|
|
||||||||||||||||
|
sqMbr 02, 2005, ipClIaF sfrIaF KbrF
byaMqy nMU soDx vfly BfeI idlfvr isMG dI brsI mnfeI cMzIgVH, 31 agsq : (sFJ svyrf) ÈRomxI Kflsf dl dI vrikMg kmytI mYNbr BfeI suirMdr isMG ikÈnpurf vwloN idwqI jfxkfrI muqfibk ÈRomxI Kflsf dl vwloN ÈhId pirvfr kMplYks ipMz mnfxf nyVy mloaf (cMzIgVH) ivKy BfeI kMvr isMG DfmI dy sihXog nfl dsvIN brsI mnfeI geI. aKMz pfT sfihb dy Bog qoN AuprMq gur afsrf trwst dy bwicaF vwloN kIrqn kIqf igaf. ÈhIdI smfgm ivc bolidaF jsits ajIq isMG bYNs ny pMjfb puils dI nukqfcInI kIqI ik pMjfb ivc loVoN vwD qfeInfq kIqI hoeI hY. Kflsf pMcfieq dy knvInr s: rfijMdr isMG aqy iswK stUzYNts PYzryÈn dy jnrl skwqr jspfl isMG mMJpur ny vI sMboDn kIqf. ÈhIdF ƒ smripq ÈhId pirvfrF dy bwicaF ƒU bfxI aqy bfxy ivc pRpwk ho ky ÈhIdF dy supny pUry krn leI iswK kOm ƒ awgy afAux leI bynqI kIqI. ÈRomxI Kflsf dl ny ÈhId pirvfrF dy bwicaF ƒ cMgI ividaf hfisl krky, zfktr, ieMjInIar aqy aiDafpk aqy vDIaf iswK bxn dI pRyrnf idwqI geI aqy iswK kOm dI axK afbrU bcfAux leI hmyÈf qqpr rihx leI ikhf igaf aqy awgoN ÈhIdF dIaF brsIaF mnfAux aYlfn kIqf igaf. 78 idn jyl ivwc ibqf ky mfn jLmfnq qy irhfa luiDafxf, 31 agsq (ivsLysL ibAUro) 78 idn jyl ivwc ibqf ky ÈRomxI akflI dl (a) dy pRDfn aqy sfbkf sMsd mYNbr s: ismrnjIq isMG mfn ƒ awj Èfm luiDafxf dI kyNdrI jylH qoN irhfa kr idwqf igaf hY. s: mfn vwK-vwK ijilHaF ivc drj dyÈ Droh dy 5 mfmilaF ivc 15 jUn qoN luiDafxf jylH ivc bMd sn. sRI anMdpur sfihb Qfxy ivc drj kIqy mfmly dI Ëmfnq ƒ Cwz ky bfkI cfrF mfmilaF dIaF ËmfnqF bIqI Èfm hI luiDafxf jylH puwj geIaF sn. jdik sRI anMdpur sfihb dy mfmly dI Ëmfnq dy kfgË Èfm 4 vjy luiDafxf jylH puwjy. ieh ËmfnqI kfgË jQydfr Bfg isMG ropV lY ky puwjy qF jylH suprzYNt s: kuldIp isMG ny kfgËI kfrvfeI mukMml krn qoN bfad s: mfn ƒ irhfa kr idwqf. ijAuN hI s: mfn ny jylH qoN bfhr kdm rwiKaf qF jylH dy bfhr svyry 9 vjy qoN hI KVHy hËfrF vrkrF ny KuÈI ivc jYkfry Cwz ky s: mfn df svfgq kIqf. ies mOky keI bIbIaF vI hfjr sn ijnHF ny s: mfn Aupr PuwlF dI vrKf kIqI. keI vrkrF ny s: mfn ƒ hfrF nfl lwd idwqf. ies smyN brPI aqy lwzU vI vMzy gey. ies mOky s: mfn ny vrkrF aqy pfrtI afgUaF df DMnvfd kridaF ikhf ik pfrtI dI mËbUqI leI myrI gYr hfËrI ivc afgUaF vwloN kIqy kMmF ƒ Bulfieaf nhIN jf skdf. AunHF ikhf ik pfrtI aqy pMQ ny mYƒ bhuq vwzy mukdwimaF qoN bcfa ky bfhr kZfieaf hY, ies leI mYN pfrtI aqy pMQ df irxI rhFgf. s: mfn ƒ Èfm 5 vjy dy krIb kfÌly dy rUp ivc aMimRqsr leI rvfnf kIqf igaf ijQy rsqy ivc AunHF df QF-QF BfrI svfgq hoieaf. s: mfn ny jylH dy muwK drvfËy rfhIN bfhr afAux qoN pihlF jylH suprzYNt s: kuldIp isMG smyq sfry stfP dy iekwly-iekwly mYNbr kol jf ky DMnvfd kIqf. ies smyN keI stfP mYNbrF ny s: mfn nfl qsvIrF vI iKcfeIaF. vrkrF dy BfrI iekwT ƒ vyKidaF qfjpur roz vflI sVk Aupr puils vwloN sKq surwiKaf pRbMD kIqy gey sn aqy QF-QF pI[ sI[ afr[ dsqy qfienfq kIqy gey sn. s: mfn ƒ lYx leI puwjy 200 qoN vwD vfhnF kfrn lMmf smF muwK sVk AuWpr afvfjfeI vI Twp rhI. trFto dy akflI dl aMimRqsr dy knvInr sR[ gurmIq isMG gryvfl ny sR[ mfn dI irhfeI dI KusLI pRgt kridaF ikhf ik ieh kOmI hIrf iewk vfr pMQ dy siqkfr df pfqr ho inbiVaf hY. ies mOky dl dy keI sInIar afgU, ijnHF ivc dl dy jnrl skwqr s: crn isMG luhfrf, BfeI iDafn isMG mMz, BfeI jskrn isMG, pRo: jgmohn isMG, XUQ akflI dl dy pRDfn BfeI virMdr isMG mfn, ipRqpfl isMG doafbIaf, Bfg isMG ropV, hrBjn isMG kÈmIrI, jIq isMG afloafrK, hrbMs dODr, bldyv isMG sihjVf, iksfn ivMg dy pRDfn BfeI sqnfm isMG bihrU, gurpRIq isMG kokrI, qrlok isMG zwlf, jQydfr anUp isMG sMDU, jsvMq isMG cImf, amrIk isMG eIsVU, kulvMq isMG slym tfbrI, rxDIr isMG sIvIaf, ajIq isMG rfxf aqy mnjIq isMG afid vI hfËr sn. sfzI srkfr leI Dfrimk afjLfdI aihm imsIsfgf: (sFJ svyrf) mYNbr pfrlImYNt nvdIp isMG bYNs dy hlky ivwc pDfry jsits minstr ierivn kOtlr aYQinwk mIzIey nfl iewk ivsLysL imlxI kIqI ijs ivwc AunHF pwqrkfrF dy suaflF dy juafb idMidaF ikhf ik kYnyzf ivwc Dfrimk afjLfdI df bVI sfvDfnI nfl iKafl rwiKaf jFdf hY. sI[pI[ ryl dy Xfrz coN dsqfr pihn ky loz cuwkx vfly trwk zrfeIvrF nMU af rhI musLkl sbMDI suafl df juafb idMidaF mMqrI ny ikhf ik hfl dI GVI ieh mfmlf AuntfrIE rfeIts kimsLn dy kol hY ies krky ies bfry srkfr vloN koeI ibafn dyxf vfijLb nhIN hY pr sI[pI[ryl vloN kuwJ smyHN leI afpxI nIqI nMU lfgU krn ivwc kIqI geI lfeI rok jrUr lfhyvMd hY. sIzf rfhIN kYnyzIan srkfr vloN ky[pI[aYs[ igwl dI sMsQf nMU idwqI geI gRFt df mMqrI koeI ZwukvF juafb nf dy sky, ikAuNik ieh iewk vwKry mMqrfly df mYtr hY. nvdIp isMG bYNs ny ikhf ik ieh mslf iswK BfeIcfry leI bVf aihm hY aqy mMqrI aYlIn kYrl nMU ies bfry pUrI jfxkfrI hY. AunHF ikhf ik ky[pI[aYs[ igwl bfry mMqrI GoK kr rhI hY, BfvyN ik ies sbMDI koeI Aucycy jFc nhIN ho rhI pr mMqrflf BfeIcfry nMU ies sbMDI koeI juafb jrUr dyvygf. knyzIan istIjLnisLp nMU rwd krn sbMDI bxfey jf rhy kfnMUn bfry vI ierivn kOtlr ny bVI ivsQfr nfl smJfieaf. trFto ivwc vfpr rhy gMn krfeImjL bfry kOtlr ny ikhf ik AunF ny trFto dy myar zyivwz imlr aqy pulIs cIP im[ blyar nfl mIitMg krky siQqI df jfiejLf ilaf hY. mYN smJdf hF ik im[ imlr aqy im[ blyar shI idsLf vwl kdm puwt rhy hn. ies smwisaf df koeI qurMq hwl nhIN lwiBaf jf skdf pr lMmy smyN leI bxfeIaF shI nIqIaF aijhI POjLdfrI nMU rokx ivwc shfeI huMdIaF hn. ierivn kOtrl ny ikhf ik iqMny pwDr dIaF srkfrF vloN ies smwisaf pRqI gMBIr hn. AunHF ikhf ik sYskYcivn ivwc Auh 8 aijhy mYNbrF nMU iml cuwky hn ijhVy pihlF glq DMidaF ivwc sn pr hux shI rfh qy hn. ‘Èihbfj Kflsf` df gTn aMimRqsr-iswK isDFqF ‘qy hox vfly bOiDk hmilaF ƒ pCfVn leI XqnÈIl ‘guriswK‘ sMsQf ny iswKF dy kOmI ihwqF leI srbpwKI sMGrÈ ivwZx df aYlfn kridaF iek jnqk jQybMdI ‘ÈihbfË Kflsf‘ df gTn kIqf hY. iek pRBfvÈflI smfgm 1978 dy inrMkfrI kFz dy 13 ÈhIdF dI Xfd ‘c bxy gurduafrf aMgITf sfihb ivKy afXoijq hoieaf, ijs ivc mrhUm KfVkU BfeI sulwKx isMG bwbr dI ivDvf bIbI minMdr kOr ny ardfs kIqI. sMsQf dy afgUaF ny ikhf ik ‘sihbfË Kflsf‘ iswKF dy pRqI kOmI ihwqF leI sMGrÈ ivwZygI . pMjfb dIaF jLylF ivwc sV rhy iswK nOjuafnF dI drdmeI dfsqfn cMzIgVH, 28 agsq (mdndIp)-pMjfb dIaF jylHF ‘c keI aijhy kYdI irhfeI dI AuzIk ‘c mfnisk pIVf Jyl rhy hn ijnHF dI sËf pUrI ho cuwkI hY pr Pyr vI AunHF ƒ jylH dIaF slfKF ‘coN mukq nhIN kIqf jf irhf. iekwlI nfBf jylH ‘c tfzf aDIn nON kYdIaF dI drd BrI dfsqfn sux ky jylHF dI qMqr pRxflI ivcly axmnuwKI vqIry dy pRqwK drÈn ho jFdy hn. ies qoN ielfvf AunHF kYdIaF dI gfQf ivclI pIVf dy drd dI iksy ƒ pRvfh nhIN hY ijhVy pMjfb dy mfVy idnF dOrfn jvfnI vyly puils ny igRÌqfr krky aijhy kys bxfey ik Auh jylHF aMdr ÌYsilaF dI AuzIk ‘c buZfpy dI dihlIË jf cVHy. nfBf jylH aMdr ijhVy nON kYdI afpxI Aumr kYd dI sËf pUrI kr cuwky hn aqy AunHF ƒ hux vI irhfa nhIN kIqf igaf ieh sfry dy sfry tfzf kysF aDIn bMdI bxfey gey hn. ienHF ivcoN gurdyv isMG puwqr srdfrf isMG ipMz kflyky iËlHf mogf dI awT mhIny pihlF sËf pUrI ho cuwkI hY iesy qrHF Ëoorf isMG puwqr srdfrf isMG ipMz kflyky iËlHf mogf dI sËf pUrI hoieaF vI awT mhIny ho cuwky hn , qyjf isMG puwqr gwjx isMG dI sËf vI pUrI hoieaF awT mhIny bIq cuwky hn ienHF qoN ielfvf kuldIp isMG puwqr bicwqr isMG ipMz mMdIrfvflf dI sËf pUrI hoieaF zyZ sfl bIq igaf hY. iesy qrHF lkÈmx isMG puwqr bicwqr isMG dI sËf pUrI hoeI ƒ vI iek sfl ho igaf hY. plivMdr isMG puwqr hrnfm isMG ipMz Èqrfxf iËlHf pitaflf dI sËf pUrI ƒ Cy mhIny ho cuwky