Download Fonts      Email

Member
Punjabi Press Club of Canada

kbwzI pMnf

ruwq XU[ky[ 'c kbwzI dI afeI

sRI gurU gRMQ sfihb jI dy 400 sflf nMU smripq  spYsLl sYksLn

sRI gurU gRMQ sfihb jI dy 400 sflf pRkfsL Auqsv dIaF lwK lwK vDfeIaF
kYmrf bol ipaf
"jnmyjLf isMG jOhl"

iswKF nMU BfrqI lokrfjI ZFcy ivc iewk hor hfr df sfhmxf

iswK nOjuafn pIVHI aqy piqwqpuxf[[[gurqyj isMG inAUjILlYNz

CwbI jnvrI

sqMbr 29, 2006

jlfvqn XoDy dI islvr jublI
 
krmjIq isMG,
sfbkf aisstYNt aYzItr, pMjfbI itRibAUn

iewk ienklfbI XoDy dI jlfvqnI dI islvr jublI mnfey jfx dI KLbr iewko smyN Audfs vI krdI hY aqy iksy anoKI KusLI dy hMJU vI lY ky afeI hY. Audfs ies leI, ikAuNik jvfnI dI isKLr dupihr jylH dIaF kfl koTVIaF ivc bIqI aqy irhfeI qoN ipwCoN vI iewk hor kYd BugqxI pY rhI hY-jlfvqnI dI kYd. KusLI dy hMJU ies leI af gey hn, ikAuNik ajLfdI df gIq gfAux dI inrml rIq sfzf ieh ienklfbI sLfier ajy vI inBfeI jf irhf hY. iksy mihbUb kvI ny sLfied ieh sqrF Ausy leI ilKIaF hn:-

jf ky qwk pRdysIaf, AunHF vxF dy pfr. sIs ijnHF dy Juky nhIN, dyK prfey bfr.

hF, ieh sfzf gijMdr awj qoN 25 sfl pihlF (XfnI ik 29 sqMbr, 1981 vfly idn) ajLfd iPLjLf ivc sfh lYx dI rIJ nUM lY ky Auzdf-Auzdf jdoN gvFZI mulk dI srjLmIn `qy Auqiraf qF Aus nUM ies dy bdly jIvn df zyZ dhfkf jylH dIaF AuWcIaF dIvfrF ivc idn-rfq kwtx df qohPLf imilaf. 14 sfl jylH dIaF sIKLF ivc bMd rihx qoN ipwCoN vI Auh afpxy vqn nhIN prq sikaf.

jdoN Auh bygLfnI DrqI `qy Auqiraf sI, Aus dI iewko-iewk lfzlI DI msHF sfl ku dI sI. hux Auh bhuq vwzI ho geI hY-tYgor dI sMsfr pRiswD rcnf ‘kfblIvfly’ dI DI qoN vI vwzI. iqMn-cfr mhIny pihlF Auh ivafhI vI geI, pr Aus dy isr nUM bfbl df ipafr ajy qwk vI nhIN imilaf. Aus dI ipafrI mF, ijs ny Aus nUM Coty huMidaF god ivc lY ky gurbfxI qy iswK ieiqhfs dIaF lorIaF dy-dy ky jvfn kIqf sI, Auh mF vI Aus dI irhfeI hox dI AuzIk krdI-krdI ies dunIaf qoN hmysLf leI qur geI. mF dy qur jfx dI KLbr nUM sux ky gijMdr ny jylH ivc hI iewk lyK vI iliKaf-’mfvF TMzIaF CfvF.’ sMn 1991 dy sqMbr vfly mhIny ivc iliKaf Aus df lyK `cVHdI klf vfly hMJU’ vI nfl hI lY ky afAuNdf hY. jfgdI jLmIr vflI iswK lIzrisLp nUM vI aqy Gysl mfr ky suwqI lIzrisLp nUM vI aqy sfzI bypRvfh kOm nUM vI ieh lyK pVHn dI ivhl kwZxI cfhIdI hY. Aus kOm dy lokF nUM vI ieh lyK pVHnf cfhIdf hY, ijnHF dy rihbr afpxy `qy afeI iewk aOKI GVI smyN iswK kOm nUM ‘ajLfdI df inwG mfnx’ leI koeI vwKrf iKwqf dyx df iekrfr krdy rhy sn. ‘mfvF TMzIaF CfvF’ lyK gijMdr isMG dI inwkI ijhI svY-jIvnI vI hY, ijs bfry mYN XkIn nfl kih skdf hF ik afAux vfly kwlH nUM ieh lyK skUlF dIaF pfT-pusqkF ivc sLfml hovygf.

