pfrtI dI srkfr nhIN bxdI aqy qusIN ijwq jFdy ho qF iPr quhfzf kI stYNz
hovygf dy jvfb ivwc tonI ny ikhf ik iPr Auh srkfr vwloN lokF ivruwD ley
jfx vflLy PYsilaF dy ivruwD lokF dI avfjL bxngy. aMq ivwc tonI ny dwisaf
ik Ausdf ivsLvfs hY ik Auh qIjI vfr vI jLrUr ijwqygf ikAuN ik AusnUM
lokF df BrvF huMgfrf iml irhf hY.
ivroDI pfrtI ilbrl dy AumIdvfr ivwk
iZwloN ies bfr iPr tonI klYimMt dy mukfbly dUjI vfr cox lV rhy hn. ivwk
df mukfblf pI[sI[ pfrtI dy nMbr do afgU nflL hY jo pihlF do vfrI ieh cox
ijwq cuwkf hY. ivwk iZwloN sfAUQ eysLIan BfeIcfry nflL sbMD rwKdy hn qy
ipCly keI virHaF qoN ilbrl aYm[pI[ kulIn bOmIey dy dPLqr ivwc Ausdy
shfiek vjoN kMm kr rhy hn. kMpyn iks qrHF cwl rhI hY, ijwqx dI ikMnHI
AumId hY jF iPr dUsry svflF dy jvfb lYx leI koisLsL dy bfvjUd vI ivwk
iZwloN nflL sMprk nhIN ho sikaf.
awj votF pY rhIaF hn qy sLfm 8 vjy qoN
bfad nqIjy sfhmxy afAuxy sLurU ho jfxgy. hvf srvyKxF anusfr hI cwlI hY
jF iPr hor pfsy nUM ieh qF nqIjy bfhr afAux qoN bfad hI pqf cwlygf pr
ikAuN ik tonI torIaF df dUjy nMbr df afgU hY qy torIaF leI ieh sIt vkfr
df svfl hY ies krky ieh sIt iehnF coxF ivwc bhuq mhwqv rwKdI hY. ivwk
iZwloN pMjfbI BfeIcfry nflL sbMD rwKdy hn ies krky sfzy BfeIcfry dIaF
ingfhF vI ies sIt qy lwgIaF hoeIaF hn.
hlkf: imsIsfgf sYNtr
PYslf
iksy vI AumIdvfr dy hwk ivwc 2-3 hjLfr votF nfl ho skdY
imsIsfgf:- imsIsfgf sYNtr ivwc vI ies vfr twkr bhuq PsvIN hY. 1999
muqfibk koeI 71233 votF vflLI ies rfeIizMg ivwc vsoN muqfibk koeI bhuq
bdlfv nhIN afieaf. ies vkq ieh sIt torI pfrtI dy aYm[pI[pI[ rOb sYNpsn
dy kbjLy hyT hY. rOb sYNpsn ipClI vfr ieh sIt ilbrl dy jOrj vYNtr nUM
4116 votF dy Prk nflL hrf ky ijwqy sn. 1999 ivwc pI[sI[ pfrtI dy rOb
sYNpsn nUM kuwl 18688 (51[63%), ilbrl dy jOrj vYNtr nUM 14572 (40[26%)
aqy aYn[zI[pI[ dy gyl mkyb nUM isrP 1820 (5[03%) votF peIaF sn.
ies vfr pI[sI pfrtI dy rOb sYNpsn df mukfblf sfAUQ eysLIan BfeIcfry nflL
sbMD rwKx vflLy ilbrl dy AumIdvfr hirMdr qwKr nflL hY. ies vfr hvf ilbrl
dy hwk ivwc hox krky pI[sI[ pfrtI dy AumIdvfr sYNpsn nUM bhuq hI musLikl
df sfhmxf krnf pY irhf hY.
hirMdr
qwKr iewk kfmXfb ibjLnsmYn hn aqy ipCly lMby smyN qoN ies rfeIizMg ivwc
rih rhy hn. pUrf nfm hirMdrjIq isMG qwKr hY qy pihlf ipMz sLMkr ijLlHf
nvF sLihr hY. hirMdr qwKr ies vkq pIl borz afP aYjUkysLn dy aYsosLIeyt
zfierYktr aqy PfeInYsLl afPIsr aqy ies qoN ielfvf krYizt vYlI hspqfl dy
cyar dy ahudy qy ibrfjmfn hn. coxF ivwc kuwdx dy kfrn bfry dwsidaF
hirMdr qwKr ny ikhf ik mYN ieh coxF koeI pYsy krky nhIN lV irhf. pYsf qF
mYN iewk aYm[pI[pI[ dI qnKfh qoN duwgxf bxf irhf hF. mYN ies rfeIizMg dy
BfeIcfry nflL ipCly kfPI lMby smyN qoN juiVaf hoieaf hF qy pirvfr vI
sYWt hY qy mYN soicaf ik lokF dI syvf krn df ieh shI mOkf
hY.
svflF dOrfn s: qwKr ny dwisaf ik lokF nUM bdlfa dI loV hY aqy rfeIizMg
dy bhuq lok AuhnF nUM jfxdy hn. lokF dy drvfjy qy jfx vylLy ikhVy svfl
df sfhmxf sB qoN vwD krnf pYNdf hY dy jvfb ivwc s: qwKr ny dwisaf ik
bhuqy lok afto ieMsLorYNs df muwdf AuTf rhy hn. lokF nUM isLkfieq hY ik
ieMsLorYNs df pRImIam bhuq vD igaf hY. sfzI srkfr afAux qy pihly iqMn
mhIinaF ivwc hI 10% pRImIam GtfvFgy. mIzIaf srvyKxF dy suafl qy s: qwKr
ny ikhf ik Auh iehnF srvyKxf qy ivsLvfs nhIN rwKdy. ieh isrP kuJ lokF dI
puwC igwC qy hI aDfirq huMdy hn. AuhnF ikhf ik Auh isrP 2 akqUbr vflLy
srvyKxF qy hI ivsLvfs krdy hn. 2 akqUbr nUM PYslfkuMn GVI hY aqy asIN
bhuq sKLq imhnq kr rhy hF. afpxy plYtPfrm bfry gwl kridaF s: qwKr ny
dwisaf ik sfzI pfrtI dI nIqI lok pwKI hY jdoN ik torI nMbrF qy ivsLvfs
krdy hn. s: qwKr ny dwisaf ik ishq syvfvF aqy isiwKaf lokF dy aihm
muwidaF ivwcoN hn. lokF nUM hspqflLF ivwc aqy spYsLilstF dIaF lMbIaF
AuzIkF dI isLkfieq hY. kMpyn bfry gwlbfq kridaF s: qwKr ny ikhf ik kMpyn
bhuq vDIaf cwl rhI hY qy spotr vwD-cVH ky kMm kr rhy hn.
hirMdr qwKr anusfr koeI 3400 votF agfAUN pol hoeIaF hn qy AuhnF dy hwk
ivwc koeI 60% votF peIaF hox dI AumId hY. mukfbly bfry puwCy jfx qy s:
qwKr ny dwisaf ik AuhnF df muwK mukfblf pI[sI[ pfrtI dy AumIdvfr nflL hI
hY. sfzy pwqrkfr vwloN ieh puwCy jfx qy ik ijwq hfr df PYslf ikMnHIaF ku
votF qy hox df anumfn hY dy jvfb ivwc s: qwKr ny dwisaf ik ieh koeI
bhuqf Prk nhIN hovygf vwD qoN vwD 2 jF 3 hjLfr votF dy Prk nflL ijwq hfr
df PYslf hovygf. agr quhfzI srkfr nhIN afAuNdI qF kI qusI kIqy vfady
inBf skogy dy jvfb s: qwKr ny ikhf ik iPr aijhf hoxf bhuq musLikl hY pr
mYN afpxy qOr qy prYsLr jfrI rwKFgf. votrF dI mwdd dy svfl qy qwKr ny
ikhf ik Auh votrF nUM trFsportysLn jF iPr vot iks qrHF pfAuxI hY vrgI
mwdd dy skdy hn. aMq ivwc s: qwKr ny votrF nUM apIl kIqI ik 2 akqUbr
vflLy idn afpxI vot df iesqymfl jLrUr kro.
dUjy pfsy hrirMdr qwKr df mukfblf mOjUdf aYm[pI[pI[ rOb sYNpsn nfl hY.
rOb sYNpsn bfry ijLafdf jfxkfrI lYx leI sMprk nhIN ho sikaf. mukfblf ies
sIt qy vI sKLq hY.
ieh sIt donF pfrtIaF vloN vI vkfrI sIt smJI jFdI hY. ilbrl afgU zfltn
mgYntI ipCly idnIN ies hlky ivwc Aucycy qOr qy dOrf krn afey qF ik ieh
sIt hfrn dI koeI guMjfiesL hI nf rhy. vrnxXog hY ik hirMdr qwKr ies hlky
ivwc nfmInysLn ivwc ibnHF mukfbly jyqU rhy sn. dUsry pfsy arnI eIvjL vI
imsIsfgf ivwc ipCly idnIN cwkr kwt cuky hn ikAuNik 416 eyrIey coN pI[sI[
nMU afs Gwt hox kfrx eIvjL df jLor 905 eyrIey ivwc lwigaf hoieaf hY.