hn, amrjIq isMG puwqr skwqr isMG ipMz vrnf iËlHf aMimRqsr dI sËf pUrI hoieaF lgBg zyZ sfl ho cuwikaf hY. iesy qrHF myjr isMG pIlIBIq dI sËf pUrI hoeI lgpg do sfl ho gey hn aqy iek hor kYdI gurnfm isMG puwqr mihMgf isMG ipMz Èqrfxf iËlHf pitaflf dI awT mhIny pihlF sËf pUrI ho cuwkI hY pr hfly vI Aus ƒ irhfeI dI AumId nhIN. ienHF kYdIaF ivcoN gurdyv isMG 85 virHaF df ho cuwikaf hY. Aus koloN quiraf vI nhIN jFdf. kfƒnF muqfibk bfpU gurdyv isMG ƒ ZfeI sfl pihlF irhfa kr dyxf cfhIdf sI pr ipClI bfdl srkfr aqy mOjUdf srkfr vwloN BroisaF dy bfvjUd Aus dI irhfeI leI koeI bMdobsq nhIN kIqf igaf. bfpU gurdyv isMG dI ishq jvfb dyy rhI hY aqy Auh ZfeI sfl qoN nfBf jylH dy hspqfl ivc ielfj aDIn hY. ienHIN idnIN Auh pYrol ‘qy jylH qoN bfhr afieaf hoieaf hY. bfpU gurdyv isMG ƒ irhfa krfAux leI XqnÈIl lfier Pfr ihAUmn rfeIts ieMtrnYÈnl aqy ÈRomxI Kflsf dl vwloN pwqrkfrF sfhmxy vI pyÈ kIqf igaf. bfpU gurdyv isMG dI khfxI bhuq hI idl ƒ duwK dyx vflI hY. bfpU gurdyv isMG pMjfb dy kfly idnF dOrfn afpxy do puwq qy pqnI guaf cuwky hn. Auh DrmI ÌOjI df ipqf hY. Aus df puwq bl bhfdr isMG ÌOj ‘c sI pr jdoN hirmMdr sfihb ‘qy POjF ny cVHfeI kr idwqI qF Auh nfrfË ho ky POj ‘coN Bwj afieaf qy ivdrohI ho igaf. 1986-87 dOrfn bl bhfdr isMG puils mukfbly ‘c mfiraf igaf. iesy qrHF Aus df iek hor puwq AunHF kihr dy idnF ‘c mfr idwqf igaf aqy ies sdmy ivc bfpU gurdyv isMG dI Drm pqnI vI ies dunIaf ƒ alivdf afK geI. bfpU gurdyv isMG ƒ puils ny kql kys ‘c igRÌqfr kr ilaf. bfpU gurdyv isMG svfl dy jvfb ivc afpxy msqk ‘qy Ëor idMdf hY aqy AunHF idnF ƒ Xfd krdf hY jdoN 1988 ivc Aus ƒ puils ny igRÌqfr kIqf sI. Ëmfnq ‘qy irhfa ho ky afey bfpU gurdyv isMG ny 5 sfl kys liVaf pr 1994 ivc Aus ƒ Aumr kYd dI sËf suxfeI geI. bfpU gurdyv isMG kihMdf hY Aus dy afly-duafly dy pMjfh ipMzF dy vfsIaF ƒ koeI puwC ky vyKy ik mYN gunfh kIqf hovy, Auh kihMdf hY ik mYN bygunfh sI Pyr vI mYƒ sËf ho geI pr hux jdoN mYN sËf pUrI kr cuwikaf hF mYƒU Pyr vI irhfa ikAuN nhIN kIqf jf irhf. bfpU gurdyv isMG df awj aKIrlf idn sI Aus dI pYrol pUrI ho cuwkI hY Auh kwlH Pyr nfBf jylH clf jfvygf. bfpU dwsdf hY ik bfkI nON ijhVy tfzf aDIn bMd hn AunHF ivcoN keI 70 dI Aumr qoN vI twp cuwky hn. idn rfq hAUky-hfvF Brdy AunHF bËurgF ƒ koeI pwkf XkIn nhIN idvf skdf ik Auh irhfa ho ky kdoN KuwlI iPËf ivc jfxgy. ÈRomxI Kflsf dl dy afgU suirMdr isMG ikÈnpurf ny pMjfb srkfr ƒ apIl kIqI hY ik irhfeI qurMq kIqI jfvy. lfier Pfr ihAUmn rfeIts dy afgU aYzvokyt nvikrn isMG ny ikhf ik aijhy kysF leI srkfr vwloN iek irivAU kmytI bxfeI geI hY jo smyN-smyN isr aijhy kysF df irivAU krky srkfr ƒ irport idMdI hY pr irivAU kmytI dI ipCly keI sflF qoN koeI mIitMg nhIN hoeI ijs kfrn srkfr kol kYdIaF sbMDI shI qsvIr nhIN puwjdI. AunHF ikhf ik sËf GtfAux df aiDkfr rfj srkfr kol huMdf hY ies qoN pihlF pMdrF agsq dy idhfVy ‘qy aijhy kYdIaF ƒ irhfa krn dy muwK mMqrI hukm idaf krdy sn pRMqU ipCly kuJ sflF qoN ies qrHF dy hukm nhIN idwqy gey iswty vjoN bfpU gurdyv isMG vrgy keI kYdI pMjfb dIaF jylHF ivc drdnfk jIvn ijAUx leI mjbUr hn. biTSzy dy ivwc ibjlI bxdI , nfly bxdIaF KfdF--- (tihl isSG brfV) biTSzy df ielfkf , ijsƒ kdy jSgl df ielfkf ikhf jFdf sI awj EuhI ielfkf qy Kfs krky biTSzf Èihr JIlF dy Èihr vjo jfixaf jfx lwg ipaf hY . biTSzy ivwc ijwQy do Qrml plFt, KfdF df bhuq vwzf kfrKfnf, rylF df jSkÈn aqy PojI CfAuxI mOËUd hY AuQy kfPI vwzy pwDr dI qyl irPfeInrI lwgx krky biTSzy ny bhuq qrwkI kIqI hY. biTSzy df ieiqhfsk iklf bIqy smy df ieiqhfs sFBI bYTf hY qy Èfied iesy krky ieh bolI afm hI pfeI jFdI hY ik biTSzy dy ivwc ibjlI bxdI , nfly bxdIaF KfdF—biTSzy Èihr dIaF , iklf sFBdf XfdF. ies ijly dy lok ijQy KuwlIaF zwulIaF jmInF dy mflk hn AuQy rPlF aqy lSzIaF jIpF rwKx dy vI cSgy ÈokIn igxy gey hn. Bfvy awj-kwl KyqIbfVI ikwqy ivwc afeI afriQk KVoq ny iksfnF df lwk qoV idwqf hY pr iPr BI ieQo dy imhnqI iksfnF dy isrV sdkf itwibaF qy Jonf lwgxf ÈurU ho igaf hY. biTSzf ijly nfl sSbDq pRIvfr ijhVy ik trFto jF afs-pfs rihSdy hn ny rl iml ky hr sfl dI qrF lfzI bYkuiet hfl ivKy pSjvy pRIvfrk iznr df afXojn kIqf. pUrI qrF swj-Dwj ky afey pRIvfrF dI bkfiedf jfx pihcfx krvfeI geI. Kfx pIx df Kuwlf ieSqjfm kIqf igaf. bwicaF leI klfAun df pRbSD sI. nfmI klfkfr jnfb Èokq alI, gursyvk mfn aqy inSdr GuigafnvI ny afpxy afpxy Pn df mujfhrf kIqf aqy iehnF vwlo sB pRIvfrF ƒ ÈuB kfmnfvF Byt kIqIaF. bIbIaF BYxF vwlo igwDy df KubsUrq ipV bSinaf igaf. ienfm kwZy gey aqy ies mOky sB qo vzyrI Aumr dy mfqf jI pRisSn kOr df ivÈys snmfn kIqf igaf. pRogrfm dI sPlqf leI pRbSDk aqy sfry hI spFsr vDfeI dy pfqr hn.
ihMdosqfn dy loko swc nMu pCfxo, srbjIq isMG
nMU PfsI nhI lwgxI cfhIdI, ieh hr iewk dI idlI iewCf hY. nvFsLihr nfeIt 10 sqMbr nUM rYkszyl, s n- nvFsLihr ijLlHy dy invfsIaF vwloN ies sfl dI nvFsLihr nfeIt 10 sqMbr nUM sMgIq bYNkuiet hfl (181 rYkszyl bulyvfrz, eItobIko) ivwc krvfeI jf rhI hY, rYkszyl PfeInYNisLal dy jspfl ghUxIaF vwloN idwqI jfxkfrI anusfr sMsdI skwqr pRkfsL isMG ghUxIaF ies sLfm dy muwK mihmfn hoxgy. ies qoN ielfvf nfmI gIqkfr jsbIr guxfcOrIaf, nvFsLihr dy AuWGy vkIl ajIq isMG isafx aqy hor bhuq sfrIaF nfmvr hsqIaF ies sLfm sLfn bxngIaF. afey mihmfnF dy mnorMjx leI amolk atvfl afpxf aKfVf lfAuxgy aqy lKivMdr BMz aqy sfQI hfisaF dI JVI lfAuxgy, igwDf, BMgVf aqy hor gIq sMgIq vI hovygf. ies sLfm bfry vDyry jfxkfrI lYx leI 416-677-0047 `qy sMprk kr skdy ho. zf[ brijMdr isMG hmdrd dI aYlbm “KusLbU” irlIjL mfltn (p pRYs) lMGy aYqvfr mfltn ivc siQq tystI bfeIt rYstorYNt ivKy rojLfnf ajIq jlMDr aKbfr dy sMpfdk zf[ brijMdr isMG hmdrd dI aYlbm “KusLbU” irlIjL kIqI geI. ieh smfgm ajIq aKbfr dy torMto siQq pwqrkfr PotogRfPr kMvljIq isMG kMvl aqy sqpfl jOhl dy sFJy AuDmF duafrf afXoijq kIqf igaf. sqpfl jOhl ny ijQy rojLfnf ajIq jlMDr df ieiqhfs sFJf kIqf Aus dy nfl nfl AunHF zf[ brijMdr isMG hmdrd dy jIvn Auqy vI cfnxf pfieaf. kMvljIq isMG kMvl jo ajIq nfl 1976 qoN juVy hoey hn AunHF disaf ik zf[ sfDU isMG hmdrd dI mOq qoN bfad ajIq aKbfr dy stfP nUM iek zwr pY igaf sI ik hux ajIq aKbfr iks qrF cwlygf prMqU jdoN AunHF dy spuqwr zf[ brijMdr isMG hmdrd ny pMjfbI tribAUn dy sMpfdk dy aOhudy nUM iqafg ky ajIq aKbfr dy sMpfdk vwjoN aOhudf sMBfilaf qF ienHF ny ies aKbfr ivc iek nvIN rUh PUk idqI. AunHF disaf ik zf[ sfDU isMG ny 1984 dy dMigaF qoN bfad afpxf rfsLtrpqI vwloN imilaf snmfn vfips kIqf aqy Auh sRI drbfr sfihb qy hoey hmly df drd pMjfbIaF nfl afpxI klm rfhIN nf sFJf krn skx dI mjLbUrI krky aqy idl ivwc iewk Gutx leI pMjfbIaF nUM sdf sdf leI ivCoVf dy gey. mIzIey AuWqy lwgy sYNsr kfrn Aus smyN aKLbfrF ivwc bhuq sfrI irporitMg AuWqy pfbMdI lwgI hoeI sI. afpxy ipqf zf[ sfDU isMG hmdrd vFg hI zf[ brijMdr isMG hmdrd ny vI afpxf rfsLtrpqI df imilaf snmfn vfips kIqf. zf[ brijMdr isMG hmdrd ny isrP snmfn df hI iqafg nhIN kIqf sgoN rfj sBf ivc imlI sIt df vI iqafg kr idqf. AunHF dwisaf ik 1984 dy smyN dOrfn pwqrkfrF dI ijLMdgI nUM dohF pfisaF dIaF golIaF qoN zr sI prMqU zf[ brijMdr isMG hmdrd ny inDVk ho ik pwqrkfrI kIqI. ies irlIjL smfroh ivc mYNbr pfrlImYNt gurbKsL isMG mwlHI, trFsport mMqrI hirMdr qwKr, aYm[pI[pI[ ivwk iZloN, rfj gfiek hMs rfj hMs muwK mihmfnF vwjoN sLfiml hoey. ies dy nfl nfl torMto qoN mIzIey nfl sMbMiDq pMjfbI pRYs klwb dy mYNbrF ryzIE aqy tI[vI[ nfl sMbMiDq keI sKsLIaqF ny Bfg ilaf. hMs rfj hMs ny AunHF dI qfrIP kridaF ikhf ik