|
aprYl 24, 2004,
iswKF nMU BfrqI lokrfjI ZFcy ivc iewk hor hfr df sfhmxf
-blbIr isMG sUc,
aYzvokyt, luiDafxf-
iswKF ivc dlF dI
Brmfr hY. ienHF dlF dI sLbdfvlI hI hyr-Pyr vflI huMdI hY. bfkI ienHF ivc
bhuqI iBMnqf nhIN hY.pr keIaF nMU ieh gwl dyr bfad musLkl nfl hI smJ
afAuNdI hY.pr nvjMmy bwcy vFg hr dl df ieh kih ky svfgq kIqf jFdf hY ik
ieh jLrUr iek idn gwBrU bxygf. pihlF qF iesy afs nfl hI cVHdI klf vflI
AumId bxfeI jFdI hY. jy sLurU ivc vI aijhf nf kIqf jfvy qF nvIN kIqI
pYdfiesL df mqlb hI nhIN rih jFdf.
aksr dyKx ivc afieaf
hY ik sfzy “XoDy” jylH aMdr jf ky hI isafsI pfrtIaF bxfAux qy afpxI pihcfx
df iPkr krn lwg jFdy hn. ies ivc AunHF df afpxf qy srkfr df ihwq huMdf
hY.iswK kOm df aijhy isafsI dl kfPI nuksfn krdy rihMdyy hn. purfxy qjrby
qy iswKF nfl bIqy duKFq, ZihMdI klf vwl vI socx ƒ mjbUr krdy hn.ikhf jf
skdf hY ik ies ivc srkfr dI hI ijwq rhI hY.
afE hux buJfrq ƒ
CwzIey qy dyKIey ik iek cotI dy KfVkU ny bqOr pRDfn, 14 apRYl, 2004 nMU
ivsfKI vfly idn sRI akfl qKLq sfihb ivKy ‘sLRomxI KLflsf dl’ bxfAux leI
afpxy duK hMZf cuwky qy Qwky sfQIaF nMU ikAuN ies dl dI sQfpnf dI ardfs
krn leI ikhf jo kIqI vI geI? vwzI gwl akflIaF vFg hI sRI akfl qKLq sfihb
df ies kfrj leI afsrf ilaf igaf hY. jy kfrj sLuB hovy qF sRI akfl qKLq
sfihb dI mfx-mirafdf vDdI hY nhIN qF akflIaF vFg hI sRI akfl qKLq sfihb ƒ
vrqx df iek koJf Xqn hI ho inbVdf hY.
iswKF ivc dl bxfAux
df ieiqhfs hfsohIxf bx cuwkf hY.jdoN ienHF dlF df nF ilKx lwigaF Gbrfht
afAuNdI hY qF pVHn vfly nMU qF hor vI pRsLfnI hovygI pr ienHF bfry ieQy
ilKxf, BfvyN hvflf sMkyqk hI hovy, jLrUrI hY.nhIN qF gwl aDUrI rih jfvygI.
ieh hn: sLRomxI akflI dl (bfdl), sLRomxI akflI dl (aMimRqsr), akflI dl
(1920), akflI dl (pMQk), afl ieMzIaf sLRomxI akflI dl (jsvMq isMG), Kflsf
rfj pfrtI, dl Kflsf, akflI dl (ieMtrnYsLnl)[ nYsLnl akflI dl, idlI akflI
dl , sLRomxI akflI dl (mfstr qfrf isMG), jo pihlF hI hn. akflI dl
(logovfl) dy hoNd ivc afAux dI afs hY. kuWJ hor jo nkfrf ho cuwky hn
ijvyN: akflI dl ( PyrUmfn), akflI dl (sMq Piqh isMG), akflI dl (jwQydfr
qoqf isMG), akflI dl ( kfbl isMG), akflI dl (zYmokryitk), srb ihMd sLRomxI
akflI dl (tOhVf) afid. jy ienHF dI hoNd ivc afAux dy kfrn, kfrnfmy qy iswK
smfj nMU vMzx dI Koj sfhmxy afeI qF jLrUr hYrfnIjnk hovygI. hor
dysL-ivdysL ivc bxIaF ivakqIgq jwQybMdIaF qF aMqF dIaF hn.‘sLRomxI KLflsf
dl’ dy hoNd nfl koeI bhuqI hYrfnI nhIN huMdI.ijs leI zfktr sohn isMG
nhIN mMinaf sI Auh gwl rihMd KUMd KfVkUaF qoN srkfr ny iPr krvf leI
hY.zfktr sohn isMG ny lgdf hY buZfpy smyN sLFq bYTx dI gwl qF mMn leI pr
srkfr dIaF sLrqF qihq iswK smfj nfl gdfrI krnI kbUl nhIN kIqI.