ieh vI ieiqhfs df iewk ajb ivaMg hY ik gijMdr dI jIvn sfQx vI AunHF dy nfl nhIN. gijMdr ikqy hor hY, jIvn sfQx jrmnI ivc hY aqy DI ieMglYNz ivc hY. ieh kYsy mulk hn, jo ajLfdI dIaF gwlF qF krdy hn, pr ajLfdI idMdy nhIN. ieMJ pirvfr dy iqMny hI jIa hux iewk-dUjy nUM nhIN iml skdy, ijvyN sfry hI iksy kvI dIaF ieh sqrF duhrf rhy hox, ‘‘dIivaF vFg asIN cMgy blLy, pY gey gfVHy hnyry cIrny.’’

koeI vI bfbl jdoN afpxI DI dy ivafh ivc sLfml nhIN ho skdf. isrPL ies leI, ikAuNik hr mulk dI srkfr ny rfh ivc dIvfrF KVHIaF kIqIaF hoeIaF hn qF Aus hflq ivc bfbl dy Dur aMdrly jjLibaF dI pIV nUM koeI bfbl hI smJ skdf hY. sfzy ies jfgdy gijMdr ny vI afpxI bytI nUM sLfdI smyN ies sunyhy nfl Xfd kIqf: ‘awj df idn myry leI bhuq mhwqvpUrn hY[[[, pr awj df idn myry leI jjLibaF qy awQrUaF nfl Biraf idn hY.’ gijMdr dI bytI nUM ‘pMQ dI DI’ hox df mfx vI idwqf igaf. ivafh dy mOky `qy pMQk jQybMdIaF vwloN ivsLysL qOr `qy Byjy gey iewk pRqIinD ny jo sMdysL piVHaf, Auh gijMdr isMG leI iewk rUhfnI qswlI dyx dy brfbr hY. sMdysL ies qrHF sI, ‘‘afpxy ipE dI DI hox df mfx qF hr lVkI nUM pRfpq huMdf hY, pr pMQ dI DI hox df mfx awj kOm qyrI JolI ivc pfAuNdI hY.’’

koeI vI puwC skdf hY ik gijMdr awj-kwlH kI krdf hY? kI Auh sMGrsL krdf-krdf Qwk igaf hY aqy kuJ icr leI sfh lYxf cfhuMdf hY? awj jdoN iswK kOm `qy zUMGy hnyiraF dI bfirsL ho rhI hY aqy jdoN ies kOm ny lwgBg bfxIaf-swiBafcfr nfl gUVHIaF dosqIaF pf hI leIaF hn qF kI awDI sdI qoN AuWpr hMZf cuwikaf sfzf ieh isdkI isMG srdfr gijMdr iks qrHF dI AujfV lwBdf iPrdf hY? iewko-iewk jvfb ieh hY ik gijMdr isMG qoV qwk jgdf-mGdf rhygf, ieh gwl vwKrI hY ik jgfAux df kMm Aus ny kuJ icr leI mulqlvI kr idwqf hY. vYsy Auh jfgx qy jgfAux df iekrfr kbrF dy jfx qwk inBfeygf. Auh tuwt ky vI tuwitaf nhIN hY, pr kuJ icr leI Aus ny afpxy duafly cuwp dI cfdr jLrUr qfx leI hY. Auh ajy vI Audfs mUMh qwk ky Audfs huMdf hY. Auh vgdf diraf hY, iKiVaf Puwl hY qy gfAuNdf pMCI hY. Aus dy aMdr ajy vI bhuq kuJ adBuq hY, axpCfqf hY, axdyiKaf hY aqy axCoihaf hY. Aus dy aMdr buJdy icrfgLF nUM sMBflx dI ajy vI smrwQf qy Xogqf hY. Auh afp iewk ikrqI irhf hY. cMzIgVH ivc afpxI kOm dy cMgyry BivwK leI jy Aus nUM mUMgPLlI dIaF ryhVIaF lfAuxIaF peIaF qF Auh vI Aus ny lfeIaF. Aus df ikrqIaF dy nfl ajy vI zUMGf iesLk hY, ijs leI Auh kivqfvF vI ilK skdf hY. Auh kdy vI cIjLF ivc cIjL bx ky KuiBaf nhIN. Auh AunHF ivakqIaF ivcoN hY, jo Audfs simaF ivc vI jugnUMaF vFg loa krdy rihMdy hn. hF, Aus ny ilKxf-pVHnf ajy Cwizaf hoieaf hY, pr ieh gwl nhIN ik Auh kdy vI ilKygf nhIN. afKLrkfr Auh afpxI pfrtI dl Kflsf df bfnI hY-jnmdfqf hY. iewk aijhI pfrtI nUM Aus ny surjIq kIqf hY, ijs dIaF amr jVHF ieiqhfs ivc lwgIaF hoeIaF hn. Auh ienHF XfdF qoN pUrI qrHF alwg ho hI nhIN skdf. Aus dI gLYrhfjLrI vI pfrtI nUM hfjLrI vrgI lwgdI hY, ikAuNik Aus dI isDFqk rihnumfeI dl Kflsf dy isMGF nfl aMg-sMg rihMdI hY. BfvyN mMjLl ajy dUr hY, pr Auh iPr vI ijvyN ieho afK irhf hovy:

mMijLl imly, imly, nf imly, muJy ies kf gLm nhIN. mMijLl kI jusqjU myN, myry kfrvF qo hYN.

BfeI gijMdr isMG qurdf-iPrdf ieiqhfs hY. Auh iewk sucyq sMGrsL df pRqIk hY, ijs sMGrsL ivc iswK ivcfrDfrf nUM srvoqm sQfn hfsl hY. Aus ny iswK ivcfrDfrf dy muhfjL `qy Klo ky hI sMsfr dy smfjk qy rfjnIqk vrqfiraF dI ivafiKaf kIqI hY. ijhVI kivqf vI Aus ny rcI, Auh vI iksy nukqf-ingfh dI rihmq ivcoN hI pYdf hoeI. iswK qy iswKI dy nukqy qoN Auh iewk pl leI vI lFBy nhIN hoieaf aqy nf hI ies dI mhfnqf aqy mhwqqf qoN kdy Aus df isdk zoilaf hY.

iswK pMQ kol ies smyN ikMnIaF ku hsqIaF hn, ijnHF dy Dur aMdr iswK-drd dy gUVHy rMgF dy dIdfr vI ho skx aqy ijnHF dy aMdr Aus pihl-qfjLgI dIaF JlkF vI imldIaF hn-hF, Aus pihl-qfjLgI dIaF JlkF, ijnHF nUM kdy dsmysL ipqf jI ny ies DrqI `qy Auqfiraf sI. bhuq QoVHIaF hsqIaF hn jF ieAuN vI kih lvo ik AuNglF `qy igxIaF jfx vflIaF hn. BfeI gijMdr isMG AunHF ivcoN iewk hY. Auh lmkvyN isMG sMGrsL dI ieiqhfsk dsqfvyjL df vI iewk kImqI ihwsf hY.

gurbfxI aqy iswK ieiqhfs gijMdr isMG dy suwcy drd df srbsbjL csLmf hY. iswK ieiqhfs df Auh anmol ihwsf, ijhVf ivsLysL qOr `qy gurbfxI nfl rMigaf igaf hovy, Auh Aus nUM jfn nfloN vwD ipafrf hY. Aus `qy Auh mfx vI krdf hY aqy Auh Aus nUM kflIaF bolIaF rfqF ivc jgf ky vI rwKdf irhf hY.

gurbfxI dI iewk ielfhI ivsLysLqf ieh hY ik ieh mnuwK nUM ieiqhfs vwl DwkdI hY. ieiqhfs dI jfg lfAuNdI hY. ieiqhfs ivc ivcrx, ies ivc afpxI pihcfx aqy afpxf sQfn bxfAux leI pRyrdI hY. pRyrdI hI nhIN, sgoN hukmnfmf vI jfrI krdI hY. jy vkq dy rfjy sLINh `qy mukwdm kuwqy hn qF iPr AunHF ivruwD jMg ieiqhfs ivc Auqr ky hI lVI jf skdI hY. ieh jMg Kflsf lVdf irhf hY qy lVdf rhygf vI. pr ies jMg dy ikhVy rUp aKLiqafr krny hn, Auh smyN qy sQfn muqfbk vwK-vwK ho skdy hn.