zf[ brijMdr isMG hmdrd bhuq hI inmfxy ho ik afpxf jIvn inrvfh krdy hn, hMs rfj hMs ny zf[ brijMdr dI dsqfr, rPqfr aqy guPqfr dI KUb pRsMLsf kIqI. hMs ny ikhf ik zf[ brijMdr Auh gIq gf rhy hn ijnHF nUM asIN kmrisLal pwK dyKdy hoey nhIN gfAuNdy. zf[ brijMdr dI ieh cOQI aYlbm hY aqy pMjvIN aYlbm leI ijs df nfm “sLrDfjlI” hovygf aqy ijs ivc zf[ sfDU isMG hmdrd dIaF ilKIaF gjLlF hoxgIaF, Aus dI vI iqafrI AunHF ny arMB idqI hY. KusLbU dIaF kfpIaF hMs rfj hMs lY ky afey sn prMqU eyar port Aupr AunHF df smfn mOky isr nf imlx kfrx vMzIaF nhI jf skIaF pRMqU sqpfl jOhl pfs jo ies aYlbm df mfstr ipRMt sI Aus ivwcoN iewk gjLl ‘idl imly jf nf imly, hfQ imlfqy rihnf’ afey hoey mihmfnF nfl sFJI kIqI. hor keI pqvMiqaF ny vI ies smfgm nUM sMboDn kIqf. vfh- veI -vfh ihMdosqfn dy arQsLfsLqrIaf qyry! sFJI vflqf df pRqIk qMu hY. qyrY afpxy dysL dy lok BuwK mrI nfl mr rhy hn , grmI nfl mr rhy hn, ibjlI pwKo lok pyRsLfn hn, iksfn lok afqmdfh kr rhy hn AuhnF nMU ibjlI nhI iml rhI Pslf qbfh h orhIaf hn, bwcy pwiKaF dI hvf Kfx nMU qrs rhy hn. bjurg grmI nfl kurlf rhy hn. byrujgfrI kohV vFg PyYl cuwkI hY. qyry dysL dy vfsI dunIaf ivwc rojgfr leI dunIaf dI jylHf ivwc rul rhy hn. aqy dunIaF dy mulkf dI gulfmI kr rhy hn. qy qMu mnmohn ishfN 150 krOV DMnvfz khfAux leI aPgfnIaf nMU dy mfiraF.cMgf hMUdf jy qUM afpxy dysL dy lokf dy iZwz Auwpr lwq nf mfrI hMUdI. aqy afpxy dysL ivwc vDIaf pRfjYkt lf ky afpxy dysL nMU suhfvxf bxfAudf. bhUq KusL hoieaf hovygf jdo krjfeI ny qYnMU dunIaf df jmhUrIaq dys df mflk ikhf hovygf. kI krjfeI nMu ieh nhI pqf ky 1984 dy ivwc qyry dysL dIaf Pojf aqy mMqrIaF ny gMUiZaF nfl qyry iswK Brfvf Auwpr byaMqhf julm Zfhy sn. iksy iewk nMU vI hux qwk sjf nhI imlI.CMgf veI bfeI ishf qyry dysL df rwb hI rfKf hY ijwQy bfV hI Kyq nMU KfdI hY. krdy hF AuTIk kdo sqjug afvygf. 80 sflf bjLurg vI pMjfb dIaF jylF ivwc sV rhy hn luiDafxf: sLRomxI KLflsf dl vloN srkfrI qMqr aqy inaFpflkf vloN jylHF ivwc bMd iswK sMGrsL dy XoiDaF nfl kIqI jf rhI DwkysLfhI dI sKq sLbdF ivwc inKyDI kIqI. awj cMzIgVH ivKy iewk pRYs kfnPrMs nUM sMboDn kridaF dl dy kyNdrI kmytI mYNbr sR[ suirMdr isMG iksLnpurf aqy dPqr skwqr sR[ syvk isMG ny nfBf jylH ivwc bMd nO kYdIaF dI sUcI jfrI kIqI, ijnHF ny kfnUMn duafrf bxdI sjLf aqy irhfeI leI hor sLrqF pUrIaF kr leIaF hn, pr Pyr vI AunHF nUM irhf nhIN kIqf jf irhf. awj pRYs sfHmxy aijhy hI iewk bjLurg iswK kYdI bfpU gurdyv isMG, ipMz kflyky ijlHf mogf nUM pysL kIqf igaf, jo ik pYrol `qy 29 agsq, 2005 qwk afey hoey hn. ies bjLurg dI Aumr awsI sfl qoN Auwpr ho cuwkI hY aqy jo TIk qrHF nfl cwl skx qoN asmrwQ hox dy nfl-nfl hfeI blwz pRYsLr aqy sLUgr dy mrIjL hn. afgUaF ny ikhf ik srkfr aijhy bjLurgF nUM irhf nf kr ky kI iswD krnf cfhuMdI hY? AunHF jfxkfrI idwqI ik akflI srkfr smyN vI ienHF bjLurgF dI irhfeI leI koeI kdm nhIN cuwikaf igaf. akflI srkfr dy muwK mMqrI bfdl aqy hor anykF mMqrIaF ny iswDy rUp ivwc bfpU gurdyv isMG vrgy anykF nUM irhfeI nf dyx dI gwl afKI sI. hux dI kYptn srkfr vI Ausy rfh `qy cwldy hoey 15 agsq, 2004 nUM 70 sfl qoN vwD Aumr dy sfry kYdI irhfa krn dI gwl afK ky aijhy iswK bjLurgF `qy lfgU krn qoN sfP ienkfrI hY. iesy sfl hI sLRomxI KLflsf dl vloN dl dy pRDfn BfeI dljIq isMG KLflsf (njLrbMd nfBf jylH) dI agvfeI hyT iswK njLrbMdF dI sUcI jfrI krn aqy AunHF dI irhfeI pRqI lokF nUM cyqn krn ihwq kwZy gey mfrcF qoN bfad iswK nOjvfnF nUM irhf krn dI crcf kyNdr aqy pMjfb pwDr `qy iCVI, pr AunHF nOjvfnF dI irhfeI qF iewk pfsy rhI sgoN kfnUMn duafrf idwqI sjLf aqy irhfeI vfsqy loVINdIaF hor sLrqF pUrIaF krn vfly iswK kYdIaF nUM vI irhfa nhIN kIqf jf irhf. aMq ivwc afgUaF ny ikhf ik ies dysL df qMqr iswKF pRqI sLurU qoN hI dohry mfpdMz apnfAuNdf af irhf hY, iewk pfsy qF nvMbr ’84 dy idwlI kqlyafm dy iewk dosLI aYc[ky[aYl Bgq nUM bjLurgI aqy ibmfrI krky mukwdmf nf clfAux dI isPfirsL nfnfvqI kimsLn vloN kIqI geI hY aqy dUsry pfsy kfnUMn muqfibk bxdI sjLf pUrI kr cuwky ibmfr iswK bjLurgF nUM vI irhf nhIN kIqf jf irhf. iswK pihcfx sbMDI sLRomxI akflI dl aMimRqsr XU[ky[ nUM solistr jnrl vloN Brosf kfvYNtrI- ieMglYNz dy soilstr jnrl imstr mfeIk Aubrfien ny Brosf idvfieaf hY ik Auh lokl aqy nYsLnl pwDr qy iswKF dI awzrI pihcfx sbMDI sfrQk Xqn krngy . Aukq Brosf AuhnF sLRomxI akflI dl aMimRqsr XU[ky[ dy jnrl skwqr sR[ lvisLMdr isMG zwlyvfl aqy kfAuNtI kONslr sR[ kMvrdIp isMG nfl miitMg ivwc idwqf . ijs dOrfn AuhnF ieMglYNz ivwc hoey bMb DmfikaF qoN bfad iswKF nUM pysL af rhIaF musLklF aqy ihMsk hmilaF sbMDI sLRomxI akflI dl aMimRqsr XuU[ky[ vloN pwqr idwqf igaf . awDf GMtf cwlI ies mitMg ivwc mYNbr pfrlImYNt aqy sOilstr jnrl dy ahudy qy qfienfq mfeIk Aubrfien ny iswKF dI vfr vfr qrIP kridaF AuhnF nfl pUurI hmdrdI pRgt kIqI . mfeIk Aubrfien nUM dwisaf igaf ik iswK bws zrfeIvrF, iswK tYksI zrfeIvrF aqy jnqk asQfnF qy sfbq sUrq iswKF nUM gMBIr musLklF af rhIaF hn . AuhnF nUM sPYd cmVI vfly lok sLwk aqy nslI ivqkry nfl dyKdy hn .ikAuN ik ieMglYNz ivwc niVwnvyN PIsdI sfbq sUrq aqy pwgF bMnx vfly iswK hn ijs kfrn iswKF nUM hyt krfeIm df jbdsq sfhmxf krnf pY irhf hY . ieMglYNz ivwc hyt krfeIm aDIn iswK gurdvfiraF qy goiraF vloN hmly kIqy gey aqy nslI GtnfvF dI igxqI ivwc bhuq vfDf hoieaf hY .sLRomxI akflI dl aMimRqsr aqy kONslr kMvrdIp isMG vloN sOilstr jnrl nUM koeI Tos kdm puwtx leI ikhf igaf . sR[ lvisLMdr isMG zwlyvfl vloN suJfa idwqf igaf ik ijs qrF amrIkf srkfr ny iswKF dI pihcfx drsfAuNdf rMgdfr postr srkfrI qOr qy vwzI igxqI ivwc jfrI kIqf sI iesy qrjL nUM ibRitsL srkfr vI apxfvy . iewQoN dy avfm nUM iswD Drm, iswK swiBafcfr aqy iswK pihcfx sbMDI srkfrI qOr qy jfxkfrI idwqI jfvy . mfeIk Aubrfien ny ikhf ik Auh sB qoN pihlF iswKF dI pihcfx sbMDI pRYws irlIjL krngy . jldI hI Auh gRih mMqrfly nfl ies sbMDI Auwc pwDrI bYTk krngy . iesy dOrfn sLRomxI akflI dl aMimRqsr XU[ky[ vloN ieMglYNz Br dy iswKF nUM apIl kIqI geI geI afpxy lokl mYNbr pfrlImYNts qwk ies sbMDI phuMc kIqI jfvy. jfrI krqf -sLRomxI akflI dl aMimRqsr XU[ ky Drm pRcfr dI lihr nUM pRcMz krn leI hr ijLlHy ivc kIrqn drbfr hoxgy: bIbI jgIr kOr aMimRqsr, 26 agsq : iswK Drm dI pRcfr lihr ivc gurbfxI dy kIrqnIey, pRcfrk bhuq vwzI BUimkf inBfAuNdy hn. sLRomxI kmytI dI Drm pRcfr kmytI vwloN ksibaF, sLihrF qy idhfqI KyqrF ivc ivsLfl pwDr qy isrmOr rfgIaF dy sihXog nfl mhfn gurmiq smfgm ivc kIrqn drbfr krvfey jfxgy. ieh ivcfr sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dI pRDfn bIbI jgIr kOr ny gurduafrf sLhId gMjL bfbf dIp isMG ivKy, sLRomxI rfgI sBf sRI hirmMdr sfihb vwloN krvfey gey kIrqn drbfr smyN sMgqF nUM sMboDn kridaf pRgtfey. AunHF ikhf ik sfihb sfihb sRI gurU gMRQ sfihb jI dy pRkfsL purb dy cfr sO sflf aqy 2006 ivc sfihb sRI gurU arjn dyv jI dI cOQI sLhIdI sLqfbdI smFgmF nUM smripq ieh gurmiq lihr hovygI. AunHF ikhf gurU sfihbfn vlwoN Aucfrn kIqI gurbfxI dI iek-iek pMgqI pRfxI mfqr nUM gurmiq jIvn dI syD drsfAuNdI hY. AunHF ikhf ik jy gurU sfihb mhfn bfxI iekwqr krky gurU gMRQ sfihb dI sMpfdnf nf krdy qF sLfied awj asIN aduwqI ivlwKx ivrsy qoN vFJy rih jFdy.sLRomxI rfgI sBf vwloN kIrqn drbfr leI kIqy AuWdmF dI AunHF byhwd pRsLMsf kIqI qy ikhf ik ieh hI iek sLRyxI aYsI hY jo gurU sfihb dI bfxI gf ky sMgqF nUM sLrsLfr krdI hY. AunHF rfgI jiQaF nUM apIl kIqI ik Auh inrDfrq rfgF `c hI gurbfxI kIrqn krn aqy kwcI bfxI qoN guryjL kIqf jfvy. AunHF ikhf ik