‘sLRomxI KLflsf dl’
df insLfnf bVf spwsLt “pRBUswqf sMpMn afjLfd KLfilsqfn rfj dI sQfpnf”
AulIikaf igaf hY. pRYs kfnPrMs ivc spwsLt kIqf igaf hY ik ieh pRBUswqf
sMpMn afjLfd KLfilsqfn rfj Bfrq nfloN alwg Bfv Bfrq df btvfrf krky hI hoNd
ivc afvygf.‘sLRomxI KLflsf dl’ ny ieh spwsLt kIqf hY ik “KLfilsqfn
pRBUswqf sMpMn afjLfd rfj hovygf nf ik Bfrq df iek ihwsf. KLfilsqfn df
afpxf sMivDfn, afpxI krMsI qy afpxf JMzf hovygf.dUsiraF vFg Bfrq ivc rih
ky KLfilsqfn bxfAux dI gwl ‘sLRomxI KLflsf dl’ dI nhIN hY ieh gwl pwqrkfrF
ƒ pRYs kfnPrMs ivc spwsLt kr idwqI geI sI.awgoN BfvyN ieh sLbdfvlI bdl hI
lYx, kuJ ikhf nhIN jf skdf? iewk aMimRqsr dy hotl ivc, 14 apRYl 2004 nMU
kIqI pRYs kfnPrMs ivc smyq sfry mihkimaF dIaF KLuPIaf eyjMsIaF dy mulfjLm
qy aKbfrF dy pwqrkfr kuwl pMjfh (50) ivakqI sn. ardfs smyN iswKF dI igxqI
150 qoN 200 qk dwsI geI hY. ienHF ivc sMgq `coN vI acncyq ardfs ivc hor
iswK vI sLfml ho gey hoxgy ikAuNik ivsfKI vfly idn sRI akfl qKLq sfihb qy
sRI drbfr sihb ivc bysLumfr sMgq juVI rihMdI hY.
pr ies insLfny nMU
pRfpq krn df hiQafr jo apnfAuxf hY Auh hY: “pRBUswqf sMpMn afjLfd
KLfilsqfn rfj dI sQfpnf-lokqMqrI ZMg qrIikaF nfl amn-pUrvk hI kIqI
jfvygI”. ies qrHF afjLfd mulk hoNd ivc sihjy kIiqaF nhIN afAuNdy. ieh qF
jfmx dy pyV QwlHy mUMh awz ky mUMh `c jfmx pYx dI afs krn vflI gwl hI njLr
afAuNdI hY. hux qk cwlI afAuNdI Dfrnf ik koeI rfj iksy nMU sOiKaf nhIN
idMdf. ieh qfkq dy jLor nfl hI iml skdf hY.srkfr ny bfkI bcy cotI dy
Qwky-hfry KfVkUaF dI ‘sLRomxI KLflsf dl’ nMU hoNd ivc ilaf ky, ies Dfrnf
nMU muV JUTf aKvf ilaf hY ikAuNik pihlF bxy dl vI aijhf hI kr cuwky hn.
zfktr sohn isMG dy
aflock BfvyN kuJ vI ikAuN nf kihMdy hox? ienHF swqrF dy lyKk ny zfktr sohn
isMG qoN aMimRqsr jylH qy AuWQy hI adflq ivc imlxI smyN jo vfrqf kIqI jF
jvfb suxy, Aus pRqI hoieaf anuBv ilKy ibnF irhf nhIN jf skdf ikAuNik Auh
qjrbykfr, pVHy-ilKy, iekwlypx afid qoN nf AukqfAux jF pRysLfn hox vfly
iensfn dyKy ijnHF ny bVy mfn nfl dwisaf ik ieh nf AukqfAux jF pRysLfn hox
(he used word ‘anti-bore’) df gux myry sfry pirvfr ivc hI hY.Auh gwl QoVHI
pr nf vfps lYx vflI krn dy afdI hn.ies leI hI keI Aus nMU isrVI qy lwkV
bwuZf mfn nfl kihx ivc KLusLI lYNdy dyKy hn. jy AunHF nMU koeI Kud hI bulf
lvy qF Auh afpxI Aumr dy qjrby nMU muwK rwK ky afpxI gwl bhuqI krnI qy
dUsry dI Gwt suxnI hI awCI smJdy hn. myry leI qF AunHF nMU suxnf hI iewk
suinhrI mOky vFg sI.