jfgdI jLmIr vfly lok ieh jfxdy hn ik jdoN koeI vI jigafsU gurbfxI `qy iDafn Drdf hY jF ies dI gUVH gfQf nUM smJx dI koisLsL krdf hY qF Aus dy aMdr ieiqhfs ivc Auqrn df cfa afp muhfry pYdf ho jFdf hY. ieiqhfs ivc Auqrn df mqlb hY ieiqhfs nUM smJxf vI aqy ies nUM bdlxf vI. sfzy gurU ‘ies’ dunIaf dy vI pfqsLfh hn qy ‘Aus’ dunIaf dy vI. ies dunIaf dI pfqsLfhI dsm ipqf ny Kflsf jI nUM bKLsLI hY. Kflsf jI ny ies bKLisLsL dI ikMnI ku kdr pfeI hY, ieh iewk vwKrf, pr gMBIr svfl hY, jo iewk vwKry lyK dI mMg krdf hY. pr ijwQy-ijwQy vI aqy jdoN-jdoN vI Kflsy ny kdr pfeI hY, Auh sfzy ieiqhfs df iewk sunihrI kFz hY. iswK ieiqhfs dy ies sunihry pMny BfeI gijMdr isMG dy mn-msqk ivc vsy hoey hn. ieho ijhy pMinaF ny hI Aus dI cyqnf nUM josL, hosL aqy ros dy vMn-svMny rMgF nfl srsLfr kIqf hY. cVHdI jvfnI ivc Auh bhuq kfhlf sI ik ieh cyqnf iewk qUPLfn bx ky sfry Kflsy nUM afpxI lpyt ivc lY ley, pr Aus nUM Kflsy dI smUihk-cyqnf `qy cVHy mfieaf dy lyp aqy Kflsy dI lIzrisLp dIaF ‘ibprn dI rIq’ vwl muVIaF muhfrF dI zUMGI KLbrsfr nhIN sI jF ieAuN kih lvo ik Aus nUM ies guMJldfr mfjry df DuMdlf ijhf anuBv sI. pr Aus Audfs dOr ivc vI Auh ieiqhfs dy bIq cuwky sunihrI plF nUM Buwilaf nhIN sI. iswK ieiqhfs df cVHdf qy Zldf sUrj Aus dI Xfd ivc Auslvwty lYNdf rihMdf hY. Aus dI kivqf dI ies sqr nUM rqf ghu nfl pVHo:-

jMg ihMd pMjfb df muV hosI, sfQoN KuwsIaF BfvyN srdfrIaF ny.
AudoN qwk nhIN jMg KLqm hoxI, jd qwk ijwqdIaF nhIN, ijhVIaF hfrIaF ny.

iswK ieqihfs dI EprI ijhI smJ rwKx vfly nUM vI ieh sqrF Dur ihrdy qwk kMbxI CyV idMdIaF hn, ikAuNik iewko smyN ieh sqfrF AudfsI, cuxOqI aqy KusLI dy BfvF df sMcfr kr idMdIaF hn. ieh sqrF iswK-Xfd nUM 150 sfl pihlF aMgryjLF aqy iswKF ivckfr gujrfq dI afKLrI jMg cyqy krvfAuNdIaF hn, ijs ivc iswK PLOjF hfr geIaF sn aqy aMgryjL pMjfb `qy kfbjL ho gey sn. kI ieh sqrF pVH ky ieAuN nhIN lwgdf, ijvyN kuJ plF leI sLfh muhMmd dI rUh df drd gijMdr isMG ivc pRvysL kr igaf hovy? pr sfzy ies gijMdr dI rUh qF AudoN qwk bycYn rhygI, jdoN qwk hfr jfx vfly ijwq nhIN jFdy. bs, ies hfr nUM ijwq ivc bdlx dI rIJ ny hI iewk idn Aus nUM lMmIaF vftF `qy qor idwqf[[[ qy Auh quiraf jf irhf hY. Aus df rukxf vI GVI-pl sfh lYxf hI hY.

Auprokq kfiv-sqrF ilKx vflf BfvyN swqrivaF ivc josL aqy hosL df iewk AuWcf sMquln kfiem nf vI rwK sikaf hovy, pr qF vI Aus dI sihj suBfa mfsUmIaq ny afAux vfly kwlH dy DuMdly nksL vyK ley sn. mgroN asF sfiraF ny dyiKaf ik afAux vfly Aus kwlH ny sMq jrnYl isMG dy rUp ivc ieiqhfs ivc kdm rwiKaf aqy mgroN KfVkU jwdo-jihd ny ies sMGrsL nUM isKLr `qy phuMcf idwqf. pr ies jwdo-jihd nUM vI hfr df sfhmxf krnf ipaf, hflFik ieh vI iewk hkIkq hY ik ies jwdo-jihd ny afpxIaF KLfmIaF dy bfvjUd Auh AuWcy qy suwcy rMg vI idKfey hn, jo sfzIaF XfdF dI iewk aBuwl aqy anmol dsqfvyjL hY. pr kI KfVkU jwdo-jihd ihMd aqy pMjfb dI jMg sI? ieiqhfs sLfied ies svfl df PLYslf dyr nfl kry, pr iewk gwl qF sfPL aqy spsLt hY ik gijMdr isMG dI ieiqhfs-idRsLtI smfj aqy ieiqhfs nUM dUr qwk vyK skx dy smrwQ hY. ies pihlU qoN Auh isafsqdfn hI nhIN, sgoN nIqIvfn vI hY. isafsqdfn dy eyjMzy `qy awj hI pRDfn huMdf hY aqy nIqIvfn afAux vfly kwlH qy prsoN nUM vI iDafn ivc rwKdf hY.

