|
srkfr sLwk dyy aDfr qy iswKF dy kfqlF ivruwD kfrvfeI krn qoN munwkr ho
rhI hY jdoN ik sLwk dy aDfr qy hI kyhr isMG vrgy inrdosL ivakqI nUM
PFsI idwqI sI
gurduafrf juzIsLl kimsLn ny isafsI dbfa hyT myry ivruwD PYslf idwqf
hY.

sMpfdkI not: ieh ieMtrivAU adfrf sFJ svyrf vloN eImyl rfhIN suafl Byj
ky kIqI geI hY ijs krky juafb ivcoN moVvyN suafl krny sMBv nhIN sn.
nfnfvqI kimsLn dI irport ƒ rwd kr rhy ho, kI ieh cµgf nhIN hovygf ik
ies ivwc sµkyqk dosLIaF ƒ sjfvF dyx dI mµg kIqI jfvy aqy srkfr qoN
pRBfivq pRIvfrF leI muV vsyby leI coKy muafvjLy dI gwl kIqI jfvy.
AuWqr : s[ suKimMdr isMG jI sLRomxI kmytI ny nfnfvqI kimsLn dI irport
rwd nhIN kIqI sgoN srkfr vloN ies dI ‘aYksLn tykn irport’ (ey[tI[afr[)
rwd kIqI hY. nfnfvqI kimsLn ny vI aDUrI qy golmol irport idwqI hY.
srkfr ny vI afpxy chyiqaF sMkyqk dosLIaF nUM bcfAux df Xqn kIqf hY.
srkfr df kihxf hY ik sLwk dy aDfr qy iksy ivruwD kfrvfeI nhIN kIqI jf
skdI, pr sLwk dy aDfr qy hI kyhr isMG vrgy inrdosL ivakqIaF nUM PFsI
idwqI geI. sLRomxI kmytI dI mMg hY ik dosLIaF nUM srkfr ivcoN kwZ ky
AunHF qy kfnUMnI kfrvfeI kIqI jfvy qy sKq sjLfvF idwqIaF jfx.
idwlI kqlyafm df isLkfr hoeIaF bIbIaF ƒ iswK kOm ny sµBflx ivwc PylH
hoeI hY. drsLn kOr vrgIaF aOrqF dy akflI afgUaF ny QwpV vI mfry
ikAuNik Auh ienHF dI, iswKF dy kfqlF df dosqI df pfj Kol rhIaF sn.
ienHF kuqfhIaF df kOx ijLµmyvfr hY.
AuWqr : nvMbr 1984 dy kqlyafm dy pIVq pirvfr jo sLRomxI kmytI pfs afey
AunHF nUM gurduafrf sfihbfn dIaF srfvF ivc rihx aqy hor shUlqF idwqIaF
geIaF. ienHF pIVq pirvfrF vfsqy gurduafiraF lfgy dukfnF bxfky nf mfqr
ikrfey qy idwqIaF geIaF. jo pirvfr vI sLRomxI kmytI pfs afey sLRomxI
kmytI ny afpxy vsIilaF anusfr AunHF dI Kul ky mflI mdd kIqI aqy anykF
ivakqIaF nUM nOkrI vI idwqI. ienHF pIVq pirvfrF dy punrvfs dI muwK
jLuMmyvfrI srkfr dI hY, pIVHqF vloN lVHI jf rhI kfnUMnI lVfeI leI
vkIlF dIaF PIsF afid sLRomxI kmytI ny afpxy vloN idwqIaF qy afp pfrtI
bx ky lVI. iPr vI sLRomxI kmytI afpxy vloN hr sMBv shfieqf kr rhI hY.
nfnfvqI kimsLn dI irport qoN bfad kuwJ kihx dI kI quwk bxdI hY jdoN
sLRomxI akflI dl df 5 sfl pµjfb ivwc rfj irhf, sYNtr ivwc vI BfeIvflI
sI pr idwlI dy kqlyafm qoN pIVq lokF dI bfq nhIN puwCI geI.