mYN mOkf imlx `qy
zfktr sfihb nMU svfl kr hI idMdf sI pr Auh QoVHf ijhf hI jvfb dy ky gwl
pUrI kih jFdy sn.
svfl: kI quhfnMU
bIqy `qy koeI pCqfvf hY?
jvfb: nhIN, kI mqlb?
svfl: iswKF dy zulHy KLUn df?
jvfb: hF pRfpqI
nfloN ijafdf hI zulH igaf, pr zulHxf qF jLrUrI sI. awj ies krky qF pUry
sMsfr nMU pqf lwigaf hY ik iswK afjLfdI chuMdy hn qy iswK afjLfdI leI
sLhIdIaF dyxf jfxdy hn.
svfl: qusIN sMGrsL
ivc ikvyN sLfml hoey?
jvfb: mYN qF sfl
1984 dy aKLIr isLmly srkfrI zYpUtysLn `qy igaf hoieaf sI. AuWQy mYnMU iksy
POjI aPLsr qoN iBxk peI ik zfktr sohn isMG dI vI ‘KLfilsqfnIaF’ ivc qlfsL
hY qF mYN soicaf ik “cl sohx isMGf, bc moV qoN-ikDry gozf nf leI quVf”.
svfl: quhfzy `qy
sLwk ikvyN hoeI?
jvfb: mYN sfl 1982
ivc pitafly ieWk sYmInfr ivc kih idWqf sI ik isWKF nMU ‘KLfilsqfn’ dI
pRfpqI nfl hI iensfP iml skdf hY. myry ies sMbMD ivc muhflI puils stysLn
dy Qfxydfr ny ibafn vI ley sn. ieh jLrUr AuQy hoxy hn.pqf kr lAu.
svfl: quhfnMU ikWQoN
PiVaf sI ? kI quhfnMU BfrqI ejysIaF ny qsIhy idwqy?
jvfb: mYnMU ‘nypfl’
qoN PiVaf sI.qsIhy nhIN idwqy. imltrI vfly awKF `qy pwtI bMnH ky ijs
kfr/gwzI (Vehicle) ivc mYnMU lY ky jFdy sn Aus nMU mYnMU ivc bYiTaF hI
kVkdI Duwp ivc KVHI kr rKdy sn.
svfl: quhfnMU
puwC-pVqfl ( Interrogation) smyN kI kihMdy sn?
jvfb: mYnMU jLor
iehI pfAuNdy rhy ik ihMsf dI inMdf kro Bfv afjLfdI leI hiQafr cuwkx nMU
inMdxXog aYlfno.mYN ies gwl leI iqafr nhIN hoieaf BfvyN Auh jLor pfAuNdy
rhy ikAuNik BfvyN mYN ihMsf ivc ihwsf nhIN ilaf sI. pr ihMsf dI ‘afjLfdI
dI lVfeI’ ivc afpxI invyklI QF ( Role) hY ies leI mYN inMdf krn leI iqafr
nhIN hoieaf. dUsrI gwl Auh kih rhy sn ik qUM kih ik mYN dUsry KfVkUaF nfl
pfiksqfn ivc pnfh leI sI.ies gwl leI vI mYN sihmq nhIN hoieaf ikAuNik
myrI igRPqfrI ‘nypfl’ `coN kIqI geI sI qy myry pfs pfsport ‘aPLgfinsqfn’
dysL df sI.
svfl: quhfzy nFAu
`qy pRYs KLbrF ivc kIqy vfady pUry nhIN kIqy jFdy sn ijvyN qhfzI pMQk
kmytI ny aYlfn kIqf sI ik hr ‘igafnI pfs’ nMU iewk hjLfr rupey, ‘bI[ey
(pMjfbI) pfs’ nMU ies qoN vD qy ‘aym[ey (pMjfbI) pfs, nMU Aus qoN vI vD
ienfm ‘zfktr sohn isMG pMQk kmytI’ dyvygI.mYN Aus vyly afpxy iqMny bwicaF
nMU ‘igafnI pfs’ krvfeI hY. pr ienfm nhIN imilaf?