AUT iks krvt bYTdf hY ieh qF awj sLfmIN 9 vjy qoN bfad hI pqf lwgygf. pr
ikAuN ik hirMdr qwKr pMjfbI BfeIcfry nflL sbMD rwKdy hn ies krky sfzy
pfTkF leI ieh sIt kfPI aihmIaq rwKdI hY.
eItobIkoa nfrQ:
pMjfbIaF dI vwD rhI rfjsI sLkqI df pRqIk eItIbko nfrQ pfrlImYNtrI hlkf
(rYkszyl)
- trFto dy nfrQ-vYst ivc siQq 52 iklomytr KyqrPl dI ies rfeIizMg ivc ies
vfr sfrIaF pRmuwK pfrtIaF vloN pMjfbI BfeIcfry nfl sbMDq AumIdvfr Kloqy
hn . inAU zYmokryitk pfrtI dI qrPoN sR: kuldIp isMG soZI jo ik lMby arsy
qoN trFto dy eIst ivc siQq Coty ijhy ksby bOamYnivl ivc rihMdy hoey
hIitMg-eyarkMzisLnMg df afpxf ibjLns clf rhy hn sB qoN pihlF ies hlky
ivc AumIdvfr vjoN aYlfny gey sn . inAU zYmokryitk pfrtI nMU AumId hY ik
ies hlky qoN lMby arsy qwk pfrtI dI itkt qoN ijwqx vfly aYz iPlp dI
kfrgujLfrI nMU sR: soZI duhrfAux ivc kfmXfb hoxgy . torI pfrtI dI qrPoN
brYmptn invfsI bljIq gosl jo ik PfienYNsLl azvfeIjLr hn cox dMgl ivc
kuwdy hn . AunHF nMU pfrtI dI itkt pRfpq krn leI bhuqf jor nhIN sI
lfAuxf ipaf ikAuNik pMjfbIaF dI igxqI vyK ky gosl dy nfl nfmInysLn
ielkYsLn lVx leI koeI vI iqafr nhIN sI . ilbrl pfrtI dI qrPoN ies hlky
qoN pihlf rih cuwky ilbrl AumIdvfr, zf: sLPIk kfdrI nMU pfrtI vloN
nfmjLd kIqf igaf sI . ies hlky qoN ilbrl pfrtI dI itkt leI
nfmInysLn
lVx leI anykF hor ivakqI vI afs lfeI bYTy sn pr pfrtI nyqf zfltn mgYNtI
ny AunHF nMU sfrnIaf ivc hoeI sUbfeI knvYnsLn ivc zYlIgYtF vloN 5
AumIdvfr nfmjLd krn dI sLkqI nMU vrqidaF hoieaF zf: sLPIk kfdrI nMU
pfrtI AumIdvfr bxf idwqf igaf sI . sfrnIaf ivc hoeI ies knvYnsLn dOrfn
brYmlI-gOr-mfltn-spirMzgyl ivcoN ilbrl nfmInysLn dI cox hfr cuwky rxjIq
isMG dUly ny zwt ky ilbrl nyqf nMU aijhI sLkqI dyx dI ivroDqf kIqI sI
jdoN ik anykF iswK ‘qy pMjfbI ilbrl zYlIgytF ny afpxy afp nMU pfrtI nyqf
dy vPfdfr iswD krn dI lflsf aDIn ies ibwl dy hwk ivc vot pfeI sI jF
voitMg vyly “ myrf zYlIgyt pihcfx pwqr hotl ivc rih igaf “ kih ky afpxy
afp nMU lFBy kr ilaf sI .
1999 ivc hoeI cox ivc ies hlky qoN torI AumIdvfr jOhn hysitMg ny ilbrl
AumIdvfr zf: sLPIk kfdrI nMU hrfieaf sI . Aus ielkYsLn ivc dohF
AumIdvfrF nMU pRfpq hoeIaF votF ivc bhuq Gwt Prk sI . jOhn hysitMg nMU
kuwl peIaF votF df 38[27%(13065), zf: sLPIk kfdrI nMU 34[03%(11619) ‘qy
inAU zYmokryitk pfrtI dy AumIdvfr aYz iPlp nMU 23[92%(8166) pRfpq hoieaf
sI . 1995 ‘qy 1999 ivc aYz iPlp nMU peIaF 8000 votF dI gxqI ies hlky ivc
aYn[ zI[ pI[ dy mjLbUq vot bYNk pRqI iesLfrf krdI hY ikAuNik 1995 ivc
bOb-rya dy ivroD ivc AuTI lok lihr dy bfvjLUd aYz iPlp Aus vkq 8668 votF
pRfpq krn ivc kfmXfb irhf sI . ilbrl pfrtI nMU ijQy AumId hY ik zf:
sLPIk kfdrI ies vfr torIaF dy hwQF ivcoN ieh sIt Kohx ivc kfmXfb hoxgy
AuQy torI pfrtI nMU afs hY ik ilbrl pfrtI vloN ibnHF mukfblf ilbrl itkt
zf: sLPIk kfdrI nMU dyx dy PYsly dy
ros
sdkf kuJ aijhy ilbrl AunHF dy hwk ivc Bugq jfxgy jo nfmInysLn nf krvfAux
dy PYsly qoN inrfsL hn .
ies hlky dI afbfdI 118583 hY ijs ivcoN 45[2% lok aijhy hn jo ik 1996 qoN
bfad ies hlky ivc afx ky vwsy hn . ies hlky dy vsnIkF ivc 10% dy krIb
lokF ny pMjfbI nMU afpxI muwK bolI vjoN stYitsks knyzf nfl drjL krvfieaf
hY . srkfrI aMikVaF anusfr ies ielfky 58[2% bMisLdy GrF dy mflk hn jdoN
ik 41[8% ikrfeydfr hn . sInIar istIjLn dI afbfdI kuwl vsoN df 11[7%
pRqIsLq hY jo ik pMjfbI votF dI qrHF ies ielkYsLn ivc aihm BUimkf
inBfAux dI smrwQf rwKdf hY . bfkI AuntfrIE jF trFto ielfky dy hornF
votrF vloN ivcfry jf rhy hYlQ kyar, aYjUkysLn, lybr lfa, ienvfiermYNt,
cfeIlz kyar, rYNt kMtrol qoN ielfvf ies ielfky ivc vwsx vfly lokF dy
muwK muwdy ielfky ivc vwD rhIaF jLurm dIaF GtnfvF ‘qy trFto
puils-kYrbIan mUl dy lokF ivc vwD irhf pfVf hn .
brYNptn vYst imsIsfgf ivwc
pMjfbI pRYWs klwb vloN krvfeI bihs ivwc tonI klImYNt ny keI nukqy
AuTfey, ivwk iZloN tonI nMU JUTlfAux ivwc asPl irhf, kirs moies ny
aYn[zI[pI[ dIaF nIqIaF nMU afDfr bxfieaf

brYNptn: ies sLincrvfr nMU ivlyjL afP iezIaf dy bYNkuayt
hfl ivwc pMjfbI pRYWs vloN krvfeI geI brYNptn vYst imsIsfgf dy AumIdvfrF
dI bihs ny iewk vfr iPr pMjfbI pRYWs klwb df kwd AuWcf kr idwqf hY. ies
bihs ivwc ies hlky dy iqMny rfjnIqk pfrtIaF dy AumIdvfrF ivwc torI qoN
tonI klImYNt, ilbrl qoN ivwk iZloN aqy aYn[zI[ pI[ qoN kirs moies sLfiml
hoey. 150 dy krIb drsLkF dy sfhmxy pRYWs klwb dy pwqrkfrF ny suaflF dI
buCfV kIqI aqy AumIdvfrF ny afpo afpxy juafb idwqy. sLurU ivwc iqMny
AumIdvfrF nMU 5-5 imMt EpinMg stytmYNt vfsqy idwqy gey. klwb dy
koafrzInytr jspfl sLyqrf ny bihs nMU mfzryt kIqf. kuwl imlf ky sfbkf
mMqrI tonI klImYNt df hwQ bihs ivwc Bfrf irhf. tonI ny lokf dy Brm
nMU dUr kridaF dwisaf ik brYNptn ivwc bnx jf irhf hspqfl srkfrI hovygf
aqy Eihwp kfrz nfl ieQoN lokF df ielfjL hovygf. jdoN ik ivwk iZloN ny
ies gwl qy jLor idwqf ik ieh pbilk hspqfl nhIN hY. ivwk ny ieh spwsLt
kIqf ik agr ilbrl pfrtI dI srkfr bx jFdI hY qF ies hqpfl dI kMstrwksLn
rokI nhIN jfvygI.
aKIr ivwc lokF
vloN vI kuwJ suafl puwCy gey. hYrfnI vflI gwl ieh hY ik pMjfbI pRYWs
klwb vloN krvfeI geI bihs ivwc keI AumIdvfrF dy suportr btn lf ky ivroDI
AumIdvfr nMU suafl puwCx dI koisLsL kr rhy sn, pr pRYWs klwb vloN inrDfrq smyHN anusfr bihs nMU Kqm kr idwqf
igaf. aKIr ivwc zf[ blivMdr isMG DflIvfl ny AumIdvfrF aqy drsLkF df
DMnvfd kIqf.
ilbrl dI ijwq XkInI, hlikaF ivwc nqIjy
hYrfnIjnk ho skdy hn.