iewk hor gwl mYN BfeI gijMdr isMG dIaF ilKqF aqy Aus dI sLKLsIaq ivcoN dyKI hY. Auh ieh ik Auh ieiqhfs ivcoN ivcr ky vI ieiqhfs dy amr somy nUM Buwldf nhIN, ivcfrdf vI hY. Blf ikhVf hY ieh somf? ieh somf hY gurbfxI.

ieiqhfs, styt aqy Kflsf ibnF sLwk mhwqvpUrn aqy ipafrIaF sMsQfvF hn, pr jy ienHF sMsQfvF nUM gurbfxI dI pfvn aqy ivsmfdk CUh hfsl nhIN qF iewk idn ienHF sMsQfvF df kumlf jfxf lfjLmI hY. Kflsf pMQ ieiqhfs ivc do vfr rfj isMGfsx `qy bYTf. pihlI vfr bMdf isMG bhfdr smyN jdoN Auh rfj isMGfsx `qy bYTf qF Aus aMdr aMimRq vyly dI KLusLbo dy keI rMg mOjUd sn, jdoN ik dUjI vfr mhfrfjf rxjIq isMG smyN Auh gurbfxI qoN sihjy-sihjy dUr jFdf pRqIq huMdf hY. vysy zUMGI nIJ ieh dws pfAuNdI hY ik Kflsy ny mOkf imlx `qy gurbfxI dy zUMGy rhws ieiqhfs ivc keI vfr Auqfry qF hn, pr CyqI hI Kflsf gurbfxI dy rhws qoN dUr vI clf jFdf irhf hY. ikAuN clf jFdf hY aqy Aus nUM ikvyN gurbfxI dy nyVy-nyVy rwiKaf jfvy, ies aiq sMjIdf aqy mhwqvpUrn msly `qy ivcfr krn dI asF ajy ivhl nhIN kwZI.

KfVkU jwdo-jihd dOrfn vI isMG keI vfr ieho ijhf ieiqhfs isrjdy rhy hn, jo gurbfxI dI aMqrIv afqmf nfloN tuwitaf pRqIq huMdf hY. BfeI gijMdr isMG Kflsy dI jwdo-jihd dy sfry pVfvF nUM ies suihrd aflock dI qrHF vI vyKdf aqy Aus `qy bybfk itwpxIaF vI krdf hY. jdoN Auh ieiqhfsk nukqf ingfh qoN itwpxIaF krdf hY qF Aus dI ipwT-BUmI ivc gurbfxI qy gurU sfihbfn dy jIvn ieiqhfs dIaF XfdF df iewk mfhOl Ausiraf huMdf hY. jdoN ikqy Auh KfVkU isMGF vwloN inrdosL lokF dy kql huMdy vyKdf hY qF Auh ienHF GtnfvF nUM iswKI isDFqF dI AulMGxf krfr dyx ivc rqf vI sMkoc nhIN krdf.

Aus dy lyKF `qy aDfrq cricq iewk pusqk hY, ijs df nF ‘lkIr’ hY. asl ivc ieh pusqk 20-25 rcnfvF df KLUbsUrq mylf hY, ijs ivc Auh 1984 qoN hux qwk dIaF GtnfvF `qy itwpxIaF krdf hY. ieh Kflsy leI aiq pIVf df dOr sI, ijs ivc Kflsf pMQ dy hirafvl dsqy afpxI pihcfx nUM rfj Bfg dI pwDr `qy muV sQfpq krn leI jUJy aqy kurbfn hoey hn. BfeI gijMdr isMG dy lyK pVHn nfl asIN ies dOr dIaF GtnfvF nfl ieksur huMdy hF. ies dOr dIaF KLfmIaF qy pRfpqIaF nfl juVdy vI hF aqy bIqy qoN sbk lY ky BivwK dI koeI nvIN nuhfr isrjx leI afpxI klpnf nUM vI hlUxf idMdy hF. KfVkU sMGrsL dy iewk pVfa ivc iswKF dy rihx-sihx aqy Kfx-pIx dy ZMg-qrIikaF `qy jdoN rokF lwgdIaF hn qF gijMdr isMG dI rfjsI soJI qy isafxp ies ruJfn nUM rwd krdI hY, ikAuNik gijMdr isMG muqfbk ieh ruJfn sfnUM afpxy sMGrsL dy mUl muwdy qoN dUr vI KVHdf hY aqy nfl hI mnuwKI ajLfdI ivc byloVI dKLlaMdfjLI vI krdf hY. gijMdr isMG nUM iswK kOm dy isafsI klcr dI zUMGI sfr hY. Aus nUM pqf hY ik jy ieh kOm hfkmF dy awiqafcfrF ivruwD lV skdI hY qF afpixaF dy byloVy qy bckfnf hukmF ivruwD vI lV skdI hY. KfVkUaF dI suDfr lihr asPLl ho ky rih geI. ikAuN rhI? ikAuNik ieh rfjsI pRBUswqf dI jwdo-jihd qoN dUr KVHdI sI aqy Aus vwl jFdy rfhF nUM DuMdly krdI sI.