jvfb: myry nFAu `qy
pRYs `c KLbrF myrI slfh nfl nhIN lgdIaF sn. ijvyN mYN KfVkUaF vwloN coxF
dy bfeIkft krn dy ivruwD KLbrF ByjIaF jy Auh iksy aKLbfr ivc lwgI vI qF
pypr hI jLbq kr ley gey pr bfeIkft dy hwk vflIaF KLbrF qF pRmuwKqf nfl
isrP CfpIaF hI nhIN geIaF sgoN ‘ajIq aKbfr’ bfeIkft dy hwk vflI KLbr vflf
pypr srkfr ny ipMzF ivc Kud vMizaf.
zfktr sohn isMG dy
lVky srdfr qyjvMq isG ny AunHF idnF ivc bVy duwK nfl dwisaf ik ikvyN “BfeI
dljIq ibwtU” `qy Aus dy sfQIaF ny sfzy pirvfr dy sfry mYbrF nMU ‘ihwt
ilst’ `c ivc sLfml kr ilaf sI qy AunHF nMU afpxI bcq leI Cup ky rihxf
ipaf.
sbwb nfl zfktr krnYl
isMG muhflI, zfktr sohn isMG df sfQI iewk idn cMzIgVH jFidaF mYnMU bws ivc
iml gey qF Aus dwisaf ik“BfeI dljIq ibwtU” dy kuwJ pirvfr dy mYNbr zfktr
sohn isMG pfs Aus dy Gr ieh kihx gey sn ik ipClf sB kuWJ Buwl ky ‘dljIq
ibwtU’ nMU asLIrvfd dyx leI jylH ivc mulfkfq jLrUr krky afAu. pr zfktr
sohn isMG nf qF asLIrvfd dyx leI qy nf hI jylH ivc jf ky mulfkfq krn leI
rjLfmMd hoieaf.
BfeI kMvr isMG
‘DfmI’ ny BrI mjils ivc vwzy vwzy aKbfrI irportrF sfhmxy 29 mfrc, 1994 nMU
cMzIgVH ivKy pMjfb dy puils muKI, krmpfl isMG sfhmxy nf afqm smrpn krky,
puils df BFzf cOrfhy ivc hI BMinaf sI. ies pRkfr srkfr nMU iTwbI lfAux qy
KLfilsqfn ijLMdfbfd dI gUMj ieMtrnYsLnl pwDr `qy sxfAux leI mYN BfeI kMvr
isMG dI sLlfGf mfzl jyHl buVYl (cMzIgVH) `c Aus nfl mulfkfq smyN kr irhf
sF qF Aus ny hor awgy gwl qoridaF dwisaf ik “jdoN pRDfn mMqrI cMdr sLyKr
dy smyN rfjIv gFDI dI kMpnI dy jhfjL ivc qkrIbn hr iewk KfVkU jQybMdI dI
sInIar lIzrisLwp ny qy keIaF KfVkUaF ny qF iewQoN qk afpxy irsLqydfrF nMU
vI sYr krvfeI.KfVkU jhfjL `qy ies qrHF sYrF krdy sn ijvyN kMpnI bfg dI sYr
krdy hox.ies jhfjL ivc asIN keI sInIar akflI lIzrF, pMQk sLKsIaqF aqy
ey[aYs[aYs[aYP[dy sInIar lIzrF nMU JUty duafey qy sYrF krvfeIaF. pfielt ny
aqy ies kMpnI ny sB qoN lwKF rupey ikrfieaf vsUl kIqf, myry nfl Kfs
irafieq sI”.dyKo: srkfrI jbr dI dfsqfn-BfeI kMvr isMG aqy bIbI kulbIr kOr
dI jLbfnI-pMnf 45[
BfeI kMvr isMG
‘DfmI’ ny mYnMU hor ikhf ik “Aus vyly vI mYN zfktr sohn isMG nMU vI iTwbI
lfeI sI qy srkfr nfl ho rhI glbfq ivc zfktr nMU nf hI sLfml kIqf qy nf hI
koeI jfxkfrI idwqI sI.bws!ieh kih ky iewk hotl ivc bTfeI rwiKaf sI ik bfpU
jI quhfzf ruqbf bhuq vwzf hY, quhfzI gwl qF aMiqm pVfa `qy pRDfn mMqrI
cMdr sLyKr nfl hI krvfeI jfvygI”.gwl qF isrP KfVkUaF nMU Aus vyly coxF df
bfeIkft krn leI mnvfAux dI hI cldI sI. hor glbfq df nf koeI mksd qy nf hI
koeI eyjMzf sI. lokF dI Aus vyly hmdrdI KfVkUaF nfl hI sI. pr srkfr
akflIaF nfl sFJ pf ky KfVkUaF nMU Aus vyly coxF df bfeIkft krn leI mnvfAux
ivc sPl ho geI sI.