 |
|
arnI eIvjL |
trFto: ipCly mMglvfr nMU hoeI lIzrisLp bihs qoN bfad afey
poljL muqfbk ilbrl pfrtI, torI pfrtI qoN ikqy awgy hY. ies qoN ieh XkInI
ho igaf hY ik ies vIrvfr nMU ilbrl pfrtI dI srkfr hI bx ky sfhmxy afeI
hY. ies qoN ielfvf ieh gwl vI shmxy af rhI hY ik hux hlky pRqI hlky
hYrfnIjnk nqIjy sfhmxy af rhy hn. ieQy ieh vrnxXog hY ik kYNpF dy lwgy
jLor qoN ieh lwgdf hY ik 905 bYlt ivwc torI df plVf ajy vI Bfrf lwgdf
hY.
pMjfbI pRYWs klwb vloN AumIdvfrF dI zIbyt
awj aqy somvfr nMU
brYNptn: brYNptn-vYst-imsIsfgf ivwc ivwk iZlo, tonI klImYNt aqy kirws
moies driamfn pMjfbI pRYWs klwb vloN krvfeI jf rhI zIbyt awj sLfm nMU 6
vjHy ivlyj afP pMjfb 114 kYnyzI roz qy ivwc ho rhI hY. ies qoN ielfvf
brYmlI-gor-mfltn-spirMgzyl dy hlky ivwc rimMdr igwl, zf[kulfr, sIjLr
mONtYlo aqy sMjIv goiel drimafn zIbyt ies somvfr nMU lfzI bYNkuaYt hfl
ivwc ho rhI hY. sUcnf anusfr sfry AumIdvfrF nMU swdf pwqr Byj idqy gey
hn. ies zIbyt rfhIN AumIdvfrF dI kfblIaq df aMdfjLf lgfAuxf afsfn ho
skdf hY. pMjfbI pRYWs klwb vlon pihlF aijhI zIbyt eItobIkoa nfrQ ivwc
krvfeI geI sI ijs nMU BfeIcfry vloN bVf srfihaf igaf sI.
sqMbr 27
AuntfrIE ilbrl afgU mgYntI mIzIey df
tfrigt bixaf
trFto: ipCly mMglvfr lIzrisLp zIbyt qoN bfad ijQy AuntfrIE ivwc ilbrl dI
srkfr bvnx dI ikafsrfeIaF lwgxIaF sLurU ho geIaF hn AuQy smuwcI pRYWs
aqy bfkI mIzIey df insLfnf vI hux ilblr afgU zfltn mgYntI hI hY. ies
insLfny dI mfr hyT ilbrl afgU nMU ipCly mMglvfr qoN bfad keI vfr
TTMbiraF vI vyiKaf igaf hY. aYn[zI[pI[ afgU hfvrz hYNptn ny zfltn nMU
insLfnf bxfAuNidaF keI suafl kIqy hn ijMnHF df zfltn kol koeI juafb nhIN
hY. ieh gwl vI sfhmxy af cuwkI hY ik ilbrl pfrtI kol ijMny vfady kIqy hn
nMU pUry krn dI koeI qjvIjL nhIN hY. hfvrz hYNptn ny lokF nUM apIl kIqI
hY ik Auh vot pfAux qoN pihlF gMBIrqf nfl socx ik Auh iks nMU AuntfrIE
dI vFgzor PVf rhy hn.
sqMbr 26
lIzrisLp bihs ivwc arnI eIvjL kuwJ pRfpq nf kr
sikaf
hfvrz hYNptn ny dohF lIzrF nMU KrIaF KrIaF
suxfeIaF, mgYntI eIvjL dI mfr hyT nf afieaf
trfto:
(sFJ svyrf) ies mMglvfr nMU trFto ivwc AuntfrIE dIaF iqMn pRmuwK pfrtIaF
dy muwKIaF dI afhmo sfhmxy bihs hoeI ijs ivwc aYn[zI[pI[ dy muwKI hfvrz
hYNptn hfvI rhy jdoN ik ilbrl afgU zfltn mgYntI ies dOV ivwc sB qoN awgy
smiJaf jFdf hox kfrx afpxy afp nMU bcf ky rwKx ivwc ijafdf idlcspI ivKf
irhf sI aqy arnI eIvjL sLurU ivwc nYgyitv aYzF dy pRBfv df koisaf hoieaf
mgYntI Aupr BfrU hox qoN iJjk irhf sI ik ikqy iPr Aus Aupr nYgyitv hox
df dosL nf lwg jfvy.
surU ivwc arnI eIvjL nMU nYgyitv aYzF kfrx krVI bihs df sfhmxf krnf
ipaf. ieQy vrnxXog hY ik ievyN hI PYzrl coxF ivwc vI jIn kircIan Aupr
Ausdy ichry df mjLfk AuzfAux df knyzIan alfieMs nMU rfjnIqk nuksfn
AuTfAuxf ipaf sI.
zfltn mgYntI vloN smilMgI ivafh dy muwdy qy Pilwp Plfp krn df muwdf Aus
vyly BiKaf jdoN arnI eIvjL ny AusnMU iswDf suafl kr idwqf ik luwk luwk
ky Ausny pRDfn mMqrI jIn kircIan nfl kI sMDI kIqI hY. mgYntI iesdf koeI
vI ZuwkvF juafb nf dy sikaf pr ies mOky ies muwdy nMU hor pfsy iljfx
ivwc sPl jrUr ho igaf, BfvyN ik eIvjL ny keI vfr iehI suafl duhrfieaf pr
mgYntI axgOilaF krky afpxI gwl hor pfsy iljFdf irhf.
sfrs dy muwdy qy vI eIvjL ny mgYntI nMU cMgf iCwilaf pr mgYntI nMU
nOkafAUt iPr vI nf kr sikaf ikAuNik mgYntI afpxI gwl bdlx ivwc bVf mfihr
hY. Xfd rhy sfrs kfrx AuntfrIE nMU pey Gfty nMU pUrf krn leI AuntfrIE
srkfr ny PYzrl srkfr qoN mdd mMgI sI pr mgYntI ny Aus mqy dy Ault vot
pfeI sI ijsdf kfrx puwCx qy mgYntI gwl bdl igaf.
afto ieMsorYNs dy muwdy qy aYn[zI[pI[ afgU hfvrz hYNptn ny mgYntI aqy
eIvjL dohF nMU lMmy hwQIN ilaf. hYNptn afto ieMsorYNs nMU pbilk dy hwQF
ivwc dyxf cfhuMdf hY jdoN ik dUsrI dovyN pfrtIaF ies nfl sihmq nhIN hn.
ieQy vrnxXog hY ik bI[sI[ ivwc ieMsorYNs srkfr dy hwQF ivwc hY aqy
mhInfvfrI pRImIam AuntfrIE nfloN keI kysF ivwc awDf hY. ies sfrI bihs
dOrfn hI mgYntI, eIvjL dy gyV ivwc nhIN afieaf. bihs dy aMq ivwc iqMnF
muwKIaF coN do Bfv mgYntI aqy eIvjL ny afpo afpxy AumIdvfrF leI votF
mMgIaF pr hfvrz hYNptn ny votrF nMU iswDI apIl kridaf ikhf ik asIN vrkrF
leI 8 zflr pRqI GMtf, vDIaf pVfeI, hfeIzro, hYlQ kyar aqy afto ieMsorYNs
srkfr dy hwQF ivwc dy ky pRImIam GtfAux leI vwcnvwD hF, agr qusIN ieh sB
cfhuMdy ho qF sfnMU vot idE.
dOV ajy Kqm nhIN hoeI[[[mgYntI
trFto:
(sFJ svyrf) mMglvfr rfq dI bihs qoN bfad afpxy afp nMU bihs df jyqU krfr
dyx vfly ilbrl afgU zfltn mgYntI ny izksLn roz siQq ieMtrnYsLnl plfjLy
ivwc dOrf kIqf. inwky ijhy kmry ivwc Kcf Kc Bry ilbrl smrQkF nMU sMboDn
kridaF zfltn mgYNtI ny ikhf ik dOV ajy Kqm nhIN hoeI. AunHF ilbrl vrkrF
nMU icqfvnI idwqI ik Auh poljL vwl iDafn nf dyx, sgoN drvfjLy KVkfAuxy
aqy sfeIn lfAuxy hor qyjL kr dyx. iksy iPlm stfrF vfgUM hfl ivwc pRvysL
kIqy ilbrl afgU ny ikhf ik AuntfrIE dy bhuq lok ajy ieh puwC rhy ik
“tYrI mgYntI kOx gfeI” hY. Xfd rhy tYrI mgYntI zfltn dI Drm pqnI df nfm
hY jo Ausdy nfl ies rYlI ivwc sLfiml sI. bVy rIlYks lwg rhy mgYntI ny
ikhf ik ies sUby nMU Auh pRImIar cfhIdf hY jo ies sUby dIaF musklF nMU
smJdf hovy jdoN ik torI afgU arnI eIvjL isrP amIr lokF dIaF musLklF nMU
hI smJdf hY. AunHF ikhf ik vwzy pRIvfr ivwc plidaF mYN iewk gwl iswKI hY
ik agr iekwTy ho ky cwloNgy qF sPlqf kdm cuMmdI hY. afAux vfly 8 idn
iesdI jrUrq hY.
mYN pMjfbI pRYs nMU axgOilaF nhIN kIqf, mYN afpxI kimAUnIkysLn Prm dy
khy anusfr cwldf hF[[zf[ kulfr
trFto:
(sFJ svyrf) ies buwDvfr nMU ilbrl rYlI ‘qy brYmlI-gor-mfltn-spirMgzyl dy
AumIdvfr zf[ kuldIp kulfr nfl iewk ivsLysL ieMtrivAU krn df mOkf imilaf.