AuWqr : pMjfb ivc akflI srkfr ny nvMbr 84 dy pIVq pirvfrF dy punrvfs
leI anykF kfrj kIqy hn. AunHF leI srkfrI kflonIaF ivc irhfiesLI plft
qy mkfn rfKvyN kIqy gey hn. nOkrIaF ivc sItF rfKvIaF rwKIaF geIaF hn.
kFgrsIaF ny iswK kOm nfl iswDI dusLmxI muwl leI hY ijs ƒ iswK rihµdI
dunIaF qwk Buwl nhIN skxgy pr afm iswK smJdf hY ik akflIaF ny
bI[jy[pI[ nfl BfeIvflI pf ky iswK kOm dI ipwT ivwc Curf Koibaf hY,
quhfzy kI ivcfr hn.
AuWqr : sLRomxI akflI dl ny kOmI pwDr qy iksy pfrtI nfl qflmyl rwKxf
hY. kFgrs iswKF dI swB qoN vwzI dusLmx pfrtI hY. dysL dI vMz qy Aus
qoN hux qIk kFgrs ny iswKF nfl byiensfPI qy ivsLvfsLGfqI dOr jfrI rwKy
hn. kFgrs ny iswK kOm df hr pwKoN nuksfn kIqf hY blspq dUsrIaF pfrtIaF
dy. Bfjpf ny nvMbr 84 dy iswKF dy kqlyafm ipCoN idwlI ivc srvy krvfky
irport CfpI. Bfjpf dy lIzr pfrlImYNt qy hor mMcF Auqy iswKF AuWpr hoey
jLulmF bfry avfjL AuTfAuNdy rhy hn.
bIbI jI
qusIN dUsrI vfr sRomxI kmytI dy muwK syvfdfr bxy ho. dovyN vfr afp jI
dy syvfkfl dOrfn quhfzI sLKsLIaq pRqI vfvyly KVy huµdy rhy hn. pihlF
pUrn isµG ny quhfƒ pµQ coN Kfrj kIqf aqy hux gurduafrf jLUzIsLIal
kimsLn ny quhfzy Aupr sµgIn dosL lfey hn, kI sPfeI dyxI cfhoNgy.
AuWqr : ieh iswKF dI bdiksmqI hY ik jo koeI vI lIzr kOm dI syvf krdf
hY qF keI afgU afpxy sOVy rfjsI ihwqF Kfqr AusdI nukqfcInI krdy rihMdy
hn. sLRomxI kmytI iswK pMQ dI iek isrmOr aqy bhuq vwzI jQybMdI hY.
vwzy pirvfr ivc QoVy bhuq mqByd AuBrdy rihMdy hn. gurduafrf juzIsLl
kimsLn ny pihlF ijqny vI PYsly kIqy hn, Auh hfeI kort ivc cYlMj hoey
hn. hux gurduafrf juzIsLl kimsLn ny isafsI dbfa hyT myry ivruwD PYslf
idwqf hY, ijs nUM hfeI kort ivc cuxOqI idwqI geI hY. mfnXog hfeI kort
ny ies PYsly AuWqy rok lgf idwqI hY.
bIqy 4-5
sflF dOrfn sRI akfl qKq sfihb aqy sRomxI gurduafrf pRbµDk kmytI,
sRomxI akflI dl dI sihXogI pfrtI vjoN sfhmxy af rhI hY. kI pµQ dIaF
ienHF isrmOr sµsQfvF dI kfrjkfrnI vloN aijhy pRBfv Cwzxy BivwK pµQ dy
ihwq ivwc jfxgy.
AuWqr : quhfzf kihxf drusq nhIN sRI akfl qKLq sfihb iswK pMQ dI
srvAuWc aqy ajLfd sMsQf hY. sLRomxI akflI dl aqy sLRomxI kmytI akfl
qKLq sfihb dy hr hukm awgy sIs JukfAuNdy rhy hn. sLRomxI akflI dl qy
sLRomxI kmytI iswK pMQ dIaF do rlvIaF Bujf hn, iehnF dI hoNd df
ieiqhfs jfnx qy pVHn dI loV hY.
