siBafcfr dy nF qy Dfrimk pRMprfvF df iKlfvfV ikAuN ?

"suKimMdr isMG hMsrf"
PrvrI 22 2001

siBafcfr, smfj dy rojLfnf ijLMdgI bsr krn dy ZMg qrIky df dUsrf nfm hY. lok ijs qrIky nfl pihlF rihMdy sI awj asIN jdoN KUh, purfxf puwl, nlkf, crKf, qyl kwZx vflf kohlU jF aijhI koeI hor purfxI cIjL vyKdy hF qF AusnMU afpxf purfqn ivrsf kih ky cMgf smJdy hF. keI vfr qF asIN purfxIaF cIjLF nMU afpxy GrF df isLMgfr vI bxf ky rwKdy hF. ieQoN iswD huMdf hY ik rihx bihx dy qrIky nMU hI siBafcfr kihMdy hn.
hux ivcfr ieh krn dI loV hY ik pMjfb df siBafcfr kI hY ? pMjfb ivwc hr Drm dy lok rihMdy hn aqy qkrIbn hr Drm dy lokF dI rojLfnf ijLMdgI df ZMg vI vwKrf hI hY. iPr pMjfb df insLicq siBafcfr ikvyN ho skdf hY? siBafcfr qF lokF dI rojL mrHf ijLMdgI bsr krn dy qrIky nfl sbMDq hY qF kI hor Drm dy lokF df siBafcfr vwKrf hY ? ieh jfnx leI afE Audfhrx dy qOr qy kYnyzf vrgy mulk vwl njLr mfrIey, ijQy hr Drm dy lok rihMdy hn. agr rihx vfly sUby jF mulk nfl siBafcfr bdldf hovy qF sfzf kYnyzf ivwc af ky vsx nfl siBafcfr kYnyzIan hoxf cfhIdf sI. suafl ieh vI pYdf huMdf hY ik kYnyzIan siBafcfr kI hY ? kYnyzf bhu siBak (mltI klcrl) mulk mMinaf igaf hY Bfv ieQy vwK vwK siBaqf vfly lok vsdy hn ‘qy hr siBaqf nMU surwiKaq rwKx leI ieQy mltI klcrl aYkt vI bixaf hoieaf hY.
ies qoN spwsLt hY ik siBafcfr df dysL nfl nhIN, lokF nfl sbMD hY. lokF dI rihxI, bihxI, sihxI, ivwc aMqr vyKx leI ieh jrUrI hY ik pihlF ieh pqf lgfieaf jfvy ik AunHF ivwc ikhVI gwloN aMqr hY. pMjfb ivwc iswK, ihMdU, muslmfn aqy eIsfeI lok rihMdy hn. ieh vwK vwK vrg dy lokF dI rojLfnf ijLMdgI ivwc kfPI aMqr hY BfvyN ieh guaFZI hI ikAuN nF hox. iswK df dUsiraF nfloN Kfxf vwKrf hY, pihnxf vwKrf hY, sMgIq vwKrf hY, rIqI irvfjL vwKry hn. iswK df iksy dUsry nMU imlx vyly ivvhfr vI bfkIaF nfloN vwKrf hY. inrsMdyh aijhf aMqr ihMdU, muslmfn aqy eIsfeIaF ivwc vI hY. iPr ieh kihxf vfijb hY ik siBafcfr df Drm nfl sbMD hY.
ipCly kuwJ arsy qoN pMjfb aMdr siBafcfr dy nF qy anykF qrHF dy pRogRfm krvfey jf rhyy hn ijnHF nMU ieAuN pysL kIqf jFdf hY ijvyN ivrsy dI sMBfl leI syvf df kuMB ricaf jf irhf hovy. ieh ibmfrI ivdysLF ivwc aYnI vwD cuwkI hY ik vYsfKI dy nF qy ienHF GtIaf iksm dy siBafcfrk myilaf df irvfjL pY cuwkf hY. dfs ny kfPI smyN qoN (jdoN df ies ivsLy nMU ghu nfl ivcfiraf hY) vYsfKI dy nF qy krvfey jFdy ienHF myilaF dI muKflPq sLurU kIqI hoeI hY. kuwJ agFh vDU soc dy DfrnI lokF vloN ieh vI vkflq kIqI jFdI hY vYsfKI df Kflsf pMQ dI sfjnf dy nfl nfl sfzy siBafcfr nfl vI sbMD hY. kI sfzf siBafcfr sfzy rihx, bihx, sihx dy ZMg nfloN vwKrf hY ?
iswK nMU rojLfnf ijLMdgI df qrIkf gurU sfihbfnF ny afpxy 239 sflF dy jIvn ieiqhfs ivwc bVI bfKUbI nfl smJfieaf hY. ieh vwKrI gwl hY ik iswK ny gurU sfihbfnF vlOn drsfey jIvn mfrg nMU smJx dI bjfey igwDf, BMgVf, swsI punUM, hIr rFJf, imrjLf sfihbF, crKy, nlky aid nMU afpxf siBafcfr mMnxf sLurU kIqf hoieaf hY.
“vYsfKI” ijs df iswDf sbMD Kflsy dI isrjnf dy nfl hY ies idn qy igwDy, BMgVy dy pRogRfm AulIkxy `qy iznr zFs krvfAuxy inrsMdyh sMjIdgI nfl pMQ dy iDafn dI mMg krdy hn. suafl ieh pYdf huMdf hY ik ieh igwDy BMgVy sfzy ivrsf df aMg ikvyN bx gey ? bhuqI vfr gurU nfnk pfqsLfh dI bfxI “afsf dI vfr” ivcoN ies lfeIn df vyrvf idwqf jFdf hY ik “nwcx kuwdx mn kf cfA” Bfv nwcxf kuwdxf mnH df cfa hY ies ivwc kI burfeI hY jdoN ik gurU sfihb bMdy nMU nsIaq dy rhy hn ik nwcxf kuwdxf qF mnH kf cfE hY ieh burf kMm hY ijs nfl mnH hor cMcl huMdf hY. mnH dI sunx vflf gurbfxI anusfr mnmuK ikhf jFdf hY ijs bfry gurU gRMQ sfihb ivwc drj hY ik:
mnmuK mfieaf moih hY , nfim n lgo ipafru .. kUVu kmfvY kUVu sMgRhY, kUVu krY afhfr..
vYsfKI ‘qy Kflsy dI isrjnf qoN ibnHF hor vI anykF GtnfvF vfprIaF hn ijnHF df nwcx twpxf nfl kdy vI sbMD nhIN juV skdf. agr nfnksLfhI klMzr nfl ivcfiraf jfvy (ijhVf ik pMQ nMU hux Dfrn kr lYxf cfhIdf hY ikAuNik bRfhmxvfd ny pihlF hI sfzf bhuq nuksfn kr idwqf hY) qF gurU nfnk pfqsLfh df pRkfsL Auqsv ienHF idnF ivwc hI Bfv 15 aprYl 1469 nMU afAuNdf hY.
vYsfKI vfly idn ipMgly ny duK BMjnI iesLnfn kIqf sI, qy arog hoieaf sI.
vYsfKI dy idn hI gurU hiriksLn sfihb jI ny iswKF nMU bfby bkfly df pUrx sMkyq idwqf sI. ieh vI swc hY ik aTfrvIN sdI df sfrf iswK ieiqhfs vYsfKI aqy dIvflI dy ierd igrd hI GuMmdf hY ikAuNik iswKF dy ijafdf iekwT ienHF idnF qy hI huMdy sn.
1699 dI vYsfKI qoN bfad ies idn dI mhwqqf hor vI vwD geI sI.
1721 eI: dI vYsfKI nMU bMdeI aqy qwq Kflsf df prcIaF pf ky smJOqf hoieaf sI.
29 mrc 1747 dI vYsfKI nMU nvfb kpUr isMG ny srbwq Kflsf bulf ky ieko afgU, ieko afdrsL aqy iek jQybMdI df nfarf iswK pMQ nMU idwqf. ies smyHN 83 inwky inwky dl sn ijnHF nMU qoV ky nvfb sfihb ny “dl Kflsf” nfmI jQybMdI kfiem kIqI. iesy hI srbwq Kflsy ivwc gurmqf hoieaf sI ik pMjfb Kflsy dI jnm BUmI hY ies Aupr hoieaf hmlf Kflsf pMQ Aupr hmlf smiJaf jfvygf, nfl hI afdrsL “rfj krygf Kflsf” idRV krvfieaf igaf.
10 aprYl 1763 nMU iswK lhOr qy Piqh pf ky aMimRqsr vYsfKI mnf hI rhy sn jdoN bRfhmx ny Pirafd kIqI ik ksUr df nvfb Aus dI nvivafhI pqnI nMU jbrdsq cuwk ky lY igaf hY qF hrI isMG BMgI ny Ausy smyHN hor jiQaf smyq ksUr qy cVfeI krky bRfhmx dI pqnI CuzfeI.
mOjUdf ieiqhfs ivwc jilHaF vfly bfg aqy 1978 df inrMkfrI kFz ies gwl dI gvfhI Brdf hY ik ies idn kOm nMU nwcx, twpx jF BMgVy pAux nhIN sgoN gMBIr hox dI loV hY.
purfqn hukmnfimaF ivwc iswK nMU vYsfKI qy afnMdpur iekwTy hox dy hukm imldy hn: vfsI ivwc ijQy hovY Drmsfl.. iswK iml bYTx pRym muhwbq nfl.. sLbd sfKI gRMQ poQI pVIaY.. kIrqn kQf gur crcf krIaY..
gwl ieQy mukdI hY ik vYsfKI nMU BfvyN Dfrimk, ieiqhfsk jF siBafcfrk iqAuhfr kih lvo. vYsfKI iswK df sMsfr dy lokF pRqI pRx df idhfVf hY ik Auh hmysLF inafrf rhygf, jLulm nfl tkrfAuNdf rhygf aqy mjLlUmF Aupr huMdf hr vfr aqpxy sIny qy sihMdf rhygf. ienHF sLrqF dI ksvwtI Aupr pUrf Auqrn leI ieh jrUrI hY ik asIN iesdy mUl nfl juVy rhIey.
dfs, pMQ dIaF isrmOr sMsQfvF nMU bynqI krdf hY ik vYsfKI dy nF qy ho rhy nwcx twpx vfly pRogRfmF df sKq noits ilaf jfvy ‘qy ienHF bfry smuwcy BfeIcfry nMU jfxU krvfieaf jfvy qF ik koeI vI jfxy jF axjfxy ivwc siBafcfr dy nF hyT Dfrimk pRMprfvF df iKlvfV nF kr sky. ies qoN ielfvf sfzIaF Dfrimk aqy pMQk sMsQfvF nMU vYsfKI nfl sbMDq ieiqhfsk Koj krky sbMDq ivisLaF bfry sfrf mhInf sYmInfr krny cfhIdy hn qF ik vYsfKI qy asIN miTafeIaF Cwkx qwk hI sImq nF rhIey sgoN ies purb qoN kOmI BivwK bfry mMijLlF qih krn dI soJI lY skIey.
 


© 2003, Sanjh Savera. All Rights Reserved.
info@sanjhsavera.com