zf[ kulfr ny ijQy sFJ svyrf nMU ieh mOkf pRdfn kIqf hY AuQy zf[ kulfr
nfl AunHF dIaF “rfjnIqkIaF” bfry jfnx df sfzf ieh plyTf mOkf sI ikAuNik
nfmInysLn qoN lY ky afm coxF dI kYmpyn qwk zf[ kulfr anusfr AunHF ny
iewk vI pRYWs kfnPrMs jF pRYWs imlxI nhIN kIqI ijs ivwc AunHF nfl suafl
juafb ho skdy. ies qoN ielfvf ajy qwk AunHF vloN pMjfbI pRYWs klwb df
zIbyt df swdf vI pRvfn nhIN kIqf igaf. ies bfry puwCx qy zf[ kulfr ny
ikhf ik mYN kimAUnIkysLn Prm hfier kIqI hoeI hY qy AuhI PYslf krdI hY ik
mYN iks nMU kdoN imlxf hY. mYN AunHF qoN bfhr nhIN jf skdf.
iewk suafl ik quhfzy Aupr pRoPYsLnl imskMzwkt df dosL lwigaf sI bfry
AunHF ikhf ik ieh gwl 1993 ivwc iewk mrIjL nMU “tfeInl 3” dyx sdkf vfprI
sI. ieh puwCy jfx qy ik, kI ilbrl pfrtI ny AunHF dy nfmInysLn Pfrm Aupr
sfeIn krn qoN ienkfr kr idwqf sI qF AuhnHF ny ikhf ik pfrtI ny pRoPYsLnl
imskMzwkt vfry CfxbIx jrUr kIqI sI pr ienkfr kdI nhIN sI kIqf, sgoN
girwg sorbfrf ny ikhf sI ik pfrtI nMU koeI ieqrfjL nhIN hY. ieQy vrnxXog
hY ik ies hlky qoN ipClI vfrI sR[ suKdyv isMG qUr ilbrl df AumIdvfr sI
aqy rimMdr igwl nMU 4000 vot qy hfr igaf sI. hfrn qoN bfad suKdyv qUr ny
ilbrl afgU zfltn mgYntI nfl kfPI cMgy sbMD kfiem kr ley sn aqy iewk
bfrbIikAU vI aXoijq kIqf sI. pr brYmlI-gor-mfltn-spirMgzyl dI nfmInysLn
vyly sR[ qUr ny iksy gwloN pRotYst kridaF nfmInysLn nf lVn df PYslf kr
ilaf sI. BrosyXog sUqrF anusfr pfrtI ny pihlF qUr nMU ieh XkIn duafieaf
sI ik Auh zf[ kulfr nMU ieQoN nfmInysLn lVn dI iejfjLq nhIN dyxgy aqy pr
bfad ivwc iksy dbfa hyT afAux sdkf pfrtI ny afpxI rfie bdl leI ‘qy zf[
kulfr nMU nfmInysLn dI iejfjLq iml geI. ijs sdkf sRI[ qUr ipCy hty sn.
iewk suafl, ik kimAUntI ivwc qusIN ikhVy ikhVy pRfjYkt kIqy hn qF zf[
kulfr ny 2-3 sfl pihlF pMjfb dy gurU rfmdfs hspqfl nMU ByjI iewk msLIn
df ijLkr kIqf pr brYNptn ivwc iksy iksm dI sosLl srivs dy pRfjYkt df Auh
vyrvf nf dy sky. AunHF ikhf ik Auh agr cuxy jFdy hn qF sfzy BfeIcfry dy
nOjuafnF nMU muwK Dfrf dI kimAUntI ivwc ienvflv hox leI pRyrnf dyxgy.
ivvfdgRsq smilMgI ivafh dy muwdy qy zf[ kulfr ny pfrtI afgU zfltn mgYntI
dy ivcfrF dy Ault jFidaF ikhf ik jfqI qOr qy mYN aijhy ivafh dy iKlfP
hF.
zf[ kulfr dy iewk ibafn, ik mYN cuxy jfx bfad vI zfktrI DMdf nhIN
iqafgFgf, nMU druwsq kridaF AunHF ikhf ik mYN 100 % hlky dy lokF dI
numfieMdgI krFgf pr nfl nfl mfmUlI ijhI zfktrI vI krdf rhFgf qF ik mYN
hYlQ dy muwidaF nfl sbMDq rhF. nfl hI AunHF ikhf ik mYN afpxy mrIjLF df
ieMJ hwQ nhIN Cwzzf cfhuMdf.
pMj kkfrF bfry kfnMUn bxfAux jF mYNbr pRfeIvyt ibwl pysL krn bfry puwCy
jfx qy AunHF ikhf ik mYNbr pRfeIvyt ibwl qF nhIN pr afpxI pfrtI ivwc
pUry jLor nfl ies gwl dI vkflq krFgf. ies qoN ielfvf zf[ kulfr ny dwisaf
ik AusdI kYNpyn bhuq vDIaf qrIky nfl cwl rhI hY. AusnMU pUrf XkIn hY ik
ijwq AusdI hI hovygI.
mMglvfr rfq nMU hoeI lIzrisLp zIbyt bfry AunHF ikhf ik mYN qF drvfjLy
KVkfAux ivwc ruwiJaf hoieaf sI ies krky mYnMU zIbyt ijwqx jF hfrn bfry
kuwJ nhIN pqf ikAuNik mYN qF zIbyt vyKI hI nhIN.
vrnxXog ieh vI gwl hY ik ies hlky coN sfzy BfeIcfry nfl sbMDq 2
AumIdvfrF ‘coN koeI iewk ijwqygf, Bfv BfeIcfry dI ies ivwc ijwq hI ijwq
hY. KdsLf ies gwl df hY ik qMg socxI sdkf ikqy suportrF ‘c sflF bwDI nf
imwtx vflIaF qryVF nf pY jfx.
sqMbr 25, 2003
votF sbMDI cyqMnqf dI
vI loV
lokF ‘c votF df
BMblBUsf
brYNptn: sLmsLyr ZuwzIky ny pMjfb stfr
ivwc ieh crcf kIqI sI ik BfvyN AuntfrIE sUby dIaF coxF df pRcfr ies vkq
isLKr qy hY pr bhuqfq ivwc AuntfrIE dy lokF ivwc coxF bfry ajy iehI
BMblBUsf hY ik coxF ikhVIaF ho rhiaF hn.
ijs qrHF awgy ipwCy votF df aYlfn
hoieaf hY bhuqy lokF ivwc iesdf BMblBUsf ipaf hoieaf hY ik ikhVIaF votF
kdoN pY rhIaF hn. krIb awT mhIny pihlF imAUNspl (sLihrI) coxF df aYlfn
hoieaf jo 10 nvMbr nUM sfry AuntfrIE ivwc pY rhIaF hn. iehnF coxF df
aYlfn huMdy sfr hI AumIdvfrF ny afpxy-afpxy kfgjL dfKl krny sLurU kr
idwqy jdoN ik ieh kfgjL dfKl krn dI afKrI imqI 26 sqMbr hY. pr qkrIbn
sfry AumIdvfr afpxI kMpyn sLurU kr cuwky hn qy PMz ryijLMg vI kr ley hn.
AusqoN bfad ilbrl dI kyNdrI lIzrisLwp
dIaF coxF df aYlfn ho igaf. iehnF coxF dI qrIk 19 nvMbr rwK idwqI.
lIzrisLwp dI cox qoN pihlF 19 sqMbr nUM PYzrl ilbrl pfrtI dy zYlIgyt
cuxy jfxy hn ijMnF nUM isrP ilbrl pfrtI dy mYNbr hI vot pfAuxgy. iehnF
coxF df rol-GcolLf hfly sfP nhIN sI hoieaf ik AuntfrIE sUby dIaF coxF
lyt huMdIaF-huMdIaF 2 akqUbr nUM isr qy afx KVH geIaF. iehnF awgy ipwCy
aYlfn hoeIaF coxF df BMblBUsf afm lokF nUM qF hY hI, coxF ivwc KVHy
AumIdvfrF nUM keI qrHF dIaF musLiklF df sfhmxf krnf pY irhf hY. AuhnF
nUM lokF nUM iehnF coxF bfry smJfAux ivwc kfPI idwkq af rhI hY.
ijhVy qF mfVf-motf aKLbfrF qy ingHf
mfr lYNdy hn AuhnF nUM qF pqf hY pr ijhVy ivcfry kMmF vflLy lokF kolL
aKLbfr pVHn df smF nhIN, jo aKLbfr nhIN pVH skdy jF jo aKbfr pVn nMU vkq
brbfd krnf smJdy hn, AuhnF nUM iehnF coxF df bhuqf BMblBUsf ipaf hoieaf
hY.
brYNptn dy PlYcr krIk sportplYks ivwc iewk bjLurg ny
bVy hYrfn ho ky mYnMU puwiCaf beI kfkf afh ivwk ‘qy tonI muMzy dy Pwty
qF bVy lwgy af pr bIbI aOjlf ny aYqkIN lwgdf Pwty bxvfey nIN ijhVy Auhdy
Pwty lwgy hI nhIN dINhdy !!!