kIrqnI jiQaF dy imafr siqkfr nUM hor Auwcf cuwkx leI AunHF nUM aorIaYNtl kors qy qMqI sfjLF dI isiKaf nfl pRbIn kIqf jfvygf. AunHF ies gwl qy KusLI df pRgtfvf kIqf ik swcKMz sRI hirmMdr sfihb ivKy kIrqn gfien krn vfly rfgI jiQaF dI sBf vwloN AunHF mhfn kIrqnI jwiQaF df snmfn kIqf jf irhf hY. ijnHF ny gurbfxI dy kIrqn rfhIN sMgqF nUM gurU Gr nfl joVn df mhfn Auprflf kIqf hY. AunHF ikhf ik sRI gurU gMRQ sfihb jI nUM guirafeI df 400 sflf pivwqr idhfVf swcKMz sRI hjLUr sfihb ivKy mnfieaf jf irhf hY. ijs dIaF iqafrIaF jorF nfl sLurU hn. sMgqF nUM AulIky gey smfgmF ivc hfjLrI Brky jIvn sPlf krnf cfhIdf hY. AunHF ikhf ies qoN pihlF mnfeIaF vwK-vwK sLqfbdIaF qoN lfhf lYNidaF afpxy afp nUM gurmiq anusfr ikMnF ku Zfilaf hY, ies sbMDI afpf pcVol krn dI loV hY. ies mOky hfjLr isMG sfihbfn, pRcfrkF, iswK ivdvfnF qy rfgI jiQaF df DMnvfd kIqf ijnHF dy XqnF sdkf Drm pRcfr vhIr lihr dOrfn vwzy smfgm hoey qy lgpg 35 hjLfr sMgqF KMzy bfty dI pfhul Ck ky gurU dy lV lwgIaF. AunHF dwisaf ik Drm pRcfr kmytI vwloN leI jFdI Dfrimk pRIiKaf `c vwK-vwK skUlF, kfljF dy 14 hjLfr qoN vwD vwD bwcy sLfml hoey qy vwK vwK pujIsLnf pRfpq krn vfilaF nUM 14 lwK rupey qoN vwD dy vjIPy idwqy gey hn. AunHF ies mOky ivsLysL aYlfn kridaF ikhf ik sRI gurU rfmdfs dy pRkfsL gurpurb nUM smripq 7 akqUbr nUM aMimRqsr ivc iek ivsLysL kIrqn drbfr afXoijq kIqy jfvygf. ijs ivc sLRomxI rfgI sBf aqy ieMtrnYsLnl kIrqn kONsl dy jwQy sMgqF nUM gurbfxI kIrqn nfl joVxgy. ies mOky sLRomxI rfgI sBf dy ahudydfrF, rfgI jiQaF qy pRbMDkF nUM bIbI jgIr kOr vwloN isropfE Byt kIqy gey. ies qoN pihlF swcKMz sRI hirmMdr sfihb dy isMG sfihb igafnI gurbcn isMG, igafnI jsvMq isMG ny ielfhI bfxI dI kQf viKafnf rfhIN sMgqF nUM inhfl kIqf. sLRomxI rfgI sBf sRI hirmMdr sfihb dy pRcfr skwqr BfeI pRIqm isMG sfroN ny bIbI jI df Aucycy qOr qy DMnvfd kridaF snmfn vjoN AunHF nUM isropfE qy XfdgfrI icMnH Byt kIqf. dyr rfq qIk cwly kIrqn drbfr `c pMQ pRiswD bIbI bljIq kOr qlvfVy vfly, BfeI jgjIq isMG luiDafxf, BfeI crnjIq isMG pitaflf, BfeI divMdr isMG jI idwlI vfilaF dy rfgI jiQaF ny ielfhI bfxI dy kIrqn nfl sMgqF nUM gurU ieiqhfs nfl joiVaf. ies mOky s[ AuNkfr isMG sLrIPpurf, s[ gurbcn isMG krmUvflf mYNbrfn sLRomxI kmytI, BfeI bKsLIsL isMG, BfeI jgrUp isMG, BfeI gurmIq isMG, BfeI bldyv isMG, BfeI qfrblbIr isMG, BfeI sivMdr isMG, BfeI rvyl isMG, BfeI jsivMdrpfl isMG dy rfgI jiQaF qoN ielfvf BfrI igxqI ivc sMgqF hfjLr sn. pMjfb dy sfry iksfnF nUM muPq ibjlI dyx df aYlfn cMzIgVH :- kYptn srkfr ny pMj eykV dI mflkI vfly iksfnF dI QF rfj dy sfry iksfnF nUM pihlI sqMbr qoN muPq ibjlI dyx df aYlfn kIqf hY| srkfr dy ies PYsly nfl bfdl vrgy DnfZ iksfnF dy vI vfry inafry ho jfxgy| ijnHF nUM muPq ibjlI dyx df ivroD muwK mMqrI kYptn amirMdr isMG ipCly lMmy smyN qoN krdy af rhy sn| ies dy nfl dilqF nUM 50 dI QF 200 XUint muPq ibjlI idwqI jfvygI| srkfr ny sfry iksfnF nUM muPq ibjlI dyx df PYslf iksfn jQybMdIaF vwloN aYnrjI bons df ivroD kIqy jfx kfrn ilaf jfpdf hY| iksfnF qy dilqF nUM muPq ibjlI dyx dy PYsly nfl srkfr qy 439 kroV df boJ pvygf qy srkfr ies pYsy dI ivvsQf bjt ‘coN krygI| awj ieQy pRYsw kfnPrMs nUM sMboDn kridaF muwK mMqrI kYptn amirMdr isMG ny ikhf ik aYnrjI bons dyx dI skIm Kqm kr idwqI geI hY qy pMj eykV dI QF sfry iksfnF nUM muPq ibjlI idwqI jfvygI| muPq ibjlI dI shUlq AunHF iksfnF nUM imlygI| ijnHF ny ies sfl 31 agsq qwk ibl Bry hoxgy| iksfnF nUM ibl jfrI kIqy jfxgy qF ik AunHF nUM pqf lg sky ik AunHF nUM ikMny dI ibjlI dI Kpq kIqI hY pr ibl dI rkm inl ilKI jfvygI| AunHF ikhf ik srkfr nUM aYnrjI bons dI skIm qihq muPq ibjlI dyx leI 250 kroV dyxy pYxy sn pr sfry iksfnF nUM muPq ibjlI dyx leI KyqI sYktr nUM ssqI ibjlI dyx leI 1100 kroV dI ibjlI sbiszI pMjfb rfj ibjlI borz nUM idMdI hY| iksfnF qy dilqF nUM muPq ibjlI dyx nfl srkfrI Kjfny qy 1539 kroV df Bfr pvygf| ieh puwCy jfx qy ik pRDfnmMqrI zf[ mnmohn isMG ny KyqI sYktr nUM muPq ibjlI dyx df ivroD kIqf hY, dy sbMD ‘c AunHF ikhf ik AunFH ny pRDfnmMqrI nUM kuJ smF pihlF dwisaf sI ik kFgrs pfrtI ny sfl 2002 ivc jfrI kIqy cox mYnIiPsto ivc rfj dy iksfnF nUM muPq ibjlI dyx df vfadf kIqf sI| ies leI pRDfn mMqrI vwloN ivroD krn df koeI mfmlf nhIN hY| muwK mMqrI ny ikhf ik iksfnF nUM muPq ibjlI dyx ‘c koeI smwisaf nhIN afvygI ikAuNik rfj srkfr dI afmdn ivcoN so PIsdI vfDf hoieaf hY| AunHF ikhf ik jdoN AunHF ny srkfr dI vfgzor sMBflI sI qF Aus smyN rfj dI afmdn 8929 kroV sI jo vwD ky ipwCly mhIny qwk 17238 kroV ho geI hY| iesdy nfl mfl Gftf 42 PIsdI qoN Gwt ky 24 PIsdI rih igaf hY| srkfr ny Krcf GtfAux ivc sPlqf pRfpq kIqI hY qy ienHF kfrnF krky cflU ivwqI sfl ivc koeI Evr zrfPt nhIN hoieaf| qyl kImqF ivc BfrI vfDf , pYtrol 50 rupey lI[ hoieaf, zIjLl 41 rupey lItr hoieaf nvIN idwlI :- crypfisE ivroD dIaF sUrF AuTx dy bfvjUd, kyNdr srkfr nUMawj pYtrol dI kImq pRqI lItr 3 rupey aqy zIjLl dI kImq pRqI lItr 2 rupey vfDf kr idqf, pr rsoeI gYs qy imwtI dy qyl nUM bKsL idwqf| pRDfn mMqrI zf[ mnmohn isMG dI pRDfngI hyT hoeI kYbint dI mIitMg qoN bfad pYtrolIam mMqrI mxI sLMkr aeIar ny pwqrkfrF nUM dwisaf, “ pytrol qy zIjl dIaF kImqF ivc vfDf awj awDI rfq qoN lfgU ho jfvygf| sRI aeIar ny ieh vI dwisaf ik pYtrol qy zIjLl qy lfeIaf jFdIaF aYksfeIjL izAUtIaf ivc koeI ktoqI nhIN kIqI jfvygI ikAuNik aiswDy tYks qoN mflIaf imQy tIcy nfloN GWt pRfpq ho irhf hY| qyl dIaF kImqF ivc ieh vfDf komFqrI mMzI ivc kwcy qyl dIaF kImqF ivc hoey iqwKy vfDy dy mwdynjLr kIqf igaf hY| AunHF ny dwisaf ik jnqk Kyqr dIaF qyl PrmF nUM Gwt kImq qy qyl vycx kfrn ies ivwqI sfl ivc 14,500 kroV rupey df Gftf ipaf hY| pYtrol qy zIjLl dIaF kImqF ivc ies vfDy nfl vI ienHF PrmF df Gftf pUrf nhIN hoxf| ies leI Gfty dI pUrqI leI bFz jfrI kIqy jfxgy| pYtrolIam mMqrI ny dwisaf ik “ srkfr ny PYslf kIqf hY ik qyl kMpnIaF, afeI[E[sI[, bI[pI[sI, aYl, aYc[pI[sI[aYl[ aqy afeI[bI[pI[ nUM bFz jfrI kIqy jfxgy| ienHF bFzf dI kImq bxqr aqy imafd bfry PYslf pYtrolIam mMqrfly dI slfh nfl ivwq mMqrfly vwloN kIqf jfvygf”| AunHF dy dwisaf ik pYtrol ies vyly lfgq nfloN pRqI lItr 7[45 rupey aqy zIjLl 5[15 rupey ssqf vyicaf jf irhf hY| ies qrHF qyl kMpnIaF nUM rsoeI gYs dy iek islYzMr ipwCy 96 rupey aqy imwtI dy qyl dy iek lItr ipwCy 12[85 rupey df Gftf pYdf hY| hvfrf ny idwlI pulIs Aupr qsLdwd dy gMBIr dosL lfey cMzIgVH :- bwbr Kflsf ieMtrnYsLnl df muKI jgqfr isMG hvfrf mnuwKI aiDkfrF dI komFqrI sMsQf ‘aYmnYstI’ kol idwlI puils ivruwD kyskrygf| hvfrf, ijhVf ik pMjfb dy sfbkf muwK mMqrI byaMq isMG kql dy dosL ‘cmfzl jylH ivc njLrbMd hY, ny idwlI puils Auqy sLrIrk qy mfnisk qsLdwd krn aqy Aus dy Drm dI byadbI krn dy gMBIr dosL lfey hn| 7 jUn qo 6 julfeI qwk hvfrf idwlI pulIs kol irmFz hyT irhf sI| byaMq kys dI suxvfeI dorfn hvfrf ny afpxy vkIlF nUM dwisaf ik idwlI pulIs ny irmFz dorfn Aus Auqy qsLdwd Zfihaf aqy iswK Drm dI gMBIr byadbI kIqI| kys ivc bcfa pwK dy vkIl aqy lfierjL afP ihAUmn rfeIts ieMtrnYsLnl dy jnrl skwqr arivMd Tfkur ny dwisaf ik Auh hvfry dI qrPoN aYminstI, Gwt igxqI kimsLn, Bfrq srkfr aqy kOmI ihAUmn rfeIts kimsLn kol kys pfeygf| sRI Tfkur ny dwisaf ik hvfrf df dosL hY ik idwlI pulIs ny irmFz dorfn Aus dy mUMh ivc pfn aqy bIVIaf pfeIaF| ieQoN qwk ik AusnUM iswK gurUaF dIaF qsvIrF Auqy Quwkx leI mjbUr kIqf| Aus ny ieh vI ikhf ik Aus dy sLrIr df koeI aMg nhIN ijs nUM idwlI puils ny JMibaf hovy| sRI Tfkur ny ieh