jdoN ik awj KfVkUaF
dI koeI puwC nhIN hY aqy srkfr ny hux afpxy PrjI grmdlIey vwKry vwKry dlF
ivc pYdf kIqy hoey hn. Bfrq srkfr afpxIaF eyjMsIaF rfhIN aqy akflIaF dI
slfh nfl, ienHF vwK vwK surF vfly dlF qy DiVaF nMU coxF smyN iswKI soc nMU
nkfrf idKfAux leI iPr afpxy ZMg nfl AuBfr rhI hY.KrI iswKI soc vfilaF nMU
sfvDfn rih ky vD cVH ky kMm krn dI loV hY.
BfeI kMvr isMG
‘DfmI’ iswDf ijhf iswKI drd hMZfAux vflf dUsry KfVkUaF vFg iswK hY. koeI
ivcfr-vyqf jF isDFqkfr sLfsqrI nhIN hY. akflIaF dI qF gwl hI kI? AunHF df
qF akl nfl sMbMD hI nhIN hY.kory Bfrq dIaF eyjMsIaF dy bMdy hn.ienHF qoN
srkfr nMU koeI Kqrf nhIN hY. jdoN cfhy srkfr ienHF nMU vrqy jF nf vrqy.
Aus dI mrjLI.ies gl dI pusLtI BfeI kMvr isMG ‘DfmI’ KfVkUaF dy Aus vyly dI
coxF dI bfeIkft dI glqI nMU mMndy hoey ieAuN ilK ky krdf hY: “iewQy mYN
afpxI glqI mMndf hF ik asIN sB ny KfVkU BrfvF aqy akflI vIrF ny rl ky ies
(kFgrs) nMU rfj QflI ivc pros ky idwqf hY”.asl ivc bIbI kulbIr kOr dy AuDm
sdkf hI sfry KfVkU BfeI kMvr isMG ‘DfmI’ nMU hIro mMnx leI mjLbUr rhy. awj
BfvyN BfeI ‘DfmI’ afpxy hAumYNvfd nMU pwTy pfAux leI ikAuN nf kuJ hor df
hor hI khI jfvy.
awj Bfrq srkfr,
BfrqI jnqf pfrtI, akflIaF qy pihlF qoN hI clIaF af rhIaF hor axidwK iswK
ivroDI iDrF dI sihmqI qy bVI socI smJI nIqI qihq, iswKI soc nMU
qihsL-nihsL qy bdnfm krn leI, ienHF KfVkUaF ijnHF dI awj koeI puwC nhIN hY
aqy srkfr ny hux PrjI afpxy grmdlIey vwKry vwKry dlF ivc pYdf krky, awj qk
khIaF jfx vflIaF pMQ ivroDI sLkqIaF dI JolI ienHF nMU pf idwqf hY.ies qrHF
srkfr ny iPr afpxy chyiqaF rfhIN ieh KfVkUaF nMU guwTy lfeIn lf ky, ies
vyly coxF `c ienHF qoN afpxf KihVf Cuzf ilaf hY.ies ivc iswKF dI nhIN sgoN
iPr Bfrq srkfr dI hI smuwcy qOr `qy sPlqf hoeI hY.
iswKF ivwc
ivcfr-vyqf jF isDFqkfr sLfsqrI AuBrn idwqf hI nhIN jFdf.jy koeI ivrlf
srkfr nMU njLr vI af jfvy qF Aus nMU sLFq krvfAux keI hr hIlf-vsIlf vrq
idwqf jFdf hY ijvyN zfktr sohn isMG nfl kIqI qy hux Aus nMU cuwp bYTx leI
kih idwqf igaf hY BfvyN ‘jLfdU dI CVI’ kuJ vI hI ikAuN nf vrqI geI hovy?