cfr sflF ivwc tonI klymYNt mMqrI huMdy
hoey 21750 GrF ivwc lokF dy msly jfnx puwjy
brYNptn(sLmsLyr ZuwzIky) "brYNptn ivwc
nvyN bx rhy AuntfrIE dy sB qoN vwzy kimAUntI hspqfl dI mMg ipCly 40 sflF
qoN ltkdI af rhI sI. ipClIaF srkfrF ny ies vwl koeI iDafn nhIN idwqf pr
mYN bVI sKLq imhnq krky ies nUM brYNptn ivwc ilaFdf hY." ieh sLbd
AuntfrIE dy ishq mMqrI tonI klymYNt ny afpxy kMpyn afiPs ivwc pMjfbI
pRYWs klwb dy kuJ aKLbfrF nflL gwlbfq kridaF khy. tonI klymYNt ny afpxI
ieMzIaf PyrI nUM Xfd kridaF dwisaf ik myrI ieh PyrI nF BuwlxXog hY. ies
PyrI dOrfn brYNptn aqy imsIsfgf dy bhuq sfry lok mYnUM EQy imly ijMnHF
nUM kYnyzf qoN bfhr iml ky bVf cMgf lwigaf. afpxI ies PyrI dOrfn Auh
ieMzIaf dy keI sLihrF ivwc gey ijMnF ivwc idwlI, cMzIgVH, aimRqsr aqy
jlMDr sLfiml hn. tonI klymYNt brYNptn-vYst-imsIsfgf jo ik kYnyzf dI sB
qoN vwD abfdI vflLI rfeIizMg hY qoN qIsrI vfr pI[sI pfrtI dI itkt qy cox
lV rhy hn. ipClIaF coxF ivwc tonI klymYNt ilbrl dy ivwk iZwloN nUM 8000
qoN vwD votF nflL hrf ky ijwqy sn. ies bfr tonI df mukfblf iPr ilbrl dy
ivwk iZwloN nflL hI hY.
tonI ny pwqrkfrF nflL gwl kridaF
dwisaf ik ijwqx qoN bfad Auh hmysLF lokF dy GrF ivwc jf ky AuhnF dIaF
duwK qklIPF suxdy hn. AUhnF dwisaf ik 1999 qoN lY ky 2003 qwk AuhnF ny
21750 GrF dy bUhy KVkfey aqy AuhnF dIaF smwisafvF dI jfxkfrI leI. tonI
df kihxf hY ik Auh afpxI ies rfeIizMg dI syvf krky mfx mihsUs krdy hn.
iehnF coxF ivwc pI[sI dy cox vfaidaF bfry gwl kridaF tonI ny dwisaf ik
aiDafpkF dI hVqfl nUM gLYrknUMnI bxfAuxf, sInIarjL nUM aYjUkysLn tYks
krYizt dyxf, mfrgyj dy ivafj nUM tYks ivwc klym kr skxf, afpxy bwicaF
nUM pRfeIvyt skUlF ivwc pVHfAux vflLy mfipaF nUM tYks rfhq dyxf afid cox
vfaidaF nUM lokF vwloN bhuq vDIaf huMgfrf iml irhf hY. ipCly sflF dIaF
pRfpqIaF bfry gwl kridaF tonI ny ikhf ik asIN hux qwk 10 lwK nvIaF
nOkrIaF pYdf kIqIaF hn. brYNptn ivwc 608 ibwzF vflf nvF hspqfl lY ky
aFdf hY jo 2 sflF ivwc bx ky iqafr ho jfvygf. krYizt vYlI hspqfl ivwc
iewk nvF kYNsr sYNtr bxfieaf jf irhf hY ijsdI pIl aqy afs-pfs d rihx
vfly lokF nUM bhuq jLrUrq sI. lokF nUM kYNsr dy ielfj leI hux qwk trFto
jF himltn jfxf pYNdf sI. hor keI hspqflF nUM vwzf kIqf jf irhf hY.
tYks kwt krn dy muwdy qy gwl kridaF
tonI ny dwisaf ik sfzI srkfr df ieh mMnxf hY ik jy asIN tYks kwt krFgy
qF vwD nOkrIaF bhfl hoxgIaF aqy vwD nOkrIaF bhfl hox dy nflL vwD tYks
afvygf. zfktrF dI Gft bfry gwl kridaF tonI ny dwisaf ik agly 5 sflF ivwc
650 zfktr bfhrly mulkF ivwcoN ilaFdy jfxgy jo 6 mhIinaF dy Gwt smyN ivwc
tryn ho ky pRYkits krn dy lfiek ho skxgy. ies nflL pRIvfrF nUM PYmlI
zfktr lwBx ivwc afsfnI ho jfvygI. aMq ivwc tonI ny afpxI rfeIizMg dy Kfs
krky sfAUQ eysLIan lokF ijMnHF dy pRogrfmF ivwc Auh gfhy-vgfhy sLfiml
huMdy rihMdy hn df DMnvfd kIqf qy afs pRgtfeI ik Auh myrIaF syvFvF nUM
muwK rWKidaF ies vfr iPr AusnUM vot dy ky ijqfAuxgy.
torI pfrtI dIaF nIqIaF nUM
brYmlI-gor-mfltn-spirMgzyl dy lokF vwloN BrvF huMgfrf iml irhf hY-igwl
pMjfb stfr(sLmsLyr
ZuwzIky)brYmlI-gor-mfltn-spirMgzyl dy lok pI[sI pfrtI dIaF nIqIaF nUM
BrvF huMgfrf dy rhy hn. ieh ivcfr pMjfbI aYWm[pI[pI rimMdr igwl ny pMjfb
stfr dI tIm nflL Aus vkq sFJy kIqy jdoN rimMdr igwl afpxI pqnI zf: pYm
igwl nflL spirMgzyl dy ielfky ivwc lokF dy Gr-Gr jf ky votF dI apIl kr
rhy sn. rimMdr igwl ny dwisaf ik mfrgyj dy ivafj qy tYks krYizt,
aiDafpkF dI hVqfl nUM gLYrknUMnI krfr dyxf, sInIarjL nUM aYjUkysLn tYks
krYizt dyxf afid cox vfaidaF nUM lok bhuq hI srfh rhy hn.
sfAUQ eysLIanjL dI BfrI vsoN vflLI ies
rfeIizMg ivwc muwK mukfblf do pMjfbI AumIdvfrF ivwc hY. mOjUdf
aYWm[pI[pI rimMdr igwl pI[sI pfrtI dI itkt qoN cox lV rhy hn ijMnHF ny
ipClIaF coxF ivwc ilbrl dy dyv qUr nUM koeI 4000 votF dy PLrk nflL hrf
ky ieh sIt ijwqI sI. ies bfr ieh mukfblf ilbrl vwloN pihlI vfr cox lV
rhy aqy ipCly lMmy smyN qoN PLYmlI zfktr dI pRYkits kr rhy zf: kuldIp
kulfr nflL hY. pMjfbI BfeIcfry leI ieh mukfblf kfPI rOick hY ikAuN ik
koeI vI AumIdvfr ijwqy Auh hovygf pMjfbI hI.
lMGy sLnIvfr hlky dy dOry dOrfn rimMdr
igwl ny dwisaf ik awj koeI 52 dy krIb AuhnF dy spotr Gr-Gr jf ky lokF
nUM AuhnF dy hwk ivwc vot pfAux leI apIlF kr rhy hn. iehnF spotrF ivwc
bhuq sfry XUnIvristI dy ividafrQI vI hn jo bVI imhnq nflL afpxy hmsfQIaF
nUM AuhnF dy hwk ivwc hvf bxfAux df Xqn kr rhy hn.
torI pfrtI dIaF nIqIaF lok pwKI
hn[[[[[bljIq gosl
trFto:
(pMjfbI pRYWs/sFJ svyrf) eItobIko nOrQ qoN pI[sI pfrtI dI itkt qoN cox
lV rhy bljIq gosl ny dwisaf ik AuhnF dI ies rfeIizMg ivwc vD irhf jurm
lokF dI icMqf df kfrn hY. iesdy jvfb ivwc AuhnF dwisaf ik pI[sI pfrtI dI
srkfr pihlF hI ieh PYslf kr cuwkI hY ik Auh AUntfrIE ivwc 1000 nvyN
puils aPLsr inXukq krn jf rhI hY qF ik AuntfrIE ivwc vD rhy jurm nUM
roikaf jf sky.
ies mMglvfr nMU vuwzbfeIn bYNkuaYt hfl ivwc gosl vloN kIqy gey iewk
pRBfvsLflI PMzryijLMg ivwc bolidaF AunHF ikhf ik torI pfrtI lok pwKI
nIqI dI DfrnI hY jdoN ik ilbrl dIaF tYks nf kwtx vrgIaF nIqIaF lok pwKI
nhIN ho skdIaF. gosl ny ikhf ik mYN lMmy smyHN qoN torI pfrtI nfl juiVaf
hoieaf hF aqy ies hlky nMU torI dI pwkI sIt bxfAuxI cfhuMdf hF. ies
PMzryijMg qy afey klcr minstr siqkfrXog zyivwz qubUcI ny ikhf ik mYN ies
krky awj bljIq gosl dI mdd krn afieaf hF ikAuNik bljIq gosl XfrF df Xfr
hY. ies ny myrI nfmInysLn aqy afm cox vyly bVI mdd kIqI hY qy awj mYN
iesdf krjL lfhux afieaf hF. zyivwz qbUcI ny ikhf ik awj mYN ies hfl ivwc
kYnyzf df aslI ichrf vyK irhf hF. ieQy bjLurg lok vI mOjUd hn ijMnHF dI
susfietI nMU bVI dyx huMdI hY. AunHF afpxy bfibaF df ijLkr kridaF ikhf
ik Auh inwkIaF inwkIaF nOkrIaF kiraf krdy sn pr AunHF ny ies smfj nMU
pVy ilKy bwcy idwqy hn. AunHF ikhf ik ijvyN mYnMU afpxy bjLurgF Aupr mfx
hY qusIN vI ienHF bjLurgF qy mfx kiraf kro.