(agr
juafb dyxf cfhoN) hrpRIq kOr dI mOq df quhfzy Aupr lwg irhf dosL hI
quhfƒ sfDfrx iswK dIaF njLrF ivwc dosLI Tihrf irhf hY. pwCmI PlsPy nfl
juVy lokF leI aijhy kFz ƒ iksy hor pwKoN vyKxf vI asµBv hY. ies kFz dy
vfprn qoN bfad quhfzI mfniskqf dI kI siQqI hY.
AuWqr : ieh kys adflq ivc hY, ies leI ies bfry kuJ vI kihxf Auicq
nhIN.
sRomxI
gurduafrf pRbµDk kmytI dI kfrjkfrnI sbµDI afey idn gVbVI vflIaF KbrF
pVn ƒ imldIaF hn. mnjIq isµG klkwqf vloN 6 jUn vfly vfikafq sbµDI afp
dI alocnf krnI aqy iPr jQydfr suKdyv isµG BOr vloN iliKaf pwqr ieh
sµkyq idµdy hn ik aµdrKfqy bfdlikaF aqy tOhVyikaF drimafn TµzI jµg cwl
rhI hY. kI kihxf cfhoNgy.
AuWqr : ijvyN AuWpr ikhf hY, sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI iek bhuq
vwzI sMsQf hY ijs dy 185 mYNbr hn. ieqny vwzy pirvfr ivc QoVHy bhuqy
mqByd hoxf suBfivk hI hY. sLRomxI akflI dl ivc koeI DVf nhIN. s[ bfdl
aqy jQydfr tOhVf dI pUrn eykqf ho geI sI. donF dy smrQk vI imljul ky
pMQ dI syvf kr rhy hn.
ivdysLF
ivwc vwsdy iswK, iswK kOm dI afjLfdI df sµklp afpxy mnF ivwc ibTf
cuwky hn jdoN ik ies sµklp ƒ dysL dI iswK lIzrisLp ny mnF coN ivsfr ky
isrP ardfs qwk sImq kIqf hoieaf hY. iswK lIzrisLp dI aijhI mnoibrqI kI
iswK kOm ƒ gulfmI dy jUlHy coN afjLfd hox leI aiVwky df kµm nhIN kr
rhI.
AuWqr : sLRomxI akflI dl mrjIviVaF dI jmfq hY. ieh iswK ihwqF leI
hmysLF avfjL bulMd krdf irhf hY qy kr irhf hY. sLRomxI akflI dl iswKF
dI cVHdI klf qy kOmI ihqF leI anykF morcy lgfey hn. Gwt igxqI ivc hox
krky hmysLF sMGrsL hI krnf pYNdf hY. gurU myhr krn ieh kOmI ihqF leI
jUJdf qy sPlqf hfsl krdf rhy.
iswK
lIzrisLp hr inwky moty msly hwl krn dy asmrwQ ho geI jfpdI hY. iPlm
ˆˆjo boly so inhflˆˆ df muwdf kOmI mµc qy iewk inwkf ijhf muwdf sI, pr
iswK kOm ies ivwc klµkq ho ky hI inklI hY. kI kfrx hY.
AyuWqr : sLRomxI kmytI ny iPLlm ‘jo boly so inhfl’ qurMq kfrvfeI kIqI
aqy ies dy pRdrsLn qy rok lgfeI. iswK lIzr iksy pwKoN vI asmrQ nhIN
hY. Coty moty muwdy, ijnHF df qusIN ijkr kr rhy ho ieh afpixaF vwloN
soVHI rfjI kIqI jF svY ihqF leI AuTfey qy bnfey jFdy hn, ijs leI sLkqI
vwd Krc huMdI hY qy pRfpqI Gwt. pMjfb aMdr bfhrly sUibaF qy dysLF nfl
iswKF nuM vwD smwisaFvF nfl jUJxf pY irhf hY.
koeI vkq
sI ik klInsyvn afdmI ƒ pµjfb aµdr Guµmdf vyK ky ikhf jfdf sI ik bfhrly
mulk coN afieaf hovygf pr awj kl dsqfr sjf ky pµjfb aµdr Guµm rhy
afdmI ƒ vyK ky ikhf jfdf hY ik ieh bfhrly mulk coN afieaf hovygf. ieh
inGfr ikAuN aqy ies df kOx ijLµmyvfr hY.