vI dwisaf ik hvfry dI qrPoN lfierjL Pfr ihAUmn rfeIts ieMtrnYsLnl kys dfier krygf| Aus ny ieh vI dwisaf ik byaMq kys dy muljLmF ny 31 agsq ‘Piqh idvs’ vjoN mnfieaf| ies idn pMjfb skwqryq mUhry hoey iek bMb Dmfky ivc sfbkf muwK mMqrI byaMq isMG aqy ihAUmn bMb idlfvr isMG mfry gey sn| dwsxXog hY ik hvfrf 21-22 jnvrI 2004 dI rfq nUM mfzl jylH ‘coN Prfr ho igaf sI aqy 7jUn nUM AunFH nUM idwlI pulIs ny PVH ilaf sI| ipwCoN Auh 6 julfeI nUM idwlI pulIs kol irmFz hyT irhf| ies qoN bfad Aus nUM cMzIgVH pulIs hvfly kr idwqf igaf awj kwlH Auh mfzl jylH ivc hI njLrbMd hY| srkfrI aPsr dy Gr dyh vpfr df awzf nvIN idwlI :- rfjDfnI idwlI ivc ivafpk pYmfny ‘qy cl rhy kfl grl rYkyt nfl juVIaf awT kuVIaF, dlfl aqy iek srgxf nMU igRPqfr kIqf igaf hY| ieh srgxf loDI kflonI dy srkfrI PlYt qoN afpxy pqI nfl iml ky ieh pYdf clf rhI sI| Auh PfeIv stfr hotlF ivc aYskfrt srivs aDIn ieh kuVIaF splfeI krdI sI aqy ies dy bdly ivc 5 qoN 15 hjfr rupey lYNdI sI| Aus kol kfl grljL dI iek vwzI POj hY aqy Ausdy gRfhkF ivc vwzy vwzy vpfrIaF qoN lY ky isafsI afgU aqy Aucw aPsr sLfml hn| loDI kflonI dy srkfrI PlYt qoN ielfvf bIqy covI GMitaF dorfn rohnI aqy pRsLFq ivhfr ielfikaF ivc cwl rhy dyh vpfr dy awizaF qoN awT kfl grljL, dlfl aqy srgxf nUM PiVaf igaf hY| loDI kflonI dy sYktr 19 dy srkfrI PlYt ‘c 10 hjLfr rupey pRqI mhIny dy ikrfey qy srkfrI aPsr df PlYt lY ky lKnAU invfsI 45 sflF sLbnm (bdilaF hoieaf nF) afpxy pqI jY sLMkr nfl iml swq sfl qoN ieh DMdf clf rhI sI| pihlF lKnAU ivc Auh iehI kMm krdI sI aqy afpxy gRfhkF dI PrmfiesL qy hI Auh idwlI af geI sI| Aus dy GroN PVIaF geIaF kfnpur aqy lKnAU dIaF do kuVIaF nUM sLbnm aFtI 20-20 hjLfr rupey mhInf qnKfh idMdI sI| sLbnm df pqI jY sLMkr Prfr hY| rohnI aqy pRsLFq ivhfr ‘c pMj kfl grljL smyq 7 lok PVy gey hn| mnoj nfmk dlfl vI kfbU kIqf igaf hY jo ik mobfiel qy kfl grljL dI buikMg krdf sI aqy PrYNzisLp klwb dynF qy Ausdy ivigafpn aKbfrF ‘c afAuNdy sn| iek hor mfmly ivc Qfxf pRsLFq ivhfr puils ny iqMn kfl grljL aqy AunFH dy zrfeIvr nUM igRPqfr kIqf hY| pfiksqfn vwloN srbjIq nUM PFsI nf lfAux df Brosf jlMDr :- pfiksqfn srkfr vwloN lfhor dI kot lwKpq jylH ‘c bMd iBwKIivMz dy vfsI srbjIq isMG nUM suxfeI sjLfey moq d sjLf ‘c nrmI vrqx dy Brosy ny ies pirvfr ‘c ijvyN KusLIaf dI JVI hI lf idwqI| srbjIq isMG dI BYx dlbIr kor jo ik afpxI BrjfeI suKpRIq kor aqy BqIjI supndIp nfl afpxy Brf nUM irhfa krfAux leI ivwZI muihMm nUM qyjL krn dy mksd nfl ieQy pRYsw kfnPrMs krn afeI sI, nUM jdoN acfnk pwqrkfrF ny dwisaf ik pfiksqfn srkfr ny Bfrq srkfr nUM ivsLvfsL duafieaf hY ik srbjIq isMG nUM PFsI nhIN lgfeI jfvygI ieh Kbr suxidaF hI sfrf mfhol bdl igaf| Aus ny iekdm afpxI BrjfeI aqy BqIjI nUM klfvy ‘c lYNidaF ikhf ik AusdI imhnq nUM Pl iml igaf hY| ikAuNik jykr pfiksqfn srkfr srbjIq isMG dI PFsI dI sjLf nUM Aumr kYd ivc vI bdl idMdI hY qF AuQy Aumr kYd 13 vrHy BugqxI pYNdI hY qy Ausdf Brf 15 sflF qoN jylH ‘c bMdI hY| ies leI ieh vI AumId kIqI jf skdI hY ik srbjIq afAuNdy kuJ hI idnF ‘c jylH qoN irhfa ho jfvy| KusLI df iejLhfr kridaF dlbIr kor ny ikhf ik 15 sflF qoN AunHF df pirvfr mr mr ky jIa irhf sI| suKpRIq kor ny pwqrkfrF nfl afpxI KusLI sFJI kridaF ikhf ik Auh afpxy pqI dI slfmqI leI AusdI gYrhfjLrI ‘c vI krvf coQ dy vrq rwKdI af rhI sI aqy AusnUm jo afsF sn Auh pUrIaF ho geIaF| dlbIr kor ny ikhf ik jdoN qoN srbjIq isMG pfiksqfn dI jylH c nrk BrI ijMdgI bqIq kr irhf hY AudoN qoN hI Auh sfrIaF hI rfjsI pfrtIaF vI sLfiml hY, qwk phuMc kr rhI hY pRMqU iksy vI rfjsI nyqf ny AunHF dy pirvfr df duwK nhyIN suixaf| Ausny ikhf ik hux jo komI pwDr qy srbjIq dI irhfeI leImuihMm cwlI hY ies dy leI mIzIaf hI vDfeI df pfqr hY| Ausny ikhf ik hux Auh pfiksqfn dIaF jylHF ‘c bMd hornF BfrqI kYdIaF dI irhfeI leI vI muihMm clfeygI| ies moky Aus ‘c bMd hornF BfrqI kYdIaF dI irhfeI leI vI muihMm clfeygI| ies moky Aus dy nfl jMmU ksLmIr qoN do pirvfr vI afey hoey sn, ijnHF dy do mYNbr rfvlipMzI aqy kot lwKpq jylH ‘c ipwCly lMby smyN qoN bMd hn| ibsLno dyvI ijlHf kTUaf ny dwisaf ik Ausdf pqI Em pRkfsL, ijs dI idmfgI hflq TIk nhIN sI, BulyKy nfl swq sfl pihlf pfiksqfn dI srhwd pfr kr igaf sI aqy ies vyly kot lwKpq jylH ivc bMd hY| Aus ny dwisaf ik iqMn ku sfl pihlF afeI icwTI qoN pqf lwgf ik Ausdf pqI ijAUNdf hY, nhIN qF Auh iehI smJI bYTy sn ik Auh Poq ho cuwkf hY| ies dorfn jMmU ksLmIr dyhIrf ngr qoN afey hMs rfj ny vI dwisaf ik Ausdf vwzf Brf bfbU rfm ipwCly 18 virHaF qoNkot lKpq jylH ivc bMd hY, Auh vI BulyKy nfl bfrzr twp igaf sI| ienHF pirvfrF ny vI mMg kIqI ik AunHF dy pirvfrk mYNbrF nUM jldI qoN jldI irhfa krvfieaf jfvy| PrFs qoN bfad hux bYljIam ivc dsqfr df mslf kYlPornIaf :- PrFs qoN bfad hux vfrI afeI hY bYljIam dI| PrFs ny qF pUry gwj vwj ky kfnUMn bxf idwqf hY ik koeI isr nhIN Zwk skdf pr bYljIam ny ies dI afV ivc cuwp krky skUlF ivc ieh kfnUMn inwjI rUp ivc lfgU kr idwqf ibnF iksy srkfrI kfnUMn qoN| iswK jo afpxI pCfx nfl ivcrnf cfhuMdy hn, AunHF vfsqy ieh bVf musLikl smF bx igaf hY| ikDry ikDry koeI skUlhY jo ajy isr Zwk ky bwicaF nUM klfs aMdr bYTx dI iejfjq idMdf hY, pr Auh vI kdoN qwk dyxgy| iswKF ny socxf hY ik afpxI pCfx iks qrHF bcfAuxI hY| bYljIam dyiswK smfj ny sRomxI kmytI aMimRqsr smyq hr smudfie nUM bynqI kIqI hY ik ies msly df hwl iekwTy ho ky CyqI lwiBaf jfey| sMq ajfieb isMG bopfrfey vfilaF dI 17vIN brsI qy sMq smfj ny bIbI jgIr kor nUM afpxf insLfnf bxfieaf jgrfE :- sMq ajfieb isMG bopfrfey vfilaF dI 17vIN brsI qy sMq smfj ny bIbI jgIr kor nUM afpxf insLfnf bxfAuxf surU kr idwqf hY|dmdmI tksfl dy pRmuwK sMq ajfieb isMG bopfrfey vfilaF dI 17vIN brsI moky gurduafrf pMjUafxf sfihb lMmy jwtpury hoey Dfrimk smfgm ‘c sMq smfgm qy Kfs krky bIbI jgIr kor nUM iswDf insLfnf bxfAuNidaF afiKaf ik bIbI iswKF ‘c sLIaf qy suMnI muslmfnF vflf pfVHf pfAuxf cfhIdf hY| sMq smfj ny ies smyN bIbIaF nUM pflkI sfihb dI kfr syvf, drbfr sfihb ‘c kIrqn aqy pMj ipafiraF ‘c sLfiml krn nUM muwZoN hI rwd kr idwqf aqy ies pRMprf nUM qoyVy jfx qy kom ‘c Kfnf jMgI dI DmkI qk dy idwqI| sMq bfbf afjfieb isMG bopfrfey vfilaF nUM sLrDFjlI ByNt krdy hoey dmdmI tksfl dy bulfry igafnI surjIq isMG soNDI ny afiKaf ik purfqn rvfieqF qy pRMprfvF nUM qoV ky asIN kOm ‘c vMzIaF pf lvFgy| iswK stUzYNts PYzrysLn mihqf dy pRDfn BfeI gurcrn isMG gryvfl ny ies smyN afiKaf ik jy kOm dy afgUaF ny isafxy qoN sucyq pihrydfr df rol nf inBfieaf qF kOm ‘c piqqpuxy qy DVybMdI qyjLI nfl vDygI| gurduafrf sfihb dy muwK syvfdfr qy smfgm dy pRbMDk sMq bfbf blvIr isMG lMmy jwtpury vfilaF ny ies smyN afey sMqF mhfpursLF df DMnvfd kridaF afiKaf ik bfxI pRqI sLrDf,bfxy pRqI idRVHqf aqy isDFqf dI rfKI nfl hI kOm dI afn qy sLfn brkrfr rwKI jFdI hY| Aus AuprMq BfrI dIvfn swjy, ijnHF ‘c rfgI,ZfzI, kvIsLrF ny gurieiqhfs nfl sMgqF nUM inhfl kIqf| asLlIlqf dy dm qy pldf awqvfd rImf sMiDaf, rUpf suxn ivc qF ieh afm nF lwgdy hn pr jy qusIN ienHF nfvF nUM iqRpurf ivc jf ky lvogy qF suxn vfly dIaF awKF ‘c cmk af jfvygI ikAuNik ieh iqMny iqRpurf ivc bxI bilAU iPlm ‘hmjfgoeI toNgoQoklf mXf’ dIaF hIroienF hn| ies iPlm dI surUafq iek afm pRym khfxI vFg hI huMdI hY pr ijAuN hI khfxI df moV bYzw rUm qwk phuMcdf hY, bYzw rUm dy aMdr sYNsr vwloN pfbMdIsuLdf Auh sB kuJ hox lwgdf hY ijs nUM isrP ivdysLI porn iPlmF ivc hI idKfieaf jFdf hY| aMdrUnI plF dI ieh isrP ieko iPlm nhIN, jo iqRpurf ivc bxI hY| ies