ajLfdI dy sMGrsL sOVy qy iswD pwDry nhIN huMdy. ieh guMJldfr vI hMudy hn aqy ivMg vlyvyN rfhF vfly vI hoieaf krdy hn. ies leI ienHF rfhF `qy qurn leI lMmy ijgry vfly mrjIviVaF dI loV huMdI hY. ieh lMmy ijgry vfly ienklfbIaF df anuBv vI bhuprqI qy bhuidsLfvI hoxf cfhIdf hY. AunHF kol guMJldfr sMGrsL lVn leI ZukvIaF rxnIqIaF aqy smyN dI loV muqfbk dfa-pyc vI hoxy cfhIdy hn. iewk pwDr `qy AunHF nUM hfr ivcoN ijwq qy ijwq ivcoN hfr dIaF knsoaF vI imlxIaF cfhIdIaF hn. BivwK ivc afAux vfly duwK, drd qy pIVf Auh smyN qoN pihlF hI afpxy ipMzy `qy hMZf skx dy smrwQ huMdy hn. lMmI qy lmkvIN lVfeI ivc hI pqf lwgdf hY ik Cfl mfr ky lMGxf jF CVwpf mfr ky awgy vDx nfl rfhF ivc keI iBafnk KLfeIaF qy toey-itwby rih jFdy hn, jo lMmy ijgry vfly XoDy hI pfr kr skdy hn.

Kflsf pMQ dy ies anmol hIry ny lMmI lVfeI kIqI hY. Aus ny kot lKpq rfey dI jylH ivc 14 sfl gujLfry hn. ieh smF QoVHf nhIN huMdf. pr ieh smF afpxy-afp ivc mhfn vI huMdf hY. ieho ijhy plF ivc hI bMdf mfnisk qy afqimk sMGrsL ivcoN sfbq sUrq ho ky inkilaf hY, pr Auh jjLibaF dIaF aMqrIv zUMGfxF df vI rfjLdfn hY. ies nvyN sMGrsL ivc Auh pihlF vFg Bfvk nhIN sI rih igaf. Aus dy jjLibaF ivc isDFq dI KLusLbo ny idRVHqf hfsl kr leI sI. jylH dOrfn hI Aus dI ipafrI mF vI sdf leI qur jFdI hY. ieh Auho mF sI, ijs dI AuNglI PV ky Auh bcpn ivc akflI moricaF ivc jfx dI ijwd krdf huMdf sI. ieh Auho mF sI, ijs ny jhfjL agvf hox smyN afpxy puwqr dy ies kfrnfmy `qy rsLk kIqf sI. ieho ijhI mF dy ivCV jfx dI KLbr smyN koeI vI puwq jdoN ‘mfvF TMzIaF CfvF’ lyK ivc afpxy suwcy jjLibaF nUM kfgjL `qy Auqfrdf hY qF AunHF nUM pVH ky awKF ivc hMJUaF df af jfxf Bfvukqf nhIN, sgoN ieh hMJU aOKy rfhF nUM hor vI rosLn krdy hn. ieh hMJU gurU-Xfd nUM sfzy mnF ivc idHVH krdy hn, hor vI qIKx krdy hn. pr bhuq lok hn, ijnHF nUM ajy vI diraf dI hkIkq df pqf nhIN. kfrn sfPL hY, ikAuNik Auh rUh dy drd ivc nhIN lMGy:-

AunhyN hkIkqy-diraf kI kXf KLbr, amjd, jo afpxI rUh kI mMJDfr sy nhIN inkly.