srdfr jsvMq isMG KflVf qy hor sLhIdF nMU Kqm krn dy ikwsy sMsfr qoN Cupy
hoey nhIN hn BfvyN ajy hor Ajfgr hoxy bfkI hn.
ieAuN lgdf hY ik
hux hoNd ivc ilaFdy ‘sLRomxI KLflsf dl’ qy ies dy Qfpy pRDfn ƒ srkfr ny
cwl rhy kysF ivc jylH aMdr rwKx df hI mn bxf ilaf hY qy ijqnI dyr jylH
aMdr hI bYTxf hY qF AuqnI dyr ‘KLfilsqfn’ hI mMgxf awCf hY. ies nfl
Gwto-Gwt bfhr iPrdy pIVq KfVkUaF dI pihcfx qF ho hI jfvygI sgoN srkfr ƒ
AunHF dI iekjuwtqf huMdI hY jF nhIN, df vI aMdfjLf lwg jfvygf. ies nfl
Bfrq srkfr ƒ Pfiedf hovygf. iswK kOm ƒ nhIN.ieh ‘sLRomxI KLflsf dl’ dy
hux Qfpy pRDfn leI sOdybfjLI df idKfvy leI srkfrI sfDn vI iswD
hovygf.ijwQoN qk pYsf iekwTf krn dI gwl hY Bfrq srkfr pihlF vI iswKF dy
alwg alwg dl, iswK tImF, jwQybMdIaF, gurduafiraF afid rfhIN iswKF dI aQfh
sLrDf aqy AunHF nMU shI jfxkfrI dI Gft kfrn dysL-ivdysLf `coN pYsf iekwTf
krdI af hI rhI hY.ieh vI hux koeI nvIN gwl hox nhIN jf rhI.
dysL-ivdysLF ivc
bYTy KLfilsqfn dy cfhvfn jy glqI nfl ies ƒ iek sMjIdf kdm smJx lwg pey qF
mfieaf vI BrpUr iekwTI hovygI. jy gwl ies dy Ault inklI qF ies dl dy
afgUaF df bhuqf nuksfn nhIN hoxf ikAuNik Auh pihlF hI nkfry jf cuwky hn qy
srkfr dI Xojnf qihq hI cl rhy hn. ies vyly qF ieh gwl kihxI vI aOKI lwgdI
hY ik ies dl dy afgU nkfry hoey hn jF ienHF ny Kud iswKF ƒ nkfiraf hoieaf
hY.BfeI dljIq isMG ‘ibwtU’ dy nyVly sUqr BfvyN KuwlH ky ieh gwl kihx ƒ ajy
iqafr nhIN hoxgy ik BfeI dljIq ny afpxy rUposL hox sbMDI aqy iPr
cuwp-cupIqy afqm smrpx krn sbMDI iswK kOm ƒ ajy qwk vI hnHyry ivc rwiKaf
hoieaf hY ikAuNik AunHF ƒ pqf hY ik awj BfeI dljIq isMG aijhI siQqI ivc hY
ik Auh srkfr qoN AunHF df nuksfn krvf skdf hY.
jdoN ik ieh gwl
iksy qoN BuwlI hoeI nhIN ik bIqy smyN iswK kOm dy hIiraF ƒ isrP qsIhy hI
nhIN idwqy gey sgoN bVI byrihmI nfl ies dunIaF qoN kUc vI krvf idwqf igaf.