qrHF dIaF iPlmF nUM QfeI, brmI aqy jfpfnI BfsLfvf ivc zb krky AuQy vyicaf jf irhf hY| ies qrHF dIaF iPlmF bxfAux vfly sLokIaf iPlm bxfAux vfly nhIN, sgoN iqRpurf dy awqvfdI DVy ‘nYsLnl ilbrysLn afP iqRpurf’ dy mYNbr hn| puils aqy surwiKaf blF dy vwDdy dbfa kfrn afmdn dy hor somy bMd ho jfx kfrn awqvfdI hux bilAU iPlmF rfhIN pYsf iewkTf krky afpxI muihMm nUM jfrI rwKx df Xqn kr rhy hn| jvfn kuVIaF nUM afpxy DVy ivc sLfml kr ky bMdUk dI nok qy AunHF koloN asLlIl iPlmF ivc kMm krvfieaf jFdf hY| ieQy hI bws nhIN, puils muqfbk ies Kyqr dy awqvfdI sQfnk kuVIaF kooloN msfj pfrlr dI Et hyT dyh vpfr vI krvfAuNdy hn| ies qoN ielfvf QfeIlYNz, bYNkfk, brmf afid dysLF ivc sQfnk kuVIaF nUM vyicaf jf irhf hY| iqRpurf nYsLnl vflMtIar dy sfbkf nyqf ny ikhf, “mYnUM XkIn nhIN huMdf ik vwKvfdI afpxI muihMm jfrI rwKx leI asLlIl iPlmF df ijafdf idn cwlx vflI nhIN| vwKvfdIaF dI muihMm df kI bxygf, ieh qF sfnUM nhIN pqf pr iesqrI sLosLx aqy asLlIlqf dI ies Kyz nUM sKqI nfl rokx dy Xqn jrUr kIqy jfxy cfhIdy hn”| ivskI bcfAuNdI hY kYNsr qoN skftlYNz ivc hoeuy ik ielfj sMmlyn ivc mfihrF nUM dwisaf igaf ik isMgl mflt ivskI nfl kYNsr df Kqrf tfilaf jf skdf hY| aijhf ies leI hY ikAuNik ies ivc iek qfkqvfr aYNtI-afksIzYNt dI kfPI ijafdf mfqrf huMdI hY ijs nfl kYNsr koisLkfvF mr jFdIaF hn| pIx vfly pdfrQF dy AudXog dy iek suqMqr slfhkfr ijm svfn ny dwisaf ik Koj muqfbk isMgl mflt ivskI ivc rYzw vfeIn dy mukfbly ijafdf ielYijk aYisz huMdf hY| svfn ny ‘XUromyzlYb-2005’ nF dy sMmyln ivc dwisaf ik ielYijk aYisz Bojn dorfn sLrIr ivc pYdf hox vflIaF Krfb koisLkfvF nUM jf qF soK lYNdf hY jf cbf jFdf hY| AunHF ikhf ik ieh mukq rYzIkls sfzIaF mojUdf koisLkfvF dy zIaYney ZFcy nUM bdl skdy hn ijs nfl sLrIr ivc kYNsr koisLkfvF dy pYdf hox df Kqrf pYdf ho jFdf hY, ies leI qusIN BfvyN kdy kdypINdy hovo jF sLrfb pIxI quhfzI rojLfnf afdq hovy, ivskI quhfnUM kYNsr qoN bcf skdI hY| pr kYNsr irsrc XUky dI lyjLlI vfkr ies dlIl nfl bhuq ijafdf pRBfivq nhIN idsI| Aus df kihxf sI ik ies gwl dy bhuq sfry sbUq hn ik ijafdf sLrfb pIx aqy keI qrHF dy kYNsr vwDx drimafn afpsI irsLqf hY, Kfs qor qy isgrtnosLI krn vfilaF ivc| ielYijk aYisz BfvyN iek jbrdsq aYNtI afksIzYNt hY pr iesdf ieh mqlb nhIN ik Auh sLrfb dI boql qoN hI imlygf| Ausdf kihxf sI ik ieh aYisz nrm PlF ivc vI huMdf hY| akflI dl(loNgovfl) KyqrI pfrtIaF dy komI gwTjoV ivc sLfiml hovygf : cMdUmfjrf jlMDr :- akflI dl-loNgovfl dy pRDfn aqy sfbkf aYmpI pRo: pRyum isMG cMdUmfjrf ny ikhf hYik AunHF dI pfrtI qylgU dysm pfrtI, zIaYmky asm gx pRIsLd aqy hor KyqrI pfrtIaF dI sLmUlIaq vflI komI knPYzrysLn df ihwsf bxygI| AunHF ikhf ik AunHF dI pfrtI ny ies leI zIaYmky aqy qylgU dysm pfrtI dy afgUaF nfl rfbq kfiem kr rwiKaf hY aqy jy sROmxI akflI dl(bfdl) ies knPYzyrsLn df ihwsf bxdf hY qF AunHF dI pfrtI nUM ies qy koeI ieqrfjL nhIN hY| awj jlMDr dy hotl zoliPn ivc iek pwqrkfr kfnPrMs sMmyln nUM sMboDn kridaF pRo: cMdUmfjrf ny ikhf ik ieh kihxf glq hY ik ies leI pihlkdmI sRomxI akflI dl (bfdl) vwloN ho rhI hY AunHF ikhf ik asl ivc AunHF dI pfrtI ies sbMDI pihlkdmI kr rhI hY aqy AunHF ny qF smqf pfrtI dy pRDfn sRImulfiem isMG Xfdv nfl vI ies muwdy qy gwlbfq kIqI| AunHF ikhf ik sRomxI akflI dl (bfdl) dy vI ies gwTjoV dy Bfg hox nfl AunHF nUM koeI Prk nhIN pYNdf hflFik AunHF nUM sfbkf muwKmMqrI s[ pRkfsL isMG bfdl nfl ieh ros jrUr hY ik ijnHF gwlF leI sRomxI akflI dl lVdf irhf hY kyNdr aqy rfj ivc srkfr afAux qy s[ bfdl ny AunHF leI kMm krnf qF dUr AunHF gwlF dy Ault hI kMm kIqf| pRo: cMdUmfjrf ny dwisaf ik AunHF dI pfrtI vwloN pMjfb dy aihm msilaF aqy mMgF bfry idwlI ivKy iensfP mfrc 28 akqUbr nUM kIqf jfvygf ijs AuprMq pRDfnmMqrI zf[ mnmohn isMG nUM iek Xfd pwqr soNipaf jfvygf| akflI dl(a) pMjfb ivc qIjf PrMt bxfeygf : mfn luiDafxf(qijMdr isMG):- sRomxI akflI dl (a) ny pMjfb ivc kFgrs Bfjpf aqy akflI dl(b) df mukfblf krn leI qIjf PrMt kfiem krn df PYslf kIqf hY ijs ivc pMQk iDrF qoN ielfvf hor hmiKaflI pfrtIaF nUM vI sLfiml kIqf jfvygf| ieh PYslf awj srkt hfAUs luiDafxf ivKy dl dy rfjsI mfmilaF bfry slfhkfr kmytI dI mIitMg ivc kIqf igaf hY ijs dI pRDfngI dl dy pRDfn aqy sfbkf lok sBf mYNbr ismrnjIq isMG mfn ny kIqI| 5 GMty qoN vwD smF cwlI ies mIitMg ivc pMjfb mojUdf rfjsI siQqI aqy pMQk msilaF bfry vI lMmIaF ivcfrF kIqIaF geIaF| bfad ivc pwqrkfrF nUM jfxkfrI idMidaF s[ mfn ny dwisaf ik akflI dl(a) ny pMjfb ivDfnsBf dIaF coxF qoN pihlF pihlF pMjfb ivc qIjf PrMt kfiem krn df PYslf kIqf hY| AunHF dwisaf ik ies PrMt ivc sfrIaF gwlF pMQk jQybMdIaF qoN ielfvf hor jdoN jihd kr rhIaF hmiKaflI pfrtIaF nUM vI sLfiml kIqf jfvygf AunHF iek svfl dy jvfb ivc dwisa ik ies sbMDI Auh sfrIaF aqy ipwCly guwsy igly Bulf ky nvIN surUafq krngy qF jo kFgrs qy akflI dl(bfdl) nUM muV swqf qy kfb hox qoN roikaf jf sky| AunHF ikhf ik ies mMqv dI pRfpqI leI asIN hr iek kol nMgy pYrIN cwl ky jfx leI iqafr hF ikAuNik asIN pMjfb nUM hor qbfhI aqy brbfdI qoN bcfAuxf cfhuMdy hF| s[ mfn ny dwisaf ik mIitMg ivc pfrtI dI mjLbUqI leI lokF nUM lfmbMd krn leI aqy kFgrs akflI dl(b) dIaF mfVIaF nIqIaf nUM lokF ivc nMgf krn leI joLrdfr muihMm surU krn df vI PYslf kIqf igaf hY ies qihq ijlHf vfr kfnPrMsF kIqIaF jfxgIaF qy ienHF dIaF moqIaF df aYlfn jldI hI kIqf jfvygf| AunHF dwisaf ik pfrtI vwloN 13 sqMbr nUM nUrpur byt hlky ivc sLhId isMG dI Xfd ivc kfnPrMs kIqI jfvygI jdik 17 sqMbr nUM gurU kI Zfb, 18 nUM mylf Cpfr aqy 20 sqMbr nUM pitaflf ivKy vI vwzIaF kfnPrMsF kIqIaF jfxgIaF| s[ mfn ny bIbI jgIr kor vwloN iswK bIbIaF nUM brfbrqf df hwk dyx aqy mfeI Bfgo bnx dI pRyurxf dyx dy ibafn nUM mMdBfgf krfr idwqf AunHF ikhf ik iek pfsy qF Auh bIbIaF nUM brfbrqf dI gwl kr rhI hY pr dUjy pfsy Auh Kud kuVImfr qy BrUx hwiqaf dy mfmly qoN ielfvf aorqF nfl blfqkfr krn vfilaF aqy aorqF Aupr julm krn vfilaF dI hmfieq kr rhIhY| s[ mfn ny dwisaf ik mIitMg ivc ibjlI sMkt aqy pYtrol zIjLl dIaF kImqF ivc hoey vfDy df mfmlf vI AuTfieaf igaf hY| dl dy jnrl skwqr s[ crn isMG luhfrf ny dwisaf ik awj dI mIitMg ivc BfeI iDafn isMG mMz, BfeI rfm isMG, jgDIr isMG kfqroN, s[ jskrn isMG, pRo: mihMdrpfl isMG, jQydfr anUp isMG sMDU, sqnfm isMG sMDU aqy jIq isMG afloafrK afid vI hfjLr sn| gohfxf kFz ivruwD aMimRqsr qy kpUrQlf ‘c ihMsk pRdrsLn cMzIgVH :- gohfxf kFz dy ivroD ‘c vflmIk BfeIcfry dIaF vwK vwK jQybMdIaF vwloN awj dy idwqy pMjfb bMd dy swdy dorfn aMimRqsr qy kpUrQlf sLihrF ivc ies BfeIcfry vwloN qyjLDfr hiQafrF bfl lYs ho ky bfjLfrF ‘c ihMsk pRdrsLn kIqy gey qy vwK vwK QfeIN vwzy pwDr qy srkfrI qy inwjI sMpqI nUM nuksfn phuMcfieaf igaf| kpUrQlf : vflmIk BfeIcfry dIaF jQybMdIaF vwloN idwqy awj pMjfb bMd dy swdy nUM ijQy kpUrQlf ivc jbrdsq huMgfrf imilaf AuQy siQqI Aus moky byhwd qxfapUrn bx geI jdoN bMd dy hwk ivc mujfhrfkfrIaF ny qyjDfr hiQafrF nfl lYs ho ky bjfLrF ivc dukfnF, pRfeIvyt vfhnF qy srkfrI iemfrqF dI vwzI pwDr qy BMn qoV kIqI aqy sLihr dy iek gurduafrf kMplYks dy sLIsLy vI qoV idwqy aqy iek mMdr dy borz nUM sfV idwqf ijs nfl sLihr ivcsmuwcy vpfrI vrg ivc ros PYl igaf aqy hjLfrF dI igxqI ivc vpfrI vrg dy lok qy Bfjpf qy akflI dl sbMDq XUQ jQybMdIaF dy vrkr vflImk BfeIcfry dy ivroD ivc af gey| afeI jI jlMDr ryNj hrdIp isMG iZloN, zIafeIjI prmjIq isMG igwl, aYs[aYs[pI qyijMdrpfl isMG sMDU aqy izptI kimsLnr sumIr kumfr dI agvfeI hyT BfrI igxqI c iekwqr pulIs blF ny svyr qoN lY ky sLfm