ies qoN ielfvf ies hlky dy kONslr bfb Porz ny bVy pRBfvsLflI ZMg nfl
ikhf ik rfjnIqI ivwc ho rhI luwt Gsuwt qoN qMg ho ky hI mYN rfjnIqI ivwc
afAux df PYslf kIqf sI. AunHF rfjnIqI ivwc sPl hox dI ivDI dwsidaF ikhf
ik lokF nfl iswDf sMprk hI aKIr poilMg vfly idn kMm afAuNdf hY.
bljIq gosl dI cox muihMm nMU BuipMdr isMG KrOV aqy jspfl isMG ghUnIaf
vloN bVI bfKUbI nfl clfieaf jf irhf hY.
lokF dy huMgfry bfry dwsidaF gosl ny dwisaf ik lok AuhnF nUM AuhnF dy
hwk ivwc vot pfAux df vfadf kr rhy hn. iesdy kfrn bfry spwsLt kridaF
gosl ny dwisaf ik lokF nUM torI pfrtI dy cox vfady aqy bIqy sflF dIaF
pRfpqIaF psMd hn qy lok ies pfrtI dI kfrgujLfrI qoN squMsLt hn. inwjI
pRfpqIaF bfry gwl kridaF gosl ny dwisaf ik Auh 5 sfl qoN sOkr dy koc rhy
hn, izksI gurUduafrf ivKy AuhnF ny pihlI vfr KUndfn kLlIink clfeI sI jo
hux qwk sPlqfpUrvk cwl rhI hY. Auh ipCly 10 sflF qoN iensLoirMs dy
kfrobfr nflL juVy hoey hn. Auh pIl puils srivsjL dy kimsLnr hox dy
nflL-nflL AuntfrIE aYsosIeysLn afP puils borz dy zfierYktr vI hn.
AuhnF dy ijwqx dy afsfr bfry puwCx qy AuhnF ny dwisaf ik AuhnF nUM pUrI
AumId hY ik Auh ieh sIt pI[sI pfrtI dI JolI ivwc hI pfAuxgy. ilbrl pfrtI
bfry gwl kridaF bljIq ny dwisaf ik ilbrl dy keI sQfnk lIzr vI ies pfrtI
qoN aOKy hn ikAuN ik pfrtI dI itkt qy cox lVn leI keI AumIdvfr mYdfn
ivwc sn jo keI sflF qoN iqafrI kr rhy sn pr aYn mOky qy af ky pfrtI ny
zf: sLPIk kfdrI nUM ieh sIt ibnF nOmInysLn qoN dy idwqI ijsdf AuhnF nUM
kfPI Pfiedf hox dI afs hY. sRI: gosl anusfr ies rfeIizMg ivwc koeI 16%
votr sfAUQ eysLIan BfeIcfry nflL sMbMDq hY.
sfzI pfrtI aOKy PYsly
lYx dI kfblIaq rwKdI hY
aprfDIaF nMU Cwz ky bfkIaF nMU jnrl aYmnYstI imlxI cfhIdI hY [[[rimMdr
igwl
torI pfrtI dI iemIgRysLn sbMDI “myz-Pfr-AuntfrIE” nIqI !
brYNptn:
pMjfbI pRYs klwb nfl hoeI iewk imlxI ivwc brYmlI gor mfltn spirMgzyl dy
torI AumIdvfr aqy ies hlky qoN rih cuwky aYm[pI[pI[ sRI rimMdr igwl ny
bVIaF KuwLl ky ivcfrF kIqIaF aqy pRYWs dy suaflF dy juafb idwqy.
ieMmIgrysLn sbMDI rimMdr igwl ny Kfs idlcspI lYNidaF torI pfrtI dI nIqI
df ibafn kIqf. torI pfrtI vloN kYnyzf dI PYzrl srkfr nfl ikAuibwk vFg
ieMmIgRysLn sbMDI iewk smJOqf krn dI nIqI GVI geI hY ijs df nf hY
“myz-Pfr-AuntfrIE”. ies smJOqy aDIn iksy vI ivakqI dI kYnyzf afAux qoN
pihlF bkfiedf CfxbIx kIqI jfvygI aqy agr Ausdf ilMk iksy awqvfdI sMsQf
nfl hovy qF AusnMU kYnyzf afUAx dI iejfjLq nhIN hovygI. ies sbMDI puwCy
suafl ik kI sMsQf awqvfdI hY jF nhIN df PYslf krn leI ikhVf sors vriqaf
jfvygf, agr sI[aYn[aYn[ vyK ky iksy nMU awqvfdI grdfnxf hY jF kYnyzf
dIaF KuPIaF eyjMsIaF ijMnHF Aupr eyar ieMzIaf kys df kvrawp krn df dosL
lwgdf hY, qF kI ieh nIqI drusq nhIN hovygI ? juafb ivwc sRI rimMdr igwl
ny dwisaf ik ieh PYslf PYzrl srkfr aqy kYnyzf dIaF srkfrI eyjMsIaF hI kr
skxgIaF. AunHF ikhf ik ijMny vI nvyN ieMmIgrFt kYnyzf afAuNdy hn AunHF
coN 60% AuntfrIE ivwc sYtl huMdy hn pr PYzrl srkfr vloN AunHF dI mdd
vfsqy AuntfrIE nMU koeI Bwqf nhIN imldf jdoN ik iewk smJOqy aDIn ikAUbik
sUby nMU, ijQy nvyN ieMmIgrFts ivcoN isrP 18% lok hI jf ky sYtl huMdy hn
102 imlIan zflr Bwqy df imldf hY.
ieMmIgRysLn dy muwdy bfry gwl kridaF pfrtI plytPfrm qoN hwt ky afpxI soc
df pRgtfvf kridaF rimMdr igwl ny kYnyzf ivwc gYr kfnMUnI qrIky nfl luwk
iCwp ky rih rhy lokF nMU CfxbIx krky afm muafPI dy dyx dI mMg kIqI, pr
aprfDIaF nMU lwB ky jldI mulk coN bfhr kwZxf cfhIdf hY.
AunHF ikhf ik torI pfrtI aOKy PYsly lYx dI kfblIaq rwKdI hY ijvyN ik
gryz 13 nMU Kqm krn dI jLuarq krnI afid. AunHF ikhf ik jdoN gryz 13 Kqm
kIqf igaf sI qF “zbl kohfrt” dI hfl duhfeI mcfeI geI sI pr ies sfl hfeI
skUl coN grYjUeyt hoey bwicaF nMU dfKly jF rhfiesL dI koeI aOiKafeI df
sfhmxf nhIN krnf ipaf. trFto XunIvristI vloN iewk hotl KrIdx dI afeI
nObq df juafb idMidaF AunHF ikhf ik ieh qF hor vI vDIaf hoieaf ik
XUnIvristI zorm dI bjfey hux bwicaF nMU hotl dy kmiraF ivwc rihx df mOkf
iml irhf hY. AunHF ikhf ik spirMgzyl ivwc kYnyzf df sB qoN vwzf hspqfl,
ijs ivwc 608 bYz hoxgy bx irhf hY. ies styt afP-afrt-hspqfl sdkf ies
ielfky ivwc hjLfrF nvINaF nOkrIaF, nvyN zfktr, nrsF dI loV pvygI. zfktrF
dI Gft sbMDI puwCy suafl dy juafb ivwc AunHF ikhf ik sfzI pfrtI ny 13
qoN vDf ky 130 zfktr hr sfl dUsry mulkF coN pV ky afey lYxy sLurU kr
idwqy hn aqy nfl hI AuntfrIE ivwc iewk mYzIkl kflj vI Koilaf jf irhf hY.
imnImm vyjL: ies pwqrkfr vloN vrkr vrg sbMDI iqMn suafl kIqy gey ijMnHF
ivwc imnImm vyjL, lybr lfa aqy iempolfeImYNt eyjMsIaF dy muwdy sLfml sn.
imnImm vyjL qy rimMdr koeI ZuwkvF juafb nf dy sky, pr AunHF ikhf ik
imnImm vyjL nMU vDfAux nfl arQcfry Aupr mfVf asr pY skdf hY. asIN
AuntfrIE dy arQcfry bfry icMquq hF ijs sdkf imnImm vyjL apxy afp hI vwD
jfvygI. ieQy vrnxXog hY ik ilbrl aqy aYn[zI[pI[ pfrtIaF vloN imnImm vyjL
afAuNdy 4 sflF dOrfn 8 zflr pRqI GMtf krn df vfadf kIqf igaf hY.
lybr lfa: torI pfrtI vloN ilaFdf
lybr lfa ijs aDIn iksy vI vrkr nMU 60 GMty hPqy df kMm krn leI mjbUr
kIqf jf skdf hY. ies kfnMUn nMU rwd krn leI ilbrl aqy aYnzI[pI[ ny vfadf
kIqf hoieaf hY pr rimMdr igwl ny dwisaf ik ieh kfnMUn isrP AunHF kMpnIaF
df pypr vrk GtfAux leI GiVaf igaf sI ijhVIaF kMpnI sdf nhIN pr kdy kdy
Evr tfeIm luafAuNdIaF hn. hr kMpnI nMU agr Evr tfeIm luafAuxf hovy qF
srkfr qoN ilKqI aprUvl lYxI pYNdI sI jo ies kfnMUn aDIn lYx dI jrUrq
nhIN hY pr vrkr ajy vI 40 GMty qoN bfad kMm krn qoN ienkfr kr skdf hY.