Kflsf rUh dI mJDfr ivcoN kdoN inklygf? gijMdr isMG nUM iesy dI icMqf hY qy AuzIk vI hY.

awj keI aihm svfl iswK pMQ dI lIzrisLp dy sfhmxy KVHy hn. kI iswK lIzrisLp sMsfr dy mMc `qy qyjLI nfl vfpr rhIaF GtnfvF aqy vrqfiraF nUM smJx ivc idlcspI rwKdI hY? kI inwkIaF kOmF vwloN afpxI ajLfdI leI cwl rhy sMGrsL lIzrisLp dIaF nINdrF `qy boJ pfAuNdy hn. hor svfl vI hn, ijvyN sMsfr ivc ho rhI AuQl-puQl dIaF ho rhIaF iBMn-iBMn ivafiKafvF nfl asIN juVy hoey hF? iswK nukqfingfh qoN mOjUdf hflqF dIaF brIk prqF dI kI ivafiKaf kIqI jfvy? jy sMsfr swiBafqfvF df AuWGf ivsLlysLk afrnlz tfienbI ieh BivwKbfxI krdf hY ik afAux vfly sflF ivc gurU gRMQ sfihb ny koeI rol adf krnf hY qF iPr kI gurU gRMQ sfihb nUM mMnx vflI iswK kOm ieh rol inBfAux leI iqafrI kr rhI hY? ienHF svflF dy jvfb lwBx leI asIN sLfied hI kdy inwT ky bYTy hoeIey.

sfzy kol koeI ieho ijhI sMsQf vI nhIN, jo ienHF sfvlF `qy ivvyk ivcfrF df mfhOl isrjy. iswK ivdvfnF df vwzf ihwsf hornF-hornF kMmF ivc gl-gl zuwibaf ipaf hY. AuNJ ssqI rfjnIqI dy vwK-vwK rMg iswK lIzrisLp dy eyjMzy `qy jLrUr hn.

keI svfl ieho ijhy hn, jo aihm hn, pr Auh gLlq smyN `qy AuTfey jf rhy hn. smyN muqfbk svflF dI cox krnI, AunHF nUM iewk sucwjI qrqIb dyxI aqy AunHF nUM aml dy mYdfn ivc Auqfrnf sfzy suBfa df ihwsf nhIN bx sikaf. BfeI gijMdr isMG nUM ies dI icMqf jLrUr hY aqy AunHF dy vrqmfn sMsfr rfjnIqI nUM smJx dI koisLsL vI kIqI hY, pr ieh ivafiKaf ajy sqweI hY. sfnUM sMsfr rfjnIqI ivc afpxf sQfn insLicq krn leI afpxI smfjk, rfjnIqk, Dfrmk, swiBafcfrk aqy afrQk ibrqI nUM nvyN nroey JukfvF nfl lYs krnf pvygf. gurU gRMQ sfihb jI sd-jgq avsQf ivc ivcrdy hn. Kflsf vI iesy gux df DfrnI ho ky awj dy ies sMsfr nUM jy smJx dI koisLsL krygf qF Auh nf kyvl afpxIaF, sgoN sMsfr dIaF smwisafvF df hwl krn aqy syD dy skx dy smrwQ hovygf. BfeI gijMdr isMG nUM Drm, rfjnIqI aqy iPlfsPLI ivc AuWBr rhy aMqrrfsLtrI ruJfnF `qy ingfh rwKxI cfhIdI hY. ienHF KyqrF ivc ho rhI bihs vI sfzI phuMc ivc hoxI cfhIdI hY. asF smyN dI vrqmfn qor nUM vI smJxf hY aqy ies qoN awgy dyKx vflI njLr vI ivksq krnI hY.

BfeI gijMdr isMG nUM cVHdI jvfnI dy BivwK dI vI zUMGI icMqf hY. iswK nOjvfn dy iswKI srUp qoN piqq hox ipwCoN nOjvfn dI Dur aMdrlI aMqrIv hsqI mukMml KyVy ivc nhIN af rhI. mhfn gurU sfihbfn vwloN sfnUM ijsmfnI qy ielfhI vjUd idwqf igaf hY, pr asIN ies vjUd dI ieksurqf qy sMquln nUM qoV idwqf hY. ieh sfzy simaF df sB qoN vwzf drd hY aqy sLfied sB qoN vwzI cuxOqI vI ieho hY. sfzy rihbrF dI pIVHI kMm-DMidaF ivc zuwbI peI hY. Auh ies drd dIaF vwK-vwK brIk prqF nUM Prolx aqy koeI nvIN syD insLicq krn leI koeI ivhl hI nhIN kwZ rhI. jy ies pIVHI nfl juVy lok ivhl kwZdy vI hn qF iewk-dUjy nfl tkrf ky iPr afpxy pihly pYNqVy `qy hI af KloNdy hn. gMBIr iksm dy sFJy muwidaF `qy sFJI rfey bxfAux df koeI mfhOl hI iqafr nhIN huMdf, ikAuNik ieX nfl hr iksy nUM afpxy DVy dy tuwtx df zr ho jFdf hY jF iksy hor DVy dy awgy inkl jfx df BYa qy hOslf rihMdf hY. isDFq dI gwl ikqy bhuq ipwCy rih geI hY aqy awDy kwcy, awDy pwky buwDIjIvI smyN dy nfl cwlx dI nsIhq dy ky nvyN isDFq sQfpq krn dy XqnF ivc lwgy hoeY hn. ieh hY mOjUdf mfhOl, ijs ivc sfzf nOjvfn qy sfzI inwkI-inwkI pnIrI pl rhI hY.