iqMn vjy qwk smF siQqI nUM kfbU kIqf| pulIs ny dohF iDrF qy lfTIcfrj krky AunHF nUM iKMzfieaf| sLihr ivc amn kfnUMn bhfl rwKx leI ijlHf pRsLfsLn vwloN sLfmIN sfZy iqMn vwjy Xojnf Bvn ivKy bulfeI amn kmytI dI mIitMg Aus moky burI qrHF PylH ho ky rih geI jdoN amn kmytI mYNbr akflI Bfjpf nyqfvF dy vpfrI vrg dy lokF dy numfieMidaF dy nfl hI AunHF dy krIb do-so vrkr, mIitMg vflI QF Bvn dy aMdr cly gey aqy AunHF ny ijlHf pRsLfsLn dy iKlfP joLrdfr nfarybfjLI kIqI| amn kmytI dI mIitMg ivc ivroDI pfrtIaF BMn qoV leI kFgrs pfrtI qy ijlHf pRsLfsLn nUM ijMmyvfr Tihrf rhIaF hn| sLihr aMdr sLfm qwk qxfa brkrfr sI| awj kpUrQlf bMd df swdf ivsLysL kr ky bspf (aMbydkr) qy sLihr ivclIaF hor vflmIk jQybMdIaF vwloN idwqf igaf sI| ijs dI eynI crcf sI ik svyry awT vjy qoN hI sLihr ivcly bfjfr sgoN bfhrly ielfikaF ivc vI dukfnF aqy ieQoN qwk ik sfry sLihr aMdr koeI ryhVI vflf vI nhIN idwisaf| sLihr dy sfry mYzIkl stor bMd rhy aqy isvl hspqfl dy awgy dvfeIaF dIaF dukfnF vI svyry do ku GMty KuwlHIaF qy mgroN Auh vI bMd rhIaF| sLihr aMdr hr iksm df Cotf qy vwzf vpfr iblkuwl bMd sI| bspf (aMbydkr) dy sInIar nyqf jIa lfl nfhr qy hor jQybMdIaF dy nyqfvF dI agvfeI hyT svyry 10 ku vjy muhwlf sLihrIaF ivKy Bgvfn vflmIk mMdr ivc iewkT hoieaf ijs ivc krIb iqMn so lok sLfml sn| ies moky gohfxf kFz dI sKq inKyDI kIqI geI| krIb 11 ku vjy ieh iekwT jlUs dI sLkl ivc sLihr ‘c inkilaf ijnHF ivc BfrI igxqI ivc ipMzF qoN afey lok vI sLfml ho gey| hjfLrF dI igxqI ivc ienHF mujfhrfkfrIaF kol,nMgIaF qlvfrF, gMzfsy,tkUey, lohy dy rfz vgYrf sn aqy muwK bjfrf ivcoN dI gujridaF ijlHf kcihrIaF ivc phuMc ky, sB qoN pihlF ienHF ny vkIlF dy kYibnF ivc Poto styt dIaF dukfnF dy borz dI BMnqoV surU kIqI| iPr jdoN ienHF dy nyqf kcihrI kMplYks ivc zIsI dy dPqr mYmorMzm dyx leI gey qF mgroN BVky hoey hjUm ny AuQy bxy suivDf kyNdr df iek mulfjLm jLKmI ho igaf| mYmorMzm dyx AuprMq ieh hjUm jdoN vfps bfjfrF pey smfn dI BMnqoV krdf igaf aqy aMimRqsr bfjfr ivc siQq gurduafrf kMplYks dy sLIsLy vI qoV idwqy| mxI mhysL mMdr dy borz vI sfV idwqy| BMn qoV df iek nftk krIb iek GMty cwldf irhf| aMimRqsr:- vflmIk BfeIcfry vwloN awj aMimRqsr bMd krn dy idwqy gey swdy qy dilq vrg dy lokF vwloN icwty idn ihMsf df mujfhrf kridaF drjnF dy krIb bwsF aqy vfhn BMn idwqy| puils qy huwlVbfjF ivckfr keI QfeIN JVwpF heIaF ijs kfrn zyZ drjn qoN vDyry ivakqI jLKmI ho gey| huwlVbfjF ny aYs[pI iswtI-1 dI gwzI dy qy vI pQrfE kIqf| guwsy ivc afey huwlVbfjF ny aYs[pI iswtI-1 dI gwzI qy vI pQrfE kIqf| guwsy ivc afey hulVbfjLF ny lVkIaF nUM PV ky vI vflF qoN DUihaf aqy AunHF dy vfhn BMnHy| keI skUlI bwicaF nUM vI ienHF dy kihr df isLkfr hoxf ipaf| sLihr awj mukMml qor qy bMd irhf| pulIs ivakqIaF dy GrF ivc drvfjy qoV ky dfKl hoeI aqy GrF qoN bfhr kwZ ky ienHF qy KUb lfTIaF vrHfeIaF| pulIs aqy ihMsfkfrIaF ivkcfr hoeI JVp dOrfn iek djn dy krIb dovF pfisaF qoN ivakqI jLKmI ho gey| pulIs ny drjn qoN vDyry gVbVI PYlfAux vfly ivakqIaF nUM ihrfsq ivc vI ilaf| iesy qrHF sQfnk rfmqlfeI Kyqr ivc vI ivKfvfkfrIaF aqy pulIs ivckfr JVp hoeI| ivKfvfkfrIaF ny rozvyjL dIaF bwsF rok ky AunHF dy sLIsLy qoVy| ies nUM lY ky pulIs ivKfvfkfrIaF ny rozvyjL dIaF bwsF rok ky AunHF dy sILsLy qoVy| ivKfvfkfrIaF ivckfr pQrfE hoieaf| sLihr dy keI skUlF dy bwicaF nUM vI ivKfvfkfrIaF dy kihr df isLkfr hoxf ipaf| ivKfvfkfrIaF ny sQfnk hfl gyt dy bfhr siQq pIbIaYn sInIar sYkMzrI skUl dy kuJ drjn qoN vDyry rozvyjL, pRfeIvyt bwsF aqy puils dy vfhn BMn suwty| puils ny dwisaf ik ihMsf PylfAux vfilaF ivruwD sLihr dy vwK vwK Qfixaf ivc kys drj kIqy gey hn| huwzf vwloN gohfxf kFz dI sI[bI[afeI jFc dy afdysL nvIN idwlI :- hirafxf dy muwK mMqrI BuipMdr isMG huwzf ny gohfxf ‘c dilqF dy Gr sfVy jfx dy mfmly dI awj sI[bI[afeI[ jFc dy afdysL idwqy hn| AunHF ny pIVq dilq pirvfrF leI aMqirm rfhq vI dwugxI krky iewk lwK ruipaf kr idwqI hY| hirafxf qy idwlI dy ivDfiekF qy dilq afgUaF nfl mIitMg qoN bfad AunHF ny pRYsw kfnPrMs ‘c sMboDn kridaF ikhf “ mYnUM Brosf idvfAux idE ik iksy vI dosLI nUM bKisLaf nhIN jfvygf| Auh BfvyN iksy vI jfq, isafsI phuMc jF ruqby df hovy’ AunHF ny sfiraF nUM apIl kIqI ik ies muwdy df isafsIkrn nf kIqf jfvy| iesy dOrfn dilqf dI mhfpMcfieq ny mMg kIqI hY ik gohfxf kFz nUM rokx ivc nfkfm rhI muwK mMqrI BuipMdr isMG huwzf dI agvfeI vflI hirafxf srkfr qurMq brKfsq kIqI jfvy aqy hr pIVq pirvfr nUM muafvjLy vjoN 20 lwK rupey idqy jfx| ieh mhfpMcfieq gohfxf kFz, ijs ivc dilqF dy lgpg 50 Gr sfV idqy gey sn, dy sbMD ivc juVI sI| afiKl BfrqI vflmIk smfj dy afgUaF dI agvfeI hyT juVI ies mhfpMcfieq ivc hirafxf, pMjfb, Auqrw pRdysL, mhfrfsLtr idwlI aqy hor rfjF dy hjLfrF lok sLfml hoey| mhfpMcfieq ny ies kFz dI jFxc sIbIafeI qoN krvfey jfx dI mMg vI kIqI| ieh mqf pfs kIqf igaf ik ihMsf rokx ivc nfkfm rihx vfly ijlHy dy izptI kimsLnr aqy ijlHf pulIs muKI ivruwD PojLdfrI kys clfieaf jfvy| ieh mMg kIqI geI ik ihMsk GtnfvF ivc mrn vfly ivakqIaF dy vfrsF nUM iek iek lwK rupey muafvjLy vjoN idwqy jfx| smfj dy muKI mor isMG ny icqfvnI idwqI ik jy AunHF dIaF mMgF 18 sqMbr qwk nf mMnIaF geIaF qF Auh rohqk ivc jnqk rYlI krngy| ijwQy Aus idn ijLmnI coxF hox jf rhIaF hn| ies qoN ielfvf Auh kFgrs pfrtI dysfry smfrohF df bfeIkft krngy| AunHF ikhf ik vflmIk smfj iensfP cfhuMdf hY aqy srkfr nUM ieh XkInI bxfAuxf cfhIdf hY ik aijhI koeI Gtnf dubfrf dysL dy iksy ihwsy ivc nf vfpry| do ivDfiekF hrIrfm vflmIk(hirafxf) aqy bRhm isMG (idwlI) ny aYlfn kIqf ik iensfP nf imlx dI sUrq ivc Auh afpxy ahuwidaF qoN asqIPy dy dyxgy| pRo: Bwulr dI PFsI quVvfAux leI kyNdrI afgUaF nUM imlx df PYslf cMzIgVH :- do iksfn jQybMdIaF aqy vwK vwK iswK jQybMdIaF qy afDfrq pMjfb rfeIts Porm ny pRo: divMdr pfl isMG Buwlr dI PFsI dI sjLf Kqm krfAux leI kFgrs pRDfnsonIaf gFDI, pRDfn mMqrI zf[mnmohn isMG aqy vwK vwK kOmI pfrtIaF dy afgUaF nUM imlx df PYslf kIqf hY| Porm pMjfb dy muwK mMqrI kYptn amirMdr isMG nUM imlygf aqy ies mfmly ‘c dKl dyx leI khygf| ies muwdy nUM lY ky komFqrI pwDr df iek sYmInfr 16akqUbr nUM idwlI ivc krn df aYlfn kIqf igaf| awj ieQy pRYsw kfnPrMs nUM sMboDn kridaF ieMtrnYsLnl ihAUmn rfeIts afrgnfeIjysLn dy pRDfn zIaYs igwl, sRomxI akflI dl(a) dy jnrl skwqr crn isMG luhfrf, pMjfb mnuwKI aiDkfr afrgnfeIjysLn dy pRDfn jsits ajIq isMG bYNs ny ikhf ik Porm ny Buwlr dI PFsI dy muwdy nUM muV srgrmI nfl AuTfAux df PYslf kIqf hY qy ies qihq hI vwK vwK kOmI pfrtIaF dy afgUaF nUM imilaf jfvygf| AunHF ikhf ik iesy hPqy pMjfb muwK mMqrI nUM iml ky ikhf jfvygf ik Auh pfiksqfn ‘c PFsIXfPqf srbjIq isMG dy kys vFg ieh kys kyNdrI kfnUMn mMqrI aqy hor kyNdrI afgUaF kol AuTfAux| AunHF ikhf ik sRomxI akflI dl nUM Cwz ky bfkI akflI dl pMjfb rfeIts Porm df ihwsf hn| ies leI sRomxI akflI dl koloN hmfieq lYx leI ies dl nfl vI sMprk krn df PYslf kIqf igaf hY| sROmxI akflI dl pihlF ies muwdy qy Porm nfl irhf hY| sRomxI akflI dl pihlF ies muwdy qy Porm nfl irhfh hY qy qqkflI Aup pRDfn mMqrI lfl ikRsLn azvfnI aqy hor kyNdrI afgUaF nMU imly vPd ivc ies dl dy afgU sLfml sn| AunHF ikhf ik kFgrs pRDfn sonIaf gFDI nUM ikhf jfvygf ik AunHF ny mrhUm pRDfn mMqrI rfjIv gFDI kfqlF pRqI ijs qrHF df hmdrdI vflf rvweIaf apxfieaf hY Ausy qrHF df rvweIaf Buwlr dy kys ‘c vI apxfieaf jfvy| afgUaF ny mMg kIqI ik ijhVy iswK kYdI afpxIaF sjLfvF kwt cuwky hn, AunHF nUM qurMq irhf kIqf jfvy| AunHF ikhf ik muwK mMqrI nfl