AuWqr : ieh TIk hY ik pMjfb iek iswK bhu-vsoN vflf sUbf hY, pr ieh
smMUh pMjfbIaF dI DrqI hY, ieQy ihMdU, muslmfn qy iesfeI vI rihMdy hn.
hux vDyry klInsLyv idfsx lfgy hn, ies dy keI kfrn hn.tI[ vI[ cYnlF dy
pRogrfm dyK ky nvIN pIVHI pwCmI siBaqf dy pRBfv hyT af rhI hY.pMjfb
ivc srkfrI dihsLqgrdI qoN Gbrf iswK nOjvfnF ny afpxy dfVHI kysL kql
krvfAuxy sLurU kr idqy sn, ijMnHF nUM mfipaF dI vI mnjLUrI sI. nvIN
pIVHI afpxf jwdI-pusLqI kMmkfr qy pysLf krn nUM iqafr nhIN, ijs leI
iksfnF qy kfrKfnydfrF nUM ihMdI bYlt dy pRvfsI mjLdUrF ‘qy inrBr krnf
pY irhf hY. pMjfbI nOjvfn hr jfiejL nfjLfiejL ZMg nfl ivdysLF nUM dOV
rhy hn. AunHF dI QF kMm krn leI dUjy sUibaF qoN mjLdUr af rhy hn. ijs
leI asIN sfry Kuwd jLuMmyvfr hF.
iswK Drm dy pRcfr dI pRmuwK ijLµmyvfrI sLRomxI kmytI dI bxdI hY, pµjfb
aµdr pYr pYr qy zyry bx rhy hn. pnp rhy zyrfvfd ƒ bhuqfq ivwc akflIaf
dI sLih hY. iswKI df ies qrF ho irhf Gfx rokx leI sRomxI kmytI kI kr
rhI hY.
AuWqr : sLRomxI kmytI afpxI jLumyvfrI pRqI pUrI qrHF sucyq hY aqy iswK
Drm dy pRcfr leI hr sMBv Xqn kr rhI hY. ies sfl 21 PrvrI qoN Drm pRcfr
vhIr sLurU kIqI geI hY. ijs dI pRcfrk, ZfzI, kvIsLr qy kQfvfck ipMz
ipMz jf ky pRcfr krky sMgqF nUM afpxy mhfn ivrsy nfl joV rhy hn.
sLRomxI kmytI vloN iswK Drm bfry sfihq pRkfsLq krky Bytf rihq vMizaf
jf irhf hY.bwicaF nUM afpxy Dfrimk ivrsy nfl joVnf mfipaF df muK PLrjL
hY, jo Auh kr nhIN rhy. sLRomxI kmytI vwloN do ieMijnIafirMg kflj, do
mYzIkl kflj, drjn qoN vwD izgrI kflj qy 40 dy krIb skUl clfey jf rhy
hn, agly smyN ivc 100 dy krIb imafrI pbilk skUl sQfpq krn df tIcf hY.
vwK vwK sUibaF ivc iswKI pRcfr leI imsLn kMm kr rhy hn. PqihgVH sfihb
dI DrqI, sRI gurU gMRQ sfihb imsLn ivsLv XUnIvristI sQfpq ho rhI hY.
iesiqhfs nfl sbMDq GwlUGfiraF qy AunHF dIaF XfdgfrF vI sQfpq kIqIaF jf
rhIaF hn qF jo aglyrI pIVHI ienHF qoN sbk lY sky. Drm pRcfr kmytI vloN
hr sfl skUlF kfljF ivc Dfrimk pRIiKaf leI jFdI hY. ies vfr 14 hjLfr
qoN vwD ividafrQIaF ny Dfrimk pRIiKaf ivc deKlf ilaf qy 14 lwK 30
hjLfr dy vjIPy gey hn. ijhVf vI skUl Dfrimk tIcr dI krdf hY AuQy Drm
pRcfr kmytI vloN tIcr idwqf jFdf hY. Aus dI qnKfh sLRomxI kmytI dyNdI
hY. |