awj BfeI dljIq isMG ƒ ieh qF Pfiedf hY ik Auh kOm dy hIry awj af ky Aus
qoN jvfb qlbI nhIN kr skdy ikAuNik Byd isrP srkfr aqy dljIq ibwtU qy Ausdy
sfQIaF ivc hI Cuipaf hoieaf hY.iewQy BfeI dljIq isMG ‘ibwtU’ dy cotI dy
KfVkUaF (BfeI) rxjIq isMG igwl AurP “kuwkI” qy suKivMdr isMG sMDU AurP
“suwKI” df vI iesy sMdrB ivc ijLkr krnf vI Xog hY.AunHF sLhId BfeI hrijMdr
isMG “ijMdf” qy sLhId BfeI suKdyv isMG “suwKf” nMU PFsI dy rwsy `qy ltkx
vfsqy zwt jfx leI muwK BUimkf inBfeI pr awj AunHF df mfVf ikrdfr dyK ky
AnHF nMU sMGrsL smyN qoN jfnx vfly ‘mUMh ivc AuNglF’ pfeI bYTy dyK rhy hn
qy kih rhy hn ik swc-muwc ieh AuhI “kuwkI” qy “suwKI” hn? XkIn nhIN
afAuNdf.BfeI ‘suwKf’ qy BfeI ‘ijMdf’ vwloN ByjIaF do kysrI dsqfrF df
‘suwKI’ qy ‘kuwkI’ vIr kI kr rhy hn qy kI kr ky jfxgy? svfl hmysLf hI
rhygf. jdoN iswKF dy sfhmxy ieh sB kuwJ afAuNdf hY, Auh awj dI GVI aijhy
“XoiDaF” ƒ qF sLwk dI njLr nfl dyKdy hI hn, AnHF df ivsLvfsL srkfr `qy vI
nhIN irhf. lgdf hY afAuux vfly smyN iswK Bfrq srkfr qoN hoeI qy ho rhI
byiensfPI leI jvfb jLrUr lY ky rihxgy.
‘sLRomxI KLflsf dl’
ny aYlfinaF hY ik Auh hm-iKaflIaF nfl sFJ pf ky cwlxgy. Bfv Auh Bfrq dI
pRBUswqf aMdr hI KLfilsqfn bxfAux vfilaF ƒ vI pUrf mfx siqkfr dyxgy. ieh
vI vwzI cor morI hI rwKI hY ikAuNik afKr iehI kih dyxf hY asIN ienHF df vI
idl nhIN qoVnf qy smJOqf krdy hF qy afpxy imwQy insLfny ƒ iqafgdyy hF jF
loV pYx `qy ‘sLRomxI KLflsf dl’ hI BMg kr idwqf jfvygf.awgy vI aijhf huMdf
hI afieaf hY. jy aMdr CupI Bfvnf iehI hY qF ieh ‘sLRomxI KLflsf dl’ iek
klfbfjLI qoN ibnF hor kuJ vI nhIN ikhf jf skdf ijs qoN awj dI GVI sucyq ho
ky cwlx dI loV hY ikAuNik
BfeI dljIq
isMG ‘ibwtU’ ny jylH ivc suwK-afrfm lYx aqy iksy vyly vI bfhr afAux leI
awj dI GVI srkfr nMU muwl Auqfr idwqf hY.
iswK kOm vYsy vI
KuMBF vFg pYdf hoey dl dyK ky BMblBUsy ivc peI hoeI hY aqy jldI-jldI iksy
`qy ieqbfr krn nfloN sLFq rih ky hI iksy pfisAuN iksy ikRsLmy dI afs rwKI
bYTI hY. ienHF dlF ƒ iswK kOm srkfrI igrohF dy qOr `qy dyKdI hY. iesy krky
bhuqy nOjvfn igroh ivc sLfml hox nfloN iekwly rih ky hI kOm dy ihwq ivc
kuJ krn dI locdy rihMdy hn. ijnHF “XoiDaF” dI aMdrKfqy sFJ srkfr nfl ies
hwd qk njLr afAuNdI hovy AunHF `qy ieqbfr krnf bhuq musLkl hY. jy aijhy
dlF ivcoN vI koeI ‘invyklf XoDf’ ikRsLmf idKf jfvy qF jLrUr aijhy dl dy
hoNd sfrQk njLr afAux lwg pYNdI hY. pr hux qk dy qjLrby qoN qF iehI
iswiKaf hY ik ieh dl afpixaF ƒ GUr ky srkfr awgy afpxI hfjLrI luafAuNdy
afey hn. ienHF df vqIrf afm iswKF leI KfVkU qy srkfr leI KulHidlI vflf
huMdf hY. ieh hovy vI ikAuN nf ikAuNik iswK kOm hux gLulfmI dI avsQf ivc
dI gujLr rhI hY. ies gwl df hI ieh dl aihsfs krf rhy huMdy hn.afs hY ik
ies lyK qoN afp nMU srkfrI cflF nMU smJx ivc qF mdd imlygy hI blik ieh vI
aihsfs hovygf ik iswKF leI afpxI gOrvmeI hoNd bcfAux leI sMpUrn afjLfdI dI
bhuq loV hY.
vwloN:
blbIr isMG sUc, aYzvokyt, luiDafxf
mnuwKI aiDkfrF leI srgrm.
|