mIitMg ‘c vI ieh mfmlf AuTfieaf jfvygf| AunHF ny pwqrkfr goqm DIr nfl pulIs vwloN vDIkI kIqy jfx dI sKq inKyDI kridaF pwqrkfr dI mdd krn df Brosf idwqf| AunHF ikhf ik pwqrkfr ies muwdy qy ijvyN iekwTy hoey n Ausy qrHF afm lokF nfl huMdy DwikaF dy iKlfP vI AunHF nUM ztxf cfhIdf hY| pRYsw kfnPrMs ivc BfrqI iksfn XUnIan(eykqf) dy pRDfn ipsLorf isMG iswDUpur, BfrqI iksfn XUnIan (lwKovfl) dy ajmyr isMG lwKovfl,dlKflsf dy kMvrpfl isMG DfmI, sRomxI Kflsf dl dy suirMdr isMG iksLnpurf, akflI dl 1920 dy afgU gurnfmisMG iswDU kuJ hor afgU vI sLfml sn| ies qoN pihlF hoeI mIitMg ivc akflI dl loNgovfl dy pRDfn pRo: pRym isMG cMdUmfjrf, ieMtrnYsLnl zYmokryitk pfrtI dy afgU gurdrsLn isMG KtVf, sROmxI Kflsf pMcfieq dy knvInr rfijMdr isMG aqykuJ hor jQybMdIaF dy afgU sLfml hoey| kuVIaF df sYks soLsLx mfmly ivc swcf sodf zyry dy pRbMDk df irmFz viDaf aMbflf :- isrsf dy zyrf swcf sodf ivc rihx ‘c vflIaF BgqxIaf/kuVIaF dy kiQq ijsmfnI sLosLx dy mfmly ivc kwlH sIbIafeI vwloN igRPqfr kIqy gey zyry dy mYnyjr iksLn lfl nUM awj aMbflf dI adflq ivc pysL kIqf igaf| sI[bI[afeI dy vkIl vwloN dfier arjLI nUM mnjUr kr ilaf igaf aqy mujirm iksLn lfl nUM iek idn dy sI[bI[afeI irmFz qy Byjx dy hukm suxfey| dwsxXog hY ik pMjfb aqy hirafxf hfeIkort nUM bynfmI isLkfieq imlI sI ik zyry dy pRbMDk smyq lVkIaF nfl jbrI ijsmfnI soLsLx huMdf hY| adflq ny ies isLkfieq dy afDfr qy sI[bI[afeI[ nUM ies mfmly dIjFc dy hukm idwqy sn| sI[bI[afeI[ ny iksLn lfl nUM igRPqfr krky zyry dy iek hor mYNbr dI ipwCly sfl hoeI hwiqaf ivc vrqI geI kfr aqy hiQafr brfmd kIqy| zyry df kMmkfjL dyKx vflI 10 mYNbrI kmytI dy mYNbr rxjIq isMG dI hwiqaf 10 julfeI 2002 nUM kr idwqI geI sI| zyry dy lokF df mMnxf sI ik meI 2002 ivc vMzy bynfmI pwqr ipwCy rxjIq isMG df hwQ sI| sIbIafeI sUqrF anusfr kiQq dosLI ny puwCigwC dy dOrfn eyjMsI nUM dwisaf ik rxjIq isMG dI hwiqaf ies leI kIqI geI sI ikAuNik Aus ny zyrf muKI gurmIqisMG pfsoN muafPI nhIN mMgI sI| rxjIq isMG dI hwiqaf dy mfmly ivc do ivakqI jsbIr isMG aqy ispfhI sLbidl isMG pihlF hI inaFiek ihrfsq ivc hn| jsbIr zyry dy ivsyLsL BgqF ivcoN iek hY aqy jdoN ik sbidl zyrf muKI df inwjI surwiKaf gfrz hY| qPqIsL dorfn sIbIafeI hux qwk 175 gvfhF pfsoN puwC igwC kr cuwkI hY ienHF ivc zyry dy aMdr qy bfhr rihx vfly pursL aorqF sLfml hn| bysbfl Kyzx dorfn izRAU ny kIqf mfVf vqIrf inAUXfrk :- inAUXfrk ivc bysbfl Kyzx dorfn cfrlIsf eyNjls dI stfr izRAU bYrImor ny sLrfb aqy isgrt pI ky gflI gloc aqy bdqmIjLI kIqI ‘pyj isks zft kfm’ muqfbk klfkfr dy nyVy bYTy ivakqI ny dwisaf, “ Ausdf aks iek nfjuk qy CueI mueI kuVI vrgf hY pr Auh Ausdy iblkul Ault inklI| sfzy ivcoN iek jdoN Aus nUM dyK ky muskrfieaf qF Ausny awKF idKfeIaF| Auh afpxy buafeyPrYNz PYibRijE morytRtI (zrwm vfdk) nfl bYTI sLrfb aqy icmnI vFg DUMaF kwZdI isgrt pI rhI sI, sfzy nfl CotIaF kuVIaF vI sn, ies leI asIN surwiKaf krmcfrI nUM ikhf ik Auh AusnUM isgrt bMd krn leI khy pr Aus ny aijhf nf kIqf| acfnk Auh sfzy kYibn ivc isgrt smyq af vVI aqy myry dosq nUM AusdI bytI sfhmxy Poto iKwcx qy burf Blf kihx lwgI| styzIam dy iek krmcfrI ny AUsnUM sfzy kYibn ivcoN bfhr kwZ idwqf”| jvfb ivc bYrImor ny dwisaf, “ iek pirvfr myrIaF lgfqfr PotoaF iKwc irhf sI, mYN AunHF nUM isLsLtqf nfl aijhf krn qo mnHF kIqf sI qF ik ijhVy lok myry nfl sn, AunHF nUM iksy qrHF dI pRysLfnI nf hovy| Gfh nfl bxygI ibjlI lMzn :- lMzn dI iek aKbfr ivc CpI Kbr muqfbk ibRitsL pRDfn mMqrI tonI blyar afpxy dysL nUM hor ijafdf coigrdf ihqYsLI dysL bxfAuxf cfhuMdy hn| AunFH dy Xqnf sdkf iek sfl ibRtyn dy aijhy pihly vwzy ibjlI Gr df kMm surU ho jfvygf, jo eINDn dy rUp ivc Gfh dI vrqoN krygf| mwD ieMglYNz dy stYPrzsLfier ‘c 65 lwK poNz dI lfgq nfl jYivk AUrjf qy bxnf vflf ieh ibjlI Gr hfQI Gfh nfl cwlygf aqy 2 hjfr GrF nUM ibjlI dyvygf| ies pRfjYkt nUM lfgU krn vflI kMpnI aYklysLYl bfieEmfs dI inrdysLkf amyNzf gRy df kihxf hY ik ibjlI Gr stYPrz sLfier dy pyNzU AudXog leI bhuq aihm hY| ies dI mdd nfl ibRitsL srkfr kfrbn zfeIafksfeIz dy inklx nUM Gwt krn dy afpxy komFqrI AudysLF nUM vI pUrf kr skygI| inrdysLkf muqfbk Gfh sfVn qy isrP kfrbn zfeIafksfeIz gYs bxygI, ijs nUM afsy pfsy Augw rhy Puwl bUty soK lYxgy| ‘id gfrjIan’ muqfbk ieh ibjlI Gr pox-pfxI dI qbdIlI nfl nijwTx leI aihm sfDn bx skdf hY| ibRtyn dy gruwp 8 df muKI bxn qy pRDfn mMqrI tonI blyar dI qrjIh vflI smwisaf ieho hY| dysL dI kuwl kfrbn zfeIafksfeIz tonI blyar dI qrjIh vflI smwisaf ieho hY| dysL dI kuwl kfrbn zfeIafksfeIz ivcoN iek iqhfeI ibjlI GrF vwloN CwzI jFdI hY| ibRitsL srkfr nMU afs hY ik 2050 qwk ibRytyn ivc kfrbn zfeIafksfeIz inklx df PIsdI 60 qwk izwg jfvygf| KyqrI ivfks eyjMsI aYzvFtyj vyst imzlYNzs(ey[zbilAU[aYm) ny ibjlI Gr dy inrmfx leI aYklysLYl bfieEmfs nUM afriQk shfieqf dyxf mnjUr kr ilaf hY| ey[zbilE[aYm[ dy bulfry muqfbk ieh dysL ivc afpxI iksm df pihlf vwzf ibjlI Gr hovygf| ieh ibjlI Gr sfl vc 8 hjfr GMty clfieaf jfvygf aqy ies nfl hr GMty iek tn kfrbn zfeIafksfeIz Gwt bxygI , jo jIvfsLm eINDx bflx qy bxdI| ibjlI Gr leI 170 sQfnk iksfn hfQI-Gfh AugfAux dI iqafrI kr rhy hn| sRomxI kmyutI vwloN sMq iBMzrfvflf dI qsvIr iswK ajfiebGr ‘c lgfAux df PYslf aMimRqsr :- sRomxI kmytI dI aMiqRMg kmytI dI awj hoeI iekwqrqf ivc suprIm kort dy iqMn jwjF dy afDfirq iek bYNc vwloN iswKF nUM ihMdU Drm df ihwsf dwsx leI kIqI itwpxI qy sRomxI kmytI suprIm kort ivc muV ivcfr ptIsLn krn df PYslf kIqf igaf hY| ies qoN ielfvf swcKMz sRI hirmMdr sfihb dy afjfiebGr ivc sMq jrnYl isMG iBMzrFvfilaF dI qsvIr lfAux df PYslf kIqf| ieQy gurU nfnk invfs ivKy mIitMg hfl ivc pRDfn bIbI jgIr kor dI pRDfngI ivc hoeI iekwqrqf ivc suprIm kort dy jwjF vwloN kIqI itwpxI df mfmlf ivcfiraf igaf| cIP jsits sRI afr[sI lfhotI, jsits zIaYm[ prmfaiDkfrI aqy pI[ky[ bflf subrfmnIamqy afDfirq bYc vwloN iek ptIsLn df PYslf idMidaF ikhf igaf hY ik iswK Drm aqy jYn Drm ihMdU Drm df ihwsf hY| iewkqrqf ivc PYslf kIqf igaf hY ik ies mfmly ivc sRomxI kmytI kfnUMnI mfihrF dI rfie lvygI aqy suprIm kort ivc ies sbMDI rIivAU ptIsLn dfier krygI| ieh vI jfxkfrI imlI hY ik awj iekwqrqf dorfn dmdmI tksfl dy ipwCly muKI sMq jrnYl isMG iBMzrfvfly ijnHF nMU lMmy smyN AuprMq sLhId krfr idwqf igaf hY, dI qsvIr ajfiebGr ivc susLoiBqkIqI jfvygI| mIitMg ivc bYljLIam ivKy iswK bwicaF nUM skUlF ivc dsqfr sjfL ky afAux qoN rokx dy mfmly nUM gMBIrqf nfl lYNidaF sRomxI kmytI ny ies mfmly ivc Bfrq srkfr nUM apIl kIqI hY ik Auh ies mMdBfgy ruJfn nUM rokx leI Xqn kroN| ies sbMD ivc PrFs aqy bYljLIam dIaF srkfrF nfl gwlbfq kIqI jfvy aqy AunHF nUM dwisaf jfvy ik dsqfr iswKF dy ilbfs df lfjLmI ihwsf hY| mIOitMg ivc bIbI jgIr kor qoN ielfvf gurpfl isMG gorf, kyvl isMG bfdl, suKdyv isMG Bor, sUbf isMG isMLgfrf isMG lohIaf, joigMdr isMG pMjrQ, hrijMdr isMG DfmI, jgIr isMG kMg, rGujIq isMG, idlmyG isMG afid hfjLr sn| sRomxI kmytI dI do mYNbrI tIm awj bMglfdysLI leI rvfnf hovygI aMimRqsr :- nvIN idwlI siQq bMglf dysL sPfrqKfny ny awj sLfmIN sRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dI do mYNbrI tIm nUM bMglfdysL jfx leI vIjfL dy idwqf hY| ieh tIm nvIN idwlI qo kwlH svyry bMglfdysL leI rvfnf hovygI| sRomxI kmytI dI pRDfn bIbI jgIr kor ny Drm pRcfr dy skwqr s[ virafm isMG aqy mIzIaf slfhkfr hrbIr isMG BMvr nUM bMglfdysL dy gurduafiraF dI siQqI bfry jfxkfrI hfsl krn aqy AuQy gurmiq mirafdf lfgU krn leI, afpxf stfP | |||||||||||||||