koeI vI mflk vrkr nMU 40 GMty qoN vwD kMm krn leI mjbUr nhIN kr skdf.
ieMpolfeImYNt eyjMsIaF:
ieMmpolfeImYNt eyjMsIaF bfry sRI rimMdr igwl ny dwisaf ik ieh smwisaf
myry hlky dy lokF leI bVI aihm hY. ies bfry myry vloN ieh vfadf irhf ik
agr mYN cox ijwqdf hF qF pfrlImYNt Kuwlx mOky myry vloN pRfeIvyt ibwl
hfjLr kIqf jfvygf ijs ivwc ienHF eyjMsIaF nMU rYgUlyt kIqf jfvygf. ies
sbMDI mYN lybr mMqrfly nfl pihlF hI ivcfrF kr cuwkf hF.
afto ieMnsorYNs: sRI rimMdr igwl
ny pfrtI pRogRfm bfry dwsidaF ikhf ik afto ieMsorYNsL nMU pbilk krn dI
koeI quwk nhIN bxdI. AunHF ikhf ik AuntfrIE srkfr ny bImf kMpnIaF nMU
1[3 iblIan zflr rIlIP idwqI hY ijs sdkf ieMnsorYNs kMpnIaF nMU sqMbr dy
aKIr qwk ieMnsorYNsL rytF ivwc 15-20% ktOqI krnI pvygI. ies qoN ielfvf
kMpnIaF vfly nfn pymYNt kfrx ieMnsorYNs kYNsl nhIN kr skxgy.
skUprjL ibwl:
eyarport qoN svfrIaF corI krn dy muwdy sbMDI rimMdr igwl ny ipCly
sfl pRfeIvyt skUprjL ibwl pysL kIqf sI ijhVf ilbrl pfrtI vloN sUby df
bjt pfrlImYNt qoN bfhr pysL krn dy muwdy nMU lY ky pYdf kIqy vfvyly sdkf
qIsrI rIizMg qy ivwcy hI rih igaf. rimMdr igwl ny ikhf ik coxF ijwq ky
sB qoN pihlF Auh iehI ibwl dubfrf pysL krngy.
pMjfbI bolI: ies muwdy sbMDI suafl df juafb idMidaF rimMdr igwl ny ikhf
ik torI srkfr ny pihlF hI Dfrimk skUlF ivwc pVfeI leI bwcy Byjx vfilaF
nMU 3500 zflr qwk awDI PIs vfips krn df kfnMUn pfs kIqf hoieaf hY .
AunHF ikhf ik ieh AunHF dI vI qmMnf hY ik vwD pMjfbI vflI vsoN vflIaF
QfvF qy pMjfbI ivwc sfeIn lwgx pr ieh imAUNspl muwdf hY qy mYN pUrI
koisLsL vI krFgf.
afpxy ivroDI AumIdvfr zf[ kulfr vloN clfeI jf rhI kYNpyn aqy AusdI
sKsLIaq bfry rimMdr igwl ny ikhf ik kYNpyn vDIaf cwl rhI hY aqy mYN zf[
kulfr nMU ies cox ivwc sLuB kfmnfvF Byjdf hF. pr Aus ny bVy qswlI nfl
ikhf ik ipCly iewk hPqy dy cox pRcfr sdkf sfzI pfrtI ikMnIaF pulFGF puwt
afeI hY inrsMdyh ipClI trm nfloN aYqkIN vDIaf nqIjy inklxgy.
torI aqy ilbrl dI kFty dI twkr
ilbrl df plVf hlkf
aqy torI pfrtI muwidaF dy afDfr qy votrF nMU hiQafAux ivwc sPl hox lwgI

brYNptn: (sFJ svyrf-sqMbr 06, 2003) cox pRcfr dy pMjvyN
idn ilbrl pfrtI dy srvya ivwc cmk rhy sUrj dI cmk mwTI pYxI sLurU ho geI
hY aqy torI pfrtI ijhVI ik ilbrl qoN kfPI ipCy smJI jFdI sI iqMn idnF
ivwc hI ilbrl dy brfbr af KVI hY. nvyN pol ieh dwsdy hn ik torI aqy
ilbrl hux bro-brfbr ho geIaF hn. ies nvyN srvyKxF dI irport nfl inrsMdyh
ilbrl dy AumIdvfrF df mnobl izwgygf ijs nfl BfvyN ieh kihxf qF ajy bhuq
agyqf hovygf ik torI dI ijwq XkInI hY pr srvyKxF dy afDfr qy ieh kihxf
vfijb hY ik torI dI mkbUlIaq vwDdI aqy ilbrl dI mkbUlIaq GwtdI jf rhI
hY.
sfzy BfeIcfry nfl sbMDq iqMnF
pfrtIaF coN hI AumIdvfr mYdfn ivwc Auqry hoey hn ijMnF coN eItobIkoa
nOrQ aqy mfltn-brYmlI-gor spirMgzyl dy hlikaF ivwc twkr bVI jbrdsq hY.
mfltn-brYmlI-gor-spirMgzyl
dunIaF Br dIaF njLrf mfltn dy hlky Aupr
itwkIaF hoeIaF hn ijQy sfzy BfeIcfry nfl sbMDq do pVy ilKy AumIdvfr
mYdfn ivwc hn ijMnF coN iewk hMiZaf rfjnIqk aqy dUsrf rfjnIqI dy Kyqr
ivwc ajy rMgrUt hI smiJaf jFdf hY. vyKx ivwc afieaf hY ik ies hlky ivwc
nfmInysLn vyly siQqI hor qy hux coxF vyly siQqI hor hY. mfltn dy kuwJ
DVwlydfr afgU nfmInysLn vyly zf[ kuldIp kulfr dy smrQk sn pr ies vyly
Auh zf[ kulfr dy ivruwD sR[ rimMdr isMG igwl df sihXog dy rhy hn. dohF
guwtF vloN sfeIn DVf DV lfey jf rhy hn qy sfzy BfeIcfry vloN vI iksy nMU
nFh nhIn kihxf vflf rveIaf aKiqafr kIqf hoieaf hY. keI GrF ivwc dohF
AumIdvfrF dy sfeIn lwgy vyKx nMU imldy hn.
eItobIkoa nfrQ
ies hlky ‘c mslf bVf pycIdfr
bixaf hoieaf hY. ilbrl vloN ieQy qfnfsLfhI vqIrf apxfAuNidaF sfzy
BfeIcfry nfl sbMDq iqMn AumIdvfrF nMU njLraMdfjL krky ieQoN gYr iswK zf[
kfdrI nfmI nOjuafn AumIdvfr nMU nfmjd kr idwqf hY. dUsry pfsy torI pfrtI
vloN bljIq isMG gosl mYdfn ivwc hY ijs df AuntfrIE Kflsf sports klwb df
lMmy smyN qoN sbMD irhf hY. aYn[zI[pI[ vloN sR[ kuldIp isMG mYdfn ivwc
hn. BrosyXog sUqrF qoN ieh vI pqf lwgf hY ik sfzy BfeIcfry nfl sbMDq
kuwJ nfmvr afgU ilbrl pfrtI Aupr nfmjdgI leI dbfa pfAuNdy rhy pr ilbrl
pfrtI ies hlky coN ijQy coKI iswKF dI afbfdI hox dy bfvjUd iksy iswK nMU
nfmjd krn leI rfjLI nhIN hoeI aqy nf hI ieQoN nfmInysLn krvfAux leI
rfjLI hoeI, ijs sdkf ilbrl pfrtI sbMDI lokF dy mnF ivwc kfPI roh hY
ijsdf asr 2 akqUbr nMU pY skdf hY.
brYNptn vYst imsIsfgf
ies hlky coN
nOjuafn
ilbrl AumIdvfr ivwk iZloN sfzI kimAUntI
nfl sbMDq hY pr dusry pfsy torI pfrtI df isqfrf AumIdvfr, AuntfrIE df
ishq mMqrI tonI klImYNt hY ijs nfl iksy Xuvk AumIdvfr vloN twkr lYxI
musLkl Kyz hY pr rfjnIqI ivwc iks AumIdvfr dI iksmq df isqfrf cmk jfxf
hY kihxf musLkl huMdf hY. BfvyN sfzI kimAUntI df vwzf ihwsf ivwk iZloN
dI mdd kr irhf hY pr iPr vI kfPI lok tonI dI mdd vI kr rhy hn ikAuNik
tonI sfzy BfeIcfry dy kfPI njLdIk irhf hY.
kul imlf ky ienHF coxF ivwc sfzy BfeIcfry
nfl sbMDq Gwto Gwt 2 AumIdvfr df jrUr cuxy jfxf XkInI hY, ies qoN vwD
iml jfxy koeI ikRsLmf hI smiJaf jf skdf hY, jo vI sMBv hY.