ijvyN ik mYN pihlF vI kih cuwikaf hF ik BfeI gijMdr isMG dI jwdo-jihd ivc iswK ivcfrDfrf nUM pRmuwK sQfn hfsl hY? pr iewQy mYN s[ jgjIq isMG dI AuqsLfh, jjLby aqy qwQF dy AuWcy sMgm ivcoN inklI pusqk ‘iswK ienklfb’ df hvflf dyxf cfhuMdf hF. Auh ilKdy hn: ‘iswK ivcfrDfrf ny iswK lihr nUM kyvl pRyrnf hI nhIN idwqI, sgoN ieh lihr dy ienklfbI pwK dI buinafdI tyk `qy aDfr sI. ieh ivcfrDfrf hI sI, ijs ny vwKrIaF-vwKrIaF ivroDI jfqF dy lokF nUM AuWcy mMqv leI iKwicaf aqy iekwTf kIqf. iesy ivcfrDfrf dI pRyrnf sdkf hI sI, ijs kfrn iswK gurIilaF ny byikrk lMmI lVfeI lVI, AudoN vI jdoN ik keI vfr ieh smJ ilaf igaf sI ik ienHF gurIilaF df nfmo insLfn imtf idwqf igaf hY.’ s[ jgjIq isMG dI ieh itwpxI BfeI gijMdr isMG dy agly rsiqaF nUM hor rosLn qy spsLt krygI.

BfeI gijMdr isMG df sMGrsL lMmf hY, aOKf vI hY, guMJndfr vI hY. ieh iswD pwDrf vI nhIN, sgoN zFzy mINzy rfhF vflf, ivMg vlyvyN KFdf rfh hY. pr iPr kI hoieaf? hornF lokF dy sMGrsL vI qF ieAuN hI lmky hn. kI nYlsn mMzylf iqMn dhfky jylHF ivc nhIN ruilaf? kI KomInI jlfvqI dOrfn vI pYirs qoN kYstF rfhIN kOm dy nF sMdysL nhIN sI Gwldf irhf? kI lYinn jlfvqnI dy dOr ivc vI afpxI pfrtI dy lokF nfl nhIN sI juiVaf irhf? kI brmf dI sUkI lMmI njLrbMdI dOrfn vI jwdo-jihd jfrI nhIN rwK rhI? kI Kflsy dI isrjxf leI vI 250 sfl nhIN sI lwg gey? iewQy rUs ivc 19vIN sdI dy pihly awD ivc jbr dy iKLlfPL jUJx qy kurbfn hox vfly mrjIviVaF df ijLkr krnf bxdf hY, ijnHF nUM sfeybyrIaf dy aiq TMzy XwKL ielfky ivc jlfvqn kr idwqf igaf sI. Aus smyN rUsI lokF dy mihbUb sLfier alYksFdr pUsLikn (1799-1837) ny afpxy jlfvqn BrfvF nUM iewk kivqf ilK ky ByjI, ijs dIaF kuJ sqrF ieAuN hn:

tuwt jfxf BfrI jMjLIrF, hQkVIaF ny lih jfxf.
izwg pYxf jylHF dIaF kMDF, kfl koTIaF Zih jfxf.
krnI hY qlvfr quhfnUM Bytf Pyr BrfvF ny,
aqy brUhF ivc quhfzf krn suafgq bih jfxf.

BfeI gijMdr isMG ijwQy vI hoey, AuWQy hI Kflsf pMQ df avcyqn qy inrml ihwsf Aus df sdf hmsPLr rhygf. BfvyN ieh gwl vwKrI hY ik Kflsf pMQ df sucyq ihwsf qF ajy zUMGIaF nINdrF ivc gvfc igaf jfpdf hY.

© 2003, Sanjh Savera. All Rights Reserved. info@sanjhsavera.com