AuntfrIE dIaF coxF 2 akqUbr nMU hoxgIaF
blYk afAUt smfpq ho geI pr ilbrl afgU ajy
vI hnyry ivwc GuMm irhf hY[[[eIvjL
torI srkfr lokF dIaF ijLMdgIaF nfl Kyl rhI
hY[[[hYNptn
AuntfrIE dy lok 8 sfl dy torI rfj qoN qMg
af gey hn[[[[[[mgYntI
b
rYNptn:
ies mMglvfr dupihr 1 vjy AuntfrIE dy pRImIar arnI eIvjL ny AuntfrIE ivwc
afm coxF df ibgl vjf idwqf hY. AuntfrIE ivwc 2 akqUbr idn vIrvfr nMU coxF
hoxgIaF ijQy qIsrI vfr torI srkfr bxfAux vfsqy arnI eIvjL dI pfrtI ny
kmrksy ks ley hn. afpxI cox muihMm nMU mukMml qOr qy sLurU krn vfsqy arnI
eIvjL mfltn brYmlI gor spirMgzyl rfeIizMg ivwc pDfry, ijQy brYNptn dy
ielfky dy do AumIdvfr sLfml sn aqy tonI klImYNt srkfrI dOry qy bfhr gey
hoey sn. ies mOky bws ivwc svfr ho ky afey pRImIar arnI eIvjL nMU 40-50
pfrtI vrkr aqy kuwJ mylf vyKx afey lok AunHF nMU jI afieaF kihx leI
ieMqjLfr kr rhy sn. zyZ ku imMt dy jI afieaF BfsLn ivwc brYNptn sYNtr dy
AumIdvfr joa spInf iqMn vfr AuWky. iewk vfr Ausny ikhf ik kuwJ ruJyivaF
kfrx arnI eIvjL ieQy nhIN puwj sky jdoN ik arnI eIvjL Aus mOky styj Aupr
AunHF nfl KVy sI. BfvyN gwl mjLfk vflI sI pr iksy lIzr dy mjLfk ivwc hI
lfiekI jF nlfiekI dy icMn Cupy huMdy hn ikAuNik lIzr dy BfsLn qF mfihrF
vloN iqafr kIqy huMdy hn.
awj mYN brYNptn ivwc hF ijs bfry pRImIar ibl zyivs ikhf krdy sn ik ieh
AuntfrIE dI rIV dI hwzI hY. awj ibwl zyivs ny mYnMU aqy myrI pfrtI nMU
pUrf sihXog dyx df vfadf kIqf hY, ies gwl nfl arnI eIvjL ny nfhiraF nMU
cuwp krvf ky afpxI spIc sLurU kIqI. mjfkIaf qOr qy AunHF ikhf ik gOrimMt
ivwc hoxf bVy mjLy vflI gwl hoieaf krdI hY sLfied iesy krky hI ilbrl afgU
zfltn mgYntI ieMnI idnIN pRysLfn lwgdy hn. arnI eIvjL ny ikhf ik gOrimMt
df kMmkfr clfAux leI quhfnMU qjLrby, ilafkq aqy suihrdqf dI loV hY jo
zfltn kol nhIN hn.
jLrf sIrIas huMidaF arnI eIvjL ny ikhf ik ipCly idnIN AuntfrIE ivwc keI
afPqF afeIaF hn ijMnHF ivwc sfrs, mYzkfE zjLIjL, vYst nfiel kItfxU aqy
blYk afAUt ijLkrXog hn pr ikAuNik AuntfrIE ivwc torIaF dI qjLrbykfr srkfr
sI qfhIN ienHF smwisafvF nfl nijwT sky hF. AunHF ikhf ik blYk afAUt qoN
bfad BfvyN AuntfrIE dy lok rOsLnI df afnMd mfx rhy hn pr ilbrl afgU zfltn
mgYntI nMU ajy iksy ny nhIN dwisaf ik AuntfrIE ivwc rOsLnI ho geI hY. Auh
ajy vI aMDyry ivwc GuMm irhf hY.
arnI eIvjL ny zfltn Aupr pMicMg bYg vFg keI sLbdI hmly kIqy. ijMnHF ivwc:
1) zfltn nhIN cfhuMdf sfzy bwcy sfrf sfl pVfeI kr skx pr asIN aiDafpkF nMU
hVqfl qy jfx leI pfbMdI lgfvFgy ikAuNik asIN iksy vI kImq qy aiDafpkF nMU
bwicaF df BivwK afpxy suafrQ leI dfa qy lfAux dI iejfjLq nhIN dyvFgy.
2) zfltn nhIN cfhuMdf ik sfzy bjLurg buzypy ivwc koeI suwK mfx skx pr asIN
sInIarjL df pRfprtI tYks GtfvFgy.
3) zfltn nhIN cfhuMdf ik koeI nvF Gr KrIdxXog ho sky pr asIN quhfzI
mOrgyjL qy ieMnkm tYks dI 500 zflr qwk Cot dyvFgy ijs sdkf Gr dy hr mflk
nMU 500 zflr slfnf bwcq ho skygI.
4) zfltn nhIN cfhuMdf ik ieMmIgRysLn isstm ivwc suDfr ilaFdf jf sky
ikAuNik PYzrl ivwc iesdI ccyrI srkfr hY pr asIN ies ivwc suDfr ilafAux leI
vwcnvwD hF qF ik ies dysL ivwc kirmInl aYlImYNt nf af sky aqy cMgy lokF dy
afAux leI musLkl Gwt sky.
AunHF ikhf ik Auproqk nIqIaF Aupr aml krn leI qjLrby aqy suihrdqf dI loV
hY ‘qy ieh ilbrl afgU zfltn mgYntI dy vws df rog nhIN hY. AunHF rimMdr
igwl df ijLkr afpxI spIc ivwc keI vfr kIqf aqy ikhf ik sfzI tIm qjLrbykfr
hY aqy AuntfrIE dI KusLhflI leI iehI tIm coxF ijwq ky afpxI aglI mjbUq
srkfr bxfvygI.
ies qoN ielfvf ilbrl afgU zfltn mgYntI aqy aYn[zI[pI[ afgU hfvrz hYNptn ny
vI afpxI cox muihMmF nMU mukMml qOr qy sLurU kr idwqf hY.
ilbrl: zfltn
mgYntI ny ernI srkfr nMU lMmy hwQIN lYNidaF ikhf ik AuntfrIE dy lok 8 sfl
dy torI rfj qoN hux qMg af gey hn. vfkrtn ivwc pfxI dy skYNzl qoN sLurU ho
ky sfrs, vYstnfiel vfiers, mIt smwisaf aqy huxy hI ho ky htI blYkafAUt
afid ivwc AuntfrIE iGiraf ipaf hY. zfltn ny ikhf ik ieh srkfrF Aupr hI
inrBr krdf hY. jdoN srkfrF lokF dy jnjIvn dI pRvfh kIqy bgYr PYsly lYx lwg
jfx qy rfj dy ivkfs leI ZuwkvIN pUMjI nf lfAux qF aijhf hoxf sMBv huMdf
hY.
iksy isKfey gey rfjnIqk vFg iewkdm sfvDfn lwg rhy ilbrl afgU ny pfrtI df
nfhrf jfrI kIqf “cUjL cyNjL” Bfv “bdl cuxo”, jo afAuNdy 28 idn AuntfrIE
dIaF glIaF ivwc vfr vfr duhrfieaf jfvygf.
ilbrl pfrtI mYnIPYsto, jo iewk sfl pihlF hI jfrI kr idwqf igaf sI anusfr
ilbrl pfrtI ividaf, ishq, afto ieMnsorYNs aqy pRdUsx Aupr ijafdf Poks
krygI. ipCly mMglvfr nMU pfrtI hYzkuafrtr dy 200 dy krIb smrQkF nMU sMboDn
kridaF zfltn mgYntI ny ikhf ik “abfAUt zYm tfeIm” pRImIar ny ielYksLn kfl
kIqI hY. Aus ny ikhf ik arnI aijhy vfady lokf nfl kr irhf hY jo AusqoN
pUry nhIN kr hoxy.
aYn[zI[pI[:
aYn[zI[pI[ afgU hfvrz hYNptn ny awj dohF pfrtIaF Aupr zfZy vfr kridaF ikhf
ik torI srkfr lokF dIaF ijLMdgIaF nfl Kyl rhI hY. aYlmfier dy mIt skYNzl
aqy vfkrtn dy pfxI skYNzl df ijLkr kridaF AunHF ikhf ik torI srkfr lokF
dIaF ijLMdgIaF nfl juaf Kyz rhI hY. ies srkfr ny afpxy suafrQF leI lokF dI
syPtI aqy ishq donoN dfa qy lfeIaF hoeIaF hn. BfvyN ieh mMnxXog hY ik
aYn[zI[pI[ ies cox muihMm ivwc jo jI cfhy bolI jfvy, ies nfl koeI ijafdf
Prk pYx dI sMBfvnf nhIN hY pr iPr vI aYn[zI[ pI[ hI iewk aijhI pfrtI hY ik
jo sfDfrx nfgirkF dy jnjIvn nMU pRBfvq krn vfly muwdy AuCfldI hY.
ieQy ieh vrnxXog hY ik AuntfrIE ivwc torI pfrtI aqy ilbrl pfrtI dI kFty dI
twkr hY. Bfvy poljL ivwc ilbrl awgy jf rhI hY pr ieh Prk kuwJ ku idnF df
pRfhuxf jfpdf hY ikAuNik cox pRcfr ivwc torI afgU arnI eIvjL aqy
aYn[zI[pI[ afgU hfvrz hYNptn, ilbrl afgU zfltn mgYntI nfloN ikqy micAUr
aqy qjLrbykfr hn aqy lokF Aupr AunHF vloN asr Cwzxf suBfvk hY. isafsI
mfihrF dI vI iehI rfie hY ik ies cox ivwc ilbrl BfvyN pihlF nfloN cMgI
siQqI ivwc njLr af rhI hY pr zfltn mgYntI nMU imlI tRyinMg dy bfvjUd Auh
DVwlydfr afgU vjoN afpxI sKsLIaq sQfpq krn ivwc nf kfmXfb lwgdy hn.